Skip to main content

कैलास संहिता · अध्याय 23

द्वादशाह-कृत्य का वर्णन और व्यास आदि शिष्य-वर्ग का कथन

अध्याय 22अध्याय-सूची

श्लोक 1 (shiva.kailasa.23.1)

सुब्रह्मण्य उवाच । द्वादशाहे समुत्थाय प्रातः स्नात्वा कृताह्निकः । शिवभक्तान्यतीन्वापि ब्राह्मणान्वा शिवप्रियान्

subrahmaṇya uvāca | dvādaśāhe samutthāya prātaḥ snātvā kṛtāhnikaḥ | śivabhaktānyatīnvāpi brāhmaṇānvā śivapriyān

सुब्रह्मण्य ने कहा — द्वादश दिन को उठकर, प्रातःकाल स्नान कर, नित्यकर्म करके, शिवभक्त यतियों अथवा शिवप्रिय ब्राह्मणों को —

श्लोक 2 (shiva.kailasa.23.2)

निमन्त्र्य तान्समाहूय मध्याह्ने चाप्लुताञ्छुचीन् । विधिवद्भोजयेद्भक्त्या स्वाद्वन्नैर्विविधैः शुभैः

nimantrya tānsamāhūya madhyāhne cāplutāñchucīn | vidhivadbhojayedbhaktyā svādvannairvividhaiḥ śubhaiḥ

— निमंत्रित और आमंत्रित कर, मध्याह्न में स्नात और शुद्ध हुए उन्हें विधिपूर्वक भक्तिपूर्वक विविध स्वादिष्ट शुभ अन्नों से भोजन कराए।

श्लोक 3 (shiva.kailasa.23.3)

सन्निधौ परमेशस्य पञ्चावरणमार्गतः । पूजयेत्तत्र संस्थाप्य प्राणानायम्य वाग्यतः

sannidhau parameśasya pañcāvaraṇamārgataḥ | pūjayettatra saṁsthāpya prāṇānāyamya vāgyataḥ

परमेश की उपस्थिति में पंचावरण-विधि से वहाँ स्थापित कर, प्राणायाम कर, मौन रहते हुए पूजा करे।

श्लोक 4 (shiva.kailasa.23.4)

महासङ्कल्पमार्गेण सङ्कल्प्यास्मद्गुरोरिह । पूजां करिष्य इत्युक्त्वा ततो दर्भानुपस्पृशेत्

mahāsaṅkalpamārgeṇa saṅkalpyāsmadguroriha | pūjāṁ kariṣya ityuktvā tato darbhānupaspṛśet

महासंकल्प-विधि से 'मैं यहाँ अपने गुरु की पूजा करूँगा' ऐसा संकल्प कर, फिर कुश का स्पर्श करे।

श्लोक 5 (shiva.kailasa.23.5)

पादौ प्रक्षाल्य चाचम्य स्वयं कर्ता च वाग्यतः । स्थापयेदासने तान्वै प्राङ्मुखान्भस्मभूषितान्

pādau prakṣālya cācamya svayaṁ kartā ca vāgyataḥ | sthāpayedāsane tānvai prāṅmukhānbhasmabhūṣitān

पैर धोकर आचमन कर, स्वयं कर्ता मौन रहते हुए, उन्हें पूर्वाभिमुख, भस्म-भूषित आसनों पर बिठाए।

श्लोक 6 (shiva.kailasa.23.6)

सदाशिवादिक्रमतो ध्यायेदष्टौ च तत्र तान् । परया सम्भावनयेतरानपि मुने द्विजान्

sadāśivādikramato dhyāyedaṣṭau ca tatra tān | parayā sambhāvanayetarānapi mune dvijān

सदाशिव आदि क्रम से वहाँ आठों का ध्यान करे, और हे मुने, अन्य ब्राह्मणों का भी परम आदर से।

श्लोक 7 (shiva.kailasa.23.7)

परमेष्ठिगुरुं ध्यायेत्साम्बबुद्ध्या स्वनामतः । गुरुं च परमं तस्मात्परापरगुरुं ततः

parameṣṭhiguruṁ dhyāyetsāmbabuddhyā svanāmataḥ | guruṁ ca paramaṁ tasmātparāparaguruṁ tataḥ

