पूर्वखण्ड — आचारकाण्ड · अध्याय 139
चन्द्रवंश-वर्णन
श्लोक 1 (garuda.1.139.1)
हरिरुवाच । सूर्यस्य कथितो वंशः सोमवंशं शृणुष्व मे । नारायणसुतो ब्रह्मा ब्रह्मणोऽत्रेः समुद्भवः
hariruvāca sūryasya kathito vaṁśaḥ somavaṁśaṁ śṛṇuṣva me nārāyaṇasuto brahmā brahmaṇo'treḥ samudbhavaḥ
हरि ने कहा — सूर्यवंश का वर्णन कर दिया गया; अब मुझसे सोमवंश का वर्णन सुनो। नारायण के पुत्र ब्रह्मा, और ब्रह्मा से अत्रि उत्पन्न हुए।
श्लोक 2 (garuda.1.139.2)
अत्रेः सोमस्तस्य भार्या तारा सुरगुरोः प्रिया । सोमात्तरा बुधं जज्ञे बुधपुत्रः पुरूरवाः
atreḥ somastasya bhāryā tārā suraguroḥ priyā somāttarā budhaṁ jajñe budhaputraḥ purūravāḥ
अत्रि से सोम (चन्द्रमा) उत्पन्न हुए; उनकी पत्नी तारा देवगुरु बृहस्पति की प्रिया थीं। सोम से तारा को बुध पुत्र हुए; बुध के पुत्र पुरूरवा हुए।
श्लोक 3 (garuda.1.139.3)
बुधपुत्रादथोर्वश्यां षट्पुत्रास्तु श्रुतात्मकः । विश्वावसुः शतायुश्च आयुर्धोमानमावसुः
budhaputrādathorvaśyāṁ ṣaṭputrāstu śrutātmakaḥ viśvāvasuḥ śatāyuśca āyurdhomānamāvasuḥ
बुध-पुत्र पुरूरवा से उर्वशी के गर्भ से छह पुत्र हुए — श्रुतायु, विश्वावसु, शतायु, आयु, धोम और अमावसु।
श्लोक 4 (garuda.1.139.4)
अमावसोर्भोमनामा भीमपुत्रश्च काञ्चनः । काञ्चनस्य सुहोत्रोऽभूज्जह्रुश्चाभूत्सुहोत्रतः
amāvasorbhomanāmā bhīmaputraśca kāñcanaḥ kāñcanasya suhotro'bhūjjahruścābhūtsuhotrataḥ
अमावसु से भौम नामक पुत्र हुए; भीम के पुत्र काञ्चन हुए। काञ्चन के पुत्र सुहोत्र हुए, और सुहोत्र से जह्नु उत्पन्न हुए।
श्लोक 5 (garuda.1.139.5)
जह्नोः सुमन्तुरभवत्सुमन्तोरपजापकः । बलाकाश्वस्तस्य पुत्रो बलाकाश्वात्कुशः स्मृतः
jahnoḥ sumanturabhavatsumantorapajāpakaḥ balākāśvastasya putro balākāśvātkuśaḥ smṛtaḥ
जह्नु के पुत्र सुमन्तु हुए, सुमन्तु के पुत्र अजक हुए। उनके पुत्र बलाकाश्व, बलाकाश्व से कुश कहलाए।
श्लोक 6 (garuda.1.139.6)
कुशाश्वः कुशनाभश्चामूर्तरयो वसुः कुशात् । गाधिः कुशाश्वात्संजज्ञे विश्वामित्रस्तदात्मजः
kuśāśvaḥ kuśanābhaścāmūrtarayo vasuḥ kuśāt gādhiḥ kuśāśvātsaṁjajñe viśvāmitrastadātmajaḥ
कुश से कुशाश्व, कुशनाभ, अमूर्तरय और वसु उत्पन्न हुए। कुशाश्व से गाधि उत्पन्न हुए; उनके पुत्र विश्वामित्र हुए।
श्लोक 7 (garuda.1.139.7)
कन्या सत्यवती दत्ता ऋचीकाय द्विजाय सा । ऋचीकाज्जमदाग्निश्च रामस्तस्याभवत्सुतः
kanyā satyavatī dattā ṛcīkāya dvijāya sā ṛcīkājjamadāgniśca rāmastasyābhavatsutaḥ
उनकी पुत्री सत्यवती ऋचीक ब्राह्मण को दी गई। ऋचीक से जमदग्नि उत्पन्न हुए; उनके पुत्र राम (परशुराम) हुए।
श्लोक 8 (garuda.1.139.8)
विश्वामित्राद्देवरातमदुच्छन्दादयः सुताः । आयुषो नहुषस्तस्मादनेना रजिरम्भकौ
viśvāmitrāddevarātamaducchandādayaḥ sutāḥ āyuṣo nahuṣastasmādanenā rajirambhakau
विश्वामित्र से देवरात, मधुच्छन्द आदि पुत्र हुए। आयु से नहुष, नहुष से अनेना, रजि और रम्भ उत्पन्न हुए।
श्लोक 9 (garuda.1.139.9)
क्षत्त्रवृद्धः क्षत्त्रवृद्धात्सुहोत्रश्चाभवन्नृपः । काश्यकाशौगृत्समदः सुहोत्रादभवंस्त्रयः
kṣattravṛddhaḥ kṣattravṛddhātsuhotraścābhavannṛpaḥ kāśyakāśaugṛtsamadaḥ suhotrādabhavaṁstrayaḥ
क्षत्रवृद्ध की परम्परा में राजा सुहोत्र हुए। सुहोत्र से काश्य, काश और गृत्समद — तीन पुत्र उत्पन्न हुए।
श्लोक 10 (garuda.1.139.10)
