Skip to main content

कैलास संहिता · अध्याय 22

यतियों की ग्यारहवें दिन की कृत्य-विधि का वर्णन

अध्याय 21अध्याय-सूचीअध्याय 23

श्लोक 1 (shiva.kailasa.22.1)

सुब्रह्मण्य उवाच । एकादशेऽह्नि सम्प्राप्ते यो विधिः समुदाहृतः । तं वक्ष्ये मुनिशार्दूल यतीनां स्नेहतस्तव

subrahmaṇya uvāca | ekādaśe'hni samprāpte yo vidhiḥ samudāhṛtaḥ | taṁ vakṣye muniśārdūla yatīnāṁ snehatastava

सुब्रह्मण्य ने कहा — हे मुनिश्रेष्ठ, ग्यारहवें दिन के आने पर जो विधि कही गई है, वह मैं तुम्हारे प्रेमवश बताऊँगा।

श्लोक 2 (shiva.kailasa.22.2)

सम्मार्ज्य वेदीमालिप्य कृत्वा पुण्याहवाचनम् । प्रोक्ष्य पश्चिममारभ्य पूर्वान्तं पञ्च च क्रमात्

sammārjya vedīmālipya kṛtvā puṇyāhavācanam | prokṣya paścimamārabhya pūrvāntaṁ pañca ca kramāt

वेदी को साफ कर लीपकर, पुण्याहवाचन करके, प्रोक्षण कर, पश्चिम से आरम्भ कर पूर्व तक क्रमशः पाँच मण्डल बनाने चाहिए।

श्लोक 3 (shiva.kailasa.22.3)

मण्डलान्युत्तराशास्यः कुर्यात्स्वयमवस्थितः । प्रादेशमात्रं सङ्कल्प्य चतुरस्रं च मध्यतः

maṇḍalānyuttarāśāsyaḥ kuryātsvayamavasthitaḥ | prādeśamātraṁ saṅkalpya caturasraṁ ca madhyataḥ

उत्तराभिमुख होकर स्वयं स्थित रहते हुए मण्डल बनाने चाहिए, एक बित्ता मापकर संकल्प कर मध्य में चतुष्कोण बनाना चाहिए।

श्लोक 4 (shiva.kailasa.22.4)

बिन्दुत्रिकोणषट्कोणवृत्ताकाराणि च क्रमात् । शङ्खं च पुरतः स्थाप्य पूजोक्तक्रममार्गतः

bindutrikoṇaṣaṭkoṇavṛttākārāṇi ca kramāt | śaṅkhaṁ ca purataḥ sthāpya pūjoktakramamārgataḥ

बिन्दु, त्रिकोण, षट्कोण और वृत्त आकार क्रमशः बनाने चाहिए; सामने शंख स्थापित कर पूजा-विधि के क्रम से —

श्लोक 5 (shiva.kailasa.22.5)

प्राणानायम्य सङ्कल्प्य पूजयित्वा सुरेश्वरीः । देवताः पञ्च पूर्वोक्ता अतिवाहिकरूपिणीः

prāṇānāyamya saṅkalpya pūjayitvā sureśvarīḥ | devatāḥ pañca pūrvoktā ativāhikarūpiṇīḥ

— प्राणायाम कर संकल्प कर, पूर्वोक्त आतिवाहिक रूप वाली पाँच देवी सुरेश्वरियों की पूजा करनी चाहिए।

श्लोक 6 (shiva.kailasa.22.6)

सन्त्यज्योत्तरतो दर्भानयश्च संस्पृशेत् ततः । पश्चिमादि समारभ्य षडुत्थासनमार्गतः

santyajyottarato darbhānayaśca saṁspṛśet tataḥ | paścimādi samārabhya ṣaḍutthāsanamārgataḥ

उत्तर की ओर कुश त्यागकर उसका स्पर्श करना चाहिए; फिर पश्चिम से आरम्भ कर षडुत्थान-विधि से —

