Skip to main content

पूर्वखण्ड — आचारकाण्ड · अध्याय 138

सूर्यवंश-वर्णन

अध्याय 137अध्याय-सूचीअध्याय 139

श्लोक 1 (garuda.1.138.1)

। हरिरुवाच । राज्ञां वंशान्प्रवक्ष्यामि वंशानुचरितानि च । विष्णुनाभ्यब्जतो ब्रह्मा दक्षोऽङ्गुष्ठाच्च तस्य वै

hariruvāca rājñāṁ vaṁśānpravakṣyāmi vaṁśānucaritāni ca viṣṇunābhyabjato brahmā dakṣo'ṅguṣṭhācca tasya vai

हरि ने कहा — मैं राजाओं के वंशों और वंश-चरितों का वर्णन करूँगा। विष्णु की नाभि-कमल से ब्रह्मा, और उनके अंगूठे से दक्ष उत्पन्न हुए।

श्लोक 2 (garuda.1.138.2)

ततोऽपितर्विवस्वांश्च ततः सूनुर्विवस्वतः मनुरिक्ष्वाकुशर्याती नृगो धृष्टः प्रषध्रकः

tato'pitarvivasvāṁśca tataḥ sūnurvivasvataḥ manurikṣvākuśaryātī nṛgo dhṛṣṭaḥ praṣadhrakaḥ

उनसे अदिति और विवस्वान् (सूर्य), और विवस्वान् के पुत्र मनु हुए। मनु के पुत्र इक्ष्वाकु, शर्याति, नृग, धृष्ट और प्रषध्रक थे —

श्लोक 3 (garuda.1.138.3)

नरिष्यन्तश्च नाभागो दिष्टः शशक एव च । मनोरासीदिला कन्या सुद्युम्नोऽस्य सुतोऽभवत्

nariṣyantaśca nābhāgo diṣṭaḥ śaśaka eva ca manorāsīdilā kanyā sudyumno'sya suto'bhavat

तथा नरिष्यन्त, नाभाग, दिष्ट और शशक भी। मनु की एक कन्या इला थी, और सुद्युम्न उनके पुत्र हुए।

श्लोक 4 (garuda.1.138.4)

इलायां तु बुधाज्जातो राजा रुद्र पुरूरवाः । सुतास्त्रयश्च सुद्युम्नादुत्कलो विनतो गयः

ilāyāṁ tu budhājjāto rājā rudra purūravāḥ sutāstrayaśca sudyumnādutkalo vinato gayaḥ

इला से बुध द्वारा राजा पुरूरवा उत्पन्न हुए। सुद्युम्न के तीन पुत्र थे — उत्कल, विनत और गय।

श्लोक 5 (garuda.1.138.5)

अभृच्छ्रद्रो गोवधात्तु पृषध्रस्तु मनोः सुतः । करूषात्क्षत्त्रिया जाता कारूषा इति विश्रुताः

abhṛcchradro govadhāttu pṛṣadhrastu manoḥ sutaḥ karūṣātkṣattriyā jātā kārūṣā iti viśrutāḥ

मनु के पुत्र पृषध्र गौ-वध के कारण शूद्रत्व को प्राप्त हुए। करूष से कारूष नाम से विख्यात क्षत्रिय उत्पन्न हुए।

श्लोक 6 (garuda.1.138.6)

दिष्टपुत्रस्तु नाभागो वैश्यातामगमत्स च । तस्माद्भलन्दनः पुत्रो वत्सप्रीतिर्भलन्दनात्

diṣṭaputrastu nābhāgo vaiśyātāmagamatsa ca tasmādbhalandanaḥ putro vatsaprītirbhalandanāt

दिष्ट के पुत्र नाभाग वैश्यत्व को प्राप्त हुए। उनसे भलन्दन, भलन्दन से वत्सप्रीति उत्पन्न हुए।

श्लोक 7 (garuda.1.138.7)

ततः पांशुः खनित्रोऽभूद्भूपस्तस्मात्ततः क्षुपः । क्षुपाद्विंशोऽभवत्पुत्रो विंशाज्जातो विविंशकः

tataḥ pāṁśuḥ khanitro'bhūdbhūpastasmāttataḥ kṣupaḥ kṣupādviṁśo'bhavatputro viṁśājjāto viviṁśakaḥ

फिर पांशु, फिर राजा खनित्र, फिर क्षुप हुए। क्षुप से विंश, विंश से विविंशक उत्पन्न हुए।

