निघण्टुः

गौः, ग्मा, ज्मा, क्ष्मा, क्षा, क्षमा, क्षोणी, क्षितिः, अवनिः, उर्वी, पृथ्वी, मही, रिपः, अदितिः, इळआ, निरृतिः, भू, भूमिः, पूषा, गातुः, गोत्रा इति एकविंशतिः पृथिवीनामधेयानि ।

gauḥ, gmā, jmā, kṣmā, kṣā, kṣamā, kṣoṇī, kṣitiḥ, avaniḥ, urvī, pṛthvī, mahī, ripaḥ, aditiḥ, iḷaā, nirṛtiḥ, bhū, bhūmiḥ, pūṣā, gātuḥ, gotrā iti ekaviṁśatiḥ pṛthivīnāmadheyāni |

पृथ्वी (धरती) के इक्कीस नाम/पर्याय: गौः, ग्मा, ज्मा, क्ष्मा, क्षा, क्षमा, क्षोणी, क्षितिः, अवनिः, उर्वी, पृथ्वी, मही, रिपः, अदितिः, इळआ, निरृतिः, भू, भूमिः, पूषा, गातुः, गोत्रा।

हेम, चन्द्रम्, रुक्मम्, अयः, हिरण्यम्, पेशः, कृशनम्, लोहम्, कनकम्, काञ्चनम्, भर्म, अमृतम्, मरुत, दत्रम, जातरूपम् इति पञ्चदश हिरण्यनामानि ।

hema, candram, rukmam, ayaḥ, hiraṇyam, peśaḥ, kṛśanam, loham, kanakam, kāñcanam, bharma, amṛtam, maruta, datrama, jātarūpam iti pañcadaśa hiraṇyanāmāni |

सोना (स्वर्ण) के पंद्रह नाम/पर्याय: हेम, चन्द्रम्, रुक्मम्, अयः, हिरण्यम्, पेशः, कृशनम्, लोहम्, कनकम्, काञ्चनम्, भर्म, अमृतम्, मरुत, दत्रम, जातरूपम्।

अम्बरम्, वियत्, व्योम, बर्हिः, धन्व, अन्तरिक्षम्, आकाशम्, आपः, पृथिवी, भूः, स्वयम्भूः, अध्वा, पुष्करम्, सगरः, समुद्रः, अध्वरम् इति षोडश अन्तरिक्षनामानि ।

ambaram, viyat, vyoma, barhiḥ, dhanva, antarikṣam, ākāśam, āpaḥ, pṛthivī, bhūḥ, svayambhūḥ, adhvā, puṣkaram, sagaraḥ, samudraḥ, adhvaram iti ṣoḍaśa antarikṣanāmāni |

अंतरिक्ष (मध्यलोक) के सोलह नाम/पर्याय: अम्बरम्, वियत्, व्योम, बर्हिः, धन्व, अन्तरिक्षम्, आकाशम्, आपः, पृथिवी, भूः, स्वयम्भूः, अध्वा, पुष्करम्, सगरः, समुद्रः, अध्वरम्।

स्वः, पृश्निः, नाकः, गौः, विष्टप्, नभः इति षट् साधारणानि ।

svaḥ, pṛśniḥ, nākaḥ, gauḥ, viṣṭap, nabhaḥ iti ṣaṭ sādhāraṇāni |

सामान्य नाम (आकाश हेतु भी प्रयुक्त) के छह नाम/पर्याय: स्वः, पृश्निः, नाकः, गौः, विष्टप्, नभः।

खेदयः, किरणाः, गावः, रश्मयः, अभीशवः, दीधितयः, गभस्तयः, वनम्, उस्राः, वसवः, मरीचिपा, मयूखाः, सप्त ऋषयः, साध्याः, सुपर्णाः इति पञ्चदश रश्मिनामानि ।

khedayaḥ, kiraṇāḥ, gāvaḥ, raśmayaḥ, abhīśavaḥ, dīdhitayaḥ, gabhastayaḥ, vanam, usrāḥ, vasavaḥ, marīcipā, mayūkhāḥ, sapta ṛṣayaḥ, sādhyāḥ, suparṇāḥ iti pañcadaśa raśmināmāni |

किरणें (प्रकाश-रश्मियाँ) के पंद्रह नाम/पर्याय: खेदयः, किरणाः, गावः, रश्मयः, अभीशवः, दीधितयः, गभस्तयः, वनम्, उस्राः, वसवः, मरीचिपा, मयूखाः, सप्त ऋषयः, साध्याः, सुपर्णाः।

आताः, आशाः, उपराः, आष्ठाः, काष्ठाः, व्योम, ककुभः, हरितः इति अष्टौ दिङ्नामानि ।

ātāḥ, āśāḥ, uparāḥ, āṣṭhāḥ, kāṣṭhāḥ, vyoma, kakubhaḥ, haritaḥ iti aṣṭau diṅnāmāni |

दिशाएँ के आठ नाम/पर्याय: आताः, आशाः, उपराः, आष्ठाः, काष्ठाः, व्योम, ककुभः, हरितः।

श्यावी, क्षपा, शर्वरी, अक्तुः, ऊर्म्या, राम्या, यम्या, नम्या, दोषा, नक्ता, तमः, रजः, असिक्नी, पयस्वती, तमस्वती, घृताची, शिरिणा, मोकी, शोकी, ऊधः, पयः, हिम, वस्वाऌ इति त्रयोविंशतिः रात्रिनामानि ।

śyāvī, kṣapā, śarvarī, aktuḥ, ūrmyā, rāmyā, yamyā, namyā, doṣā, naktā, tamaḥ, rajaḥ, asiknī, payasvatī, tamasvatī, ghṛtācī, śiriṇā, mokī, śokī, ūdhaḥ, payaḥ, hima, vasvāḷ iti trayoviṁśatiḥ rātrināmāni |

रात्रि के तेईस नाम/पर्याय: श्यावी, क्षपा, शर्वरी, अक्तुः, ऊर्म्या, राम्या, यम्या, नम्या, दोषा, नक्ता, तमः, रजः, असिक्नी, पयस्वती, तमस्वती, घृताची, शिरिणा, मोकी, शोकी, ऊधः, पयः, हिम, वस्वाऌ।

विभावरी, सूनरी, भास्वती, ओदती, चित्रामघा, अर्जुनी, वाजिनी, वाजिनीवती, सुम्नावरी, अहना, द्योतना, श्वेत्या, अरुषी, सूनृता, सूनृतावती, सूनृतावरी इति षोडश उषोनामानि ।

vibhāvarī, sūnarī, bhāsvatī, odatī, citrāmaghā, arjunī, vājinī, vājinīvatī, sumnāvarī, ahanā, dyotanā, śvetyā, aruṣī, sūnṛtā, sūnṛtāvatī, sūnṛtāvarī iti ṣoḍaśa uṣonāmāni |

उषा (प्रभात) के सोलह नाम/पर्याय: विभावरी, सूनरी, भास्वती, ओदती, चित्रामघा, अर्जुनी, वाजिनी, वाजिनीवती, सुम्नावरी, अहना, द्योतना, श्वेत्या, अरुषी, सूनृता, सूनृतावती, सूनृतावरी।

वस्तोः, द्युः, भानुः, वासरम्, स्वसराणि, घ्रंस, घर्मः, घृणः, दिनम्, दिवा, दिवेदिवे, द्यविद्यवि इति द्वादश अहर्नामानि ।

vastoḥ, dyuḥ, bhānuḥ, vāsaram, svasarāṇi, ghraṁsa, gharmaḥ, ghṛṇaḥ, dinam, divā, divedive, dyavidyavi iti dvādaśa aharnāmāni |

दिन के बारह नाम/पर्याय: वस्तोः, द्युः, भानुः, वासरम्, स्वसराणि, घ्रंस, घर्मः, घृणः, दिनम्, दिवा, दिवेदिवे, द्यविद्यवि।

अद्रिः, ग्रावा, गोत्रः, वल, अश्नः, पुरुभोजाः, वलिशानः, अश्मा, पर्वतः, गिरिः, व्रजः, चरुः, वराहः, शंबरह्, रौहिणः, रैवतः, फलिगः, उपरः, उपलः, चमसः, अहिः, अभ्रम्, वलाहकः, मेघः, दृतिः, ओदनः, वृषन्धिः, वृत्रः, असुरः, कोशः इति त्रिंशत् मेघनामानि ।

adriḥ, grāvā, gotraḥ, vala, aśnaḥ, purubhojāḥ, valiśānaḥ, aśmā, parvataḥ, giriḥ, vrajaḥ, caruḥ, varāhaḥ, śaṁbarah, rauhiṇaḥ, raivataḥ, phaligaḥ, uparaḥ, upalaḥ, camasaḥ, ahiḥ, abhram, valāhakaḥ, meghaḥ, dṛtiḥ, odanaḥ, vṛṣandhiḥ, vṛtraḥ, asuraḥ, kośaḥ iti triṁśat meghanāmāni |

मेघ (बादल) के तीस नाम/पर्याय: अद्रिः, ग्रावा, गोत्रः, वल, अश्नः, पुरुभोजाः, वलिशानः, अश्मा, पर्वतः, गिरिः, व्रजः, चरुः, वराहः, शंबरह्, रौहिणः, रैवतः, फलिगः, उपरः, उपलः, चमसः, अहिः, अभ्रम्, वलाहकः, मेघः, दृतिः, ओदनः, वृषन्धिः, वृत्रः, असुरः, कोशः।

श्लोकः, धारा, इळआ, गौः, गौरी, गान्धर्वी, गभीरा, गम्भीर, मन्द्रा, मन्द्राजनी, वाशी, वाणी, वाणीची, वाणः, पविः, भारती, धमनिः, नाळईः, मेना, मेळइः, सूर्या, सरस्वती, निवित्, स्वाहा, वग्नु, उपब्दिः, मायुः, काकुत्, जिह्वा, घोषः, स्वरः, शब्दः, स्वनः, ऋक्, होत्रा, गीः, गाथा, गणः, धेना, ग्नाः, विपा, नन, कशा, धिषणा, नौः, अक्षरम्, मही, अदितिः, शची, वाक्, अनुष्टुप्, धेनुः, वल्गुः, गल्दा, सरः, सुपर्णी, बेकुरा इति सप्तपञ्चाशत् वाङ्नामानि ।

ślokaḥ, dhārā, iḷaā, gauḥ, gaurī, gāndharvī, gabhīrā, gambhīra, mandrā, mandrājanī, vāśī, vāṇī, vāṇīcī, vāṇaḥ, paviḥ, bhāratī, dhamaniḥ, nāḷaīḥ, menā, meḷaiḥ, sūryā, sarasvatī, nivit, svāhā, vagnu, upabdiḥ, māyuḥ, kākut, jihvā, ghoṣaḥ, svaraḥ, śabdaḥ, svanaḥ, ṛk, hotrā, gīḥ, gāthā, gaṇaḥ, dhenā, gnāḥ, vipā, nana, kaśā, dhiṣaṇā, nauḥ, akṣaram, mahī, aditiḥ, śacī, vāk, anuṣṭup, dhenuḥ, valguḥ, galdā, saraḥ, suparṇī, bekurā iti saptapañcāśat vāṅnāmāni |

वाणी (वाक्) के सत्तावन नाम/पर्याय: श्लोकः, धारा, इळआ, गौः, गौरी, गान्धर्वी, गभीरा, गम्भीर, मन्द्रा, मन्द्राजनी, वाशी, वाणी, वाणीची, वाणः, पविः, भारती, धमनिः, नाळईः, मेना, मेळइः, सूर्या, सरस्वती, निवित्, स्वाहा, वग्नु, उपब्दिः, मायुः, काकुत्, जिह्वा, घोषः, स्वरः, शब्दः, स्वनः, ऋक्, होत्रा, गीः, गाथा, गणः, धेना, ग्नाः, विपा, नन, कशा, धिषणा, नौः, अक्षरम्, मही, अदितिः, शची, वाक्, अनुष्टुप्, धेनुः, वल्गुः, गल्दा, सरः, सुपर्णी, बेकुरा।