गृत्समदाच्छौन कोऽभूत्काश्याद्दीर्घतमास्तथा । वैद्यो धन्वन्तरिस्तस्मात्केतुमांश्च तदात्मजः
gṛtsamadācchauna ko'bhūtkāśyāddīrghatamāstathā vaidyo dhanvantaristasmātketumāṁśca tadātmajaḥ
गृत्समद से शौनक उत्पन्न हुए, काश्य से दीर्घतमा हुए। उनसे वैद्य धन्वन्तरि, और उनके पुत्र केतुमान् हुए।
श्लोक 11 (garuda.1.139.11)
भीमरथः केतुमतो दिवोदासस्तदात्मजः । दिवोदासात्प्रतर्दनः शत्रुजित्सोऽत्र विश्रुतः
bhīmarathaḥ ketumato divodāsastadātmajaḥ divodāsātpratardanaḥ śatrujitso'tra viśrutaḥ
केतुमान् के पुत्र भीमरथ, उनके पुत्र दिवोदास हुए। दिवोदास से प्रतर्दन, जो यहाँ शत्रुजित् नाम से विख्यात हुए।
श्लोक 12 (garuda.1.139.12)
ऋतध्वजस्तस्य पुत्रो ह्यलर्कश्च ऋतध्वजात् । अलर्कात्सन्नतिर्जज्ञे सुनीतः सन्नतेः सुतः
ṛtadhvajastasya putro hyalarkaśca ṛtadhvajāt alarkātsannatirjajñe sunītaḥ sannateḥ sutaḥ
उनके पुत्र ऋतध्वज, ऋतध्वज से अलर्क हुए। अलर्क से सन्नति उत्पन्न हुए; सन्नति के पुत्र सुनीत हुए।
श्लोक 13 (garuda.1.139.13)
सत्यकेतुः सुनीतस्य सत्यकेतोर्विभुः सुतः । विभोस्तु सुविभुः पुत्रः सुविभोः सुकुमारकः
satyaketuḥ sunītasya satyaketorvibhuḥ sutaḥ vibhostu suvibhuḥ putraḥ suvibhoḥ sukumārakaḥ
सुनीत के पुत्र सत्यकेतु, सत्यकेतु के पुत्र विभु हुए। विभु के पुत्र सुविभु, उनके पुत्र सुकुमारक हुए।
श्लोक 14 (garuda.1.139.14)
सुकुमाराद्धृष्टकेतुर्वोतिहोत्रस्तदात्मजः । वीतिहोत्रस्य भर्गोऽभूद्भर्गभूमिस्तदात्मजः
sukumārāddhṛṣṭaketurvotihotrastadātmajaḥ vītihotrasya bhargo'bhūdbhargabhūmistadātmajaḥ
सुकुमारक से धृष्टकेतु, उनके पुत्र वीतिहोत्र हुए। वीतिहोत्र के पुत्र भर्ग, उनके पुत्र भर्गभूमि हुए।
श्लोक 15 (garuda.1.139.15)
वैष्णवाः स्युर्महात्मान इत्येते काशयो नृपाः । पञ्चपुत्रशतान्यासन्रजेः शक्रेण संहृताः
vaiṣṇavāḥ syurmahātmāna ityete kāśayo nṛpāḥ pañcaputraśatānyāsanrajeḥ śakreṇa saṁhṛtāḥ
ये महात्मा काशी-नरेश विष्णु-भक्त थे। राजा रजि के पाँच सौ पुत्र थे, जिन्हें इन्द्र ने अपने में समेट लिया।
श्लोक 16 (garuda.1.139.16)
प्रतिक्षत्त्रः क्षत्त्रवृद्धात्संजयश्च त दात्मजः । विजयः संजयस्यापि विजयस्य कृतः सुतः
pratikṣattraḥ kṣattravṛddhātsaṁjayaśca ta dātmajaḥ vijayaḥ saṁjayasyāpi vijayasya kṛtaḥ sutaḥ
क्षत्रवृद्ध से प्रतिक्षत्र, उनके पुत्र संजय हुए। संजय के पुत्र विजय, विजय के पुत्र कृत हुए।
श्लोक 17 (garuda.1.139.17)
कृताद्वृषधनश्चाभूत्सहदेवस्तदात्मजः । सहदेवाददीनोऽभूज्जयत्सेनोऽप्यदीनतः
kṛtādvṛṣadhanaścābhūtsahadevastadātmajaḥ sahadevādadīno'bhūjjayatseno'pyadīnataḥ
कृत से वृषधन, उनके पुत्र सहदेव हुए। सहदेव से अदीन, अदीन से जयत्सेन उत्पन्न हुए।
श्लोक 18 (garuda.1.139.18)
जयत्सेनात्संकृतिश्च क्षत्त्रधर्मा च संकृतेः । यतिर्ययातिः संयातिरयातिर्विकृतिः क्रमात्
jayatsenātsaṁkṛtiśca kṣattradharmā ca saṁkṛteḥ yatiryayātiḥ saṁyātirayātirvikṛtiḥ kramāt
जयत्सेन से संकृति, संकृति से क्षत्रधर्मा हुए। यति, ययाति, संयाति, अयाति, विकृति — क्रमशः (नहुष के पुत्र) —
श्लोक 19 (garuda.1.139.19)
नहुषस्य सुताः ख्याता ययातेर्नृपतेस्तथा । यदुं च तुर्वसुं चैव देवयानी व्यजायत
nahuṣasya sutāḥ khyātā yayāternṛpatestathā yaduṁ ca turvasuṁ caiva devayānī vyajāyata
नहुष के प्रसिद्ध पुत्र थे, तथा राजा ययाति के भी। देवयानी ने यदु और तुर्वसु को जन्म दिया,
श्लोक 20 (garuda.1.139.20)