श्लोक 8 (garuda.1.138.8)

विविंशाच्च खनीनेत्रो विभूतिस्तत्सुतः स्मृतः । करन्धमो विभूतेस्तु ततो जातोऽप्यविक्षितः

viviṁśācca khanīnetro vibhūtistatsutaḥ smṛtaḥ karandhamo vibhūtestu tato jāto'pyavikṣitaḥ

विविंश से खनीनेत्र, उनके पुत्र विभूति कहलाए। विभूति से करन्धम, और उनसे अविक्षित उत्पन्न हुए।

श्लोक 9 (garuda.1.138.9)

मरुत्तोऽविक्षितस्यापि नरिष्यन्तस्ततः स्मृतः । नरिष्यन्तात्तमो जातस्ततोभूद्राजवर्धनः

marutto'vikṣitasyāpi nariṣyantastataḥ smṛtaḥ nariṣyantāttamo jātastatobhūdrājavardhanaḥ

अविक्षित के पुत्र मरुत्त, उनसे नरिष्यन्त कहलाए। नरिष्यन्त से तम (दम), फिर राजवर्धन उत्पन्न हुए।

श्लोक 10 (garuda.1.138.10)

राजवर्धात्सुधृतिश्च नरोऽभूत्सुधृतेः सुतः । नराच्च केवलः पुत्रः केवलाद्धुन्धुमानपि

rājavardhātsudhṛtiśca naro'bhūtsudhṛteḥ sutaḥ narācca kevalaḥ putraḥ kevalāddhundhumānapi

राजवर्धन से सुधृति, और नर सुधृति के पुत्र हुए। नर से केवल पुत्र, केवल से धुन्धुमान् उत्पन्न हुए।

श्लोक 11 (garuda.1.138.11)

धुन्धुमतो वेगवांश्च बुधो वेगवतः सुतः । तृणबिन्दुर्बुधाज्जातः कान्या चैलविला तथा

dhundhumato vegavāṁśca budho vegavataḥ sutaḥ tṛṇabindurbudhājjātaḥ kānyā cailavilā tathā

धुन्धुमान् से वेगवान्, और बुध वेगवान् के पुत्र हुए। बुध से तृणबिन्दु तथा एक कन्या इलाविला उत्पन्न हुई।

श्लोक 12 (garuda.1.138.12)

विशालं जनयामास तृणबिन्दोस्त्वलम्बुसा । विशालाद्धेमचन्द्रोऽभूद्धेम चन्द्राच्च चन्द्रकः

viśālaṁ janayāmāsa tṛṇabindostvalambusā viśālāddhemacandro'bhūddhema candrācca candrakaḥ

अलम्बुसा ने तृणबिन्दु से विशाल को जन्म दिया। विशाल से हेमचन्द्र, हेमचन्द्र से चन्द्रक उत्पन्न हुए।

श्लोक 13 (garuda.1.138.13)

धूम्राश्वश्चैव चन्द्रात्तु धूम्राश्वात्सृञ्जयस्तथा । सञ्जयात्सहदेवोऽभूत्कृशाश्वस्तत्सुतोऽभवत्

dhūmrāśvaścaiva candrāttu dhūmrāśvātsṛñjayastathā sañjayātsahadevo'bhūtkṛśāśvastatsuto'bhavat

चन्द्रक से धूम्राश्व, धूम्राश्व से सृंजय हुए। सृंजय से सहदेव, उनके पुत्र कृशाश्व हुए।

श्लोक 14 (garuda.1.138.14)

कृशाश्वात्सोमदत्तस्तुततोऽभूज्जनमेजयः । तत्पुत्रश्च सुमन्तिश्च एते वैशालका नृपाः

kṛśāśvātsomadattastutato'bhūjjanamejayaḥ tatputraśca sumantiśca ete vaiśālakā nṛpāḥ

कृशाश्व से सोमदत्त, फिर जनमेजय उत्पन्न हुए; उनके पुत्र सुमन्ति — ये सभी वैशाल वंश के राजा हैं।

श्लोक 15 (garuda.1.138.15)

शर्यातेस्तु सुकन्याबूत्सा भार्या च्यवनस्य तु । अनन्तो नाम शार्यते रनन्ताद्रेवतोऽभवत्

śaryātestu sukanyābūtsā bhāryā cyavanasya tu ananto nāma śāryate ranantādrevato'bhavat