श्लोक 7 (shiva.kailasa.22.7)

मण्डलानि च तेष्वन्तः पुष्पाण्याधाय पीठवत् । ॐ ह्रीमित्युक्त्वाग्निरूपां तामतिवाहिकदेवताम्

maṇḍalāni ca teṣvantaḥ puṣpāṇyādhāya pīṭhavat | oṁ hrīmityuktvāgnirūpāṁ tāmativāhikadevatām

— उन मण्डलों में पुष्प रखकर पीठ के समान, 'ॐ ह्रीं' कहकर अग्नि-रूपिणी उस आतिवाहिक देवी का —

श्लोक 8 (shiva.kailasa.22.8)

आवाहयामि नम इत्यन्तं सर्वत्र भावयेत् । दर्शयेत्स्थापनाद्यास्तु मुद्राः प्रत्येकमादरात्

āvāhayāmi nama ityantaṁ sarvatra bhāvayet | darśayetsthāpanādyāstu mudrāḥ pratyekamādarāt

— 'आवाहयामि नमः' तक सर्वत्र आवाहन करना चाहिए; प्रत्येक के लिए आदरपूर्वक स्थापना आदि मुद्राएँ दिखानी चाहिए।

श्लोक 9 (shiva.kailasa.22.9)

ह्रांह्रीमित्यादिना कुर्यादासामङ्गानि च क्रमात् । पाशाङ्कुशाभयाभीष्टपाणिचन्द्रोपलप्रभाः

hrāṁhrīmityādinā kuryādāsāmaṅgāni ca kramāt | pāśāṅkuśābhayābhīṣṭapāṇicandropalaprabhāḥ

'ह्रां ह्रीं' आदि से इनके अंगों की पूजा क्रमशः करनी चाहिए; ये पाश, अंकुश, अभय और वरद-मुद्रा से युक्त हाथों वाली, चन्द्रमणि के समान कान्ति वाली —

श्लोक 10 (shiva.kailasa.22.10)

रक्ताङ्गुलीयकच्छायरञ्जिताखिलदिङ्मुखाः । रक्ताम्बरधराः हस्तपदपङ्कजशोभिताः

raktāṅgulīyakacchāyarañjitākhiladiṅmukhāḥ | raktāmbaradharāḥ hastapadapaṅkajaśobhitāḥ

— लाल अंगूठियों की आभा से सभी दिशाओं को रंजित करने वाली, लाल वस्त्र धारण करने वाली, कमल के समान हाथ-पैर वाली —

श्लोक 11 (shiva.kailasa.22.11)

त्रिनेत्रोल्लासिवदनपूर्णचन्द्रमनोहराः । माणिक्यमुकुटोद्भासिचन्द्रलेखावतंसिताः

trinetrollāsivadanapūrṇacandramanoharāḥ | māṇikyamukuṭodbhāsicandralekhāvataṁsitāḥ

— त्रिनेत्र और उल्लसित मुख वाली, पूर्णचन्द्र के समान मनोहर, माणिक्य-मुकुट से देदीप्यमान, चन्द्रकला से सुशोभित —

श्लोक 12 (shiva.kailasa.22.12)

कुण्डलामृष्टगण्डाश्च पीनोन्नतपयोधराः । हारकेयूरकटककाञ्चीदाममनोहराः

kuṇḍalāmṛṣṭagaṇḍāśca pīnonnatapayodharāḥ | hārakeyūrakaṭakakāñcīdāmamanoharāḥ

— कुण्डलों से स्पर्शित कपोलों वाली, स्थूल और उन्नत स्तनों वाली, हार-केयूर-कटक-कांची-माला से मनोहर —

श्लोक 13 (shiva.kailasa.22.13)