द्रुह्युं चानुं च पूरुञ्च शर्मिष्ठा वार्षपार्वणी । सहस्रजीत्क्रोष्टुमना रघुश्चैव यदोः सुताः
druhyuṁ cānuṁ ca pūruñca śarmiṣṭhā vārṣapārvaṇī sahasrajītkroṣṭumanā raghuścaiva yadoḥ sutāḥ
तथा वृषपर्वा की पुत्री शर्मिष्ठा ने द्रुह्यु, अनु और पुरु को जन्म दिया। सहस्रजित्, क्रोष्टु और रघु यदु के पुत्र थे।
श्लोक 21 (garuda.1.139.21)
सहस्रजितः शतजित्तस्माद्वै हयहैहयौ । अनरण्यो हयात्पुत्रो धर्मो हैहयतोऽभवत्
sahasrajitaḥ śatajittasmādvai hayahaihayau anaraṇyo hayātputro dharmo haihayato'bhavat
सहस्रजित् से शतजित्, फिर हय और हैहय हुए। हय से अनरण्य, हैहय से धर्म उत्पन्न हुए।
श्लोक 22 (garuda.1.139.22)
धर्मस्य धर्मनेत्रोऽबूत्कुन्तिर्वै धर्मनेत्रतः । कुन्तेर्बभूत साहञ्जिर्महिष्मांश्च तदात्मजः
dharmasya dharmanetro'būtkuntirvai dharmanetrataḥ kunterbabhūta sāhañjirmahiṣmāṁśca tadātmajaḥ
धर्म के पुत्र धर्मनेत्र, धर्मनेत्र से कुन्ति हुए। कुन्ति से साहञ्जि उत्पन्न हुए; उनके पुत्र महिष्मान् हुए।
श्लोक 23 (garuda.1.139.23)
भद्रश्रेण्यस्तस्य पुत्त्रो भद्रश्रेणयस्य दुर्दमः । धनको दुर्दमाच्चैव कृतवीर्यश्च जानकिः
bhadraśreṇyastasya puttro bhadraśreṇayasya durdamaḥ dhanako durdamāccaiva kṛtavīryaśca jānakiḥ
उनके पुत्र भद्रश्रेण्य, भद्रश्रेण्य के पुत्र दुर्दम हुए। दुर्दम से धनक, तथा जानकि के पुत्र कृतवीर्य भी उत्पन्न हुए।
श्लोक 24 (garuda.1.139.24)
कृताग्निः कृतकर्मा च कृतौजाः सुमहाबलः । कृतवीर्यादर्जुनोऽभूदर्जुनाच्छूरसेनकः
kṛtāgniḥ kṛtakarmā ca kṛtaujāḥ sumahābalaḥ kṛtavīryādarjuno'bhūdarjunācchūrasenakaḥ
कृताग्नि, कृतकर्मा और महाबली कृतौज (उनके भाई थे)। कृतवीर्य से अर्जुन (कार्तवीर्यार्जुन), अर्जुन से शूरसेन उत्पन्न हुए।
श्लोक 25 (garuda.1.139.25)
जयध्वजो मधुः शूरो वृषणः पञ्च सव्रताः । जयध्वजात्तालजङ्घो भरतस्तालजङ्गतः
jayadhvajo madhuḥ śūro vṛṣaṇaḥ pañca savratāḥ jayadhvajāttālajaṅgho bharatastālajaṅgataḥ
जयध्वज, मधु, शूर और वृषण — ये पाँच समान व्रत वाले थे। जयध्वज से तालजंघ, तालजंघ से भरत उत्पन्न हुए।
श्लोक 26 (garuda.1.139.26)
वृषणस्य मधुः पुत्त्रो मधोर्वृष्ण्यादिवंशकः । क्रोष्टोर्विजज्ञिवान्पुत्त्र आहिस्तस्य महात्मनः
vṛṣaṇasya madhuḥ puttro madhorvṛṣṇyādivaṁśakaḥ kroṣṭorvijajñivānputtra āhistasya mahātmanaḥ
वृषण के पुत्र मधु, मधु से वृष्णि-आदि वंश चला। क्रोष्टु से एक पुत्र उत्पन्न हुआ; उनसे महात्मा अहि हुए।
श्लोक 27 (garuda.1.139.27)
आहेरुशङ्कुः संजज्ञेतस्य चित्ररथः सतः । शशबिन्दुश्चित्ररथात्पत्न्यो लक्षञ्च तस्य ह
āheruśaṅkuḥ saṁjajñetasya citrarathaḥ sataḥ śaśabinduścitrarathātpatnyo lakṣañca tasya ha
अहि से उशंकु उत्पन्न हुए; उनके पुत्र चित्ररथ हुए। चित्ररथ से शशबिन्दु उत्पन्न हुए, जिनकी एक लाख पत्नियाँ थीं —
श्लोक 28 (garuda.1.139.28)
दशलक्षञ्च पुत्राणां पृथुकीर्त्यादयो वराः । पृथुकीर्तिः पृथुजयः पृथुदानः पृथुश्रवाः
daśalakṣañca putrāṇāṁ pṛthukīrtyādayo varāḥ pṛthukīrtiḥ pṛthujayaḥ pṛthudānaḥ pṛthuśravāḥ
और दस लाख पुत्र, जिनमें पृथुकीर्ति आदि श्रेष्ठ थे — पृथुकीर्ति, पृथुजय, पृथुदान, पृथुश्रवा —
श्लोक 29 (garuda.1.139.29)
पृथुश्रवसोऽभूत्तम उशनास्तमसोऽभवत् । तत्पुत्रः शितगुर्नाम श्रीरुक्मकवचस्ततः
pṛthuśravaso'bhūttama uśanāstamaso'bhavat tatputraḥ śitagurnāma śrīrukmakavacastataḥ