शर्याति की एक कन्या सुकन्या थी, जो च्यवन की पत्नी बनी। शर्याति के पुत्र अनन्त थे, अनन्त से रेवत उत्पन्न हुए।

श्लोक 16 (garuda.1.138.16)

रैवतो रेवतस्यापि रैवताद्रेवती सुता । धृष्टस्य धार्ष्टर्(त) कं क्षेत्रं वैष्णवं (श्यकं) तद्वभूव ह

raivato revatasyāpi raivatādrevatī sutā dhṛṣṭasya dhārṣṭar(ta) kaṁ kṣetraṁ vaiṣṇavaṁ (śyakaṁ) tadvabhūva ha

रेवत के पुत्र रैवत, और रैवत की पुत्री रेवती थी। धृष्ट के वंशजों का धार्ष्टक क्षेत्र वैष्णव नाम से प्रसिद्ध हुआ।

श्लोक 17 (garuda.1.138.17)

नाभागपुत्रो नेष्ठो ह्यम्बरीषोऽपि तत्सुतः । अम्बरीषाद्विरूपोऽभूत्पृषदश्वो विरूपतः

nābhāgaputro neṣṭho hyambarīṣo'pi tatsutaḥ ambarīṣādvirūpo'bhūtpṛṣadaśvo virūpataḥ

नाभाग के पुत्र निष्ठ, उनके पुत्र अम्बरीष हुए। अम्बरीष से विरूप, विरूप से पृषदश्व उत्पन्न हुए।

श्लोक 18 (garuda.1.138.18)

रथीनरश्च तत्पुत्रो वासुदेवपरायणः । इक्ष्वाकोस्तु त्रयः पुत्राः विकुक्षिनिमिदण्डकाः

rathīnaraśca tatputro vāsudevaparāyaṇaḥ ikṣvākostu trayaḥ putrāḥ vikukṣinimidaṇḍakāḥ

उनके पुत्र वासुदेव-परायण रथीनर हुए। इक्ष्वाकु के तीन पुत्र थे — विकुक्षि, निमि और दण्डक।

श्लोक 19 (garuda.1.138.19)

इक्ष्वाकुजो विकुक्षिस्तु शशादः शशभक्षणात् । पुरञ्जयः शशादाच्च ककुत्स्थाख्योऽभवत्सुतः

ikṣvākujo vikukṣistu śaśādaḥ śaśabhakṣaṇāt purañjayaḥ śaśādācca kakutsthākhyo'bhavatsutaḥ

इक्ष्वाकु-पुत्र विकुक्षि खरगोश खाने के कारण शशाद कहलाए। शशाद से पुरंजय, उनके पुत्र ककुत्स्थ नाम से हुए।

श्लोक 20 (garuda.1.138.20)

अनेनास्तु ककुत्सथाच्च पृथुः पुत्रस्त्वनेनसः । विश्वरातः पृथोः पुत्र आर्द्रेऽभूद्विश्वराततः

anenāstu kakutsathācca pṛthuḥ putrastvanenasaḥ viśvarātaḥ pṛthoḥ putra ārdre'bhūdviśvarātataḥ

ककुत्स्थ से अनेना, अनेना के पुत्र पृथु हुए। पृथु के पुत्र विश्वरात, विश्वरात से आगे वंश चला।

श्लोक 21 (garuda.1.138.21)

युवनाश्वोऽभवच्चार्द्राच्छावस्तो युवनाश्वतः । बृहदश्वस्तुशावस्तात्तत्पुत्रः कुवलाश्वकः

yuvanāśvo'bhavaccārdrācchāvasto yuvanāśvataḥ bṛhadaśvastuśāvastāttatputraḥ kuvalāśvakaḥ

युवनाश्व उत्पन्न हुए; युवनाश्व से शावस्त। शावस्त के पुत्र बृहदश्व, उनके पुत्र कुवलाश्वक हुए।

श्लोक 22 (garuda.1.138.22)

धुन्धुमारो हि विक्यातो दृढश्वश्चततोऽभवत् । चन्द्राश्वः कपिलाश्वश्च हर्यश्वश्च दृढश्वतः

dhundhumāro hi vikyāto dṛḍhaśvaścatato'bhavat candrāśvaḥ kapilāśvaśca haryaśvaśca dṛḍhaśvataḥ