तनुमध्याः पृथुश्रोण्यो रक्तदिव्याम्बरावृताः । माणिक्यमयमञ्जीरसिञ्जत्पदसरोरुहाः । पादाङ्गुलीयकश्रोणीर्मञ्जुलातिमनोहराः

tanumadhyāḥ pṛthuśroṇyo raktadivyāmbarāvṛtāḥ | māṇikyamayamañjīrasiñjatpadasaroruhāḥ | pādāṅgulīyakaśroṇīrmañjulātimanoharāḥ

— पतली कमर, विशाल नितम्ब वाली, लाल दिव्य वस्त्रों से आच्छादित, माणिक्य-मंजीरों से झंकृत कमल-पद वाली, पादांगुलियों के आभूषणों से अत्यन्त मनोहर हैं।

श्लोक 14 (shiva.kailasa.22.14)

अनुग्रहेण मूर्तेन शिववत् किं नु साध्यते । तस्माच्छक्त्यात्ममूर्तेन सर्वं साध्यं महेशवत्

anugraheṇa mūrtena śivavat kiṁ nu sādhyate | tasmācchaktyātmamūrtena sarvaṁ sādhyaṁ maheśavat

अनुग्रह-स्वरूप मूर्ति द्वारा शिव के समान क्या सिद्ध नहीं हो सकता? अतः शक्ति-स्वरूप मूर्ति द्वारा सब कुछ महेश के समान सिद्ध हो सकता है।

श्लोक 15 (shiva.kailasa.22.15)

सर्वानुग्रहकर्त्रैव स्वीकृताः पञ्चमूर्तयः । सर्वकार्यकरा दिव्याः परानुग्रहतत्पराः

sarvānugrahakartraiva svīkṛtāḥ pañcamūrtayaḥ | sarvakāryakarā divyāḥ parānugrahatatparāḥ

सर्वानुग्रहकर्ता द्वारा ही ये पाँच मूर्तियाँ स्वीकृत हुई हैं — दिव्य, सभी कार्यों को करने वाली, पर-अनुग्रह में तत्पर।

श्लोक 16 (shiva.kailasa.22.16)

एवं ध्यात्वा तु ताः सर्वा अनुग्रहपराः शिवाः । पादयोः पाद्यमेतासां दद्याच्छङ्खोदबिन्दुभिः

evaṁ dhyātvā tu tāḥ sarvā anugrahaparāḥ śivāḥ | pādayoḥ pādyametāsāṁ dadyācchaṅkhodabindubhiḥ

इस प्रकार ध्यान कर, उन सभी अनुग्रह-परायण शिव-रूपिणियों के चरणों में शंख-जल की बूँदों से पाद्य अर्पित करना चाहिए।

श्लोक 17 (shiva.kailasa.22.17)

हस्तेष्वाचमनीयं च मौलिष्वर्घ्यं प्रदापयेत् । शङ्खोदबिन्दुभिस्तासां स्नानकर्म च भावयेत्

hasteṣvācamanīyaṁ ca mauliṣvarghyaṁ pradāpayet | śaṅkhodabindubhistāsāṁ snānakarma ca bhāvayet

हाथों में आचमनीय जल तथा मुकुटों पर अर्घ्य अर्पित करना चाहिए; शंख-जल की बूँदों से उनका स्नान-कर्म करना चाहिए।

श्लोक 18 (shiva.kailasa.22.18)

रक्ताम्बराणि दिव्यानि सोत्तरीयाणि दापयेत् । मुकुटादीन्यनर्घ्याणि दद्यादाभरणानि च

raktāmbarāṇi divyāni sottarīyāṇi dāpayet | mukuṭādīnyanarghyāṇi dadyādābharaṇāni ca

दिव्य लाल वस्त्र उत्तरीय सहित अर्पित करने चाहिए; मुकुट आदि अमूल्य आभूषण भी देने चाहिए।

श्लोक 19 (shiva.kailasa.22.19)

सुवासितं च श्रीखण्डमक्षतांश्चातिशोभनान् । सुरभीणि मनोज्ञानि कुसुमानि च दापयेत्

suvāsitaṁ ca śrīkhaṇḍamakṣatāṁścātiśobhanān | surabhīṇi manojñāni kusumāni ca dāpayet

