पूर्वखण्ड — आचारकाण्ड · अध्याय 32
पंचतत्त्व (वैष्णव) अर्चन-विधि
श्लोक 1 (garuda.1.32.1)
।।महेश्वर उवाच । पञ्चतत्त्वार्चनं ब्रूहि शंखचक्रगदाधर ! । येन विज्ञानमात्रेण नरो याति परं पदम्
maheśvara uvāca pañcatattvārcanaṁ brūhi śaṁkhacakragadādhara ! yena vijñānamātreṇa naro yāti paraṁ padam
महेश्वर ने कहा — हे शंख-चक्र-गदाधारी! पंचतत्त्व की पूजा बताइए, जिसके ज्ञान मात्र से मनुष्य परम पद को प्राप्त करता है।
श्लोक 2 (garuda.1.32.2)
।।हरिरुवाच । पञ्चतत्त्वार्चनं वक्ष्ये तव शङ्कर सुव्रत । मङ्गल्यं मङ्गलं दिव्यं रहस्यं कामदं परम्
hariruvāca pañcatattvārcanaṁ vakṣye tava śaṅkara suvrata maṅgalyaṁ maṅgalaṁ divyaṁ rahasyaṁ kāmadaṁ param
हरि ने कहा — हे शंकर! हे सुव्रत! मैं तुम्हें पंचतत्त्व की पूजा बताऊँगा, जो मंगलमय, मंगलकारी, दिव्य, रहस्यमय, और परम कामना देने वाली है।
श्लोक 3 (garuda.1.32.3)
तच्छृणुष्व महादेव पवित्रं कलिनाशनम् । एक एवाव्ययः शांतः परमात्मा सनातनः
tacchṛṇuṣva mahādeva pavitraṁ kalināśanam eka evāvyayaḥ śāṁtaḥ paramātmā sanātanaḥ
हे महादेव! उसे सुनिए, जो पवित्र और कलियुग के पापों का नाशक है। एक ही अव्यय, शांत, सनातन परमात्मा है,
श्लोक 4 (garuda.1.32.4)
वासुदेवो ध्रुवः शुद्धः सर्वव्यापी निरञ्जनः । स एव मायाया देव पञ्चधा संस्थितो हरिः
vāsudevo dhruvaḥ śuddhaḥ sarvavyāpī nirañjanaḥ sa eva māyāyā deva pañcadhā saṁsthito hariḥ
वासुदेव, ध्रुव, शुद्ध, सर्वव्यापी, निरंजन। वही हरि, हे देव! माया से पाँच रूपों में स्थित हैं।
श्लोक 5 (garuda.1.32.5)
लोकानुग्रहकृद्विष्णुः सर्वदुष्टविनाशनः । वासुदेवस्वरूपेण तथा सङ्कर्षणेन च
lokānugrahakṛdviṣṇuḥ sarvaduṣṭavināśanaḥ vāsudevasvarūpeṇa tathā saṅkarṣaṇena ca
विष्णु लोकों पर अनुग्रह करने वाले, समस्त दुष्टों का नाश करने वाले हैं — वासुदेव-स्वरूप में, तथा संकर्षण-स्वरूप में भी,
श्लोक 6 (garuda.1.32.6)
तथा प्रद्युम्नरूपेणानिरुद्धाख्येन च स्थितः । नारायणस्वरूपेण पञ्चधा ह्यद्वयः स्थितः
tathā pradyumnarūpeṇāniruddhākhyena ca sthitaḥ nārāyaṇasvarūpeṇa pañcadhā hyadvayaḥ sthitaḥ
तथा प्रद्युम्न-रूप में और अनिरुद्ध नामक रूप में स्थित हैं, तथा नारायण-स्वरूप में — इस प्रकार अद्वैत होते हुए भी पाँच रूपों में स्थित हैं।