वे ही धुन्धुमार नाम से विख्यात हुए; उनसे दृढाश्व उत्पन्न हुए। दृढाश्व से चन्द्राश्व, कपिलाश्व और हर्यश्व हुए।

श्लोक 23 (garuda.1.138.23)

हर्यश्वाच्च निकुम्बोऽभूद्धिताश्वश्च निकुम्भतः । पूजाश्वश्च हिताश्वाच्च तत्सतो युवनाश्वकः

haryaśvācca nikumbo'bhūddhitāśvaśca nikumbhataḥ pūjāśvaśca hitāśvācca tatsato yuvanāśvakaḥ

हर्यश्व से निकुम्भ, निकुम्भ से हिताश्व हुए। हिताश्व से पूजाश्व (कृशाश्व), उनके पुत्र युवनाश्वक हुए।

श्लोक 24 (garuda.1.138.24)

युवनाश्वाच्च मान्धाता बिन्दुमत्यास्ततोऽभवत् । मुचुकुन्दोऽम्बरीषश्च पुरुकुत्सस्त्रयः सुताः

yuvanāśvācca māndhātā bindumatyāstato'bhavat mucukundo'mbarīṣaśca purukutsastrayaḥ sutāḥ

युवनाश्व से बिन्दुमती के गर्भ से मान्धाता उत्पन्न हुए। मुचुकुन्द, अम्बरीष और पुरुकुत्स उनके तीन पुत्र थे।

श्लोक 25 (garuda.1.138.25)

पञ्चाशत्कन्यकाश्चैव भार्यास्ताः सौभरेर्मुनेः । युवनाश्वोऽम्बरीषाच्च हरितो युवनाश्वतः

pañcāśatkanyakāścaiva bhāryāstāḥ saubharermuneḥ yuvanāśvo'mbarīṣācca harito yuvanāśvataḥ

उनकी पचास कन्याएँ सौभरि मुनि की पत्नियाँ बनीं। अम्बरीष से युवनाश्व, युवनाश्व से हरित उत्पन्न हुए।

श्लोक 26 (garuda.1.138.26)

पुरुकुत्सान्नर्मदायां त्रसदस्युरबूत्सुतः । अनरण्यस्ततो जातो हर्यश्वोऽप्यनरण्यतः

purukutsānnarmadāyāṁ trasadasyurabūtsutaḥ anaraṇyastato jāto haryaśvo'pyanaraṇyataḥ

पुरुकुत्स से नर्मदा के गर्भ से त्रसदस्यु पुत्र हुए। उनसे अनरण्य, अनरण्य से हर्यश्व उत्पन्न हुए।

श्लोक 27 (garuda.1.138.27)

तत्पुत्रोऽभूद्वसुमनास्त्रिधन्वा तस्य चात्मजः । त्रय्यारुणस्तस्य पुत्रस्तस्त सत्यरतः सुतः

tatputro'bhūdvasumanāstridhanvā tasya cātmajaḥ trayyāruṇastasya putrastasta satyarataḥ sutaḥ

उनके पुत्र वसुमना, उनके पुत्र त्रिधन्वा हुए। उनके पुत्र त्रय्यारुण, उनके पुत्र सत्यव्रत हुए।

श्लोक 28 (garuda.1.138.28)

यस्त्रिशङ्कुः समाख्यातो हरिश्चन्द्रोऽभवत्ततः । हरिश्चन्द्राद्रोहिताश्वो हरितो रोहिताश्वतः

yastriśaṅkuḥ samākhyāto hariścandro'bhavattataḥ hariścandrādrohitāśvo harito rohitāśvataḥ

वे ही त्रिशंकु नाम से विख्यात हुए; उनसे हरिश्चन्द्र उत्पन्न हुए। हरिश्चन्द्र से रोहिताश्व, रोहिताश्व से हरित हुए।

श्लोक 29 (garuda.1.138.29)

हरितस्य सुतश्चञ्चुश्चञ्चोश्च विजयः सुतः । विजयाद्रुरुको जज्ञे रुरुकात्तु वृकः सुतः

haritasya sutaścañcuścañcośca vijayaḥ sutaḥ vijayādruruko jajñe rurukāttu vṛkaḥ sutaḥ

हरित के पुत्र चंचु, चंचु के पुत्र विजय हुए। विजय से रुरुक, रुरुक से वृक उत्पन्न हुए।

श्लोक 30 (garuda.1.138.30)