पृथुश्रवा से तम, तम से उशना उत्पन्न हुए। उनके पुत्र शितगु नाम से हुए, फिर श्रीरुक्मकवच हुए।
श्लोक 30 (garuda.1.139.30)
रुक्मश्च पृथुरुक्मश्च ज्यामघः पालितो हरिः । श्रीरुक्मकवचस्यैते विदर्भो ज्यामघात्तथा
rukmaśca pṛthurukmaśca jyāmaghaḥ pālito hariḥ śrīrukmakavacasyaite vidarbho jyāmaghāttathā
रुक्म, पृथुरुक्म, ज्यामघ, पालित और हरि — ये श्रीरुक्मकवच के पुत्र थे। ज्यामघ से विदर्भ उत्पन्न हुए।
श्लोक 31 (garuda.1.139.31)
भार्यायाञ्चैव शैब्यायां विदर्भात्क्रथकौशिकौ । रोमपादो रोमपादाद्बभ्रुर्बभ्रोर्धृतिस्तथा
bhāryāyāñcaiva śaibyāyāṁ vidarbhātkrathakauśikau romapādo romapādādbabhrurbabhrordhṛtistathā
विदर्भ से अपनी पत्नी शैब्या के गर्भ से क्रथ और कौशिक उत्पन्न हुए। तथा रोमपाद, रोमपाद से बभ्रु, बभ्रु से धृति हुए।
श्लोक 32 (garuda.1.139.32)
कौशिकस्य ऋचिः पुत्रः ततश्चैद्यो नृपः किल । कुन्तिः किलास्य पुत्रोऽभूत्कुन्तेर्वृष्णिः सुतः स्मृतः
kauśikasya ṛciḥ putraḥ tataścaidyo nṛpaḥ kila kuntiḥ kilāsya putro'bhūtkuntervṛṣṇiḥ sutaḥ smṛtaḥ
कौशिक के पुत्र ऋचि, फिर चेदि-नरेश हुए। उनके पुत्र कुन्ति हुए; कुन्ति के पुत्र वृष्णि कहलाए।
श्लोक 33 (garuda.1.139.33)
वृष्णेश्च निवृतिः पुत्रो दशार्हे निवृतेस्तथा । दशार्हस्य सुतो व्योमा जीमूतश्च तदात्मजः
vṛṣṇeśca nivṛtiḥ putro daśārhe nivṛtestathā daśārhasya suto vyomā jīmūtaśca tadātmajaḥ
वृष्णि के पुत्र निवृति, निवृति से दशार्ह हुए। दशार्ह के पुत्र व्योमा, उनके पुत्र जीमूत हुए।
श्लोक 34 (garuda.1.139.34)
जीमूताद्विकृतिर्जज्ञे ततो भीमरथोऽभवत् । ततो मधुरथो जज्ञे शकुनिस्तस्य चात्मजः
jīmūtādvikṛtirjajñe tato bhīmaratho'bhavat tato madhuratho jajñe śakunistasya cātmajaḥ
जीमूत से विकृति उत्पन्न हुए, फिर भीमरथ हुए। फिर मधुरथ उत्पन्न हुए, उनके पुत्र शकुनि हुए।
श्लोक 35 (garuda.1.139.35)
करम्भिः शकुनेः पुत्रस्तस्य वै देववान्स्मृतः । देवक्षत्त्रो देवनतो देवक्षत्त्रान्मधुः स्मृतः
karambhiḥ śakuneḥ putrastasya vai devavānsmṛtaḥ devakṣattro devanato devakṣattrānmadhuḥ smṛtaḥ
शकुनि के पुत्र करम्भि, उनके पुत्र देववान् कहलाए। देवक्षत्र, देवनत — देवक्षत्र से मधु कहलाए।
श्लोक 36 (garuda.1.139.36)
कुरुवंशो मधोः पुत्रो ह्यनुश्च कुरुवंशतः । पुरुहोत्रो ह्यनोः पुत्रो ह्यंशुश्च पुरुहोत्रतः
kuruvaṁśo madhoḥ putro hyanuśca kuruvaṁśataḥ puruhotro hyanoḥ putro hyaṁśuśca puruhotrataḥ
मधु के पुत्र कुरुवंश, कुरुवंश से अनु उत्पन्न हुए। अनु के पुत्र पुरुहोत्र, पुरुहोत्र से अंशु उत्पन्न हुए।
श्लोक 37 (garuda.1.139.37)
सत्त्वश्रुतः सुतश्चांशोस्ततो वै सात्त्वतो नृपः । भजिनो भजमानश्च सात्वतादन्धकः सुतः
sattvaśrutaḥ sutaścāṁśostato vai sāttvato nṛpaḥ bhajino bhajamānaśca sātvatādandhakaḥ sutaḥ
अंशु के पुत्र सत्त्वश्रुत, फिर राजा सात्वत हुए। उनके पुत्र भजिन और भजमान, तथा सात्वत से अन्धक उत्पन्न हुए।
श्लोक 38 (garuda.1.139.38)
महाभोजो वृष्णि दिव्यावन्यो देवावृधोऽभवत् । निमिवृष्णी भजमानादयुताजित्तथैव च
mahābhojo vṛṣṇi divyāvanyo devāvṛdho'bhavat nimivṛṣṇī bhajamānādayutājittathaiva ca
महाभोज, वृष्णि, दिव्यावन्य और देवावृध (अन्य पुत्र थे)। भजमान से निमि, वृष्णि, तथा अयुताजित् भी उत्पन्न हुए —
श्लोक 39 (garuda.1.139.39)
शतजिच्च सहस्राजिद्बभ्रुर्देवो बृहस्पतिः । महाभोजात्तु भोजोऽभूत्तद्वृष्णेश्च सुमित्रकः