श्लोक 7 (garuda.1.32.7)
एतेषां वाचकान्मंत्रानेताञ्छृणु वृषध्वज ! । ॐ अं वासुदेवाय नमः । ॐ आं संकर्षणाय नमः । ॐ अं प्रद्युम्नाय नमः । ॐ अनिरुद्धाय नमः । ॐ ॐ नारायणाय नमः
eteṣāṁ vācakānmaṁtrānetāñchṛṇu vṛṣadhvaja ! oṁ aṁ vāsudevāya namaḥ oṁ āṁ saṁkarṣaṇāya namaḥ oṁ aṁ pradyumnāya namaḥ oṁ aniruddhāya namaḥ oṁ oṁ nārāyaṇāya namaḥ
हे वृषध्वज! इन पाँच रूपों के वाचक इन मंत्रों को सुनो — 'ॐ अं वासुदेव को नमस्कार। ॐ आं संकर्षण को नमस्कार। ॐ अं प्रद्युम्न को नमस्कार। ॐ अनिरुद्ध को नमस्कार। ॐ ॐ नारायण को नमस्कार।'
श्लोक 8 (garuda.1.32.8)
पञ्च मंत्राः समाख्याता देवानां वाचकास्तव । सर्वपापहराः पुण्याः सर्वरोगविनाशनाः
pañca maṁtrāḥ samākhyātā devānāṁ vācakāstava sarvapāpaharāḥ puṇyāḥ sarvarogavināśanāḥ
तुम्हें ये पाँच मंत्र बताए गए, जो इन देवताओं के वाचक हैं। ये समस्त पापों का नाश करने वाले, पुण्यमय, और समस्त रोगों का विनाश करने वाले हैं।
श्लोक 9 (garuda.1.32.9)
अधुना संप्रवक्ष्यामि पञ्चतत्त्वार्चनं शुभम् । विधिना येन कर्त्तव्यं यैर्वा मंत्रैश्च शङ्कर !
adhunā saṁpravakṣyāmi pañcatattvārcanaṁ śubham vidhinā yena karttavyaṁ yairvā maṁtraiśca śaṅkara !
अब मैं वह शुभ पंचतत्त्व-पूजा बताता हूँ, जिस विधि से और जिन मंत्रों से, हे शंकर! इसे करना चाहिए।
श्लोक 10 (garuda.1.32.10)
आदौ स्नानं प्रकुर्वीत स्नात्वा सन्ध्यां समाचरेत् । अर्चनागारमासाद्य प्रक्षाल्याङ्घ्र्यादिकं तथा
ādau snānaṁ prakurvīta snātvā sandhyāṁ samācaret arcanāgāramāsādya prakṣālyāṅghryādikaṁ tathā
पहले स्नान करे, स्नान कर संध्या-वंदन करे। पूजा-गृह में पहुँचकर, इसी प्रकार पैर आदि धोकर,
श्लोक 11 (garuda.1.32.11)
आचम्योपविशेत्प्राज्ञो बद्धासनमभीप्सितम् । शोषणादि ततः कुर्य्याद् अं क्षौं रमिति मंत्रकैः
ācamyopaviśetprājño baddhāsanamabhīpsitam śoṣaṇādi tataḥ kuryyād aṁ kṣauṁ ramiti maṁtrakaiḥ
आचमन कर, बुद्धिमान व्यक्ति अभीष्ट आसन बांधकर बैठे। तत्पश्चात् 'अं क्षौं रं' आदि मंत्रों से शोषण आदि क्रियाएँ करे।
श्लोक 12 (garuda.1.32.12)
सामान्यं कठिनीकृत्य चाण्डमुत्पादयेत्ततः । विभिद्याण्डं ततो ह्यण्डे भावयेत्परमेश्वरम्
sāmānyaṁ kaṭhinīkṛtya cāṇḍamutpādayettataḥ vibhidyāṇḍaṁ tato hyaṇḍe bhāvayetparameśvaram