अर्णः, क्षोदः, क्षद्म, नभः, अम्भः, कबन्धम्, सलिलम्, वाः, वनम्, घृतम्, मधु, पुरीषम्, पिप्पलम्, क्षीरम्, विषम्, रेतः, कशः, जन्म, बृबूकम, बुसम्, तुग्र्या, बुर्बुरम्, सुक्षेम, धरुणम्, सुरा, अररिन्दानि, ध्वस्मन्वत्, जामि, आयुधानि, क्षपः, अहिः, अक्षरम्, स्रोतः, तृप्तिः, रसः, उदकम, पयः, सरः, भेषजम्, सहः, शवः, यहः, ओजः, सुखम्, क्षत्रम्, आवयाः, शुभम्, यादुः, भूतम्, भुवनम्, भविष्यत्, आपः, महत्, व्योम, यशः, महः, सर्णीकम्, स्वृतीकम्, सतीनम्, गहनम्, गभीरम्, गम्भरम्, ईम्, अन्नम्, हविः, सद्म, सदनम्, ऋतम्, योनिः, ऋतस्य योनिः, सत्यम्, नीरम्, रयिः, सत्, पूर्णम्, सर्वम्, अक्षितम्, बर्हिः, नाम, सर्पिः, अपः, पवित्रम्, अमृतम्, इन्दुः, हेम, स्वः, सर्गाः, शम्बरम्, अभ्वम्, वपुः, अम्बु, तोयम्, तूयम्, कृपीटम्, शुक्रम्, तेजः, स्वधा, वारि, जलम्, जलाषम्, इदम् इति एकशतम् उदकनामानि ।

arṇaḥ, kṣodaḥ, kṣadma, nabhaḥ, ambhaḥ, kabandham, salilam, vāḥ, vanam, ghṛtam, madhu, purīṣam, pippalam, kṣīram, viṣam, retaḥ, kaśaḥ, janma, bṛbūkama, busam, tugryā, burburam, sukṣema, dharuṇam, surā, ararindāni, dhvasmanvat, jāmi, āyudhāni, kṣapaḥ, ahiḥ, akṣaram, srotaḥ, tṛptiḥ, rasaḥ, udakama, payaḥ, saraḥ, bheṣajam, sahaḥ, śavaḥ, yahaḥ, ojaḥ, sukham, kṣatram, āvayāḥ, śubham, yāduḥ, bhūtam, bhuvanam, bhaviṣyat, āpaḥ, mahat, vyoma, yaśaḥ, mahaḥ, sarṇīkam, svṛtīkam, satīnam, gahanam, gabhīram, gambharam, īm, annam, haviḥ, sadma, sadanam, ṛtam, yoniḥ, ṛtasya yoniḥ, satyam, nīram, rayiḥ, sat, pūrṇam, sarvam, akṣitam, barhiḥ, nāma, sarpiḥ, apaḥ, pavitram, amṛtam, induḥ, hema, svaḥ, sargāḥ, śambaram, abhvam, vapuḥ, ambu, toyam, tūyam, kṛpīṭam, śukram, tejaḥ, svadhā, vāri, jalam, jalāṣam, idam iti ekaśatam udakanāmāni |

जल (पानी) के एक सौ एक नाम/पर्याय: अर्णः, क्षोदः, क्षद्म, नभः, अम्भः, कबन्धम्, सलिलम्, वाः, वनम्, घृतम्, मधु, पुरीषम्, पिप्पलम्, क्षीरम्, विषम्, रेतः, कशः, जन्म, बृबूकम, बुसम्, तुग्र्या, बुर्बुरम्, सुक्षेम, धरुणम्, सुरा, अररिन्दानि, ध्वस्मन्वत्, जामि, आयुधानि, क्षपः, अहिः, अक्षरम्, स्रोतः, तृप्तिः, रसः, उदकम, पयः, सरः, भेषजम्, सहः, शवः, यहः, ओजः, सुखम्, क्षत्रम्, आवयाः, शुभम्, यादुः, भूतम्, भुवनम्, भविष्यत्, आपः, महत्, व्योम, यशः, महः, सर्णीकम्, स्वृतीकम्, सतीनम्, गहनम्, गभीरम्, गम्भरम्, ईम्, अन्नम्, हविः, सद्म, सदनम्, ऋतम्, योनिः, ऋतस्य योनिः, सत्यम्, नीरम्, रयिः, सत्, पूर्णम्, सर्वम्, अक्षितम्, बर्हिः, नाम, सर्पिः, अपः, पवित्रम्, अमृतम्, इन्दुः, हेम, स्वः, सर्गाः, शम्बरम्, अभ्वम्, वपुः, अम्बु, तोयम्, तूयम्, कृपीटम्, शुक्रम्, तेजः, स्वधा, वारि, जलम्, जलाषम्, इदम्।

अवनयः, यव्याः, खा, सीराः, स्रोत्याः, एन्वः, धुनयः, रुजानाः, वक्षणाः, खादः अर्णाः, रोधचक्राः, हरितः, सरितः, अग्रुवः, नभन्वः, वध्वः, हिरण्यवर्णाः, रोहितः, सस्रुतः, अर्णाः, सिन्धवः, कुल्याः, वर्यः, उर्व्यः, इरावत्यः, पार्वत्यः, स्रवन्त्यः, ऊर्जस्वत्यः, पयस्वत्यः, तरस्वत्यः, सरस्वत्यः, हरस्वत्यः, रोधस्वत्यः, भास्वत्यः, अजिराः, मातरः, नद्यः इति सप्तत्रिंशत् नदीनामानि ।

avanayaḥ, yavyāḥ, khā, sīrāḥ, srotyāḥ, envaḥ, dhunayaḥ, rujānāḥ, vakṣaṇāḥ, khādaḥ arṇāḥ, rodhacakrāḥ, haritaḥ, saritaḥ, agruvaḥ, nabhanvaḥ, vadhvaḥ, hiraṇyavarṇāḥ, rohitaḥ, sasrutaḥ, arṇāḥ, sindhavaḥ, kulyāḥ, varyaḥ, urvyaḥ, irāvatyaḥ, pārvatyaḥ, sravantyaḥ, ūrjasvatyaḥ, payasvatyaḥ, tarasvatyaḥ, sarasvatyaḥ, harasvatyaḥ, rodhasvatyaḥ, bhāsvatyaḥ, ajirāḥ, mātaraḥ, nadyaḥ iti saptatriṁśat nadīnāmāni |

नदियाँ के सैंतीस नाम/पर्याय: अवनयः, यव्याः, खा, सीराः, स्रोत्याः, एन्वः, धुनयः, रुजानाः, वक्षणाः, खादः अर्णाः, रोधचक्राः, हरितः, सरितः, अग्रुवः, नभन्वः, वध्वः, हिरण्यवर्णाः, रोहितः, सस्रुतः, अर्णाः, सिन्धवः, कुल्याः, वर्यः, उर्व्यः, इरावत्यः, पार्वत्यः, स्रवन्त्यः, ऊर्जस्वत्यः, पयस्वत्यः, तरस्वत्यः, सरस्वत्यः, हरस्वत्यः, रोधस्वत्यः, भास्वत्यः, अजिराः, मातरः, नद्यः।

अत्यः, हयः, अर्वा, वाजी, सप्तिः, वह्निः, दधिक्राः, दधिक्रावा, एतग्वः, एतशः, पैद्वः, दौर्गहः, औच्चैश्रवसः, तार्क्ष्यः, आशुः, ब्रध्नः, अरुष, मांश्चत्वः, अव्यथयः, श्येनासः, सुपर्णाः, पतङ्गाः, नरः, ह्वार्याणाम्, हंसासः, अश्वाः इति षड्विंशतिः अश्वनामानि ।

atyaḥ, hayaḥ, arvā, vājī, saptiḥ, vahniḥ, dadhikrāḥ, dadhikrāvā, etagvaḥ, etaśaḥ, paidvaḥ, daurgahaḥ, auccaiśravasaḥ, tārkṣyaḥ, āśuḥ, bradhnaḥ, aruṣa, māṁścatvaḥ, avyathayaḥ, śyenāsaḥ, suparṇāḥ, pataṅgāḥ, naraḥ, hvāryāṇām, haṁsāsaḥ, aśvāḥ iti ṣaḍviṁśatiḥ aśvanāmāni |

अश्व (घोड़े) के छब्बीस नाम/पर्याय: अत्यः, हयः, अर्वा, वाजी, सप्तिः, वह्निः, दधिक्राः, दधिक्रावा, एतग्वः, एतशः, पैद्वः, दौर्गहः, औच्चैश्रवसः, तार्क्ष्यः, आशुः, ब्रध्नः, अरुष, मांश्चत्वः, अव्यथयः, श्येनासः, सुपर्णाः, पतङ्गाः, नरः, ह्वार्याणाम्, हंसासः, अश्वाः।

हरी इन्द्रस्य, रोहितः अग्नेः, हरितः आदित्यस्य, रासभावश्विनोः, अजाः पूष्णः, पृषत्यः मरुताम्, अरुण्यः गावः उषसाम्, श्यावाः सवितु, विश्वरूपाः बृहस्पतेः, नियुतः वायोः इति दश आदिष्टोपयोजनानि ।

harī indrasya, rohitaḥ agneḥ, haritaḥ ādityasya, rāsabhāvaśvinoḥ, ajāḥ pūṣṇaḥ, pṛṣatyaḥ marutām, aruṇyaḥ gāvaḥ uṣasām, śyāvāḥ savitu, viśvarūpāḥ bṛhaspateḥ, niyutaḥ vāyoḥ iti daśa ādiṣṭopayojanāni |

दस देवताओं के साथ जुड़े उनके विशिष्ट वाहन/रूप: हरी इन्द्रस्य, रोहितः अग्नेः, हरितः आदित्यस्य, रासभावश्विनोः, अजाः पूष्णः, पृषत्यः मरुताम्, अरुण्यः गावः उषसाम्, श्यावाः सवितु, विश्वरूपाः बृहस्पतेः, नियुतः वायोः। (दस देवताओं के विशिष्ट वाहन-रूप)

भ्राजते, भ्राशते, भ्राश्यति, दीदयति, शोचति, मन्दते, भन्दते, रोचते, ज्योतते, द्योतते, द्युमत् इति एकादश ज्वलतिकर्माणः ।

bhrājate, bhrāśate, bhrāśyati, dīdayati, śocati, mandate, bhandate, rocate, jyotate, dyotate, dyumat iti ekādaśa jvalatikarmāṇaḥ |

जलना, प्रज्वलित होना के अर्थ में प्रयुक्त ग्यारह धातु-रूप: भ्राजते, भ्राशते, भ्राश्यति, दीदयति, शोचति, मन्दते, भन्दते, रोचते, ज्योतते, द्योतते, द्युमत्।

जमत्, कल्मलीकिनम्, जञ्जणाभवन्, मल्मलाभवन, अर्चि, शोचि, तपः, तेजः, हरः, हृणिः, शृङ्गाणि शृङ्गाणि इति एकादश ज्वलतः नामधेयानि ।

jamat, kalmalīkinam, jañjaṇābhavan, malmalābhavana, arci, śoci, tapaḥ, tejaḥ, haraḥ, hṛṇiḥ, śṛṅgāṇi śṛṅgāṇi iti ekādaśa jvalataḥ nāmadheyāni |

प्रज्वलित अग्नि के ग्यारह नाम/पर्याय: जमत्, कल्मलीकिनम्, जञ्जणाभवन्, मल्मलाभवन, अर्चि, शोचि, तपः, तेजः, हरः, हृणिः, शृङ्गाणि शृङ्गाणि।

अपः, अप्नः, दंसः, वेषः, वेपः वेपः, विष्ट्वी, व्रतम, कर्वरम, करुणम, शक्म, क्रतुः, करणानि, करांसि, करिक्रत्, करन्ती करन्ती, चक्रत्, कर्त्वम् कर्त्वम्, कर्तोः कर्तोः, कर्त्तवै, कृत्वी, धीः, शची शची, शमी शमी, शिमी शिमी, शक्तिः शक्तिः, शिल्पम् इति षड्विंशतिः कर्मनामानि ।

apaḥ, apnaḥ, daṁsaḥ, veṣaḥ, vepaḥ vepaḥ, viṣṭvī, vratama, karvarama, karuṇama, śakma, kratuḥ, karaṇāni, karāṁsi, karikrat, karantī karantī, cakrat, kartvam kartvam, kartoḥ kartoḥ, karttavai, kṛtvī, dhīḥ, śacī śacī, śamī śamī, śimī śimī, śaktiḥ śaktiḥ, śilpam iti ṣaḍviṁśatiḥ karmanāmāni |

कर्म (कार्य) के छब्बीस नाम/पर्याय: अपः, अप्नः, दंसः, वेषः, वेपः वेपः, विष्ट्वी, व्रतम, कर्वरम, करुणम, शक्म, क्रतुः, करणानि, करांसि, करिक्रत्, करन्ती करन्ती, चक्रत्, कर्त्वम् कर्त्वम्, कर्तोः कर्तोः, कर्त्तवै, कृत्वी, धीः, शची शची, शमी शमी, शिमी शिमी, शक्तिः शक्तिः, शिल्पम्।

तुक्, तोकम्, तनयः, तोक्म, तक्म, शेषः, अप्नः, गयः, जाः, अपत्यम्, यहुः, सूनुः, नपात्, प्रजा, वीजम् इति पञ्चदश अपत्यनामानि ।

tuk, tokam, tanayaḥ, tokma, takma, śeṣaḥ, apnaḥ, gayaḥ, jāḥ, apatyam, yahuḥ, sūnuḥ, napāt, prajā, vījam iti pañcadaśa apatyanāmāni |

संतान (अपत्य) के पंद्रह नाम/पर्याय: तुक्, तोकम्, तनयः, तोक्म, तक्म, शेषः, अप्नः, गयः, जाः, अपत्यम्, यहुः, सूनुः, नपात्, प्रजा, वीजम्।

मनुष्यः, नरः, धवाः, जन्तवः, विशः, क्षितयः, कृष्टयः, चर्षणयः, नहुष, हरयः, मर्याः, मर्त्याः, मर्ताः, व्राताः, तुर्वशाः, द्रुह्यवः, आयवः, यदवः, अनवः, पूरवः, जगतः, तस्थुषः, पञ्चजनाः, विवस्वन्तः, पृतनाः इति पञ्चविंशतिः मनुष्यनामानि ।

manuṣyaḥ, naraḥ, dhavāḥ, jantavaḥ, viśaḥ, kṣitayaḥ, kṛṣṭayaḥ, carṣaṇayaḥ, nahuṣa, harayaḥ, maryāḥ, martyāḥ, martāḥ, vrātāḥ, turvaśāḥ, druhyavaḥ, āyavaḥ, yadavaḥ, anavaḥ, pūravaḥ, jagataḥ, tasthuṣaḥ, pañcajanāḥ, vivasvantaḥ, pṛtanāḥ iti pañcaviṁśatiḥ manuṣyanāmāni |

मनुष्य के पच्चीस नाम/पर्याय: मनुष्यः, नरः, धवाः, जन्तवः, विशः, क्षितयः, कृष्टयः, चर्षणयः, नहुष, हरयः, मर्याः, मर्त्याः, मर्ताः, व्राताः, तुर्वशाः, द्रुह्यवः, आयवः, यदवः, अनवः, पूरवः, जगतः, तस्थुषः, पञ्चजनाः, विवस्वन्तः, पृतनाः।

आयत, च्यवाना, अभीशू, अप्नवाना, विनङ्गृसौ, गभस्ती, करस्नौ, बाहू, भुरिजौ, क्षिपस्ती, शक्वरी, भरित्रे इति द्वादश बाहुनामानि ।

āyata, cyavānā, abhīśū, apnavānā, vinaṅgṛsau, gabhastī, karasnau, bāhū, bhurijau, kṣipastī, śakvarī, bharitre iti dvādaśa bāhunāmāni |

भुजाएँ (बाहु) के बारह नाम/पर्याय: आयत, च्यवाना, अभीशू, अप्नवाना, विनङ्गृसौ, गभस्ती, करस्नौ, बाहू, भुरिजौ, क्षिपस्ती, शक्वरी, भरित्रे।

अग्रुवः, अण्व्यः, क्षिपः, व्रिशः, शर्याः, रशना, धीतयः, अथर्यः, विपः, कक्ष्यः, अवनयः, हरितः, स्वसारः, जामयः, सनाभयः, योक्त्राणि, योजनानि, धुरः, शाखाः, अभीशवः, दीधितयः, गभस्तयः इति द्वाविंशतिः अङ्गुलिनामानि ।

agruvaḥ, aṇvyaḥ, kṣipaḥ, vriśaḥ, śaryāḥ, raśanā, dhītayaḥ, atharyaḥ, vipaḥ, kakṣyaḥ, avanayaḥ, haritaḥ, svasāraḥ, jāmayaḥ, sanābhayaḥ, yoktrāṇi, yojanāni, dhuraḥ, śākhāḥ, abhīśavaḥ, dīdhitayaḥ, gabhastayaḥ iti dvāviṁśatiḥ aṅgulināmāni |

अंगुलियाँ के बाईस नाम/पर्याय: अग्रुवः, अण्व्यः, क्षिपः, व्रिशः, शर्याः, रशना, धीतयः, अथर्यः, विपः, कक्ष्यः, अवनयः, हरितः, स्वसारः, जामयः, सनाभयः, योक्त्राणि, योजनानि, धुरः, शाखाः, अभीशवः, दीधितयः, गभस्तयः।

वश्मि, उश्मसि, वेति, वेनति, वेसति, वाञ्छति, वष्टि, वनोति, जुषते, हर्यति, आ चके, उशिक्, मन्यते, छन्त्सत्, चाकनत्, चकमानः, कनति, कानिषत् इति अष्टादश कान्तिकर्माणि ।

vaśmi, uśmasi, veti, venati, vesati, vāñchati, vaṣṭi, vanoti, juṣate, haryati, ā cake, uśik, manyate, chantsat, cākanat, cakamānaḥ, kanati, kāniṣat iti aṣṭādaśa kāntikarmāṇi |

इच्छा करना, चाहना के अर्थ में प्रयुक्त अठारह धातु-रूप: वश्मि, उश्मसि, वेति, वेनति, वेसति, वाञ्छति, वष्टि, वनोति, जुषते, हर्यति, आ चके, उशिक्, मन्यते, छन्त्सत्, चाकनत्, चकमानः, कनति, कानिषत्।

अन्धः, वाजः, पयः, श्रवः, पृक्षः, पितुः, सुतः, सिनम्, अवः, क्षु, धासिः, इरा, इळआ, इषम्, ऊर्क्, रसः, स्वधा, अर्क, क्षद्म, नेमः, ससम, नमः, आयुः, सूनृता, ब्रह्म, वर्चः, कीलालम्, यशः इति अष्टाविंशतिः अन्ननामानि ।

andhaḥ, vājaḥ, payaḥ, śravaḥ, pṛkṣaḥ, pituḥ, sutaḥ, sinam, avaḥ, kṣu, dhāsiḥ, irā, iḷaā, iṣam, ūrk, rasaḥ, svadhā, arka, kṣadma, nemaḥ, sasama, namaḥ, āyuḥ, sūnṛtā, brahma, varcaḥ, kīlālam, yaśaḥ iti aṣṭāviṁśatiḥ annanāmāni |

अन्न (भोजन) के अट्ठाईस नाम/पर्याय: अन्धः, वाजः, पयः, श्रवः, पृक्षः, पितुः, सुतः, सिनम्, अवः, क्षु, धासिः, इरा, इळआ, इषम्, ऊर्क्, रसः, स्वधा, अर्क, क्षद्म, नेमः, ससम, नमः, आयुः, सूनृता, ब्रह्म, वर्चः, कीलालम्, यशः।

आ वयत, भर्वत, बभस्ति, वेति, वेवेष्ट, अविष्यन, बप्सत, भसथः, बब्धाम, ह्वयति इति दश अत्तिकर्माणः ।

ā vayata, bharvata, babhasti, veti, veveṣṭa, aviṣyana, bapsata, bhasathaḥ, babdhāma, hvayati iti daśa attikarmāṇaḥ |

खाना के अर्थ में प्रयुक्त दस धातु-रूप: आ वयत, भर्वत, बभस्ति, वेति, वेवेष्ट, अविष्यन, बप्सत, भसथः, बब्धाम, ह्वयति।

ओजः, पाजः, शवः, तवह, तरः, त्वक्षः, शर्धः, बाधः, नृम्णम, तविष, शुष्मम, शुष्णम, दक्षः, वीळ, च्यौत्नम, शूषम, सहः, यहः, वधः, वर्गः, वृजनम, वृक, मज्मना, पौंस्यान, धर्णसि, द्वविणम, स्यन्द्रासः, शम्बरम् इति अष्टाविंशतिः बलनामानि ।

ojaḥ, pājaḥ, śavaḥ, tavaha, taraḥ, tvakṣaḥ, śardhaḥ, bādhaḥ, nṛmṇama, taviṣa, śuṣmama, śuṣṇama, dakṣaḥ, vīḷa, cyautnama, śūṣama, sahaḥ, yahaḥ, vadhaḥ, vargaḥ, vṛjanama, vṛka, majmanā, pauṁsyāna, dharṇasi, dvaviṇama, syandrāsaḥ, śambaram iti aṣṭāviṁśatiḥ balanāmāni |

बल (शक्ति) के अट्ठाईस नाम/पर्याय: ओजः, पाजः, शवः, तवह, तरः, त्वक्षः, शर्धः, बाधः, नृम्णम, तविष, शुष्मम, शुष्णम, दक्षः, वीळ, च्यौत्नम, शूषम, सहः, यहः, वधः, वर्गः, वृजनम, वृक, मज्मना, पौंस्यान, धर्णसि, द्वविणम, स्यन्द्रासः, शम्बरम्।

मघम्, रेक्णः, रिक्थम, वेदः, वरिव, श्वात्रम, रत्नम, रयि, क्षत्रम, भगः, मीळहुम, गयः, द्युम्नम, इन्द्रियम, वसु, राय, राधः, भोजनम, तना, नृम्णम, बन्धुः, मेध, यशः, ब्रह्म, द्रविणम, श्रवः, वृत्रम, ऋतम् इति अष्टाविंशतिः धननामानि ।

magham, rekṇaḥ, rikthama, vedaḥ, variva, śvātrama, ratnama, rayi, kṣatrama, bhagaḥ, mīḷahuma, gayaḥ, dyumnama, indriyama, vasu, rāya, rādhaḥ, bhojanama, tanā, nṛmṇama, bandhuḥ, medha, yaśaḥ, brahma, draviṇama, śravaḥ, vṛtrama, ṛtam iti aṣṭāviṁśatiḥ dhananāmāni |

धन के अट्ठाईस नाम/पर्याय: मघम्, रेक्णः, रिक्थम, वेदः, वरिव, श्वात्रम, रत्नम, रयि, क्षत्रम, भगः, मीळहुम, गयः, द्युम्नम, इन्द्रियम, वसु, राय, राधः, भोजनम, तना, नृम्णम, बन्धुः, मेध, यशः, ब्रह्म, द्रविणम, श्रवः, वृत्रम, ऋतम्।

अघ्न्या, उस्र, उस्रिया, अह, मह, अदिति, इळआ, जगत, शक्वरी इति नव गोनामानि ।

aghnyā, usra, usriyā, aha, maha, aditi, iḷaā, jagata, śakvarī iti nava gonāmāni |

गौ (गायें) के नौ नाम/पर्याय: अघ्न्या, उस्र, उस्रिया, अह, मह, अदिति, इळआ, जगत, शक्वरी।

रेळत, हेळत, भामत, भृणीयते, भ्रीणाति, भ्रेषत, दोधत, वनुष्यति, कम्पत, भोजते इति दश क्रुध्यतिकर्माणि ।

reḷata, heḷata, bhāmata, bhṛṇīyate, bhrīṇāti, bhreṣata, dodhata, vanuṣyati, kampata, bhojate iti daśa krudhyatikarmāṇi |

क्रुद्ध होना के अर्थ में प्रयुक्त दस धातु-रूप: रेळत, हेळत, भामत, भृणीयते, भ्रीणाति, भ्रेषत, दोधत, वनुष्यति, कम्पत, भोजते।

हेळः, हरः, हृणिः, त्यजः, भामः, एहः, ह्वरः, तपुष, जूर्णि, मन्यु, व्यथिः इति एकादश क्रोधनामानि ।

heḷaḥ, haraḥ, hṛṇiḥ, tyajaḥ, bhāmaḥ, ehaḥ, hvaraḥ, tapuṣa, jūrṇi, manyu, vyathiḥ iti ekādaśa krodhanāmāni |

क्रोध के ग्यारह नाम/पर्याय: हेळः, हरः, हृणिः, त्यजः, भामः, एहः, ह्वरः, तपुष, जूर्णि, मन्यु, व्यथिः।