śatajicca sahasrājidbabhrurdevo bṛhaspatiḥ mahābhojāttu bhojo'bhūttadvṛṣṇeśca sumitrakaḥ
तथा शतजित्, सहस्राजित्, बभ्रु, देव और बृहस्पति। महाभोज से भोज, तथा वृष्णि से सुमित्रक उत्पन्न हुए।
श्लोक 40 (garuda.1.139.40)
स्वधाजित्संज्ञकस्तस्मादनमित्राशिनी तथा । अनमित्रस्य निघ्नोऽभून्निघ्नाच्छत्राजितोऽभवत्
svadhājitsaṁjñakastasmādanamitrāśinī tathā anamitrasya nighno'bhūnnighnācchatrājito'bhavat
उनसे स्वधाजित् नामक तथा अनमित्र, अशिनी उत्पन्न हुए। अनमित्र के पुत्र निघ्न हुए, निघ्न से शत्राजित् हुए।
श्लोक 41 (garuda.1.139.41)
प्रसेनश्चापरः ख्यातो ह्यनमित्राच्छिबिस्तथा । शिबेस्तु सत्यकः पुत्रः सत्यकात्सात्यकिस्तथा
prasenaścāparaḥ khyāto hyanamitrācchibistathā śibestu satyakaḥ putraḥ satyakātsātyakistathā
एक अन्य प्रसिद्ध पुत्र प्रसेन थे; अनमित्र से शिबि भी उत्पन्न हुए। शिबि के पुत्र सत्यक, सत्यक से सात्यकि उत्पन्न हुए।
श्लोक 42 (garuda.1.139.42)
सात्यकेः सञ्जयः पुत्रः कुलिश्चैव तदात्मजः । कुलेर्युगन्धरः पुत्रस्ते शैबेयाः प्रकीर्तिताः
sātyakeḥ sañjayaḥ putraḥ kuliścaiva tadātmajaḥ kuleryugandharaḥ putraste śaibeyāḥ prakīrtitāḥ
सात्यकि के पुत्र संजय, उनके पुत्र कुलि हुए। कुलि के पुत्र युगन्धर — ये सभी शैबेय वंश के कहलाए।
श्लोक 43 (garuda.1.139.43)
अनमित्रान्वये वृष्णिः श्वफल्कश्चित्रकः सुतः । श्वफल्काच्चैवगान्दिन्यामक्रूरो वैष्णवोऽभवत्
anamitrānvaye vṛṣṇiḥ śvaphalkaścitrakaḥ sutaḥ śvaphalkāccaivagāndinyāmakrūro vaiṣṇavo'bhavat
अनमित्र की परम्परा में वृष्णि हुए; श्वफल्क, जिनके पुत्र चित्रक थे। श्वफल्क से गान्दिनी के गर्भ में विष्णु-भक्त अक्रूर उत्पन्न हुए।
श्लोक 44 (garuda.1.139.44)
उपमद्गुरथाक्रूराद्देवद्योतस्ततः सुतः । देववानुपदेवश्च ह्यक्रूरस्य सुतौ स्मृतौ
upamadgurathākrūrāddevadyotastataḥ sutaḥ devavānupadevaśca hyakrūrasya sutau smṛtau
उपमद्गु, रथ; अक्रूर से देवद्योत उत्पन्न हुए। देववान् और उपदेव अक्रूर के पुत्र स्मरण किए जाते हैं।
श्लोक 45 (garuda.1.139.45)
पृथुर्विपृथुश्चित्रस्य त्वन्धकस्य शुचिः स्मृतः । कुकुरो भजमानस्य तथा कम्बलबर्हिषः
pṛthurvipṛthuścitrasya tvandhakasya śuciḥ smṛtaḥ kukuro bhajamānasya tathā kambalabarhiṣaḥ
पृथु और विपृथु चित्रक के पुत्र थे, तथा शुचि अन्धक के पुत्र कहलाए। कुकुर भजमान के, तथा कम्बलबर्हिष भी उनके थे।
श्लोक 46 (garuda.1.139.46)
धृष्टस्तु कुकुराज्जज्ञे तस्मात्कापोतरोमकः । तदात्मजो विलोमा च विलोम्नस्तुम्बुरुः सुतः
dhṛṣṭastu kukurājjajñe tasmātkāpotaromakaḥ tadātmajo vilomā ca vilomnastumburuḥ sutaḥ
कुकुर से धृष्ट उत्पन्न हुए, उनसे कापोतरोमक हुए। उनके पुत्र विलोमा, विलोमा के पुत्र तुम्बुरु हुए।
श्लोक 47 (garuda.1.139.47)
तस्माच्चदुन्दुभिर्जज्ञे पुनर्वसुरतः स्मृतः । तस्याहुकश्चाहुकी च कन्या चैवाहुकस्य तु
tasmāccadundubhirjajñe punarvasurataḥ smṛtaḥ tasyāhukaścāhukī ca kanyā caivāhukasya tu
उनसे दुन्दुभि उत्पन्न हुए, उनसे पुनर्वसु कहलाए। उनके पुत्र आहुक और पुत्री आहुकी थीं।
श्लोक 48 (garuda.1.139.48)
देवकश्चोग्रसेनश्च देवकाद्देवकी त्वभूत् । वृकदेवोपदेवाच सहदेवा सुरक्षिता
devakaścograsenaśca devakāddevakī tvabhūt vṛkadevopadevāca sahadevā surakṣitā
देवक और उग्रसेन (उनके पुत्र थे); देवक से देवकी उत्पन्न हुईं, तथा वृकदेवा, उपदेवा, सुरक्षिता —