सामान्य शरीर को दृढ़ कर, तत्पश्चात् अंड उत्पन्न करे। अंड को भेदकर, उसके भीतर परमेश्वर की भावना करे।
श्लोक 13 (garuda.1.32.13)
वासुदेवं जगन्नाथं पीतकौशेयवाससम् । सहस्त्रादित्यसङ्काशं स्फुरन्मकरकुण्डलम्
vāsudevaṁ jagannāthaṁ pītakauśeyavāsasam sahastrādityasaṅkāśaṁ sphuranmakarakuṇḍalam
वासुदेव, जगन्नाथ, पीत रेशमी वस्त्र धारण किए हुए, सहस्र सूर्यों के समान तेजस्वी, चमकते मकर-कुंडल पहने हुए —
श्लोक 14 (garuda.1.32.14)
आत्मनो हृदि पद्मे तु ध्यायेत्तु परमेश्वरम् । ततः सङ्कर्षणं देवमात्मानं चिन्तयेत्प्रभुम्
ātmano hṛdi padme tu dhyāyettu parameśvaram tataḥ saṅkarṣaṇaṁ devamātmānaṁ cintayetprabhum
अपने हृदय-कमल में परमेश्वर का ध्यान करे। तत्पश्चात् प्रभु संकर्षण देव का अपनी आत्मा के रूप में चिंतन करे।
श्लोक 15 (garuda.1.32.15)
प्रद्युम्नमनिरुद्धं च श्रीमन्नारायणं ततः । इंद्रादींश्च सुरांस्तस्माद्देवदेवात्समुत्थितान्
pradyumnamaniruddhaṁ ca śrīmannārāyaṇaṁ tataḥ iṁdrādīṁśca surāṁstasmāddevadevātsamutthitān
तत्पश्चात् प्रद्युम्न, अनिरुद्ध, और श्रीमान नारायण का, तथा उस देवदेव से उत्पन्न इंद्र आदि देवताओं का,
श्लोक 16 (garuda.1.32.16)
चिन्तयेच्च ततो न्यासं कुर्य्या द्वै कारयोर्द्वयोः । व्यापकं मूलमंत्रेण चाङ्गन्यासं ततः परम्
cintayecca tato nyāsaṁ kuryyā dvai kārayordvayoḥ vyāpakaṁ mūlamaṁtreṇa cāṅganyāsaṁ tataḥ param
चिंतन करे, तत्पश्चात् दोनों हाथों में मूल-मंत्र से व्यापक न्यास करे, और तत्पश्चात् अंग-न्यास करे।
श्लोक 17 (garuda.1.32.17)
अङ्गमन्त्रैर्महादेव ! तान्मंत्राञ्श्रृणु सुव्रत ! । ॐ आं हृदयाय नमः । ॐ ईं शिरसे नमः । ॐ ऊं शिखायै नमः । ॐ ऐं कवचाय नमः । ॐ औं नेत्रत्रयाय नमः । ॐ अः अस्त्राय फट्
aṅgamantrairmahādeva ! tānmaṁtrāñśrṛṇu suvrata ! oṁ āṁ hṛdayāya namaḥ oṁ īṁ śirase namaḥ oṁ ūṁ śikhāyai namaḥ oṁ aiṁ kavacāya namaḥ oṁ auṁ netratrayāya namaḥ oṁ aḥ astrāya phaṭ
हे महादेव! अंग-मंत्रों से न्यास करे — हे सुव्रत! उन मंत्रों को सुनो: 'ॐ आं हृदय को नमस्कार। ॐ ईं शिर को नमस्कार। ॐ ऊं शिखा को नमस्कार। ॐ ऐं कवच को नमस्कार। ॐ औं नेत्रत्रय को नमस्कार। ॐ अः अस्त्र को फट्।'
श्लोक 18 (garuda.1.32.18)