सुगन्धित चन्दन, अत्यन्त शोभायमान अक्षत, तथा सुगन्धित मनोहर पुष्प अर्पित करने चाहिए।

श्लोक 20 (shiva.kailasa.22.20)

धूपं च परमामोदं साज्यवर्तिं च दीपकम् । सर्वं समर्पयामीति प्रणवं ह्रीमुपक्रमात्

dhūpaṁ ca paramāmodaṁ sājyavartiṁ ca dīpakam | sarvaṁ samarpayāmīti praṇavaṁ hrīmupakramāt

परम सुगन्धित धूप और घी की बत्ती वाला दीपक अर्पित करना चाहिए; 'प्रणव-ह्रीं' से आरम्भ कर 'सर्वं समर्पयामि' कहते हुए —

श्लोक 21 (shiva.kailasa.22.21)

नमोऽन्तं च ततो दद्यात्पायसं मधुनाप्लुतम् । साज्यशर्करयापूपकदलीगुडपूरितम्

namo'ntaṁ ca tato dadyātpāyasaṁ madhunāplutam | sājyaśarkarayāpūpakadalīguḍapūritam

— 'नमः' पर समाप्त कर, मधु में भीगी खीर तथा घी-शक्कर-केले-गुड़ से भरे पुए अर्पित करने चाहिए।

श्लोक 22 (shiva.kailasa.22.22)

प्रत्येकं कदलीपत्रे भरितं च सुवासितम् । भूर्भुवः स्वरिति प्रोच्य प्रोक्ष्णादीनि कारयेत्

pratyekaṁ kadalīpatre bharitaṁ ca suvāsitam | bhūrbhuvaḥ svariti procya prokṣṇādīni kārayet

प्रत्येक को केले के पत्ते में भरकर, सुगन्धित; 'भूर्भुवः स्वः' कहकर प्रोक्षण आदि करने चाहिए।

श्लोक 23 (shiva.kailasa.22.23)

ॐ ह्रीमिति समुच्चार्य नैवेद्यं वह्निजायया । पानीयं नम इत्युक्त्वा परं प्रेम्णा समर्पयेत्

oṁ hrīmiti samuccārya naivedyaṁ vahnijāyayā | pānīyaṁ nama ityuktvā paraṁ premṇā samarpayet

'ॐ ह्रीं' कहकर अग्नि-पत्नी के मंत्र से नैवेद्य, और 'नमः' कहकर परम प्रेम से जल अर्पित करना चाहिए।

श्लोक 24 (shiva.kailasa.22.24)

तत उद्वासयेत् प्रीत्या पूर्वतो मुनिसत्तम । स्थलं विशोध्य गण्डूषाचमनार्घ्याणि दापयेत्

tata udvāsayet prītyā pūrvato munisattama | sthalaṁ viśodhya gaṇḍūṣācamanārghyāṇi dāpayet

फिर हे मुनिसत्तम, प्रेमपूर्वक पहले वाली को विसर्जित कर, स्थान को शुद्ध कर कुल्ला-आचमन-अर्घ्य अर्पित करने चाहिए।

श्लोक 25 (shiva.kailasa.22.25)

ताम्बूलं धूपदीपौ च प्रदक्षिणनमस्कृती । विधाय प्रार्थयेदेताः शिरस्यञ्जलिमादधत्

tāmbūlaṁ dhūpadīpau ca pradakṣiṇanamaskṛtī | vidhāya prārthayedetāḥ śirasyañjalimādadhat

ताम्बूल, धूप-दीप, प्रदक्षिणा और नमस्कार करके, सिर पर अंजलि रखते हुए इन्हें प्रार्थना करनी चाहिए —

श्लोक 26 (shiva.kailasa.22.26)