श्लोक 49 (garuda.1.139.49)
श्रीदेवी शान्तिदेवी च वसुदेव उवाह ताः । देववानुपदेवश्च सहदेवासुतौ स्मृतौ
śrīdevī śāntidevī ca vasudeva uvāha tāḥ devavānupadevaśca sahadevāsutau smṛtau
श्रीदेवी और शान्तिदेवी भी — वसुदेव ने इन सबका विवाह किया। देववान् और उपदेव सहदेव के पुत्र स्मरण किए जाते हैं।
श्लोक 50 (garuda.1.139.50)
उग्रसेनस्य कंसोऽभूत्सुनामा च वटादयः । विदूरथो भजमानाच्छूरश्चाभूद्विदूरथात्
ugrasenasya kaṁso'bhūtsunāmā ca vaṭādayaḥ vidūratho bhajamānācchūraścābhūdvidūrathāt
उग्रसेन के पुत्र कंस, सुनामा और वट आदि थे। भजमान से विदूरथ, विदूरथ से शूर उत्पन्न हुए।
श्लोक 51 (garuda.1.139.51)
विदूरथसुतस्याथ सूरस्यापि शमी सुतः । प्रतिक्षत्त्रश्च शमिनः स्वयम्भोजस्तदात्मजः
vidūrathasutasyātha sūrasyāpi śamī sutaḥ pratikṣattraśca śaminaḥ svayambhojastadātmajaḥ
विदूरथ-पुत्र शूर के पुत्र शमी हुए। शमी के पुत्र प्रतिक्षत्र, उनके पुत्र स्वयंभोज हुए।
श्लोक 52 (garuda.1.139.52)
हृदिकश्च स्वयम्भोजात्कृतवर्मा तदात्मजः । देवः शतधनुश्चैव शूराद्वै देवमीढुषः
hṛdikaśca svayambhojātkṛtavarmā tadātmajaḥ devaḥ śatadhanuścaiva śūrādvai devamīḍhuṣaḥ
स्वयंभोज से हृदिक उत्पन्न हुए, उनके पुत्र कृतवर्मा हुए। देव, शतधनु — तथा शूर से देवमीढुष उत्पन्न हुए।
श्लोक 53 (garuda.1.139.53)
दश पुत्रा मारिषायां वसुदेवादयोऽभवन् । पृथा च श्रुतदेवी च श्रुतकीर्तिः श्रुतश्रवाः
daśa putrā māriṣāyāṁ vasudevādayo'bhavan pṛthā ca śrutadevī ca śrutakīrtiḥ śrutaśravāḥ
मारिषा के गर्भ से वसुदेव आदि दस पुत्र उत्पन्न हुए, तथा पृथा, श्रुतदेवी, श्रुतकीर्ति, श्रुतश्रवा —
श्लोक 54 (garuda.1.139.54)
राजाधिदेवो शूराच्च पृथां कुन्तेः सुतामदात् । सा दत्ता कुन्तिना पाण्डोस्तस्यां धर्मानिलेन्द्रकैः
rājādhidevo śūrācca pṛthāṁ kunteḥ sutāmadāt sā dattā kuntinā pāṇḍostasyāṁ dharmānilendrakaiḥ
और शूर से राजाधिदेवी उत्पन्न हुईं। पृथा, कुन्ति की पुत्री, कुन्तिभोज ने पाण्डु को दी; उनसे धर्म, वायु और इन्द्र द्वारा —
श्लोक 55 (garuda.1.139.55)
युधिष्ठिरो भीमपार्थो नकुलः सहदेवकः । माद्रयां नासत्यदस्त्राभ्यां कुन्त्यां कर्णः पुराभवत्
yudhiṣṭhiro bhīmapārtho nakulaḥ sahadevakaḥ mādrayāṁ nāsatyadastrābhyāṁ kuntyāṁ karṇaḥ purābhavat
युधिष्ठिर, भीम-अर्जुन, नकुल और सहदेव उत्पन्न हुए — माद्री से नासत्य-दस्त्र (अश्विनीकुमारों) द्वारा नकुल-सहदेव, तथा पहले कुन्ती से कर्ण उत्पन्न हो चुके थे।
श्लोक 56 (garuda.1.139.56)
श्रुतदेव्यां दन्तवक्रो जज्ञे वै युद्धदुर्मदः । सन्तर्दनादयः पञ्च श्रुतकीर्त्याञ्च कैकयात्
śrutadevyāṁ dantavakro jajñe vai yuddhadurmadaḥ santardanādayaḥ pañca śrutakīrtyāñca kaikayāt
श्रुतदेवी से युद्ध में उन्मत्त दन्तवक्र उत्पन्न हुए। श्रुतकीर्ति से कैकय-नरेश द्वारा सन्तर्दन आदि पाँच पुत्र हुए।
श्लोक 57 (garuda.1.139.57)
राजाधिदेव्यां जज्ञाते विन्दश्चैवानुविन्दकः । श्रुतश्रवा दमघोषात्प्रजज्ञे शिशुपालकम्
rājādhidevyāṁ jajñāte vindaścaivānuvindakaḥ śrutaśravā damaghoṣātprajajñe śiśupālakam
राजाधिदेवी से विन्द और अनुविन्द उत्पन्न हुए। श्रुतश्रवा से दमघोष द्वारा शिशुपाल उत्पन्न हुए।
श्लोक 58 (garuda.1.139.58)
पौरवी रोहीणा भार्या मदिरानकदुन्दुभेः । देवकीप्रमुखा भद्रा रोहिण्यां बलभद्रकः