वर्तत, अयत, लोटत, लोठत, स्यन्दत, कसत, सर्पत, स्यमत, स्रवत, स्रंसत, अवत, श्चोतत, ध्वंसत, वेनत, मार्ष्टि, भुरण्यति, शवत, कालयत, पेलयत, कण्टत, पिस्यत, बिस्यत, मिस्यत, प्रवत, प्लवत, च्यवत, कवत, गवत, नवत, क्षोदत, नक्षत, सक्षत, म्यक्षत, सचत, ऋच्छत, तुरीयति, चतत, अतत, गाति, इयक्षत, सश्चत, त्सरत, रंहत, यतत, भ्रमत, ध्रजत, रजत, लजत, क्षियत, धमत, मिनाति, ऋण्वत, ऋणोति, स्वरत, सिसर्त, विषिष्ट, योषिष्ट, रिणाति, रीयत, रेजत, दध्यत, दभ्नोति, युध्यत, धन्वत, अरुषत, आर्यत, डीयत, तकत, दीयत, ईषत, फणत, हनत, अर्दत, मर्दत, सर्सृत, नसत, हर्यत, इयर्त, ईर्ते, ईङ्खत, ज्रयत, श्वात्रत, गन्ति, आ गनीगन्त, जङ्गन्त, जिन्वत, जसत, गमत, ध्रति, ध्राति, ध्रयत, वहत, रथर्यति, जेहत, ष्वःकत, क्षुम्पत, प्साति, वाति, याति, इषति, द्राति, द्रूळत, एजत, जमत, जवत, वञ्चत, अनित, पवत, हन्ति, सेधत, अगन, अजगन, जिगात, पतत, इन्वत, द्रमत, द्रवत, वेति, हयन्तात, एति, जगायात, अयुथुः इति द्वाविंशं शतम् गतिकर्माणि ।

vartata, ayata, loṭata, loṭhata, syandata, kasata, sarpata, syamata, sravata, sraṁsata, avata, ścotata, dhvaṁsata, venata, mārṣṭi, bhuraṇyati, śavata, kālayata, pelayata, kaṇṭata, pisyata, bisyata, misyata, pravata, plavata, cyavata, kavata, gavata, navata, kṣodata, nakṣata, sakṣata, myakṣata, sacata, ṛcchata, turīyati, catata, atata, gāti, iyakṣata, saścata, tsarata, raṁhata, yatata, bhramata, dhrajata, rajata, lajata, kṣiyata, dhamata, mināti, ṛṇvata, ṛṇoti, svarata, sisarta, viṣiṣṭa, yoṣiṣṭa, riṇāti, rīyata, rejata, dadhyata, dabhnoti, yudhyata, dhanvata, aruṣata, āryata, ḍīyata, takata, dīyata, īṣata, phaṇata, hanata, ardata, mardata, sarsṛta, nasata, haryata, iyarta, īrte, īṅkhata, jrayata, śvātrata, ganti, ā ganīganta, jaṅganta, jinvata, jasata, gamata, dhrati, dhrāti, dhrayata, vahata, ratharyati, jehata, ṣvaḥkata, kṣumpata, psāti, vāti, yāti, iṣati, drāti, drūḷata, ejata, jamata, javata, vañcata, anita, pavata, hanti, sedhata, agana, ajagana, jigāta, patata, invata, dramata, dravata, veti, hayantāta, eti, jagāyāta, ayuthuḥ iti dvāviṁśaṁ śatam gatikarmāṇi |

गति, चलना के अर्थ में प्रयुक्त एक सौ बाईस धातु-रूप: वर्तत, अयत, लोटत, लोठत, स्यन्दत, कसत, सर्पत, स्यमत, स्रवत, स्रंसत, अवत, श्चोतत, ध्वंसत, वेनत, मार्ष्टि, भुरण्यति, शवत, कालयत, पेलयत, कण्टत, पिस्यत, बिस्यत, मिस्यत, प्रवत, प्लवत, च्यवत, कवत, गवत, नवत, क्षोदत, नक्षत, सक्षत, म्यक्षत, सचत, ऋच्छत, तुरीयति, चतत, अतत, गाति, इयक्षत, सश्चत, त्सरत, रंहत, यतत, भ्रमत, ध्रजत, रजत, लजत, क्षियत, धमत, मिनाति, ऋण्वत, ऋणोति, स्वरत, सिसर्त, विषिष्ट, योषिष्ट, रिणाति, रीयत, रेजत, दध्यत, दभ्नोति, युध्यत, धन्वत, अरुषत, आर्यत, डीयत, तकत, दीयत, ईषत, फणत, हनत, अर्दत, मर्दत, सर्सृत, नसत, हर्यत, इयर्त, ईर्ते, ईङ्खत, ज्रयत, श्वात्रत, गन्ति, आ गनीगन्त, जङ्गन्त, जिन्वत, जसत, गमत, ध्रति, ध्राति, ध्रयत, वहत, रथर्यति, जेहत, ष्वःकत, क्षुम्पत, प्साति, वाति, याति, इषति, द्राति, द्रूळत, एजत, जमत, जवत, वञ्चत, अनित, पवत, हन्ति, सेधत, अगन, अजगन, जिगात, पतत, इन्वत, द्रमत, द्रवत, वेति, हयन्तात, एति, जगायात, अयुथुः।

नु, मक्षु, द्रवत्, ओषम्, जीराः, जूर्णिः, शूर्ताः, शूघनासः, शीभम, तृषु, तूयम्, तूर्णिः, अजिरम्, भुरण्युः, शु, आशु, प्राशुः, तूतुजिः, तूतुजानः, तुज्यमानासः, अज्राः, साचीवित्, द्युगत्, ताजत्, तरणिः, वातरंहाः इति षड्विंशतिः क्षिप्रनामानि ।

nu, makṣu, dravat, oṣam, jīrāḥ, jūrṇiḥ, śūrtāḥ, śūghanāsaḥ, śībhama, tṛṣu, tūyam, tūrṇiḥ, ajiram, bhuraṇyuḥ, śu, āśu, prāśuḥ, tūtujiḥ, tūtujānaḥ, tujyamānāsaḥ, ajrāḥ, sācīvit, dyugat, tājat, taraṇiḥ, vātaraṁhāḥ iti ṣaḍviṁśatiḥ kṣipranāmāni |

क्षिप्र (शीघ्र) के छब्बीस नाम/पर्याय: नु, मक्षु, द्रवत्, ओषम्, जीराः, जूर्णिः, शूर्ताः, शूघनासः, शीभम, तृषु, तूयम्, तूर्णिः, अजिरम्, भुरण्युः, शु, आशु, प्राशुः, तूतुजिः, तूतुजानः, तुज्यमानासः, अज्राः, साचीवित्, द्युगत्, ताजत्, तरणिः, वातरंहाः।

तळइत्, आसात्, अम्बरम्, तुर्वशे, अस्तमीके, आके, उपाके, अर्वाके, अन्तमानाम्, अवमे, उपमे इति एकादश अन्तिकनामानि ।

taḷait, āsāt, ambaram, turvaśe, astamīke, āke, upāke, arvāke, antamānām, avame, upame iti ekādaśa antikanāmāni |

निकट (समीप) के ग्यारह नाम/पर्याय: तळइत्, आसात्, अम्बरम्, तुर्वशे, अस्तमीके, आके, उपाके, अर्वाके, अन्तमानाम्, अवमे, उपमे।

रणः, विवाक्, विखादः, नदनुः, भरे, आक्रन्द, आहवे, आजौ, पृतनाज्यम्, अभीके, समीके, ममसत्यम्, नेमधिता, सङ्काः, समितिः, समनम्, मीळहे, पृतनाः, स्पृधः, मृधः, पृत्सु, समत्सु, समर्य, समरणे, समोहे, समिथे, संख्य, सङ्गे, संयुग, सङ्गथे, सङ्गमे, वृत्रतूर्ये, पृक्षे, आणौ, शूरसातौ, वाजसातौ, समनीके, खले, खजे, पौंस्य, महाधने, वाजे, अज्म, सद्म, संयत, संवतः इति षट्चत्वारिंशत् सङ्ग्रामनामानि ।

raṇaḥ, vivāk, vikhādaḥ, nadanuḥ, bhare, ākranda, āhave, ājau, pṛtanājyam, abhīke, samīke, mamasatyam, nemadhitā, saṅkāḥ, samitiḥ, samanam, mīḷahe, pṛtanāḥ, spṛdhaḥ, mṛdhaḥ, pṛtsu, samatsu, samarya, samaraṇe, samohe, samithe, saṁkhya, saṅge, saṁyuga, saṅgathe, saṅgame, vṛtratūrye, pṛkṣe, āṇau, śūrasātau, vājasātau, samanīke, khale, khaje, pauṁsya, mahādhane, vāje, ajma, sadma, saṁyata, saṁvataḥ iti ṣaṭcatvāriṁśat saṅgrāmanāmāni |

संग्राम (युद्ध) के छियालीस नाम/पर्याय: रणः, विवाक्, विखादः, नदनुः, भरे, आक्रन्द, आहवे, आजौ, पृतनाज्यम्, अभीके, समीके, ममसत्यम्, नेमधिता, सङ्काः, समितिः, समनम्, मीळहे, पृतनाः, स्पृधः, मृधः, पृत्सु, समत्सु, समर्य, समरणे, समोहे, समिथे, संख्य, सङ्गे, संयुग, सङ्गथे, सङ्गमे, वृत्रतूर्ये, पृक्षे, आणौ, शूरसातौ, वाजसातौ, समनीके, खले, खजे, पौंस्य, महाधने, वाजे, अज्म, सद्म, संयत, संवतः।

इन्वति, नक्षति, आक्षाणः, आनट्, आष्ट, आपानः, अशत्, नशत्, आनशे, अश्नुते इति दश व्याप्तिकर्माणः ।

invati, nakṣati, ākṣāṇaḥ, ānaṭ, āṣṭa, āpānaḥ, aśat, naśat, ānaśe, aśnute iti daśa vyāptikarmāṇaḥ |

व्याप्त होना, पहुँचना के अर्थ में प्रयुक्त दस धातु-रूप: इन्वति, नक्षति, आक्षाणः, आनट्, आष्ट, आपानः, अशत्, नशत्, आनशे, अश्नुते।

दभ्नोति, श्नथति, ध्वरति, धूर्वति, वृणक्ति, वृश्चति, कृण्वति, कृन्तति, श्वसिति, नभते, अर्दयति, स्तृणाति, स्नेहयति, यातयति, स्फुरति, स्फुलति, निवपन्तु, अवतिरत, वियातः, आतिरत्, तळइत्, अखण्डल, द्रूणाति, रम्णाति, शृणाति, शम्नाति, तृणेळहि, ताळहि, नितोशते, निबर्हयति, मिनाति, मिनोति, धमति इति त्रयस्त्रिंशत् वधकर्माणः ।

dabhnoti, śnathati, dhvarati, dhūrvati, vṛṇakti, vṛścati, kṛṇvati, kṛntati, śvasiti, nabhate, ardayati, stṛṇāti, snehayati, yātayati, sphurati, sphulati, nivapantu, avatirata, viyātaḥ, ātirat, taḷait, akhaṇḍala, drūṇāti, ramṇāti, śṛṇāti, śamnāti, tṛṇeḷahi, tāḷahi, nitośate, nibarhayati, mināti, minoti, dhamati iti trayastriṁśat vadhakarmāṇaḥ |

वध करना, मारना के अर्थ में प्रयुक्त तैंतीस धातु-रूप: दभ्नोति, श्नथति, ध्वरति, धूर्वति, वृणक्ति, वृश्चति, कृण्वति, कृन्तति, श्वसिति, नभते, अर्दयति, स्तृणाति, स्नेहयति, यातयति, स्फुरति, स्फुलति, निवपन्तु, अवतिरत, वियातः, आतिरत्, तळइत्, अखण्डल, द्रूणाति, रम्णाति, शृणाति, शम्नाति, तृणेळहि, ताळहि, नितोशते, निबर्हयति, मिनाति, मिनोति, धमति।

दिद्युत्, नेमि, हेतिः, नमः, पविः, सृकः, वधः, वज्रः, अर्कः, कुत्सः, कुलिशः, तुञ्जः, तिग्मः, मेनिः, स्वधितिः, सायकः, परशुः इति सप्तदश वज्रनामानि ।

didyut, nemi, hetiḥ, namaḥ, paviḥ, sṛkaḥ, vadhaḥ, vajraḥ, arkaḥ, kutsaḥ, kuliśaḥ, tuñjaḥ, tigmaḥ, meniḥ, svadhitiḥ, sāyakaḥ, paraśuḥ iti saptadaśa vajranāmāni |

वज्र के सत्रह नाम/पर्याय: दिद्युत्, नेमि, हेतिः, नमः, पविः, सृकः, वधः, वज्रः, अर्कः, कुत्सः, कुलिशः, तुञ्जः, तिग्मः, मेनिः, स्वधितिः, सायकः, परशुः।

इरज्यति, पत्यत, क्षयति, राजति इति चत्वारि ऐश्वर्यकर्माणः ।

irajyati, patyata, kṣayati, rājati iti catvāri aiśvaryakarmāṇaḥ |

ऐश्वर्य करना, शासन करना के अर्थ में प्रयुक्त चार धातु-रूप: इरज्यति, पत्यत, क्षयति, राजति।

राष्ट्री, अर्यः, नियुत्वान्, इनः इनः इति चत्वारि ईश्वरनामानि ।

rāṣṭrī, aryaḥ, niyutvān, inaḥ inaḥ iti catvāri īśvaranāmāni |

ईश्वर (स्वामी) के चार नाम/पर्याय: राष्ट्री, अर्यः, नियुत्वान्, इनः इनः।

उरु, तुवि, पुरु, भूरि, शश्वत्, विश्वम्, परीणस, व्यानशिः, शतम्, सहस्रम्, सलिलम्, कुवित् इति द्वादश बहुनामानि ।

uru, tuvi, puru, bhūri, śaśvat, viśvam, parīṇasa, vyānaśiḥ, śatam, sahasram, salilam, kuvit iti dvādaśa bahunāmāni |

बहु (अधिक) के बारह नाम/पर्याय: उरु, तुवि, पुरु, भूरि, शश्वत्, विश्वम्, परीणस, व्यानशिः, शतम्, सहस्रम्, सलिलम्, कुवित्।