परमेष्ठि-गुरु का अम्बा-सहित बुद्धि से अपने नाम से ध्यान करे, फिर परम गुरु का, फिर परापर गुरु का।

श्लोक 8 (shiva.kailasa.23.8)

इदमासनमित्युक्त्वा चासनानि प्रकल्पयेत् । प्रणवादिद्वितीयान्ते स्वस्य नाम समुच्चरन्

idamāsanamityuktvā cāsanāni prakalpayet | praṇavādidvitīyānte svasya nāma samuccaran

'यह आसन है' कहकर आसनों की कल्पना करे, प्रणव आदि द्वितीया विभक्ति के अन्त में अपना नाम उच्चारण करते हुए।

श्लोक 9 (shiva.kailasa.23.9)

आवाहयामि नम इत्यावाह्यार्घोदकेन तु । पाद्यमाचमनं चार्घ्यं वस्त्रगन्धाक्षतानपि

āvāhayāmi nama ityāvāhyārghodakena tu | pādyamācamanaṁ cārghyaṁ vastragandhākṣatānapi

'आवाहयामि नमः' कहकर आवाहन कर अर्घ्य-जल से पाद्य, आचमन और अर्घ्य, तथा वस्त्र-गंध-अक्षत भी —

श्लोक 10 (shiva.kailasa.23.10)

दत्त्वा पुष्पैरलङ्कृत्य प्रणवाद्यष्टनामभिः । सचतुर्थीनमोऽन्तैश्च सुगन्धकुसुमैस्ततः

dattvā puṣpairalaṅkṛtya praṇavādyaṣṭanāmabhiḥ | sacaturthīnamo'ntaiśca sugandhakusumaistataḥ

— अर्पित कर पुष्पों से अलंकृत कर, प्रणव आदि आठ नामों से, चतुर्थी-नमः अन्त सहित, फिर सुगन्धित पुष्पों से —

श्लोक 11 (shiva.kailasa.23.11)

धूपदीपौ हि दत्त्वा च सकलाराधनं कृतम् । सम्पूर्णमस्त्विति प्रोच्य नमस्कुर्यात्समुत्थितः

dhūpadīpau hi dattvā ca sakalārādhanaṁ kṛtam | sampūrṇamastviti procya namaskuryātsamutthitaḥ

— धूप-दीप अर्पित कर सम्पूर्ण आराधना पूर्ण हो जाए, 'सम्पूर्ण हो' ऐसा कहकर उठकर नमस्कार करे।

श्लोक 12 (shiva.kailasa.23.12)

पात्राणि कदलीपत्राण्यास्तीर्याद्भिविशोध्य च । शुद्धान्नपायसापूपसूपव्यञ्जनपूर्वकम्

pātrāṇi kadalīpatrāṇyāstīryādbhiviśodhya ca | śuddhānnapāyasāpūpasūpavyañjanapūrvakam

केले के पत्तों के पात्र बिछाकर जल से शुद्ध कर, शुद्ध अन्न, खीर, पुए, दाल और व्यंजन आदि से आरम्भ कर —

श्लोक 13 (shiva.kailasa.23.13)

दत्त्वा पदार्थान् कदलीनालिकेरगुडान्वितान् । पात्रासनानि च पृथग्दद्यात्सम्प्रोच्य च क्रमात्

dattvā padārthān kadalīnālikeraguḍānvitān | pātrāsanāni ca pṛthagdadyātsamprocya ca kramāt

— केला, नारियल और गुड़ सहित पदार्थ देकर, प्रत्येक को अलग पात्र और आसन क्रमशः कहकर दे।

श्लोक 14 (shiva.kailasa.23.14)

परिषिच्य च सम्प्रोक्ष्य विष्णोर्हव्यमिति ब्रुवन् । रक्षस्वेति करस्पर्शं कारयित्वा समुत्थितः

pariṣicya ca samprokṣya viṣṇorhavyamiti bruvan | rakṣasveti karasparśaṁ kārayitvā samutthitaḥ

जल छिड़ककर प्रोक्षण कर, 'यह विष्णु का हव्य है' कहते हुए, 'रक्षा करो' कहकर हाथ स्पर्श कराकर उठे।