ॐ समस्तपरिवारायाच्युताय नमः । ॐ धात्रे नमः । ॐ विधात्रे नमः । ॐ आधारशक्तयै नमः । ॐ कूर्माय नमः । ॐ अनंताय नमः । ॐ पृथिव्यैनमः । ॐ धर्माय नमः । ॐ धर्माय नमः । ॐ ज्ञानाय नमः । ॐ वैराग्याय नमः । ॐ ऐश्वर्य्याय नमः । ॐ अज्ञानाय नमः । ॐ अनैश्वर्य्याय नमः । ॐ अं अर्कमण्डलाय नमः । ॐ सों सोममण्डलाय नमः । ॐ वं वह्निमण्डलाय नमः । ॐ वं वासुदेवाय परब्रह्मणे शिवाय तेजोरूपाय व्यापिने सर्वदेवाधिदेवाय नमः । ॐ पाञ्चजन्याय नमः । ॐ सुदर्शनाय नमः । ॐ गदायै नमः । ॐ पद्माय नमः । ॐ श्रियै नमः । ॐ ह्रियै नमः । ॐ पुष्ट्यै नमः । ॐ गीत्यै नमः । ॐ शक्त्यै नमः । ॐ प्रीत्यै नमः । ॐ इन्द्राय नमः । ॐ अग्नये नमः । ॐ यमाय नमः । ॐ निर्ऋतये नमः । ॐ वरुणाय नमः । ॐ वायवे नमः । ॐ सोमाय नमः । ॐ ईशानाय नमः । ॐ अनन्ताय नमः । ॐ ब्रह्मणे नमः । ॐ विष्वक्सेनाय नमः
oṁ samastaparivārāyācyutāya namaḥ oṁ dhātre namaḥ oṁ vidhātre namaḥ oṁ ādhāraśaktayai namaḥ oṁ kūrmāya namaḥ oṁ anaṁtāya namaḥ oṁ pṛthivyainamaḥ oṁ dharmāya namaḥ oṁ dharmāya namaḥ oṁ jñānāya namaḥ oṁ vairāgyāya namaḥ oṁ aiśvaryyāya namaḥ oṁ ajñānāya namaḥ oṁ anaiśvaryyāya namaḥ oṁ aṁ arkamaṇḍalāya namaḥ oṁ soṁ somamaṇḍalāya namaḥ oṁ vaṁ vahnimaṇḍalāya namaḥ oṁ vaṁ vāsudevāya parabrahmaṇe śivāya tejorūpāya vyāpine sarvadevādhidevāya namaḥ oṁ pāñcajanyāya namaḥ oṁ sudarśanāya namaḥ oṁ gadāyai namaḥ oṁ padmāya namaḥ oṁ śriyai namaḥ oṁ hriyai namaḥ oṁ puṣṭyai namaḥ oṁ gītyai namaḥ oṁ śaktyai namaḥ oṁ prītyai namaḥ oṁ indrāya namaḥ oṁ agnaye namaḥ oṁ yamāya namaḥ oṁ nirṛtaye namaḥ oṁ varuṇāya namaḥ oṁ vāyave namaḥ oṁ somāya namaḥ oṁ īśānāya namaḥ oṁ anantāya namaḥ oṁ brahmaṇe namaḥ oṁ viṣvaksenāya namaḥ
'ॐ समस्त परिवार सहित अच्युत को नमस्कार। ॐ धाता को नमस्कार। ॐ विधाता को नमस्कार। ॐ आधारशक्ति को नमस्कार। ॐ कूर्म को नमस्कार। ॐ अनंत को नमस्कार। ॐ पृथ्वी को नमस्कार। ॐ धर्म को नमस्कार। ॐ ज्ञान को नमस्कार। ॐ वैराग्य को नमस्कार। ॐ ऐश्वर्य को नमस्कार। ॐ अज्ञान को नमस्कार। ॐ अनैश्वर्य को नमस्कार। ॐ अं, सूर्य-मंडल को नमस्कार। ॐ सों, सोम-मंडल को नमस्कार। ॐ वं, अग्नि-मंडल को नमस्कार। ॐ वं, परब्रह्म, शिव, तेज-स्वरूप, व्यापक, सर्वदेवाधिदेव वासुदेव को नमस्कार। ॐ पांचजन्य को नमस्कार। ॐ सुदर्शन को नमस्कार। ॐ गदा को नमस्कार। ॐ पद्म को नमस्कार। ॐ श्री को नमस्कार। ॐ ह्री को नमस्कार। ॐ पुष्टि को नमस्कार। ॐ गीति को नमस्कार। ॐ शक्ति को नमस्कार। ॐ प्रीति को नमस्कार। ॐ इंद्र को नमस्कार। ॐ अग्नि को नमस्कार। ॐ यम को नमस्कार। ॐ निर्ऋति को नमस्कार। ॐ वरुण को नमस्कार। ॐ वायु को नमस्कार। ॐ सोम को नमस्कार। ॐ ईशान को नमस्कार। ॐ अनंत को नमस्कार। ॐ ब्रह्मा को नमस्कार। ॐ विष्वक्सेन को नमस्कार।'
श्लोक 19 (garuda.1.32.19)
एते मन्त्राः समाख्यातास्तव रुद्र समासतः । पूजा चैव प्रकर्त्तव्या मण्डले स्वस्तिकादिके
ete mantrāḥ samākhyātāstava rudra samāsataḥ pūjā caiva prakarttavyā maṇḍale svastikādike
हे रुद्र! ये मंत्र तुम्हें संक्षेप में बताए गए। पूजा स्वस्तिक आदि मंडल में करनी चाहिए।
श्लोक 20 (garuda.1.32.20)
ॐ पद्माय नमः । अङ्गन्यासं च कृत्वा तु मुद्राः सर्वाः प्रदर्शयत् । आत्मानं वासुदेवं च ध्यात्वा चैव परेश्वरम्
oṁ padmāya namaḥ aṅganyāsaṁ ca kṛtvā tu mudrāḥ sarvāḥ pradarśayat ātmānaṁ vāsudevaṁ ca dhyātvā caiva pareśvaram
'ॐ पद्म को नमस्कार।' अंग-न्यास कर सभी मुद्राएँ दिखाए। अपनी आत्मा को वासुदेव और परमेश्वर के रूप में ध्यान कर,
श्लोक 21 (garuda.1.32.21)
आसनं पूजयेत्पश्चादावाह्य विधिवन्नरः । द्वारे धातुर्विधातुश्च पूजा कार्य्या वृषध्वज
āsanaṁ pūjayetpaścādāvāhya vidhivannaraḥ dvāre dhāturvidhātuśca pūjā kāryyā vṛṣadhvaja
तत्पश्चात् मनुष्य आवाहन कर विधिपूर्वक आसन की पूजा करे। हे वृषध्वज! द्वार पर धाता और विधाता की पूजा करनी चाहिए।
श्लोक 22 (garuda.1.32.22)
गरुडं पूजयेदग्रे वासुदेवस्य शङ्कर । शङ्खादिपद्मपर्य्यन्तं मध्यदेशे प्रपूजयेत्
garuḍaṁ pūjayedagre vāsudevasya śaṅkara śaṅkhādipadmaparyyantaṁ madhyadeśe prapūjayet
हे शंकर! वासुदेव के सामने गरुड की पूजा करे। शंख से लेकर पद्म तक मध्य-स्थान में भलीभाँति पूजा करे।
श्लोक 23 (garuda.1.32.23)
धर्मं ज्ञानं च वैराग्यमैश्वर्यं पूर्वदेशतः । आग्नेयादिष्वर्चयेद्वै अधर्मादिचतुष्टयम्
dharmaṁ jñānaṁ ca vairāgyamaiśvaryaṁ pūrvadeśataḥ āgneyādiṣvarcayedvai adharmādicatuṣṭayam
धर्म, ज्ञान, वैराग्य, ऐश्वर्य का पूर्व दिशा से पूजन करे। आग्नेय आदि दिशाओं में अधर्म आदि चार का पूजन करे।
श्लोक 24 (garuda.1.32.24)