ऋहन्, ह्रस्वः, निघृष्वः, मायुकः, प्रतिष्ठा, कृधु, वम्रकः, दभ्रम्, अर्भकः, क्षुल्लकः, अल्पकम् इति एकादश ह्रस्वनामानि ।

ṛhan, hrasvaḥ, nighṛṣvaḥ, māyukaḥ, pratiṣṭhā, kṛdhu, vamrakaḥ, dabhram, arbhakaḥ, kṣullakaḥ, alpakam iti ekādaśa hrasvanāmāni |

ह्रस्व (छोटा) के ग्यारह नाम/पर्याय: ऋहन्, ह्रस्वः, निघृष्वः, मायुकः, प्रतिष्ठा, कृधु, वम्रकः, दभ्रम्, अर्भकः, क्षुल्लकः, अल्पकम्।

महत, ब्रध्नः, ऋष्वः, बृहत्, उक्षितः, तवसः, तविषः, महिषः, अभ्वः, ऋभुक्षाः, उक्षा, विहायाः, यह्वः, ववक्षिथ, विवक्षसे, अम्भृणः, माहिनः, गभीर, ककुहः, रभसः, व्राधन्, विरप्शी, अद्भुतम्, बंहिष्ठः, बर्हिषि इति पञ्चविंशतिः महन्नामानि ।

mahata, bradhnaḥ, ṛṣvaḥ, bṛhat, ukṣitaḥ, tavasaḥ, taviṣaḥ, mahiṣaḥ, abhvaḥ, ṛbhukṣāḥ, ukṣā, vihāyāḥ, yahvaḥ, vavakṣitha, vivakṣase, ambhṛṇaḥ, māhinaḥ, gabhīra, kakuhaḥ, rabhasaḥ, vrādhan, virapśī, adbhutam, baṁhiṣṭhaḥ, barhiṣi iti pañcaviṁśatiḥ mahannāmāni |

महत् (बड़ा) के पच्चीस नाम/पर्याय: महत, ब्रध्नः, ऋष्वः, बृहत्, उक्षितः, तवसः, तविषः, महिषः, अभ्वः, ऋभुक्षाः, उक्षा, विहायाः, यह्वः, ववक्षिथ, विवक्षसे, अम्भृणः, माहिनः, गभीर, ककुहः, रभसः, व्राधन्, विरप्शी, अद्भुतम्, बंहिष्ठः, बर्हिषि।

गयः, कृदरः, गर्तः, हर्म्यम्, अस्तम्, पस्त्यम्, दुरोणे, नीळम, दुर्याः, स्वसराण, अमा, दमे, कृत्तिः, योनिः, सद्म, शरणम्, वरूथम्, छर्दिः, छदिः, धाया, शर्म, अज्म इति द्वाविंशतिः गृहनामानि ।

gayaḥ, kṛdaraḥ, gartaḥ, harmyam, astam, pastyam, duroṇe, nīḷama, duryāḥ, svasarāṇa, amā, dame, kṛttiḥ, yoniḥ, sadma, śaraṇam, varūtham, chardiḥ, chadiḥ, dhāyā, śarma, ajma iti dvāviṁśatiḥ gṛhanāmāni |

गृह (घर) के बाईस नाम/पर्याय: गयः, कृदरः, गर्तः, हर्म्यम्, अस्तम्, पस्त्यम्, दुरोणे, नीळम, दुर्याः, स्वसराण, अमा, दमे, कृत्तिः, योनिः, सद्म, शरणम्, वरूथम्, छर्दिः, छदिः, धाया, शर्म, अज्म।

इरज्यति, विधेम, सपर्यति, नमस्यति, दुवस्यति, ऋध्नोति, ऋणद्धि, ऋच्छति, सपति, विवासति इति दश परिचरणकर्माणः ।

irajyati, vidhema, saparyati, namasyati, duvasyati, ṛdhnoti, ṛṇaddhi, ṛcchati, sapati, vivāsati iti daśa paricaraṇakarmāṇaḥ |

परिचरण करना, सेवा करना के अर्थ में प्रयुक्त दस धातु-रूप: इरज्यति, विधेम, सपर्यति, नमस्यति, दुवस्यति, ऋध्नोति, ऋणद्धि, ऋच्छति, सपति, विवासति।

शिम्बाता, शतरा, शातपन्ता, शिल्गुः, स्यूमकम्, शेवृधम्, मयः, सुग्म्यम्, सुदिनम्, शूषम्, शुनम्, शग्मम, भेषजम्, जलाषम्, स्योनम्, सुम्नम्, शेवम्, शिवम्, शम्, कत् इति विंशतिः सुखनामानि ।

śimbātā, śatarā, śātapantā, śilguḥ, syūmakam, śevṛdham, mayaḥ, sugmyam, sudinam, śūṣam, śunam, śagmama, bheṣajam, jalāṣam, syonam, sumnam, śevam, śivam, śam, kat iti viṁśatiḥ sukhanāmāni |

सुख के बीस नाम/पर्याय: शिम्बाता, शतरा, शातपन्ता, शिल्गुः, स्यूमकम्, शेवृधम्, मयः, सुग्म्यम्, सुदिनम्, शूषम्, शुनम्, शग्मम, भेषजम्, जलाषम्, स्योनम्, सुम्नम्, शेवम्, शिवम्, शम्, कत्।

निर्णिक्, वव्रिः, वर्पः, वपुः, अमतिः, अप्सः, प्सुः, अप्नः, पिष्टम, पेशः, कृशनम्, मरुत्, अर्जुनम्, ताम्रम्, अरुषम्, शष्यम् इति षोडश रूपनामानि ।

nirṇik, vavriḥ, varpaḥ, vapuḥ, amatiḥ, apsaḥ, psuḥ, apnaḥ, piṣṭama, peśaḥ, kṛśanam, marut, arjunam, tāmram, aruṣam, śaṣyam iti ṣoḍaśa rūpanāmāni |

रूप के सोलह नाम/पर्याय: निर्णिक्, वव्रिः, वर्पः, वपुः, अमतिः, अप्सः, प्सुः, अप्नः, पिष्टम, पेशः, कृशनम्, मरुत्, अर्जुनम्, ताम्रम्, अरुषम्, शष्यम्।

अस्रेमा, अनेमा, अनेद्यः, अनवद्यः, अनभिशस्त्यः, उक्थ्यः, सुनीथः, पाकः, वामः, वयुनम् इति दश प्रशस्यनामानि ।

asremā, anemā, anedyaḥ, anavadyaḥ, anabhiśastyaḥ, ukthyaḥ, sunīthaḥ, pākaḥ, vāmaḥ, vayunam iti daśa praśasyanāmāni |

प्रशस्य (प्रशंसनीय) के दस नाम/पर्याय: अस्रेमा, अनेमा, अनेद्यः, अनवद्यः, अनभिशस्त्यः, उक्थ्यः, सुनीथः, पाकः, वामः, वयुनम्।

केतुः, केतः, चेतः, चित्तम्, क्रतुः, असुः, धीः, शची, माया, वयुनम्, अभिख्या इति एकादश प्रज्ञानामानि ।

ketuḥ, ketaḥ, cetaḥ, cittam, kratuḥ, asuḥ, dhīḥ, śacī, māyā, vayunam, abhikhyā iti ekādaśa prajñānāmāni |

प्रज्ञा (बुद्धि) के ग्यारह नाम/पर्याय: केतुः, केतः, चेतः, चित्तम्, क्रतुः, असुः, धीः, शची, माया, वयुनम्, अभिख्या।

बट्, श्रत्, सत्रा, अद्धा, इत्था, ऋतम् इति षट् सत्यनामानि ।

baṭ, śrat, satrā, addhā, itthā, ṛtam iti ṣaṭ satyanāmāni |

सत्य के छह नाम/पर्याय: बट्, श्रत्, सत्रा, अद्धा, इत्था, ऋतम्।

चिक्यत्, चाकनत्, अचक्ष्म, चष्ते, वि चष्ते, विचर्षणिः, विश्वचर्षणिः, अवचाकशत् इति अष्टौ पश्यतिकर्माणः ।

cikyat, cākanat, acakṣma, caṣte, vi caṣte, vicarṣaṇiḥ, viśvacarṣaṇiḥ, avacākaśat iti aṣṭau paśyatikarmāṇaḥ |

देखना के अर्थ में प्रयुक्त आठ धातु-रूप: चिक्यत्, चाकनत्, अचक्ष्म, चष्ते, वि चष्ते, विचर्षणिः, विश्वचर्षणिः, अवचाकशत्।

हिकम्, नुकम्, सुकम्, आहिकम्, आकीम्, नकिः, माकिः, नकीम्, आकृतम् इति नव उत्तराणि पदानि ।

hikam, nukam, sukam, āhikam, ākīm, nakiḥ, mākiḥ, nakīm, ākṛtam iti nava uttarāṇi padāni |

शब्द-सूची की पूर्णता हेतु जोड़े गए नौ विविध निपात/अव्यय शब्द: हिकम्, नुकम्, सुकम्, आहिकम्, आकीम्, नकिः, माकिः, नकीम्, आकृतम्।

इदम् इव, इदम् यथा, अग्निः न ये, चतुरः चित् ददमानात्, ब्राह्मणाः व्रतचारिणः, वृक्षस्य नु ते पुरुहूत वयाः, जारः आ भगम्, मेषः भूतः अभि यन् अयः, तद्रूपः, तद्वर्णह्, तद्वत्, तथा इति द्वादश उपमावाचकानि पदानि ।

idam iva, idam yathā, agniḥ na ye, caturaḥ cit dadamānāt, brāhmaṇāḥ vratacāriṇaḥ, vṛkṣasya nu te puruhūta vayāḥ, jāraḥ ā bhagam, meṣaḥ bhūtaḥ abhi yan ayaḥ, tadrūpaḥ, tadvarṇah, tadvat, tathā iti dvādaśa upamāvācakāni padāni |

उपमा (तुलना) सूचित करने वाले बारह शब्द/उदाहरण-वाक्यांश: इदम् इव, इदम् यथा, अग्निः न ये, चतुरः चित् ददमानात्, ब्राह्मणाः व्रतचारिणः, वृक्षस्य नु ते पुरुहूत वयाः, जारः आ भगम्, मेषः भूतः अभि यन् अयः, तद्रूपः, तद्वर्णह्, तद्वत्, तथा।

टिप्पणी: These are illustrative Vedic phrase-fragments (each showing a comparison-particle in use), not single synonym-words; the source gives no explicit count tag for this group.

अर्चति, गायति, रेभति, स्तोभति, गूर्धयत, गृणाति, जरते, ह्वयते, नदति, पृच्छति, रिहति, धमति, कृपायति, कृपण्यति, पनस्यति, पनायते, वल्गूयति, मन्दते, भन्दते, छन्दति, छदयते, शशमान, रञ्जयति, रजयति, शंसति, स्तौति, यौति, रौति, नौति, भनति, पणायति, पणते, सपति, पपृक्षाः, महयति, वाजयति, पूजयति, मन्यते, मदत, रसति, स्वरति, वेनति, मन्द्रयते, जल्पति इति चतुश्चत्वारिंशत् अर्चतिकर्माणः ।

arcati, gāyati, rebhati, stobhati, gūrdhayata, gṛṇāti, jarate, hvayate, nadati, pṛcchati, rihati, dhamati, kṛpāyati, kṛpaṇyati, panasyati, panāyate, valgūyati, mandate, bhandate, chandati, chadayate, śaśamāna, rañjayati, rajayati, śaṁsati, stauti, yauti, rauti, nauti, bhanati, paṇāyati, paṇate, sapati, papṛkṣāḥ, mahayati, vājayati, pūjayati, manyate, madata, rasati, svarati, venati, mandrayate, jalpati iti catuścatvāriṁśat arcatikarmāṇaḥ |

स्तुति करना, गाना के अर्थ में प्रयुक्त चवालीस धातु-रूप: अर्चति, गायति, रेभति, स्तोभति, गूर्धयत, गृणाति, जरते, ह्वयते, नदति, पृच्छति, रिहति, धमति, कृपायति, कृपण्यति, पनस्यति, पनायते, वल्गूयति, मन्दते, भन्दते, छन्दति, छदयते, शशमान, रञ्जयति, रजयति, शंसति, स्तौति, यौति, रौति, नौति, भनति, पणायति, पणते, सपति, पपृक्षाः, महयति, वाजयति, पूजयति, मन्यते, मदत, रसति, स्वरति, वेनति, मन्द्रयते, जल्पति।