श्लोक 15 (shiva.kailasa.23.15)

आपोशनं समर्प्याथ प्रार्थयेत्तानिदं प्रति । सदाशिवादयः प्रीता वरदाश्च भवन्तु मे

āpośanaṁ samarpyātha prārthayettānidaṁ prati | sadāśivādayaḥ prītā varadāśca bhavantu me

फिर आपोशन अर्पित कर उनसे यह प्रार्थना करे — 'सदाशिव आदि प्रसन्न होकर मुझे वरदायक बनें।'

श्लोक 16 (shiva.kailasa.23.16)

ये देवा इति च ततो जप्त्वेदं साक्षतं त्यजेत् । नमस्कृत्य समुत्थाय सर्वत्रामृतमस्त्विति

ye devā iti ca tato japtvedaṁ sākṣataṁ tyajet | namaskṛtya samutthāya sarvatrāmṛtamastviti

'ये देवाः' इस मंत्र का जप कर, अक्षत सहित इसे त्यागे; नमस्कार कर उठकर 'सर्वत्र अमृत हो' ऐसा —

श्लोक 17 (shiva.kailasa.23.17)

उक्त्वा प्रसाद्य च जपन् गणानां त्वेत्युपक्रमात् । वेदादीन् रुद्रचमकौ रुद्रसूक्तं च पञ्च च

uktvā prasādya ca japan gaṇānāṁ tvetyupakramāt | vedādīn rudracamakau rudrasūktaṁ ca pañca ca

— कहकर प्रसन्न कर, 'गणानां त्वा' से आरम्भ कर वेद आदि, रुद्र-चमक, रुद्रसूक्त और पाँच [ब्रह्ममंत्रों] का जप करते हुए —

श्लोक 18 (shiva.kailasa.23.18)

विप्राणां भोजनान्ते तु यावन्मन्त्रांश्च साक्षतान् । दत्त्वोत्तरापोशनं च हस्ताङ्घ्रिमुखशोधनम्

viprāṇāṁ bhojanānte tu yāvanmantrāṁśca sākṣatān | dattvottarāpośanaṁ ca hastāṅghrimukhaśodhanam

— ब्राह्मणों के भोजन के अन्त तक मंत्रों और अक्षतों सहित, फिर उत्तरापोशन तथा हाथ-पैर-मुख शुद्धि —

श्लोक 19 (shiva.kailasa.23.19)

कृत्वाचान्तान् स्वासनेषु स्थापयित्वा यथासुखम् । शुद्धोदकं प्रदायाथ कर्पूरादि यथोदितम्

kṛtvācāntān svāsaneṣu sthāpayitvā yathāsukham | śuddhodakaṁ pradāyātha karpūrādi yathoditam

— कराकर, आचमन कराकर, अपने आसनों पर सुखपूर्वक बिठाकर, फिर शुद्ध जल और यथोक्त कर्पूर आदि देकर —

श्लोक 20 (shiva.kailasa.23.20)

मुखवासं दक्षिणां च पादुकासनपत्रकम् । व्यजनं फलकं दण्डं वैणवं च प्रदाय तान्

mukhavāsaṁ dakṣiṇāṁ ca pādukāsanapatrakam | vyajanaṁ phalakaṁ daṇḍaṁ vaiṇavaṁ ca pradāya tān

— मुखवास, दक्षिणा, पादुका, आसन-पत्रक, पंखा, फलक, दण्ड और बाँस की छड़ी देकर —

श्लोक 21 (shiva.kailasa.23.21)

प्रदक्षिणनमस्कारैः सन्तोष्याशिषमा वहेत । पुनः प्रणम्य सम्प्रार्थ्य गुरुभक्तिमचञ्चलाम्

pradakṣiṇanamaskāraiḥ santoṣyāśiṣamā vaheta | punaḥ praṇamya samprārthya gurubhaktimacañcalām

— प्रदक्षिणा और नमस्कार से सन्तुष्ट कर उनका आशीर्वाद ग्रहण करे; पुनः प्रणाम कर गुरुभक्ति की अचंचलता की प्रार्थना कर —

श्लोक 22 (shiva.kailasa.23.22)