श्रीमातरः सुप्रसन्ना यतिं शिवपदैषिणम् । रक्षणीयं प्रब्रुवन्तु परमेशपदाब्जयोः

śrīmātaraḥ suprasannā yatiṁ śivapadaiṣiṇam | rakṣaṇīyaṁ prabruvantu parameśapadābjayoḥ

'हे श्रीमाताओ, प्रसन्न होकर, शिव-पद के इच्छुक इस यति को परमेश्वर के चरणकमलों में रक्षणीय घोषित करें।'

श्लोक 27 (shiva.kailasa.22.27)

इति सम्प्रार्थ्य ताः सर्वा विसृज्य च यथागतम् । तासां प्रसादमुद्धृत्य कन्यकाभ्यः प्रदापयेत्

iti samprārthya tāḥ sarvā visṛjya ca yathāgatam | tāsāṁ prasādamuddhṛtya kanyakābhyaḥ pradāpayet

इस प्रकार प्रार्थना कर उन सभी को जैसे आई थीं वैसे ही विसर्जित कर, उनका प्रसाद निकालकर कन्याओं को देना चाहिए।

श्लोक 28 (shiva.kailasa.22.28)

गोभ्यो वा जलमध्ये वा निक्षिपेन्नान्यथा क्वचित् । अत्रैव पार्वणं कुर्यान्नैकोद्दिष्टं यतेः क्वचित्

gobhyo vā jalamadhye vā nikṣipennānyathā kvacit | atraiva pārvaṇaṁ kuryānnaikoddiṣṭaṁ yateḥ kvacit

अथवा गायों को या जल के मध्य में डाल देना चाहिए, अन्यथा कभी नहीं। यहीं पर पार्वण श्राद्ध करना चाहिए, यति के लिए एकोद्दिष्ट श्राद्ध कभी नहीं होता।

श्लोक 29 (shiva.kailasa.22.29)

अत्रायं पार्वणश्राद्धे नियमः प्रोच्यते मया । तं शृणुष्व मुनिश्रेष्ठ येन श्रेयो भवेत्ततः

atrāyaṁ pārvaṇaśrāddhe niyamaḥ procyate mayā | taṁ śṛṇuṣva muniśreṣṭha yena śreyo bhavettataḥ

यहाँ पार्वण-श्राद्ध का यह नियम मैं बताता हूँ; हे मुनिश्रेष्ठ, इसे सुनो, जिससे कल्याण हो।

श्लोक 30 (shiva.kailasa.22.30)

कर्ता स्नात्वा धृतप्राण उपवीती समाहितः । सपवित्रकरस्त्वस्यां पुण्यतिथ्यामिति ब्रुवन्

kartā snātvā dhṛtaprāṇa upavītī samāhitaḥ | sapavitrakarastvasyāṁ puṇyatithyāmiti bruvan

कर्ता स्नान कर, प्राणायाम कर, यज्ञोपवीत धारण कर, समाहित होकर, हाथ में पवित्री लिए हुए 'इस पुण्य तिथि पर' कहते हुए —

श्लोक 31 (shiva.kailasa.22.31)

करिष्ये पार्वणं श्राद्धमिति सङ्कल्प्य चोत्तरे । दद्याद्दर्भानुत्तमांश्च ह्यासनार्थं जलं स्पृशेत्

kariṣye pārvaṇaṁ śrāddhamiti saṅkalpya cottare | dadyāddarbhānuttamāṁśca hyāsanārthaṁ jalaṁ spṛśet

— 'मैं पार्वण श्राद्ध करूँगा' — ऐसा संकल्प कर उत्तर दिशा की ओर उत्तम कुश बिछाकर आसन के लिए जल स्पर्श करे।

श्लोक 32 (shiva.kailasa.22.32)

तत्रोपवेशयेद्भक्त्या साभ्यङ्गं कृतमज्जनान् । आहूय चतुरो विप्रान् शिवभक्तान्दृढव्रतान्

tatropaveśayedbhaktyā sābhyaṅgaṁ kṛtamajjanān | āhūya caturo viprān śivabhaktāndṛḍhavratān