मण्डलत्रयमध्ये तु कीर्त्तिता ह्यसनस्थितिः । पूर्वादिपद्मपत्रेषु पूज्याः संकर्षणादयः
maṇḍalatrayamadhye tu kīrttitā hyasanasthitiḥ pūrvādipadmapatreṣu pūjyāḥ saṁkarṣaṇādayaḥ
तीन मंडलों के मध्य में आसन की स्थिति कही गई है। पूर्व आदि कमल-दलों में संकर्षण आदि पूज्य हैं।
श्लोक 25 (garuda.1.32.25)
कर्णिकायां वासुदेवं पूजयेत्परमेश्वरम् । पाञ्चजन्यादयः पूज्याः ऐशान्यादिषु संस्थिताः
karṇikāyāṁ vāsudevaṁ pūjayetparameśvaram pāñcajanyādayaḥ pūjyāḥ aiśānyādiṣu saṁsthitāḥ
कर्णिका में परमेश्वर वासुदेव की पूजा करे। पांचजन्य आदि पूज्य हैं, जो ईशान्य आदि कोणों में स्थित हैं।
श्लोक 26 (garuda.1.32.26)
शक्तयश्चैव पूर्वादौ देवदेवस्य शङ्कर । इन्द्रादयो लोकपालाः पूज्याः पूर्वादिषु स्थिताः
śaktayaścaiva pūrvādau devadevasya śaṅkara indrādayo lokapālāḥ pūjyāḥ pūrvādiṣu sthitāḥ
हे शंकर! देवदेव की शक्तियाँ पूर्व आदि में पूज्य हैं। इंद्र आदि लोकपाल पूर्व आदि दिशाओं में स्थित पूज्य हैं।
श्लोक 27 (garuda.1.32.27)
अधो नाग तदूर्द्ध्वन्तु ब्रह्माणं पूजयेत्सुधीः । इति स्थानक्रमो ज्ञेयो मण्डले शङ्कर त्वया
adho nāga tadūrddhvantu brahmāṇaṁ pūjayetsudhīḥ iti sthānakramo jñeyo maṇḍale śaṅkara tvayā
नीचे नाग शेष का, और उसके ऊपर ब्रह्मा का बुद्धिमान व्यक्ति पूजन करे। हे शंकर! इस प्रकार तुम्हें मंडल में स्थान-क्रम जानना चाहिए।
श्लोक 28 (garuda.1.32.28)
आवाह्य मण्डले देवं कृत्वा न्यासं तु तस्य च । मुद्रां प्रदर्श्य पाद्यदीन्दद्यान्मूलेन शङ्कर
āvāhya maṇḍale devaṁ kṛtvā nyāsaṁ tu tasya ca mudrāṁ pradarśya pādyadīndadyānmūlena śaṅkara
मंडल में देवता का आवाहन कर, उनका न्यास कर, मुद्रा दिखाकर, हे शंकर! मूल-मंत्र से पाद्य आदि अर्पित करे।
श्लोक 29 (garuda.1.32.29)
स्नानं वस्त्रं तथाचामं गन्धं पुष्पं च धूपकम् । दीपं नैवेद्यमाचामं नमस्कारं प्रदक्षिणम् । कुर्य्याच्छङ्कर मूलेन जपं चापि समर्पयेत्
snānaṁ vastraṁ tathācāmaṁ gandhaṁ puṣpaṁ ca dhūpakam dīpaṁ naivedyamācāmaṁ namaskāraṁ pradakṣiṇam kuryyācchaṅkara mūlena japaṁ cāpi samarpayet
स्नान, वस्त्र, आचमन, गंध, पुष्प, धूप, दीप, नैवेद्य, आचमन, नमस्कार, प्रदक्षिणा — हे शंकर! ये सब मूल-मंत्र से करे, और जप भी समर्पित करे।
श्लोक 30 (garuda.1.32.30)