विप्रः, विग्रः, गृत्सः, धीरः, वेनः, वेधाः, कण्वः, ऋभुः, नवेदाः, कविः, मनीषी, मन्धाता, विधात, विपः, मनश्चित्, विपश्चित्, विपन्यवः, आकेनिपः, उशिजः, कीस्तासः, अद्धातयः, मतयः, मतुथाः, मेधाविनः इति चतुर्विंशतिः मेधाविनामानि ।

vipraḥ, vigraḥ, gṛtsaḥ, dhīraḥ, venaḥ, vedhāḥ, kaṇvaḥ, ṛbhuḥ, navedāḥ, kaviḥ, manīṣī, mandhātā, vidhāta, vipaḥ, manaścit, vipaścit, vipanyavaḥ, ākenipaḥ, uśijaḥ, kīstāsaḥ, addhātayaḥ, matayaḥ, matuthāḥ, medhāvinaḥ iti caturviṁśatiḥ medhāvināmāni |

मेधावी (विद्वान्) के चौबीस नाम/पर्याय: विप्रः, विग्रः, गृत्सः, धीरः, वेनः, वेधाः, कण्वः, ऋभुः, नवेदाः, कविः, मनीषी, मन्धाता, विधात, विपः, मनश्चित्, विपश्चित्, विपन्यवः, आकेनिपः, उशिजः, कीस्तासः, अद्धातयः, मतयः, मतुथाः, मेधाविनः।

रेभः, जरिता, कारुः, नदः, स्तामुः, कीरि, गौः, सूरिः, नादः, छन्दः, स्तुप्, रुद्रः, कृपण्युः इति त्रयोदश स्तोतृनामानि ।

rebhaḥ, jaritā, kāruḥ, nadaḥ, stāmuḥ, kīri, gauḥ, sūriḥ, nādaḥ, chandaḥ, stup, rudraḥ, kṛpaṇyuḥ iti trayodaśa stotṛnāmāni |

स्तोता (स्तुतिकर्ता) के तेरह नाम/पर्याय: रेभः, जरिता, कारुः, नदः, स्तामुः, कीरि, गौः, सूरिः, नादः, छन्दः, स्तुप्, रुद्रः, कृपण्युः।

यज्ञः, वेनः, अध्वरः, मेधः, विदथः, नार्यः, सवनम्, होत्रा, इष्टिः, देवताता, मखः, विष्णुः, इन्दुः, प्रजापतिः, घर्मः इति पञ्चदश यज्ञनामानि ।

yajñaḥ, venaḥ, adhvaraḥ, medhaḥ, vidathaḥ, nāryaḥ, savanam, hotrā, iṣṭiḥ, devatātā, makhaḥ, viṣṇuḥ, induḥ, prajāpatiḥ, gharmaḥ iti pañcadaśa yajñanāmāni |

यज्ञ के पंद्रह नाम/पर्याय: यज्ञः, वेनः, अध्वरः, मेधः, विदथः, नार्यः, सवनम्, होत्रा, इष्टिः, देवताता, मखः, विष्णुः, इन्दुः, प्रजापतिः, घर्मः।

भरताः, कुरवः, वाघतः, वृक्तबर्हिषः, यतस्रुचः, मरुतः, सबाधः, देवयवः इति अष्टौ ऋत्विङ्नामानि ।

bharatāḥ, kuravaḥ, vāghataḥ, vṛktabarhiṣaḥ, yatasrucaḥ, marutaḥ, sabādhaḥ, devayavaḥ iti aṣṭau ṛtviṅnāmāni |

ऋत्विज् (यज्ञ कराने वाला पुरोहित) के आठ नाम/पर्याय: भरताः, कुरवः, वाघतः, वृक्तबर्हिषः, यतस्रुचः, मरुतः, सबाधः, देवयवः।

ईमहे, यामि, मन्महे, दद्धि, शग्धि, पूर्धि, मिमिढ्ढि, मिमीहि, रिरिढ्ढ, रिरीहि, पीपरत्, यन्तारः, यन्धि, इषुध्यति, मदेमहि, मनामहे, मायते इति सप्तदश याच्ञाकर्माणः ।

īmahe, yāmi, manmahe, daddhi, śagdhi, pūrdhi, mimiḍhḍhi, mimīhi, ririḍhḍha, rirīhi, pīparat, yantāraḥ, yandhi, iṣudhyati, mademahi, manāmahe, māyate iti saptadaśa yācñākarmāṇaḥ |

याचना करना, माँगना के अर्थ में प्रयुक्त सत्रह धातु-रूप: ईमहे, यामि, मन्महे, दद्धि, शग्धि, पूर्धि, मिमिढ्ढि, मिमीहि, रिरिढ्ढ, रिरीहि, पीपरत्, यन्तारः, यन्धि, इषुध्यति, मदेमहि, मनामहे, मायते।

दाति, दाशति, दासति, राति, रासति, पृणक्षि, पृणाति, शिक्षति, तुञ्जत, मंहते इति दश दानकर्माणः ।

dāti, dāśati, dāsati, rāti, rāsati, pṛṇakṣi, pṛṇāti, śikṣati, tuñjata, maṁhate iti daśa dānakarmāṇaḥ |

दान करना के अर्थ में प्रयुक्त दस धातु-रूप: दाति, दाशति, दासति, राति, रासति, पृणक्षि, पृणाति, शिक्षति, तुञ्जत, मंहते।

परि स्व्रव, पवस्व, अभ्यर्ष, आशिषः इति चत्वारि अध्येषणाकर्माणः ।

pari svrava, pavasva, abhyarṣa, āśiṣaḥ iti catvāri adhyeṣaṇākarmāṇaḥ |

आह्वान करना, प्रेरित करना के अर्थ में प्रयुक्त चार धातु-रूप: परि स्व्रव, पवस्व, अभ्यर्ष, आशिषः।

स्वपिति, सस्ति इति द्वौ स्वपितिकर्माणि ।

svapiti, sasti iti dvau svapitikarmāṇi |

सोना के अर्थ में प्रयुक्त दो धातु-रूप: स्वपिति, सस्ति।

कूपः, कातुः, कर्तः, वव्रः, काटः, खातः, अवतः, क्रिविः, सूदः, उत्सः, ऋश्यदात, कारोतरात्, कुशयः, केवटः इति चतुर्दश कूपनामानि ।

kūpaḥ, kātuḥ, kartaḥ, vavraḥ, kāṭaḥ, khātaḥ, avataḥ, kriviḥ, sūdaḥ, utsaḥ, ṛśyadāta, kārotarāt, kuśayaḥ, kevaṭaḥ iti caturdaśa kūpanāmāni |

कूप (कुआँ) के चौदह नाम/पर्याय: कूपः, कातुः, कर्तः, वव्रः, काटः, खातः, अवतः, क्रिविः, सूदः, उत्सः, ऋश्यदात, कारोतरात्, कुशयः, केवटः।

तृपुः, तक्वा, रिभ्वा, रिपुः, रिक्वा, रिहायाः, तायुः, तस्करः, वनर्गुः, हुरश्चित्, मुषीवान्, मलिम्लुचः, अघशंस, वृकः इति चतुर्दश स्तेननामानि ।

tṛpuḥ, takvā, ribhvā, ripuḥ, rikvā, rihāyāḥ, tāyuḥ, taskaraḥ, vanarguḥ, huraścit, muṣīvān, malimlucaḥ, aghaśaṁsa, vṛkaḥ iti caturdaśa stenanāmāni |

स्तेन (चोर) के चौदह नाम/पर्याय: तृपुः, तक्वा, रिभ्वा, रिपुः, रिक्वा, रिहायाः, तायुः, तस्करः, वनर्गुः, हुरश्चित्, मुषीवान्, मलिम्लुचः, अघशंस, वृकः।

निण्यम्, सस्वः, सनुतः, हिरुक्, प्रतीच्यम्, अपीच्यम् इति षट् निर्णीतान्तर्हितनामधेयानि ।

niṇyam, sasvaḥ, sanutaḥ, hiruk, pratīcyam, apīcyam iti ṣaṭ nirṇītāntarhitanāmadheyāni |

निर्णीत/अंतर्हित (छिपा हुआ) के छह नाम/पर्याय: निण्यम्, सस्वः, सनुतः, हिरुक्, प्रतीच्यम्, अपीच्यम्।

आके, पराके, पराचइः, आरे, परावतः इति पञ्च दूरनामानि ।

āke, parāke, parācaiḥ, āre, parāvataḥ iti pañca dūranāmāni |

दूर के पाँच नाम/पर्याय: आके, पराके, पराचइः, आरे, परावतः।

प्रत्नम्, प्रदिवः, प्रवयाः, सनेम, पूर्व्यम्, अह्नाय इति षट् पुराणनामानि ।

pratnam, pradivaḥ, pravayāḥ, sanema, pūrvyam, ahnāya iti ṣaṭ purāṇanāmāni |

पुराण (प्राचीन) के छह नाम/पर्याय: प्रत्नम्, प्रदिवः, प्रवयाः, सनेम, पूर्व्यम्, अह्नाय।

नवम्, नूत्नम्, नूतनम्, नव्यम्, इदा, इदानीम् इति षट् नवनामानि ।

navam, nūtnam, nūtanam, navyam, idā, idānīm iti ṣaṭ navanāmāni |

नव (नया) के छह नाम/पर्याय: नवम्, नूत्नम्, नूतनम्, नव्यम्, इदा, इदानीम्।

प्रपित्वे, अभीके, दभ्रम्, अर्भकम्, तिरः, सतः, त्वः, नेमः, ऋक्षाः, स्तृभिः, वभ्रीभिः, उपजिह्विका, ऊर्दरम्, कृदरम्, रम्भः, पिनाकम्, मेना, ग्नाः, शेपः, वैतसः, अया, एना, सिषक्तु, सचते, भ्यसते, रेजते इति षड्विंशतिः द्विषः उत्तराणि नामानि ।

prapitve, abhīke, dabhram, arbhakam, tiraḥ, sataḥ, tvaḥ, nemaḥ, ṛkṣāḥ, stṛbhiḥ, vabhrībhiḥ, upajihvikā, ūrdaram, kṛdaram, rambhaḥ, pinākam, menā, gnāḥ, śepaḥ, vaitasaḥ, ayā, enā, siṣaktu, sacate, bhyasate, rejate iti ṣaḍviṁśatiḥ dviṣaḥ uttarāṇi nāmāni |

'द्विष्' (शत्रु) के रूप में उल्लिखित छब्बीस शब्द: प्रपित्वे, अभीके, दभ्रम्, अर्भकम्, तिरः, सतः, त्वः, नेमः, ऋक्षाः, स्तृभिः, वभ्रीभिः, उपजिह्विका, ऊर्दरम्, कृदरम्, रम्भः, पिनाकम्, मेना, ग्नाः, शेपः, वैतसः, अया, एना, सिषक्तु, सचते, भ्यसते, रेजते। इन शब्दों का परस्पर संबंध पूर्णतः स्पष्ट नहीं है।

टिप्पणी: The category noun (dviṣaḥ) is grammatically clear, but several listed items do not obviously mean "enemy" or "hostility"; Yaska's Nirukta or a fuller commentary would be needed to confirm the intended sense of the full set.

स्वधे, पुरन्धी, धिषणे, रोदसी, क्षोणी, अम्भसी, नभसी, रजसी, सदसी, सद्मनी, घृतवती, बहुले, गभीरे, गम्भीरे, ओण्यउ, चम्वउ, पार्श्व, मही, उर्वी, पृथ्वी, अदिती, अही, दूरे अन्ते, अपारे अपारे इति चतुर्विंशतिः द्यावापृथिवीनामधेयानि ।

svadhe, purandhī, dhiṣaṇe, rodasī, kṣoṇī, ambhasī, nabhasī, rajasī, sadasī, sadmanī, ghṛtavatī, bahule, gabhīre, gambhīre, oṇyau, camvau, pārśva, mahī, urvī, pṛthvī, aditī, ahī, dūre ante, apāre apāre iti caturviṁśatiḥ dyāvāpṛthivīnāmadheyāni |

द्यावापृथिवी (स्वर्ग-पृथ्वी युगल) के चौबीस नाम/पर्याय: स्वधे, पुरन्धी, धिषणे, रोदसी, क्षोणी, अम्भसी, नभसी, रजसी, सदसी, सद्मनी, घृतवती, बहुले, गभीरे, गम्भीरे, ओण्यउ, चम्वउ, पार्श्व, मही, उर्वी, पृथ्वी, अदिती, अही, दूरे अन्ते, अपारे अपारे।