pauravī rohīṇā bhāryā madirānakadundubheḥ devakīpramukhā bhadrā rohiṇyāṁ balabhadrakaḥ
पौरवी, रोहिणी, मदिरा आदि आनकदुन्दुभि (वसुदेव) की पत्नियाँ थीं, जिनमें देवकी प्रमुख भद्रा थीं। रोहिणी से बलभद्र उत्पन्न हुए।
श्लोक 59 (garuda.1.139.59)
सारणाद्याः शठश्चैव रेवत्यां बलभद्रतः । निशठश्चोल्मुको जातो देवक्यां षट्च जज्ञिरे
sāraṇādyāḥ śaṭhaścaiva revatyāṁ balabhadrataḥ niśaṭhaścolmuko jāto devakyāṁ ṣaṭca jajñire
बलभद्र से रेवती के गर्भ से सारण आदि तथा शठ उत्पन्न हुए। देवकी से निशठ, उल्मुक तथा छह अन्य उत्पन्न हुए —
श्लोक 60 (garuda.1.139.60)
कीर्तिमांश्च सुषेणश्च ह्युदार्यो भद्रसेनकः । ऋजुदासो भद्रदेवः कंस एवावधीच्च तान्
kīrtimāṁśca suṣeṇaśca hyudāryo bhadrasenakaḥ ṛjudāso bhadradevaḥ kaṁsa evāvadhīcca tān
कीर्तिमान्, सुषेण, उदार्य, भद्रसेनक, ऋजुदास और भद्रदेव — इन सबको कंस ने ही मार डाला।
श्लोक 61 (garuda.1.139.61)
संकर्षणः सप्तमोऽभूदष्टमः कृष्ण एव च । षोडशस्त्रीसहस्राणि भार्याणाञ्चाभवन्हरेः
saṁkarṣaṇaḥ saptamo'bhūdaṣṭamaḥ kṛṣṇa eva ca ṣoḍaśastrīsahasrāṇi bhāryāṇāñcābhavanhareḥ
सातवाँ गर्भ संकर्षण के रूप में हुआ, और आठवें कृष्ण स्वयं हुए। हरि की सोलह हजार पत्नियाँ थीं।
श्लोक 62 (garuda.1.139.62)
रुक्मिणी सत्यभामा च लक्ष्मणा चारुहासिनी । श्रेष्ठा जाम्बवती चाष्टौ जज्ञिरे ताः सुतान्बहून्
rukmiṇī satyabhāmā ca lakṣmaṇā cāruhāsinī śreṣṭhā jāmbavatī cāṣṭau jajñire tāḥ sutānbahūn
रुक्मिणी, सत्यभामा, लक्ष्मणा, चारुहासिनी, श्रेष्ठ जाम्बवती — इन आठ ने अनेक पुत्रों को जन्म दिया।
श्लोक 63 (garuda.1.139.63)
प्रद्युम्नश्चारुदेष्णश्च प्रधानाः साम्ब एव च । प्रद्युम्नादनिरुद्धोऽभूत्ककुद्मिन्यां महाबलः
pradyumnaścārudeṣṇaśca pradhānāḥ sāmba eva ca pradyumnādaniruddho'bhūtkakudminyāṁ mahābalaḥ
प्रद्युम्न, चारुदेष्ण और साम्ब प्रमुख थे। प्रद्युम्न से ककुद्मिनी के गर्भ में महाबली अनिरुद्ध उत्पन्न हुए।
श्लोक 64 (garuda.1.139.64)
अनिरुद्धात्सुभद्रायां वज्रो नाम नृपोऽभवत् । प्रतिबाहुर्वज्रसुतश्चारुस्तस्य सुतोऽभवत्
aniruddhātsubhadrāyāṁ vajro nāma nṛpo'bhavat pratibāhurvajrasutaścārustasya suto'bhavat
अनिरुद्ध से सुभद्रा के गर्भ में वज्र नामक राजा उत्पन्न हुए। वज्र के पुत्र प्रतिबाहु, उनके पुत्र चारु हुए।
श्लोक 65 (garuda.1.139.65)
वह्निस्तु तुर्वसोर्वंशे वह्नेर्भर्गोऽभवत्सुतः । भर्गाद्भानुरभूत्पुत्रो भानोः पुत्रः करन्धमः
vahnistu turvasorvaṁśe vahnerbhargo'bhavatsutaḥ bhargādbhānurabhūtputro bhānoḥ putraḥ karandhamaḥ
अब तुर्वसु के वंश में वह्नि हुए; वह्नि के पुत्र भर्ग हुए। भर्ग के पुत्र भानु हुए, भानु के पुत्र करन्धम हुए।
श्लोक 66 (garuda.1.139.66)
करन्धमस्य मरुतो द्रुह्योर्वंशं निबोध मे । द्रह्योस्तु तनयः सेतुरारद्धश्च तदात्मजः
karandhamasya maruto druhyorvaṁśaṁ nibodha me drahyostu tanayaḥ seturāraddhaśca tadātmajaḥ
करन्धम के पुत्र मरुत् हुए। अब मुझसे द्रुह्यु का वंश सुनो — द्रुह्यु के पुत्र सेतु, उनके पुत्र आरद्ध हुए।
श्लोक 67 (garuda.1.139.67)
आरद्धस्यैव गान्ध रो घर्मो गान्धारतोऽभवत् । घृतस्तु घर्मपुत्रोऽभूद्दुर्गमश्च घृस्य तु
āraddhasyaiva gāndha ro gharmo gāndhārato'bhavat ghṛtastu gharmaputro'bhūddurgamaśca ghṛsya tu
आरद्ध के पुत्र गान्धार हुए, गान्धार से घर्म हुए। घर्म के पुत्र घृत हुए, घृत के पुत्र दुर्गम हुए।