इदं स्तोत्रं जपेत्पश्चाद्वासुदेवमनुस्मरन् । ॐ नमो वासुदेवाय नमः सकर्षणाय च
idaṁ stotraṁ japetpaścādvāsudevamanusmaran oṁ namo vāsudevāya namaḥ sakarṣaṇāya ca
तत्पश्चात् वासुदेव का अनुस्मरण करते हुए यह स्तोत्र जपे — 'ॐ नमो वासुदेवाय, नमः संकर्षणाय च।'
श्लोक 31 (garuda.1.32.31)
प्रद्युम्नायादिदेवायानिरुद्धाय नमोनमः । नमो नारायणायैव नरायणां पतये नमः
pradyumnāyādidevāyāniruddhāya namonamaḥ namo nārāyaṇāyaiva narāyaṇāṁ pataye namaḥ
'प्रद्युम्न आदिदेव को, अनिरुद्ध को बारंबार नमस्कार। नारायण को नमस्कार, मनुष्यों के स्वामी को नमस्कार।'
श्लोक 32 (garuda.1.32.32)
नरपूज्याय कीर्त्याय स्तुत्याय वरदाय च । अनादिनिधनायैव पुराणाय नमोनमः
narapūjyāya kīrtyāya stutyāya varadāya ca anādinidhanāyaiva purāṇāya namonamaḥ
'मनुष्यों द्वारा पूज्य, कीर्तनीय, स्तुत्य, वरदाता को नमस्कार। आदि-अंत रहित, पुरातन को बारंबार नमस्कार।'
श्लोक 33 (garuda.1.32.33)
सृष्टिसंहारकर्त्रे च ब्रह्मणः पतये नमः । मनो वै वेदवेद्याय शङ्खचक्रधराय च
sṛṣṭisaṁhārakartre ca brahmaṇaḥ pataye namaḥ mano vai vedavedyāya śaṅkhacakradharāya ca
'सृष्टि और संहार करने वाले को, ब्रह्मा के स्वामी को नमस्कार। मन और वेदों से जानने योग्य, शंख-चक्र धारण करने वाले को नमस्कार।'
श्लोक 34 (garuda.1.32.34)
कलिकल्मषहर्त्रे च सुरेशाय नमोनमः । संसारवृक्षच्छेत्रे च मायाभेत्रे नमोनमः
kalikalmaṣahartre ca sureśāya namonamaḥ saṁsāravṛkṣacchetre ca māyābhetre namonamaḥ
'कलियुग के पापों का हरण करने वाले, देवताओं के स्वामी को बारंबार नमस्कार। संसार-वृक्ष को काटने वाले, माया को भेदने वाले को बारंबार नमस्कार।'
श्लोक 35 (garuda.1.32.35)
बहुरूपाय तीर्थाय त्रिगुणायागुणाय च । ब्रह्मविष्णवीशरूपय मोक्षदाय नमोनमः
bahurūpāya tīrthāya triguṇāyāguṇāya ca brahmaviṣṇavīśarūpaya mokṣadāya namonamaḥ
'बहुरूप, तीर्थ-स्वरूप, त्रिगुण और गुणरहित को नमस्कार। ब्रह्मा-विष्णु-ईश के रूप वाले, मोक्ष देने वाले को बारंबार नमस्कार।'
श्लोक 36 (garuda.1.32.36)
मोक्षद्वाराय धर्माय निर्माणाय नमोनमः । सर्वकामप्रदायैव परब्रह्मस्वरूपिणे
mokṣadvārāya dharmāya nirmāṇāya namonamaḥ sarvakāmapradāyaiva parabrahmasvarūpiṇe