सदाशिवादयः प्रीता गच्छन्तु च यथासुखम् । इत्युद्वास्य द्वारदेशावधि सम्यगनुव्रजन्

sadāśivādayaḥ prītā gacchantu ca yathāsukham | ityudvāsya dvāradeśāvadhi samyaganuvrajan

— 'सदाशिव आदि प्रसन्न होकर सुखपूर्वक जाएँ' ऐसा कहकर विसर्जित कर, द्वार तक भलीभाँति साथ जाए।

श्लोक 23 (shiva.kailasa.23.23)

निरुद्धस्तैः परावृत्य द्वाःस्थैर्विप्रैश्च बन्धुभिः । दीनानाथैश्च सहितो भुक्त्वा तिष्ठेद्यथासुखम्

niruddhastaiḥ parāvṛtya dvāḥsthairvipraiśca bandhubhiḥ | dīnānāthaiśca sahito bhuktvā tiṣṭhedyathāsukham

उनके द्वारा रोके जाने पर लौटकर, द्वार पर खड़े ब्राह्मणों, बन्धुओं तथा दीन-अनाथों सहित भोजन कर सुखपूर्वक रहे।

श्लोक 24 (shiva.kailasa.23.24)

विकृतं न भवेत्क्वापि सत्यं सत्यं पुनः पुनः । प्रत्यब्दमेवं कुर्वाणो गुर्वाराधनमुत्तमम् । इह भुक्त्वा महाभोगान् शिवलोकमवाप्नुयात्

vikṛtaṁ na bhavetkvāpi satyaṁ satyaṁ punaḥ punaḥ | pratyabdamevaṁ kurvāṇo gurvārādhanamuttamam | iha bhuktvā mahābhogān śivalokamavāpnuyāt

कहीं भी कोई विकृति न हो — यह सत्य है, सत्य है, बार-बार। प्रतिवर्ष इस उत्तम गुरु-आराधना को करते हुए, यहाँ महाभोगों को भोगकर शिवलोक को प्राप्त होता है।

श्लोक 25 (shiva.kailasa.23.25)

सूत उवाच । एवं कृतानुग्रहमात्मशिष्यं, श्रीवामदेवं मुनिवर्यमुक्त्वा । प्रसन्नधीर्ज्ञानिवरो महात्मा, कृत्वा परानुग्रहमाशु देवः

sūta uvāca | evaṁ kṛtānugrahamātmaśiṣyaṁ, śrīvāmadevaṁ munivaryamuktvā | prasannadhīrjñānivaro mahātmā, kṛtvā parānugrahamāśu devaḥ

सूत ने कहा — इस प्रकार अपने शिष्य, अनुगृहीत श्रीवामदेव मुनिश्रेष्ठ से कहकर, प्रसन्नचित्त, ज्ञानियों में श्रेष्ठ, महात्मा देव ने शीघ्र अन्य को भी अनुग्रह करके —

श्लोक 26 (shiva.kailasa.23.26)

यन्नैमिषारण्यमुनीश्वराणां, प्रोक्तं पुरा व्यासमुनीश्वरेण । तस्मादसावादिगुरुर्भवांस्तु, द्वितीय आर्यो भुवने प्रसिद्धः

yannaimiṣāraṇyamunīśvarāṇāṁ, proktaṁ purā vyāsamunīśvareṇa | tasmādasāvādigururbhavāṁstu, dvitīya āryo bhuvane prasiddhaḥ

— जो पहले नैमिषारण्य के मुनीश्वरों से व्यास मुनीश्वर द्वारा कहा गया था: 'अतः आप आदिगुरु हैं, आप ही जगत में दूसरे आर्य के रूप में प्रसिद्ध हैं।'

श्लोक 27 (shiva.kailasa.23.27)

श्रुत्वा मुनीन्द्रो भवतो मुखाज्जात्, सनत्कुमारः शिवभक्तिपूर्णः । व्यासाय वक्ता स च शैववर्यः शुकाय वक्ता भविता च पूर्णः

śrutvā munīndro bhavato mukhājjāt, sanatkumāraḥ śivabhaktipūrṇaḥ | vyāsāya vaktā sa ca śaivavaryaḥ śukāya vaktā bhavitā ca pūrṇaḥ