वहाँ भक्तिपूर्वक अभ्यंग कर स्नान किए हुए चार दृढ़व्रत शिवभक्त ब्राह्मणों को बुलाकर बिठाए।

श्लोक 33 (shiva.kailasa.22.33)

विश्वेदेवार्थं भवता प्रसादः क्रियतामिति । आत्मने भवता पश्चादन्तरात्मन इत्यपि

viśvedevārthaṁ bhavatā prasādaḥ kriyatāmiti | ātmane bhavatā paścādantarātmana ityapi

'विश्वेदेवों के लिए आपके द्वारा अनुग्रह किया जाए' — फिर 'अपने लिए आपके द्वारा', 'अन्तरात्मा के लिए भी' —

श्लोक 34 (shiva.kailasa.22.34)

परमात्मन इत्येवं प्रोच्य प्रार्थ्य च तान्यतिः । श्रद्धया वरणं तेषां कुर्याद्याथार्थ्यमादरात्

paramātmana ityevaṁ procya prārthya ca tānyatiḥ | śraddhayā varaṇaṁ teṣāṁ kuryādyāthārthyamādarāt

— 'परमात्मा के लिए' — इस प्रकार कहकर और उनसे प्रार्थना कर, यति श्रद्धापूर्वक उनका आदरपूर्वक यथोचित वरण करे।

श्लोक 35 (shiva.kailasa.22.35)

पादौ प्रक्षाल्य तेषां तु प्राङ्मुखानुपवेश्य च । गन्धादिभिरलङ्कृत्य भोजयेच्च शिवाग्रतः

pādau prakṣālya teṣāṁ tu prāṅmukhānupaveśya ca | gandhādibhiralaṅkṛtya bhojayecca śivāgrataḥ

उनके पैर धोकर, पूर्वाभिमुख बिठाकर, गंध आदि से अलंकृत कर, शिव के सामने भोजन कराए।

श्लोक 36 (shiva.kailasa.22.36)

गोमयेनोपलिप्यात्र दर्भान्प्रागग्रकल्पितान् । आस्तीर्य संयतप्राणः पिण्डानां च प्रदानकम्

gomayenopalipyātra darbhānprāgagrakalpitān | āstīrya saṁyataprāṇaḥ piṇḍānāṁ ca pradānakam

यहाँ गोबर से लीपकर, पूर्वाग्र कुश बिछाकर, प्राणों को संयत कर, पिण्ड-दान —

श्लोक 37 (shiva.kailasa.22.37)

करिष्य इति सङ्कल्प्य मण्डलत्रयमर्च्य च । आत्मानमन्तरात्मानं परमात्मनमप्यतः

kariṣya iti saṅkalpya maṇḍalatrayamarcya ca | ātmānamantarātmānaṁ paramātmanamapyataḥ

— 'करूँगा' ऐसा संकल्प कर, तीन मण्डलों की पूजा कर, आत्मा, अन्तरात्मा और परमात्मा को —

श्लोक 38 (shiva.kailasa.22.38)

चतुर्थ्यन्तं वदन् पश्चादिमं पिण्डमितीरयन् । ददामीति च सम्प्रोच्य दद्यात्पिण्डान् स्वभक्तितः

caturthyantaṁ vadan paścādimaṁ piṇḍamitīrayan | dadāmīti ca samprocya dadyātpiṇḍān svabhaktitaḥ

— चतुर्थी विभक्ति से कहते हुए, फिर 'यह पिण्ड है' कहते हुए, 'देता हूँ' कहकर अपनी भक्ति से पिण्ड अर्पित करे।

श्लोक 39 (shiva.kailasa.22.39)