वृकाद्बाहुर्नृपोऽभूच्च बाहोस्तु सगरः स्मृतः । षष्टिः पुत्र सहस्राणि सुमत्यां सगराद्धर

vṛkādbāhurnṛpo'bhūcca bāhostu sagaraḥ smṛtaḥ ṣaṣṭiḥ putra sahasrāṇi sumatyāṁ sagarāddhara

वृक से राजा बाहु, बाहु के पुत्र सगर कहलाए। सगर के सुमति से साठ हजार पुत्र —

श्लोक 31 (garuda.1.138.31)

केशिन्यामेक एवासावसमञ्जससंज्ञकः

keśinyāmeka evāsāvasamañjasasaṁjñakaḥ

और केशिनी से एक ही पुत्र, असमंजस नाम से, उत्पन्न हुए।

श्लोक 32 (garuda.1.138.32)

तस्यांशुमान्सुतो विद्वान्दिलीपस्तत्सुतोऽभवत् । भगीरथो दिलीपाच्च यो गङ्गामानयद्भुवम्

tasyāṁśumānsuto vidvāndilīpastatsuto'bhavat bhagīratho dilīpācca yo gaṅgāmānayadbhuvam

उनके विद्वान् पुत्र अंशुमान्, उनके पुत्र दिलीप हुए। दिलीप से भगीरथ उत्पन्न हुए, जिन्होंने गंगा को पृथ्वी पर लाया।

श्लोक 33 (garuda.1.138.33)

श्रुतो भगीरथसुतो नाभगश्च श्रुतात्किल । नाभागादम्बरीषोऽभूत्सिन्दुद्वीपोऽम्बरीषतः

śruto bhagīrathasuto nābhagaśca śrutātkila nābhāgādambarīṣo'bhūtsindudvīpo'mbarīṣataḥ

भगीरथ के पुत्र श्रुत, श्रुत से नाभाग हुए। नाभाग से अम्बरीष, अम्बरीष से सिन्धुद्वीप उत्पन्न हुए।

श्लोक 34 (garuda.1.138.34)

सिन्दुद्वीपस्यायुतायुरृतुपर्णस्तदात्मजः । ऋतुषर्णात्सर्वकामः सुदासोऽभूत्तदात्मजः

sindudvīpasyāyutāyurṛtuparṇastadātmajaḥ ṛtuṣarṇātsarvakāmaḥ sudāso'bhūttadātmajaḥ

सिन्धुद्वीप के पुत्र ऋतुपर्ण (दीर्घायु), ऋतुपर्ण से सर्वकाम, उनके पुत्र सुदास हुए।

श्लोक 35 (garuda.1.138.35)

सुदासस्य च सौदासो नाम्ना मित्रसहः स्मृतः । कल्माष पादसंज्ञश्च दमयन्त्यां तदात्मजः

sudāsasya ca saudāso nāmnā mitrasahaḥ smṛtaḥ kalmāṣa pādasaṁjñaśca damayantyāṁ tadātmajaḥ

सुदास के पुत्र सौदास, जो मित्रसह नाम से तथा कल्माषपाद नाम से भी जाने गए; दमयन्ती से उनके पुत्र —

श्लोक 36 (garuda.1.138.36)

अश्वकाख्योऽभवत्पुत्रो ह्यश्वकान्मूल(न्मृच्छ) कोऽभवत् । ततो दशरथो राजा तस्य चैलविलः सुतः

aśvakākhyo'bhavatputro hyaśvakānmūla(nmṛccha) ko'bhavat tato daśaratho rājā tasya cailavilaḥ sutaḥ

अश्वक नाम से हुए; अश्वक से मूलक उत्पन्न हुए। फिर राजा दशरथ, उनके पुत्र ऐलविल हुए।

श्लोक 37 (garuda.1.138.37)

तस्य विश्वसहः पुत्रः खट्वाङ्गश्च तदात्मजः । खट्वाङ्गद्दीर्घबाहुश्च दीर्घबाहोर्ह्यजः सुतः

tasya viśvasahaḥ putraḥ khaṭvāṅgaśca tadātmajaḥ khaṭvāṅgaddīrghabāhuśca dīrghabāhorhyajaḥ sutaḥ

उनके पुत्र विश्वसह, उनके पुत्र खट्वांग हुए। खट्वांग से दीर्घबाहु, दीर्घबाहु के पुत्र अज हुए।

श्लोक 38 (garuda.1.138.38)