आपके मुख से सुनकर मुनीन्द्र सनत्कुमार, शिवभक्ति से पूर्ण, उत्पन्न हुए; और वे शैव-श्रेष्ठ व्यास के वक्ता बने, तथा पूर्ण होकर शुक के वक्ता होंगे।

श्लोक 28 (shiva.kailasa.23.28)

प्रत्येकं मुनिशार्दूल शिष्यवर्गचतुष्टयम् । वेदाध्ययनसंवृत्तं धर्मस्थापनपूर्वकम्

pratyekaṁ muniśārdūla śiṣyavargacatuṣṭayam | vedādhyayanasaṁvṛttaṁ dharmasthāpanapūrvakam

हे मुनिश्रेष्ठ, प्रत्येक के चार-चार शिष्यों का समूह था, जो वेदाध्ययन में सम्पन्न और धर्म-स्थापन में तत्पर था।

श्लोक 29 (shiva.kailasa.23.29)

वैशम्पायन एव स्यात्पैलो जैमिनिरेव च । सुमन्तुश्चेति चत्वारो व्यासशिष्या महौजसः

vaiśampāyana eva syātpailo jaiminireva ca | sumantuśceti catvāro vyāsaśiṣyā mahaujasaḥ

वैशम्पायन, पैल, जैमिनि, तथा सुमन्तु — ये चार महातेजस्वी व्यास के शिष्य थे।

श्लोक 30 (shiva.kailasa.23.30)

अगस्त्यश्च पुलस्त्यश्च पुलहः क्रतुरेव च । तव शिष्या महात्मानो वामदेव महामुने

agastyaśca pulastyaśca pulahaḥ kratureva ca | tava śiṣyā mahātmāno vāmadeva mahāmune

अगस्त्य, पुलस्त्य, पुलह और क्रतु — हे वामदेव महामुने, ये महात्मा तुम्हारे शिष्य हैं।

श्लोक 31 (shiva.kailasa.23.31)

सनकश्च सनन्दश्च सनातनमुनिस्ततः । सनत्सुजात इत्येते योगिवर्याः शिवप्रियाः

sanakaśca sanandaśca sanātanamunistataḥ | sanatsujāta ityete yogivaryāḥ śivapriyāḥ

सनक, सनन्द, फिर मुनि सनातन, और सनत्सुजात — ये शिवप्रिय श्रेष्ठ योगी हैं।

श्लोक 32 (shiva.kailasa.23.32)

सनत्कुमारशिष्यास्ते सर्ववेदार्थवित्तमाः । गुरुश्च परमश्चैव परात्परगुरुस्ततः । परमेष्ठिगुरुश्चैते पूज्याः स्युः शुकयोगिनः

sanatkumāraśiṣyāste sarvavedārthavittamāḥ | guruśca paramaścaiva parātparagurustataḥ | parameṣṭhiguruścaite pūjyāḥ syuḥ śukayoginaḥ

ये सनत्कुमार के शिष्य, सम्पूर्ण वेदार्थ में सर्वाधिक ज्ञाता हैं। गुरु, परम गुरु, फिर परापर गुरु, और परमेष्ठि गुरु — ये सब योगी शुक द्वारा पूज्य हैं।

श्लोक 33 (shiva.kailasa.23.33)

इदं प्रणवविज्ञानं स्थितं वर्गचतुष्टये । सर्वोत्कृष्टनिदानं च काश्यां सन्मुक्तिकारणम्

idaṁ praṇavavijñānaṁ sthitaṁ vargacatuṣṭaye | sarvotkṛṣṭanidānaṁ ca kāśyāṁ sanmuktikāraṇam

यह प्रणव-विज्ञान इन चार समूहों में स्थित है; यह सर्वोत्कृष्ट आधार है, और काशी में सत्य मुक्ति का कारण है।

श्लोक 34 (shiva.kailasa.23.34)

एतन्मण्डलमद्भुतं परशिवाधिष्ठान रूपं सदा, वेदान्तार्थविचारपूर्णमतिभिः पूज्यं यतीन्द्रैः परम् । वेदादिप्रविभागकल्पितमहाकाशादिनाप्यावृतं, त्वत्सन्तोषकरं तथास्तु जगतां श्रेयस्करं श्रीप्रदम्

etanmaṇḍalamadbhutaṁ paraśivādhiṣṭhāna rūpaṁ sadā, vedāntārthavicārapūrṇamatibhiḥ pūjyaṁ yatīndraiḥ param | vedādipravibhāgakalpitamahākāśādināpyāvṛtaṁ, tvatsantoṣakaraṁ tathāstu jagatāṁ śreyaskaraṁ śrīpradam