श्लोक 68 (garuda.1.139.68)
प्रचेता दुर्गमस्यैव अनोर्वंशं शृणुष्व मे । अनोः सभानरः पुत्रस्तस्मा कालञ्जयोऽभवत्
pracetā durgamasyaiva anorvaṁśaṁ śṛṇuṣva me anoḥ sabhānaraḥ putrastasmā kālañjayo'bhavat
दुर्गम के पुत्र प्रचेता हुए। अब मुझसे अनु का वंश सुनो — अनु के पुत्र सभानर, उनसे कालञ्जय उत्पन्न हुए।
श्लोक 69 (garuda.1.139.69)
कालञ्जयात्सृञ्जयोऽभूत्सृञ्जयात्तु पुरुञ्जयः । जनमेजयस्तु तत्पुत्रो महाशालस्तदात्मजः
kālañjayātsṛñjayo'bhūtsṛñjayāttu puruñjayaḥ janamejayastu tatputro mahāśālastadātmajaḥ
कालञ्जय से सृंजय, सृंजय से पुरंजय हुए। जनमेजय उनके पुत्र, महाशाल उनके पुत्र हुए।
श्लोक 70 (garuda.1.139.70)
महामना महाशालदुशीनर इह स्मृतः । अशीनराच्छिबिर्जज्ञे वृषदर्भः शिवेः सुतः
mahāmanā mahāśāladuśīnara iha smṛtaḥ aśīnarācchibirjajñe vṛṣadarbhaḥ śiveḥ sutaḥ
महाशाल से महात्मा उशीनर स्मरण किए जाते हैं। उशीनर से शिबि उत्पन्न हुए; शिबि के पुत्र वृषदर्भ हुए।
श्लोक 71 (garuda.1.139.71)
महामनोजात्तितिक्षोः पुत्रोऽभूच्च रुषद्रथः । हेमो रुषद्रथाज्जज्ञे सुतपा हेमतोऽभवत्
mahāmanojāttitikṣoḥ putro'bhūcca ruṣadrathaḥ hemo ruṣadrathājjajñe sutapā hemato'bhavat
महामना से तितिक्षु के पुत्र रुषद्रथ उत्पन्न हुए। रुषद्रथ से हेम उत्पन्न हुए, हेम से सुतपा हुए।
श्लोक 72 (garuda.1.139.72)
बलिः सुतपसो जज्ञे ह्यङ्गवङ्गकलिङ्गकाः । अन्धः पैण्ड्रश्च बालेया ह्यनपानस्तथाङ्गतः
baliḥ sutapaso jajñe hyaṅgavaṅgakaliṅgakāḥ andhaḥ paiṇḍraśca bāleyā hyanapānastathāṅgataḥ
सुतपा से बलि उत्पन्न हुए; अंग, वंग, कलिंग, आन्ध्र और पौण्ड्र (बलि के पुत्र थे)। अंग से अनपान उत्पन्न हुए।
श्लोक 73 (garuda.1.139.73)
अनपानाद्दिविरथस्ततो धर्मरथोऽभवत् । रोमपादो धर्मरथाच्चतुरङ्गस्तदात्मजः
anapānāddivirathastato dharmaratho'bhavat romapādo dharmarathāccaturaṅgastadātmajaḥ
अनपान से दिविरथ, फिर धर्मरथ हुए। धर्मरथ से रोमपाद, उनके पुत्र चतुरंग हुए।
श्लोक 74 (garuda.1.139.74)
पृथुलाक्षस्तस्य पुत्रश्चम्पोऽभूत्पृथुलाक्षतः । चम्पपुत्रश्च हर्यङ्गस्तस्य भद्ररथः सुतः
pṛthulākṣastasya putraścampo'bhūtpṛthulākṣataḥ campaputraśca haryaṅgastasya bhadrarathaḥ sutaḥ
उनके पुत्र पृथुलाक्ष, पृथुलाक्ष से चम्प हुए। चम्प के पुत्र हर्यंग, उनके पुत्र भद्ररथ हुए।
श्लोक 75 (garuda.1.139.75)
बृहत्कर्मा सुतस्तस्य बृहद्भानुस्ततोऽभवत् । बुहन्मना बृहाद्भानोस्तस्य पुत्रो जयद्रथः
bṛhatkarmā sutastasya bṛhadbhānustato'bhavat buhanmanā bṛhādbhānostasya putro jayadrathaḥ
उनके पुत्र बृहत्कर्मा, फिर बृहद्भानु हुए। बृहन्मना बृहद्भानु के, उनके पुत्र जयद्रथ हुए।
श्लोक 76 (garuda.1.139.76)
जयज्रथस्य विजयो विजयस्य धृतिः सुतः । धृतेर्धृव्रतः पुत्रः सत्यधर्मा धृतव्रतात्
jayajrathasya vijayo vijayasya dhṛtiḥ sutaḥ dhṛterdhṛvrataḥ putraḥ satyadharmā dhṛtavratāt
जयद्रथ के पुत्र विजय, विजय के पुत्र धृति हुए। धृति के पुत्र धृतव्रत, धृतव्रत से सत्यधर्मा हुए।
श्लोक 77 (garuda.1.139.77)
तस्य पुत्रस्त्वधिरथः कर्णस्तस्य सुतोऽभवत्
tasya putrastvadhirathaḥ karṇastasya suto'bhavat
उनके पुत्र अधिरथ हुए, कर्ण उनके पुत्र हुए।
श्लोक 78 (garuda.1.139.78)
वृर्षसेनस्तु कर्णस्य पुरुवंश्याञ्छणुष्व मे
vṛrṣasenastu karṇasya puruvaṁśyāñchaṇuṣva me
वृषसेन कर्ण के पुत्र थे। अब मुझसे पुरु के वंशजों को सुनो।