तस्य पुत्त्रो दशरथश्चत्वारस्तत्सुताः स्मृताः । रामलक्ष्मणशत्रुघ्नभरताश्च महाबलाः

tasya puttro daśarathaścatvārastatsutāḥ smṛtāḥ rāmalakṣmaṇaśatrughnabharatāśca mahābalāḥ

उनके पुत्र (प्रसिद्ध) राजा दशरथ हुए, जिनके चार पुत्र स्मरण किए जाते हैं — महाबली राम, लक्ष्मण, शत्रुघ्न और भरत।

श्लोक 39 (garuda.1.138.39)

रामात्कुशलवौ जातौ भरतात्तार्क्षपुष्करौ । चित्राङ्गदश्चन्द्रकेतुर्लक्ष्मणात्संबभूवतुः

rāmātkuśalavau jātau bharatāttārkṣapuṣkarau citrāṅgadaścandraketurlakṣmaṇātsaṁbabhūvatuḥ

राम से कुश और लव, भरत से ताक्ष्य और पुष्कर, लक्ष्मण से चित्रांगद और चन्द्रकेतु उत्पन्न हुए।

श्लोक 40 (garuda.1.138.40)

सुबाहुशूरसेनौ च शत्रुघ्नात्संबभूवतुः । कुशस्य चातिथिः पुत्रो निषधो ह्यतिथेः सुतः

subāhuśūrasenau ca śatrughnātsaṁbabhūvatuḥ kuśasya cātithiḥ putro niṣadho hyatitheḥ sutaḥ

शत्रुघ्न से सुबाहु और शूरसेन उत्पन्न हुए। कुश के पुत्र अतिथि, अतिथि के पुत्र निषध हुए।

श्लोक 41 (garuda.1.138.41)

निषधस्य नलः पुत्रो नलस्य च नभाः स्मृतः । नभसः पुण्डरीकस्तुक्षेमधन्वा तदात्मजः

niṣadhasya nalaḥ putro nalasya ca nabhāḥ smṛtaḥ nabhasaḥ puṇḍarīkastukṣemadhanvā tadātmajaḥ

निषध के पुत्र नल, नल के पुत्र नभ कहलाए। नभ के पुत्र पुण्डरीक, उनके पुत्र क्षेमधन्वा हुए।

श्लोक 42 (garuda.1.138.42)

देवानीकस्तस्य पुत्रो देवानीकादहीनकः । अहीनकाद्रुरुर्यज्ञे पारियात्रो रुरोः सुतः

devānīkastasya putro devānīkādahīnakaḥ ahīnakādrururyajñe pāriyātro ruroḥ sutaḥ

उनके पुत्र देवानीक, देवानीक से अहीनक हुए। अहीनक से यज्ञ में विख्यात रुरु, रुरु के पुत्र पारियात्र हुए।

श्लोक 43 (garuda.1.138.43)

पारियात्राद्दलो यज्ञे दल पुत्रश्छलः स्मृतः । छलादुक्थस्ततो ह्युक्थाद्वज्रनाभस्ततो गणः

pāriyātrāddalo yajñe dala putraśchalaḥ smṛtaḥ chalādukthastato hyukthādvajranābhastato gaṇaḥ

पारियात्र से यज्ञ में विख्यात दल, दल के पुत्र छल कहलाए। छल से उक्थ, उक्थ से वज्रनाभ, फिर गण हुए।

श्लोक 44 (garuda.1.138.44)

उषिताश्वो गणाज्जज्ञे ततो विश्वसहोऽभवत् । हिरण्यनाभस्तत्पुत्रस्तत्पुत्रः पुष्पकः स्मृतः

uṣitāśvo gaṇājjajñe tato viśvasaho'bhavat hiraṇyanābhastatputrastatputraḥ puṣpakaḥ smṛtaḥ

गण से उषिताश्व उत्पन्न हुए, फिर विश्वसह हुए। उनके पुत्र हिरण्यनाभ, उनके पुत्र पुष्पक कहलाए।

श्लोक 45 (garuda.1.138.45)

ध्रुवसन्धिरभूत्पुष्पाद्ध्रुवसन्धेः सुदर्शनः । सुदर्शनादग्निवर्णः पद्मवणोऽग्निवर्णतः

dhruvasandhirabhūtpuṣpāddhruvasandheḥ sudarśanaḥ sudarśanādagnivarṇaḥ padmavaṇo'gnivarṇataḥ