यह अद्भुत मण्डल सदा परशिव के अधिष्ठान-स्वरूप है, वेदान्त-अर्थ के विचार से पूर्ण बुद्धि वाले श्रेष्ठ यतीन्द्रों द्वारा पूज्य है, वेद आदि से विभाजित महाकाश आदि से भी आवृत है — यह तुम्हारे संतोष का कारण बने, तथा जगत के लिए कल्याणकारी और श्रीप्रद हो।

श्लोक 35 (shiva.kailasa.23.35)

इदं रहस्यं परमं शिवोदितं, वेदान्तसिद्धान्तविनिश्चितं परम् । मत्तः श्रुतं यद्भवता ततो मुने, भवन्मतं प्राज्ञतमा वदन्ति

idaṁ rahasyaṁ paramaṁ śivoditaṁ, vedāntasiddhāntaviniścitaṁ param | mattaḥ śrutaṁ yadbhavatā tato mune, bhavanmataṁ prājñatamā vadanti

यह परम रहस्य, शिव द्वारा कहा गया, वेदान्त-सिद्धान्त का निश्चित निष्कर्ष है; हे मुने, जो तुमने मुझसे सुना, वही तुम्हारा मत है — ऐसा प्राज्ञतम कहते हैं।

श्लोक 36 (shiva.kailasa.23.36)

तस्मादनेनैव पथा गतः शिवं, शिवोऽहमस्मीति शिवो भवेद्यतिः । पितामहादिप्रविभागमुक्तये, नद्यो यथा सिन्धुमिमाः प्रयान्ति

tasmādanenaiva pathā gataḥ śivaṁ, śivo'hamasmīti śivo bhavedyatiḥ | pitāmahādipravibhāgamuktaye, nadyo yathā sindhumimāḥ prayānti

अतः इसी मार्ग से शिव को प्राप्त हुआ यति 'मैं शिव हूँ' ऐसा जानकर शिव ही बन जाता है; जैसे ये नदियाँ पितामह आदि के विभाजन से मुक्ति के लिए सागर की ओर जाती हैं।

श्लोक 37 (shiva.kailasa.23.37)

सूत उवाच । एवं मुनीश्वरायैतदुपदिश्य सुरेश्वरः । संस्मृत्य चरणाम्भोजे पित्रोः सर्वसुरार्चिते

sūta uvāca | evaṁ munīśvarāyaitadupadiśya sureśvaraḥ | saṁsmṛtya caraṇāmbhoje pitroḥ sarvasurārcite

सूत ने कहा — इस प्रकार मुनीश्वर को यह उपदेश देकर, देवेश्वर, सर्वदेव-अर्चित माता-पिता के चरणकमलों का स्मरण कर —

श्लोक 38 (shiva.kailasa.23.38)

कैलासशिखरं पराप कुमारः शिखरावृतम् । राजितं परमाश्चर्यं दिव्यज्ञानप्रदो गुरुः

kailāsaśikharaṁ parāpa kumāraḥ śikharāvṛtam | rājitaṁ paramāścaryaṁ divyajñānaprado guruḥ

— दिव्यज्ञानदाता गुरु कुमार, शिखरों से घिरे, शोभायमान, परम आश्चर्यमय कैलास-शिखर को प्राप्त हुए।

श्लोक 39 (shiva.kailasa.23.39)

वामदेवोऽपि सच्छिष्यैः संवृतः शिखिवाहनम् । सम्प्रणम्य जगामाशु कैलासं परमाद्भुतम्

vāmadevo'pi sacchiṣyaiḥ saṁvṛtaḥ śikhivāhanam | sampraṇamya jagāmāśu kailāsaṁ paramādbhutam

वामदेव भी अपने सच्छिष्यों से घिरे, मयूरवाहन को प्रणाम कर, परम अद्भुत कैलास को शीघ्र गए।