'मोक्ष के द्वार, धर्म-स्वरूप, निर्माण-कर्ता को बारंबार नमस्कार। समस्त कामनाओं को देने वाले, परब्रह्म-स्वरूप को नमस्कार।'
श्लोक 37 (garuda.1.32.37)
संसारसागरे घोरे निमग्नं मां समुद्धर । त्वदन्यो नास्ति देवेश नास्ति त्राता जगत्प्रभो
saṁsārasāgare ghore nimagnaṁ māṁ samuddhara tvadanyo nāsti deveśa nāsti trātā jagatprabho
'भयंकर संसार-सागर में डूबे हुए मुझे उद्धार कीजिए। हे देवेश! आपके अतिरिक्त कोई नहीं है; हे जगत्प्रभो! कोई अन्य रक्षक नहीं है।'
श्लोक 38 (garuda.1.32.38)
त्वामेव सर्वगं विष्णुं गतोऽहं शरणं गतः । ज्ञानदीपप्रदानेन तमोमुक्तं प्रकाशय
tvāmeva sarvagaṁ viṣṇuṁ gato'haṁ śaraṇaṁ gataḥ jñānadīpapradānena tamomuktaṁ prakāśaya
'आप ही सर्वव्यापी विष्णु हैं, मैं आपकी ही शरण में आया हूँ। ज्ञान का दीपक देकर मुझे अंधकार से मुक्त कर प्रकाशित कीजिए।'
श्लोक 39 (garuda.1.32.39)
एवं स्तुवीत देवेशं सर्वक्लेशविनाशनम् । अन्यैश्चवैदिकेः स्तोत्रैः स्तुत्वा वै नीललोहित
evaṁ stuvīta deveśaṁ sarvakleśavināśanam anyaiścavaidikeḥ stotraiḥ stutvā vai nīlalohita
इस प्रकार समस्त क्लेशों का नाश करने वाले देवेश की स्तुति करे। हे नीललोहित! अन्य वैदिक स्तोत्रों से भी स्तुति कर,
श्लोक 40 (garuda.1.32.40)
पञ्चतत्त्वसमायुक्तं ध्यायोद्विष्णुं नरो हृदि । विसर्जयत्तता देवमिति पूजा प्रकीर्तिता
pañcatattvasamāyuktaṁ dhyāyodviṣṇuṁ naro hṛdi visarjayattatā devamiti pūjā prakīrtitā
मनुष्य हृदय में पंचतत्त्व से युक्त विष्णु का ध्यान करे। तत्पश्चात् देवता का विसर्जन करे — इस प्रकार यह पूजा कही गई है।
श्लोक 41 (garuda.1.32.41)
सर्वकामप्रदा श्रेष्ठा वासुदेवस्य शङ्कर । एतत्पूजनमात्रेण कृतकृत्यो भवेन्नरः
sarvakāmapradā śreṣṭhā vāsudevasya śaṅkara etatpūjanamātreṇa kṛtakṛtyo bhavennaraḥ
हे शंकर! यह वासुदेव की सर्वश्रेष्ठ पूजा है, जो समस्त कामनाओं को पूर्ण करने वाली है। इस पूजा-मात्र से मनुष्य कृतकृत्य हो जाता है।
श्लोक 42 (garuda.1.32.42)
इदं च यः पठेद्रुद्र पञ्चतत्त्वार्चनं नरः । श्रृणुयाच्छ्रवायेद्वापि विष्णुलोकं स गच्छति
idaṁ ca yaḥ paṭhedrudra pañcatattvārcanaṁ naraḥ śrṛṇuyācchravāyedvāpi viṣṇulokaṁ sa gacchati
हे रुद्र! जो मनुष्य इस पंचतत्त्व-पूजा को पढ़ता है, सुनता है, अथवा दूसरों को सुनाता है, वह विष्णुलोक को जाता है।