जहा, निधा, शिताम, मेहना, दमूनाः, मूषः, इषिरेण, कुरुतन, जठरे, तितौ, शिप्रे, मध्या, मन्दू, ईर्मान्तासः, कायमानः, लोधम्, शीरम्, विद्रधे, द्रुपदे, तुग्वनि, नंसन्ते, नसन्त, आहनसः, अद्मसत्, इष्मिणः, वाहः, परितक्म्या, सुविते, दयते, नूचित्, नूच, दावने, अकूपारस्य, शिशीते, सुतुकः, सुप्रायणाः, अप्रायुवः, च्यवनः, रजः, हरः, जुहुरे, व्यन्तः, क्राणाः, वाशी, विषुणः, जामिः, पिता, शंयो, अदितिः, एरिरे, जसुरिः, जरते, मन्दिने, गौः, गातुः, दंसयः, तूताव, चयसे, वियुत, ऋधक्, अस्याः, अस्य इति द्विषष्टिः पदानि ।

jahā, nidhā, śitāma, mehanā, damūnāḥ, mūṣaḥ, iṣireṇa, kurutana, jaṭhare, titau, śipre, madhyā, mandū, īrmāntāsaḥ, kāyamānaḥ, lodham, śīram, vidradhe, drupade, tugvani, naṁsante, nasanta, āhanasaḥ, admasat, iṣmiṇaḥ, vāhaḥ, paritakmyā, suvite, dayate, nūcit, nūca, dāvane, akūpārasya, śiśīte, sutukaḥ, suprāyaṇāḥ, aprāyuvaḥ, cyavanaḥ, rajaḥ, haraḥ, juhure, vyantaḥ, krāṇāḥ, vāśī, viṣuṇaḥ, jāmiḥ, pitā, śaṁyo, aditiḥ, erire, jasuriḥ, jarate, mandine, gauḥ, gātuḥ, daṁsayaḥ, tūtāva, cayase, viyuta, ṛdhak, asyāḥ, asya iti dviṣaṣṭiḥ padāni |

निघण्टु के नैगम-काण्ड (चतुर्थ अध्याय) से बासठ दुर्लभ अथवा असंदिग्धार्थ वैदिक शब्द, जिनका कोई साझा अर्थ-वर्ग नहीं है: जहा, निधा, शिताम, मेहना, दमूनाः, मूषः, इषिरेण, कुरुतन, जठरे, तितौ, शिप्रे, मध्या, मन्दू, ईर्मान्तासः, कायमानः, लोधम्, शीरम्, विद्रधे, द्रुपदे, तुग्वनि, नंसन्ते, नसन्त, आहनसः, अद्मसत्, इष्मिणः, वाहः, परितक्म्या, सुविते, दयते, नूचित्, नूच, दावने, अकूपारस्य, शिशीते, सुतुकः, सुप्रायणाः, अप्रायुवः, च्यवनः, रजः, हरः, जुहुरे, व्यन्तः, क्राणाः, वाशी, विषुणः, जामिः, पिता, शंयो, अदितिः, एरिरे, जसुरिः, जरते, मन्दिने, गौः, गातुः, दंसयः, तूताव, चयसे, वियुत, ऋधक्, अस्याः, अस्य। इनके ठीक-ठीक अर्थ का निर्धारण यास्क के निरुक्त तथा परवर्ती भाष्यों का विषय है।

टिप्पणी: Naigama (adhyaya 4) lists words that occur rarely or ambiguously in the Veda; the Nighantu itself does not gloss their individual meanings — that is Nirukta's task. No per-word English gloss is therefore offered, only the transliterated catalogue.

सस्निम्, वाहिष्ठः, दूतः, वावशानः, वार्यम्, अन्धः, असश्चन्ती, वनुष्यति, तरुष्यति, भन्दनाः, आहनः, नदः, सोमः अक्षाः, श्वात्रम, ऊतिः, हासमाने, पड्भिः, ससम्, द्विता, व्राः, वराहः, स्वसराणि, शर्याः, अर्कः, पविः, वक्षः, धन्व, सिनम्, इत्था, सचा, चित, आ, द्युम्नम्, पवित्रम्, तोदः, स्वञ्चाः, शिपिविष्टः, विष्णुः, आघृणिः, पृथुज्रयाः, अथर्युम्, काणुका, अध्रिगुः, आङ्गूषः, आपान्तमन्युः, श्मशा, उर्वशी, वयुनम, वाजपस्त्यम्, वाजगन्ध्यम्, गध्यम्, गधिता, कौरयाणः, तौरयाणः, अह्रयाणः, हरयाणः, आरितः, व्रन्दी, निष्षपी, तूर्णाशम्, क्षुम्पम्, निचुम्पुणः, पदिम्, पादुः, वृकः, जोषवाकम्, कृत्तिः, श्वघ्नी, समस्य, कुटस्य, चर्षणिः, शम्बः, केपयः, तूतुमाकृषे, अंसत्रम्, काकुदम्, बीरिटे, अच्छ, परि, ईम्, सीम्, एनम, एनाम्, सृणिः इति चतुरशीतिः पदानि ।

sasnim, vāhiṣṭhaḥ, dūtaḥ, vāvaśānaḥ, vāryam, andhaḥ, asaścantī, vanuṣyati, taruṣyati, bhandanāḥ, āhanaḥ, nadaḥ, somaḥ akṣāḥ, śvātrama, ūtiḥ, hāsamāne, paḍbhiḥ, sasam, dvitā, vrāḥ, varāhaḥ, svasarāṇi, śaryāḥ, arkaḥ, paviḥ, vakṣaḥ, dhanva, sinam, itthā, sacā, cita, ā, dyumnam, pavitram, todaḥ, svañcāḥ, śipiviṣṭaḥ, viṣṇuḥ, āghṛṇiḥ, pṛthujrayāḥ, atharyum, kāṇukā, adhriguḥ, āṅgūṣaḥ, āpāntamanyuḥ, śmaśā, urvaśī, vayunama, vājapastyam, vājagandhyam, gadhyam, gadhitā, kaurayāṇaḥ, taurayāṇaḥ, ahrayāṇaḥ, harayāṇaḥ, āritaḥ, vrandī, niṣṣapī, tūrṇāśam, kṣumpam, nicumpuṇaḥ, padim, pāduḥ, vṛkaḥ, joṣavākam, kṛttiḥ, śvaghnī, samasya, kuṭasya, carṣaṇiḥ, śambaḥ, kepayaḥ, tūtumākṛṣe, aṁsatram, kākudam, bīriṭe, accha, pari, īm, sīm, enama, enām, sṛṇiḥ iti caturaśītiḥ padāni |

निघण्टु के नैगम-काण्ड (चतुर्थ अध्याय) से चौरासी दुर्लभ अथवा असंदिग्धार्थ वैदिक शब्द, जिनका कोई साझा अर्थ-वर्ग नहीं है: सस्निम्, वाहिष्ठः, दूतः, वावशानः, वार्यम्, अन्धः, असश्चन्ती, वनुष्यति, तरुष्यति, भन्दनाः, आहनः, नदः, सोमः अक्षाः, श्वात्रम, ऊतिः, हासमाने, पड्भिः, ससम्, द्विता, व्राः, वराहः, स्वसराणि, शर्याः, अर्कः, पविः, वक्षः, धन्व, सिनम्, इत्था, सचा, चित, आ, द्युम्नम्, पवित्रम्, तोदः, स्वञ्चाः, शिपिविष्टः, विष्णुः, आघृणिः, पृथुज्रयाः, अथर्युम्, काणुका, अध्रिगुः, आङ्गूषः, आपान्तमन्युः, श्मशा, उर्वशी, वयुनम, वाजपस्त्यम्, वाजगन्ध्यम्, गध्यम्, गधिता, कौरयाणः, तौरयाणः, अह्रयाणः, हरयाणः, आरितः, व्रन्दी, निष्षपी, तूर्णाशम्, क्षुम्पम्, निचुम्पुणः, पदिम्, पादुः, वृकः, जोषवाकम्, कृत्तिः, श्वघ्नी, समस्य, कुटस्य, चर्षणिः, शम्बः, केपयः, तूतुमाकृषे, अंसत्रम्, काकुदम्, बीरिटे, अच्छ, परि, ईम्, सीम्, एनम, एनाम्, सृणिः। इनके ठीक-ठीक अर्थ का निर्धारण यास्क के निरुक्त तथा परवर्ती भाष्यों का विषय है।

टिप्पणी: Naigama (adhyaya 4) lists words that occur rarely or ambiguously in the Veda; the Nighantu itself does not gloss their individual meanings — that is Nirukta's task. No per-word English gloss is therefore offered, only the transliterated catalogue.

आशुशुक्षणिः, आशाभ्यः, काशिः, कुणारुम्, अलातृणः, सललूकम्, कत्पयम्, विस्रुहः, वीरुधः, नक्षद्दाभम्, अस्कृधोयुः, निशृम्भाः, बृबदुक्थम्, ऋदूदरः, ऋदूपे, पुलुकामः, असिन्वती, कपना, भाऋजीकः, रुजानाः, जूर्णिः, ओमना, उपलप्रक्षिणी, उपसि, प्रकलवित्, अभ्यर्धयज्वा, ईक्षे, क्षोणस्य, अस्मे, पाथः, सवीमनि, सप्रथाः, विदथान, श्रायन्तः, आशीः, अजीगः, अमूरः, शशमानः, देवः देवाच्या कृपा, विजामातुः, ओमासः, सोमानम्, अनवायम्, किमीदिने, अमवान्, अमीवा, दुरितम्, अप्वा, अमतिः, श्रुष्ट, पुरन्धिः, रुशत्, रिशादसः, सुदत्रः, आनुषक्, तुर्वणिः, गिर्वणसे, असूर्त्ते सूर्त्ते, अम्यक्, यादृश्मिन्, जारयायि, अग्रिया, चनः, पचता, शुरुधः, अमिनः, जज्झती, अप्रतिष्कुतः, शाशदानः, सृप्रः, सुशिप्रः, शिप्रे, रंसु, द्विबर्हाः, अक्रः, उराणः, स्तियानाम्, स्तिपाः, जबारु, जरूथम्, कुलिशाः, तुञ्जः, बर्हणा, ततनुष्टिम, इलीबिशः, कियेधाः, भृमिः, विष्पितः, तुरीपम्, रास्पिनः, ऋञ्जतिः, ऋजुनीती, प्रतद्वसू, हिनोत, चोष्कूयमाणः, चोष्कूयते, सुमत्, दिविष्टिषु, दूतः, जिन्वति, अमत्र, ऋचीषमः, अनर्शरातिम्, अनर्वा, असामि, गल्दया, जळहवः, बकुरः, बेकनाटान्, अभिधेतन, अंहुर, बतः, बाताप्यम्, चाकन्, रथर्यति, असक्राम्, आधवः, अनवब्रव, सदान्वे, शिरिम्बिठः, पराशरः, क्रिविर्दती, करूलती, दनः, शरारुः, इदंयु, कीकटेषु, बुन्दः, वृन्दम्, किः, उल्बम्, ऋबीसम्, ऋबीसम् इति त्रयस्त्रिंशदधिकशतम् पदानि ।

āśuśukṣaṇiḥ, āśābhyaḥ, kāśiḥ, kuṇārum, alātṛṇaḥ, salalūkam, katpayam, visruhaḥ, vīrudhaḥ, nakṣaddābham, askṛdhoyuḥ, niśṛmbhāḥ, bṛbaduktham, ṛdūdaraḥ, ṛdūpe, pulukāmaḥ, asinvatī, kapanā, bhāṛjīkaḥ, rujānāḥ, jūrṇiḥ, omanā, upalaprakṣiṇī, upasi, prakalavit, abhyardhayajvā, īkṣe, kṣoṇasya, asme, pāthaḥ, savīmani, saprathāḥ, vidathāna, śrāyantaḥ, āśīḥ, ajīgaḥ, amūraḥ, śaśamānaḥ, devaḥ devācyā kṛpā, vijāmātuḥ, omāsaḥ, somānam, anavāyam, kimīdine, amavān, amīvā, duritam, apvā, amatiḥ, śruṣṭa, purandhiḥ, ruśat, riśādasaḥ, sudatraḥ, ānuṣak, turvaṇiḥ, girvaṇase, asūrtte sūrtte, amyak, yādṛśmin, jārayāyi, agriyā, canaḥ, pacatā, śurudhaḥ, aminaḥ, jajjhatī, apratiṣkutaḥ, śāśadānaḥ, sṛpraḥ, suśipraḥ, śipre, raṁsu, dvibarhāḥ, akraḥ, urāṇaḥ, stiyānām, stipāḥ, jabāru, jarūtham, kuliśāḥ, tuñjaḥ, barhaṇā, tatanuṣṭima, ilībiśaḥ, kiyedhāḥ, bhṛmiḥ, viṣpitaḥ, turīpam, rāspinaḥ, ṛñjatiḥ, ṛjunītī, pratadvasū, hinota, coṣkūyamāṇaḥ, coṣkūyate, sumat, diviṣṭiṣu, dūtaḥ, jinvati, amatra, ṛcīṣamaḥ, anarśarātim, anarvā, asāmi, galdayā, jaḷahavaḥ, bakuraḥ, bekanāṭān, abhidhetana, aṁhura, bataḥ, bātāpyam, cākan, ratharyati, asakrām, ādhavaḥ, anavabrava, sadānve, śirimbiṭhaḥ, parāśaraḥ, krivirdatī, karūlatī, danaḥ, śarāruḥ, idaṁyu, kīkaṭeṣu, bundaḥ, vṛndam, kiḥ, ulbam, ṛbīsam, ṛbīsam iti trayastriṁśadadhikaśatam padāni |