श्लोक 40 (shiva.kailasa.23.40)

गत्वा कैलासशिखरं प्राप्येशनिकटं मुनिः । ददर्श मोक्षदं मायानाशं चरणमीशयोः

gatvā kailāsaśikharaṁ prāpyeśanikaṭaṁ muniḥ | dadarśa mokṣadaṁ māyānāśaṁ caraṇamīśayoḥ

कैलास-शिखर पर जाकर, ईश के निकट पहुँचकर, उस मुनि ने मोक्षदायक, माया-नाशक ईश्वर-दम्पति के चरणों का दर्शन किया।

श्लोक 41 (shiva.kailasa.23.41)

भक्त्या चार्पितसर्वाङ्गो विस्मृत्य स्वकलेवरम् । पपात सन्निधौ भूयो भूयो नत्वा समुत्थितः

bhaktyā cārpitasarvāṅgo vismṛtya svakalevaram | papāta sannidhau bhūyo bhūyo natvā samutthitaḥ

भक्तिपूर्वक सम्पूर्ण अंग अर्पित कर, अपनी देह को भूलकर, वह उनकी उपस्थिति में बार-बार गिरकर प्रणाम कर उठे।

श्लोक 42 (shiva.kailasa.23.42)

ततो बहुविधैः स्तोत्रैर्वेदागमरसोत्कटैः । तुष्टाव परमेशानं साम्बिकं ससुतं मुनिः

tato bahuvidhaiḥ stotrairvedāgamarasotkaṭaiḥ | tuṣṭāva parameśānaṁ sāmbikaṁ sasutaṁ muniḥ

फिर उस मुनि ने वेद-आगम के रस से परिपूर्ण विविध स्तोत्रों से अम्बा और पुत्र सहित परमेशान की स्तुति की।

श्लोक 43 (shiva.kailasa.23.43)

निधाय चरणाम्भोजं देवदेव्योः स्वमूर्द्धनि । पूर्णानुग्रहमासाद्य तत्रैव न्यवसत्सुखम्

nidhāya caraṇāmbhojaṁ devadevyoḥ svamūrddhani | pūrṇānugrahamāsādya tatraiva nyavasatsukham

देवदेव-दम्पति के चरणकमल अपने सिर पर रखकर, पूर्ण अनुग्रह प्राप्त कर, वे वहीं सुखपूर्वक निवास करने लगे।

श्लोक 44 (shiva.kailasa.23.44)

भवन्तोऽपि विदित्वैवं प्रपणवार्थं महेश्वरम् । वेदगुह्यं च सर्वस्वं तारकं ब्रह्म मुक्तिदम्

bhavanto'pi viditvaivaṁ prapaṇavārthaṁ maheśvaram | vedaguhyaṁ ca sarvasvaṁ tārakaṁ brahma muktidam

आप सब भी इस प्रकार प्रणव के अर्थ महेश्वर को, वेद-गुह्य सर्वस्व, तारक ब्रह्म, मुक्तिदाता को जानकर —

श्लोक 45 (shiva.kailasa.23.45)

अत्रैव सुखमासीनाः श्रीविश्वेश्वरपादयोः । सायुज्यरूपामतुलां भजध्वं मुक्तिमुत्तमाम्

atraiva sukhamāsīnāḥ śrīviśveśvarapādayoḥ | sāyujyarūpāmatulāṁ bhajadhvaṁ muktimuttamām

— यहीं श्रीविश्वेश्वर के चरणों में सुखपूर्वक बैठकर, सायुज्य-स्वरूप अनुपम, उत्तम मुक्ति का भजन करें।

श्लोक 46 (shiva.kailasa.23.46)

अहं गुरुपदाम्भोजसेवायै बादराश्रमम् । गमिष्ये भवतां भूयः सत्सम्भाषणमस्तु मे

ahaṁ gurupadāmbhojasevāyai bādarāśramam | gamiṣye bhavatāṁ bhūyaḥ satsambhāṣaṇamastu me

मैं अपने गुरु के चरणकमलों की सेवा के लिए बदरिकाश्रम जाऊँगा; आप सबसे पुनः सत्संग हो, यही मेरी कामना है।

अध्याय 22अध्याय-सूची