पुष्पक से ध्रुवसन्धि हुए, ध्रुवसन्धि के पुत्र सुदर्शन हुए। सुदर्शन से अग्निवर्ण, अग्निवर्ण से पद्मवर्ण (शीघ्र) हुए।

श्लोक 46 (garuda.1.138.46)

शीघ्रस्तु पद्मवर्णात्तु शीघ्रात्पुत्रो मरुस्त्वभूत् । मरोः प्रसुश्रुतः पुत्रस्तस्य चोदावसुः सुतः

śīghrastu padmavarṇāttu śīghrātputro marustvabhūt maroḥ prasuśrutaḥ putrastasya codāvasuḥ sutaḥ

पद्मवर्ण से शीघ्र, शीघ्र के पुत्र मरु हुए। मरु के पुत्र प्रसुश्रुत, उनके पुत्र उदावसु हुए।

श्लोक 47 (garuda.1.138.47)

उदावसोर्नन्दिवर्धनः सुकेतुर्नन्दिवर्धनात् । सुकेतोर्देवरातोऽभूद्वृहदुक्थस्ततः सुतः

udāvasornandivardhanaḥ suketurnandivardhanāt suketordevarāto'bhūdvṛhadukthastataḥ sutaḥ

उदावसु से नन्दिवर्धन, नन्दिवर्धन से सुकेतु हुए। सुकेतु से देवरात, उनके पुत्र बृहदुक्थ हुए।

श्लोक 48 (garuda.1.138.48)

बृहदुक्थान्महावीर्यः सुधृतिस्तस्य चात्मजः । सुधृतेर्धृष्टकेतुश्च हर्यश्वो धृष्टकेतुतः

bṛhadukthānmahāvīryaḥ sudhṛtistasya cātmajaḥ sudhṛterdhṛṣṭaketuśca haryaśvo dhṛṣṭaketutaḥ

बृहदुक्थ से महावीर्य, उनके पुत्र सुधृति हुए। सुधृति से धृष्टकेतु, धृष्टकेतु से हर्यश्व हुए।

श्लोक 49 (garuda.1.138.49)

हर्यश्वात्तु मरुर्जातो मरोः प्रतीन्धकोऽभवत् । प्रतीन्धकात्कृतिरथो देवमीढस्तदात्मजः

haryaśvāttu marurjāto maroḥ pratīndhako'bhavat pratīndhakātkṛtiratho devamīḍhastadātmajaḥ

हर्यश्व से मरु उत्पन्न हुए, मरु से प्रतीन्धक हुए। प्रतीन्धक से कृतिरथ, उनके पुत्र देवमीढ़ हुए।

श्लोक 50 (garuda.1.138.50)

विबुधो देवमीढात्तु विबुधात्तु महाधृतिः । महाधृतेः कीर्तिरातो महारोमा तदात्मजः

vibudho devamīḍhāttu vibudhāttu mahādhṛtiḥ mahādhṛteḥ kīrtirāto mahāromā tadātmajaḥ

देवमीढ़ से विबुध, विबुध से महाधृति हुए। महाधृति से कीर्तिरात, उनके पुत्र महारोमा हुए।

श्लोक 51 (garuda.1.138.51)

महारोम्णः स्वर्णरोमा ह्रस्वरोमा तदात्मजः । सीरध्वजो ह्रस्वरोम्णः तस्य सीताभवत्सुता

mahāromṇaḥ svarṇaromā hrasvaromā tadātmajaḥ sīradhvajo hrasvaromṇaḥ tasya sītābhavatsutā

महारोमा से स्वर्णरोमा, उनके पुत्र ह्रस्वरोमा हुए। ह्रस्वरोमा के पुत्र सीरध्वज (जनक), जिनकी पुत्री सीता थीं।

श्लोक 52 (garuda.1.138.52)

भ्राता कुशध्वजस्तस्य सीरध्वजात्तु भानुमान् । शतद्युम्नो भानुमतः शतद्युम्नाच्छुचिः स्मृतः

bhrātā kuśadhvajastasya sīradhvajāttu bhānumān śatadyumno bhānumataḥ śatadyumnācchuciḥ smṛtaḥ

उनके भाई कुशध्वज थे। सीरध्वज से भानुमान्, भानुमान् से शतद्युम्न, शतद्युम्न से शुचि हुए।

श्लोक 53 (garuda.1.138.53)