कुशोदकं ततो दद्याद्यथाविधि विधानतः । तत उत्थाय वै कुर्यात् प्रदक्षिणनमस्कृती

kuśodakaṁ tato dadyādyathāvidhi vidhānataḥ | tata utthāya vai kuryāt pradakṣiṇanamaskṛtī

फिर विधिपूर्वक कुश-जल अर्पित करे; फिर उठकर प्रदक्षिणा और नमस्कार करे।

श्लोक 40 (shiva.kailasa.22.40)

ततो दत्त्वा ब्राह्मणेभ्यो दक्षिणां च यथाविधि । नारायणबलिं कुर्यात् तस्मिन्नेव स्थले दिने

tato dattvā brāhmaṇebhyo dakṣiṇāṁ ca yathāvidhi | nārāyaṇabaliṁ kuryāt tasminneva sthale dine

फिर ब्राह्मणों को यथाविधि दक्षिणा देकर, उसी स्थान पर उसी दिन नारायण-बलि करे।

श्लोक 41 (shiva.kailasa.22.41)

रक्षार्थमेव सर्वत्र विष्णोः पूजाविधिः स्मृतः । कुर्याद्विष्णोर्महापूजां पायसान्नं निवेदयेत्

rakṣārthameva sarvatra viṣṇoḥ pūjāvidhiḥ smṛtaḥ | kuryādviṣṇormahāpūjāṁ pāyasānnaṁ nivedayet

सर्वत्र रक्षा के लिए ही विष्णु-पूजा की विधि स्मरण की गई है; विष्णु की महापूजा करे और खीर का नैवेद्य अर्पित करे।

श्लोक 42 (shiva.kailasa.22.42)

द्वादशाथ समाहूय ब्राह्मणान्वेदपारगान् । केशवादिभिरभ्यर्च्य गन्धपुष्पाक्षतादिभिः

dvādaśātha samāhūya brāhmaṇānvedapāragān | keśavādibhirabhyarcya gandhapuṣpākṣatādibhiḥ

फिर बारह वेदपारंगत ब्राह्मणों को बुलाकर, केशव आदि नामों से गंध-पुष्प-अक्षत आदि से पूजा करे।

श्लोक 43 (shiva.kailasa.22.43)

उपानच्छत्रवस्त्रादि दत्त्वा तेभ्यो यथाविधि । सन्तोषयेन्महाभक्त्या विविधैर्वचनैः शुभैः

upānacchatravastrādi dattvā tebhyo yathāvidhi | santoṣayenmahābhaktyā vividhairvacanaiḥ śubhaiḥ

उन्हें यथाविधि जूते, छाता, वस्त्र आदि देकर, महाभक्ति से विविध शुभ वचनों से सन्तुष्ट करे।

श्लोक 44 (shiva.kailasa.22.44)

आस्तीर्य दर्भान्पूर्वाग्रान्भूः स्वाहा च भुवः भुवः । प्रणवादि प्रोच्य भूमौ पायसान्नं बलिं हरेत्

āstīrya darbhānpūrvāgrānbhūḥ svāhā ca bhuvaḥ bhuvaḥ | praṇavādi procya bhūmau pāyasānnaṁ baliṁ haret

पूर्वाग्र कुश बिछाकर, 'भूः स्वाहा', 'भुवः स्वाहा' प्रणव आदि कहकर, भूमि पर खीर का बलि अर्पित करे।

श्लोक 45 (shiva.kailasa.22.45)

एकादशाहसुविधिर्मया प्रोक्तो मुनीश्वर । द्वादशाहविधिं वक्ष्ये शृणुष्वादरतो द्विज

ekādaśāhasuvidhirmayā prokto munīśvara | dvādaśāhavidhiṁ vakṣye śṛṇuṣvādarato dvija

हे मुनीश्वर, ग्यारहवें दिन की उत्तम विधि मैंने बताई; अब बारहवें दिन की विधि बताऊँगा, हे द्विज, आदरपूर्वक सुनो।

अध्याय 21अध्याय-सूचीअध्याय 23