निघण्टु के नैगम-काण्ड (चतुर्थ अध्याय) से एक सौ तैंतीस दुर्लभ अथवा असंदिग्धार्थ वैदिक शब्द, जिनका कोई साझा अर्थ-वर्ग नहीं है: आशुशुक्षणिः, आशाभ्यः, काशिः, कुणारुम्, अलातृणः, सललूकम्, कत्पयम्, विस्रुहः, वीरुधः, नक्षद्दाभम्, अस्कृधोयुः, निशृम्भाः, बृबदुक्थम्, ऋदूदरः, ऋदूपे, पुलुकामः, असिन्वती, कपना, भाऋजीकः, रुजानाः, जूर्णिः, ओमना, उपलप्रक्षिणी, उपसि, प्रकलवित्, अभ्यर्धयज्वा, ईक्षे, क्षोणस्य, अस्मे, पाथः, सवीमनि, सप्रथाः, विदथान, श्रायन्तः, आशीः, अजीगः, अमूरः, शशमानः, देवः देवाच्या कृपा, विजामातुः, ओमासः, सोमानम्, अनवायम्, किमीदिने, अमवान्, अमीवा, दुरितम्, अप्वा, अमतिः, श्रुष्ट, पुरन्धिः, रुशत्, रिशादसः, सुदत्रः, आनुषक्, तुर्वणिः, गिर्वणसे, असूर्त्ते सूर्त्ते, अम्यक्, यादृश्मिन्, जारयायि, अग्रिया, चनः, पचता, शुरुधः, अमिनः, जज्झती, अप्रतिष्कुतः, शाशदानः, सृप्रः, सुशिप्रः, शिप्रे, रंसु, द्विबर्हाः, अक्रः, उराणः, स्तियानाम्, स्तिपाः, जबारु, जरूथम्, कुलिशाः, तुञ्जः, बर्हणा, ततनुष्टिम, इलीबिशः, कियेधाः, भृमिः, विष्पितः, तुरीपम्, रास्पिनः, ऋञ्जतिः, ऋजुनीती, प्रतद्वसू, हिनोत, चोष्कूयमाणः, चोष्कूयते, सुमत्, दिविष्टिषु, दूतः, जिन्वति, अमत्र, ऋचीषमः, अनर्शरातिम्, अनर्वा, असामि, गल्दया, जळहवः, बकुरः, बेकनाटान्, अभिधेतन, अंहुर, बतः, बाताप्यम्, चाकन्, रथर्यति, असक्राम्, आधवः, अनवब्रव, सदान्वे, शिरिम्बिठः, पराशरः, क्रिविर्दती, करूलती, दनः, शरारुः, इदंयु, कीकटेषु, बुन्दः, वृन्दम्, किः, उल्बम्, ऋबीसम्, ऋबीसम्। इनके ठीक-ठीक अर्थ का निर्धारण यास्क के निरुक्त तथा परवर्ती भाष्यों का विषय है।

टिप्पणी: Naigama (adhyaya 4) lists words that occur rarely or ambiguously in the Veda; the Nighantu itself does not gloss their individual meanings — that is Nirukta's task. No per-word English gloss is therefore offered, only the transliterated catalogue.

अग्निः, जातवेदाः, वैश्वानरः इति त्रीणि पदानि ।

agniḥ, jātavedāḥ, vaiśvānaraḥ iti trīṇi padāni |

अग्नि (अग्निदेव) — कुल तीन नाम: अग्निः, जातवेदाः, वैश्वानरः।

द्रविणोदाः, इध्मः, तनूनपात्, नराशंसः, इळ, बर्हिः, द्वारः, उषासानक्ता, देव्या होतारा, तिस्रः देवीः, त्वष्टा, वनस्पतिः, स्वाहाकृतयः इति त्रयोदश पदानि ।

draviṇodāḥ, idhmaḥ, tanūnapāt, narāśaṁsaḥ, iḷa, barhiḥ, dvāraḥ, uṣāsānaktā, devyā hotārā, tisraḥ devīḥ, tvaṣṭā, vanaspatiḥ, svāhākṛtayaḥ iti trayodaśa padāni |

आप्री-सूक्त की देवताएँ — कुल तेरह नाम: द्रविणोदाः, इध्मः, तनूनपात्, नराशंसः, इळ, बर्हिः, द्वारः, उषासानक्ता, देव्या होतारा, तिस्रः देवीः, त्वष्टा, वनस्पतिः, स्वाहाकृतयः।

अश्वः, शकुनिः, मण्डूकाः, अक्षाः, ग्रावाणः, नाराशंस, रथः, दुन्दुभिः, इषुधिः, हस्तघ्नः, अभीशवः, धनुः, ज्या, इषुः, अश्वाजनी, उलूखलम, वृषभः, द्रुघणः, पितुः, नद्यः, आपः, ओषधयः, रात्रिः, अरण्यानी, श्रद्धा, पृथिवी, अप्वा, अग्नायी, उलूखलमुसले, हविर्धाने, द्यावापृथिवी, विपाट्छुतुद्री, आर्त्नी, शुनासीरौ, देवी जोष्ट्री, देवी ऊर्जाहुती इति षट्त्रिंशत् पदानि ।

aśvaḥ, śakuniḥ, maṇḍūkāḥ, akṣāḥ, grāvāṇaḥ, nārāśaṁsa, rathaḥ, dundubhiḥ, iṣudhiḥ, hastaghnaḥ, abhīśavaḥ, dhanuḥ, jyā, iṣuḥ, aśvājanī, ulūkhalama, vṛṣabhaḥ, drughaṇaḥ, pituḥ, nadyaḥ, āpaḥ, oṣadhayaḥ, rātriḥ, araṇyānī, śraddhā, pṛthivī, apvā, agnāyī, ulūkhalamusale, havirdhāne, dyāvāpṛthivī, vipāṭchutudrī, ārtnī, śunāsīrau, devī joṣṭrī, devī ūrjāhutī iti ṣaṭtriṁśat padāni |

पार्थिव स्तर की देवीकृत यज्ञ-वस्तुएँ, पशु, नदियाँ — कुल छत्तीस नाम: अश्वः, शकुनिः, मण्डूकाः, अक्षाः, ग्रावाणः, नाराशंस, रथः, दुन्दुभिः, इषुधिः, हस्तघ्नः, अभीशवः, धनुः, ज्या, इषुः, अश्वाजनी, उलूखलम, वृषभः, द्रुघणः, पितुः, नद्यः, आपः, ओषधयः, रात्रिः, अरण्यानी, श्रद्धा, पृथिवी, अप्वा, अग्नायी, उलूखलमुसले, हविर्धाने, द्यावापृथिवी, विपाट्छुतुद्री, आर्त्नी, शुनासीरौ, देवी जोष्ट्री, देवी ऊर्जाहुती।

वायुः, वरुणः, रुद्रः, इन्द्रः, पर्जन्यः, बृहस्पतिः, ब्रह्मणस्पतिः, क्षेत्रस्य पतिः, वास्तोष्पतिः, वाचस्पतिः, अपां नपात्, यमः, मित्रः, कः, सरस्वान्, विश्वकर्मा, तार्क्ष्यः, मन्युः, दधिक्राः, सविता, त्वष्टा, वातः, अग्निः, वेनः, असुनीतिः, ऋतः, इन्दुः, प्रजापतिः, अहिः, अहिर्बुध्न्यः, सुपर्ण, पुरूरवाः इति द्वात्रिंशत् पदानि ।

vāyuḥ, varuṇaḥ, rudraḥ, indraḥ, parjanyaḥ, bṛhaspatiḥ, brahmaṇaspatiḥ, kṣetrasya patiḥ, vāstoṣpatiḥ, vācaspatiḥ, apāṁ napāt, yamaḥ, mitraḥ, kaḥ, sarasvān, viśvakarmā, tārkṣyaḥ, manyuḥ, dadhikrāḥ, savitā, tvaṣṭā, vātaḥ, agniḥ, venaḥ, asunītiḥ, ṛtaḥ, induḥ, prajāpatiḥ, ahiḥ, ahirbudhnyaḥ, suparṇa, purūravāḥ iti dvātriṁśat padāni |

अंतरिक्ष-लोक की देवताएँ — कुल बत्तीस नाम: वायुः, वरुणः, रुद्रः, इन्द्रः, पर्जन्यः, बृहस्पतिः, ब्रह्मणस्पतिः, क्षेत्रस्य पतिः, वास्तोष्पतिः, वाचस्पतिः, अपां नपात्, यमः, मित्रः, कः, सरस्वान्, विश्वकर्मा, तार्क्ष्यः, मन्युः, दधिक्राः, सविता, त्वष्टा, वातः, अग्निः, वेनः, असुनीतिः, ऋतः, इन्दुः, प्रजापतिः, अहिः, अहिर्बुध्न्यः, सुपर्ण, पुरूरवाः।

श्येनः, सोमः, चन्द्रमाः, मृत्युः, विश्वानरः, धाता, विधाता, मरुतः, रुद्राः, ऋभवः, अङ्गिरसः, पितरः, अथर्वाणः, भृगवः, आप्त्याः, अदिति, सरमा, सरस्वती, वाक्, अनुमतिः, राका, सिनीवाली, कुहूः, यमी, उर्वशी, पृथिवी, इन्द्राणी, गौरी, गौः, धेनुः, अघ्न्या, पथ्य, स्वस्ति, उषाः, इळआ, रोदसी इति षट्त्रिंशत् पदानि ।

śyenaḥ, somaḥ, candramāḥ, mṛtyuḥ, viśvānaraḥ, dhātā, vidhātā, marutaḥ, rudrāḥ, ṛbhavaḥ, aṅgirasaḥ, pitaraḥ, atharvāṇaḥ, bhṛgavaḥ, āptyāḥ, aditi, saramā, sarasvatī, vāk, anumatiḥ, rākā, sinīvālī, kuhūḥ, yamī, urvaśī, pṛthivī, indrāṇī, gaurī, gauḥ, dhenuḥ, aghnyā, pathya, svasti, uṣāḥ, iḷaā, rodasī iti ṣaṭtriṁśat padāni |

द्युलोक की देवताएँ एवं देवियाँ — कुल छत्तीस नाम: श्येनः, सोमः, चन्द्रमाः, मृत्युः, विश्वानरः, धाता, विधाता, मरुतः, रुद्राः, ऋभवः, अङ्गिरसः, पितरः, अथर्वाणः, भृगवः, आप्त्याः, अदिति, सरमा, सरस्वती, वाक्, अनुमतिः, राका, सिनीवाली, कुहूः, यमी, उर्वशी, पृथिवी, इन्द्राणी, गौरी, गौः, धेनुः, अघ्न्या, पथ्य, स्वस्ति, उषाः, इळआ, रोदसी।

अश्विनौ, उषाः, सूर्या, वृषाकपायी, सरण्यूः, त्वष्टा, सविता, भगः, सूर्यः, पूषा, विष्णुः, विश्वानरः, वरुणः, केश, केशिनः, वृषाकपिः, यमः, अजः एकपात्, पृथिवी, समुद्रः, अथर्वा, मनुः, दध्यङ्, आदित्याः, सप्तऋषयः, देवाः, विश्वेदेवाः, साध्याः, वसव, वाजिनः, देवपत्न्यः देवपत्न्यः इति एकत्रिंशत् पदानि ।

aśvinau, uṣāḥ, sūryā, vṛṣākapāyī, saraṇyūḥ, tvaṣṭā, savitā, bhagaḥ, sūryaḥ, pūṣā, viṣṇuḥ, viśvānaraḥ, varuṇaḥ, keśa, keśinaḥ, vṛṣākapiḥ, yamaḥ, ajaḥ ekapāt, pṛthivī, samudraḥ, atharvā, manuḥ, dadhyaṅ, ādityāḥ, saptaṛṣayaḥ, devāḥ, viśvedevāḥ, sādhyāḥ, vasava, vājinaḥ, devapatnyaḥ devapatnyaḥ iti ekatriṁśat padāni |

द्युलोक की अन्य देवताएँ, अश्विनौ एवं विश्वेदेवाः सहित — कुल इकतीस नाम: अश्विनौ, उषाः, सूर्या, वृषाकपायी, सरण्यूः, त्वष्टा, सविता, भगः, सूर्यः, पूषा, विष्णुः, विश्वानरः, वरुणः, केश, केशिनः, वृषाकपिः, यमः, अजः एकपात्, पृथिवी, समुद्रः, अथर्वा, मनुः, दध्यङ्, आदित्याः, सप्तऋषयः, देवाः, विश्वेदेवाः, साध्याः, वसव, वाजिनः, देवपत्न्यः देवपत्न्यः।