ऊर्जनामा शुचेः पुत्रः सनद्वाजस्तदात्मजः । सनद्वाजात्कुलिर्जातोऽनञ्जनस्तु कुलेः सुतः

ūrjanāmā śuceḥ putraḥ sanadvājastadātmajaḥ sanadvājātkulirjāto'nañjanastu kuleḥ sutaḥ

शुचि के पुत्र ऊर्जनामा, उनके पुत्र सनद्वाज हुए। सनद्वाज से कुलि, कुलि के पुत्र अनंजन हुए।

श्लोक 54 (garuda.1.138.54)

अनञ्जनाच्च कुलजित्तस्यापि चाधिनेमिकः । श्रुतायुस्तस्य पुत्रोऽभूत्सुपार्श्वश्च तदात्मजः

anañjanācca kulajittasyāpi cādhinemikaḥ śrutāyustasya putro'bhūtsupārśvaśca tadātmajaḥ

अनंजन से कुलजित्, उनके पुत्र अधिनेमिक हुए। उनके पुत्र श्रुतायु, उनके पुत्र सुपार्श्व हुए।

श्लोक 55 (garuda.1.138.55)

सुपार्श्वात्सृंजयो जातः क्षेमारिः सृजयात्समृतः । क्षेमारि तस्त्वनेनाश्च तस्य रामरथः स्मृतः

supārśvātsṛṁjayo jātaḥ kṣemāriḥ sṛjayātsamṛtaḥ kṣemāri tastvanenāśca tasya rāmarathaḥ smṛtaḥ

सुपार्श्व से सृंजय उत्पन्न हुए, सृंजय के पुत्र क्षेमारि कहलाए। क्षेमारि से अनेनस्, उनके पुत्र रामरथ कहलाए।

श्लोक 56 (garuda.1.138.56)

सत्यरथो रामरथात्तस्मादुपगुरुः स्मृतः । उपगुरोरुपगुप्तः स्वागतश्चोपगुप्ततः

satyaratho rāmarathāttasmādupaguruḥ smṛtaḥ upagurorupaguptaḥ svāgataścopaguptataḥ

रामरथ से सत्यरथ, उनसे उपगुरु कहलाए। उपगुरु से उपगुप्त, उपगुप्त से स्वागत हुए।

श्लोक 57 (garuda.1.138.57)

स्वनरः स्वागताज्जज्ञे सुवर्चास्तस्य चात्मजः । सुवर्चसः सुपार्श्वस्तु सुश्रुतश्च सुपार्श्वतः

svanaraḥ svāgatājjajñe suvarcāstasya cātmajaḥ suvarcasaḥ supārśvastu suśrutaśca supārśvataḥ

स्वागत से स्वनर उत्पन्न हुए, उनके पुत्र सुवर्चा हुए। सुवर्चा से सुपार्श्व, सुपार्श्व से सुश्रुत हुए।

श्लोक 58 (garuda.1.138.58)

जयस्तु सुश्रुताज्जज्ञे जयात्तु विजयोऽभवत् । विजयस्य ऋतः पुत्रः ऋतस्य सुनयः सुतः

jayastu suśrutājjajñe jayāttu vijayo'bhavat vijayasya ṛtaḥ putraḥ ṛtasya sunayaḥ sutaḥ

सुश्रुत से जय उत्पन्न हुए, जय से विजय हुए। विजय के पुत्र ऋत, ऋत के पुत्र सुनय हुए।

श्लोक 59 (garuda.1.138.59)

सुनयाद्वीतहव्यस्तु वीतहव्याद्धतिः स्मृतः । बहुलाश्वो धृतेः पुत्रो बहुलाश्वात्कृतिः स्मृतः

sunayādvītahavyastu vītahavyāddhatiḥ smṛtaḥ bahulāśvo dhṛteḥ putro bahulāśvātkṛtiḥ smṛtaḥ

सुनय से वीतहव्य, वीतहव्य से धृति कहलाए। बहुलाश्व धृति के पुत्र थे, बहुलाश्व से कृति कहलाए।

श्लोक 60 (garuda.1.138.60)

जनकस्य द्वये वंशे उक्तो योगसमाश्रयः

janakasya dvaye vaṁśe ukto yogasamāśrayaḥ

इस प्रकार जनक के दोनों वंशों का वर्णन किया गया, जो योग का आश्रय हैं।

अध्याय 137अध्याय-सूचीअध्याय 139