द्वादश स्कन्ध · अध्याय 1
कलियुग के भावी राजवंश
श्लोक 1 (bhagavata.12.1.1)
श्रीशुक उवाच योऽन्त्यः पुरञ्जयो नाम भविष्यो बारहद्रथः । तस्यामात्यस्तु शुनको हत्वा स्वामिनमात्मजम् ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca yo ’ntyaḥ purañjayo nāma bhaviṣyo bārahadrathaḥ tasyāmātyas tu śunako hatvā svāminam ātma-jam
श्री शुक ने कहा — इस वंश का अन्तिम राजा, जो अभी भविष्य में होगा, बृहद्रथ का वंशज पुरञ्जय नाम से जाना जाएगा। उसका ही मन्त्री शुनक अपने स्वामी की हत्या करेगा।
श्लोक 2 (bhagavata.12.1.2)
प्रद्योतसंज्ञं राजानं कर्ता यत् पालकः सुतः । विशाखयूपस्तत्पुत्रो भविता राजकस्ततः ॥ २ ॥
pradyota-saṁjñaṁ rājānaṁ kartā yat-pālakaḥ sutaḥ viśākhayūpas tat-putro bhavitā rājakas tataḥ
और अपने ही पुत्र को प्रद्योत नामक राजा के पद पर प्रतिष्ठित करेगा। उसका पुत्र पालक होगा, पालक का पुत्र विशाखयूप, और उससे राजक होगा।
श्लोक 3 (bhagavata.12.1.3)
नन्दिवर्धनस्तत्पुत्रः पञ्च प्रद्योतना इमे । अष्टत्रिंशोत्तरशतं भोक्ष्यन्ति पृथिवीं नृपाः ॥ ३ ॥
nandivardhanas tat-putraḥ pañca pradyotanā ime aṣṭa-triṁśottara-śataṁ bhokṣyanti pṛthivīṁ nṛpāḥ
राजक का पुत्र नन्दिवर्धन होगा। ये पाँचों प्रद्योत-वंशी राजा एक सौ अड़तीस वर्षों तक पृथ्वी का भोग करेंगे।
श्लोक 4 (bhagavata.12.1.4)
शिशुनागस्ततो भाव्यः काकवर्णस्तु तत्सुतः । क्षेमधर्मा तस्य सुतः क्षेत्रज्ञः क्षेमधर्मजः ॥ ४ ॥
śiśunāgas tato bhāvyaḥ kākavarṇas tu tat-sutaḥ kṣemadharmā tasya sutaḥ kṣetrajñaḥ kṣemadharma-jaḥ
उसके पश्चात् शिशुनाग होगा, उसका पुत्र काकवर्ण। काकवर्ण का पुत्र क्षेमधर्मा और क्षेमधर्मा का पुत्र क्षेत्रज्ञ होगा।
श्लोक 5 (bhagavata.12.1.5)
विधिसारः सुतस्तस्याजातशत्रुर्भविष्यति । दर्भकस्तत्सुतो भावी दर्भकस्याजयः स्मृतः ॥ ५ ॥
vidhisāraḥ sutas tasyā- jātaśatrur bhaviṣyati darbhakas tat-suto bhāvī darbhakasyājayaḥ smṛtaḥ
क्षेत्रज्ञ का पुत्र विधिसार होगा, उसका पुत्र अजातशत्रु होगा। अजातशत्रु का पुत्र दर्भक होगा, और दर्भक का पुत्र अजय कहलाया है।
श्लोक 6 (bhagavata.12.1.6)
नन्दिवर्धन आजेयो महानन्दिः सुतस्ततः । शिशुनागा दशैवैते सष्ट्युत्तरशतत्रयम् ॥ ६ ॥
nandivardhana ājeyo mahānandiḥ sutas tataḥ śiśunāgā daśaivaite saṣṭy-uttara-śata-trayam
अजय से (द्वितीय) नन्दिवर्धन होगा, उसका पुत्र महानन्दि। ये दस शिशुनाग-वंशी राजा तीन सौ साठ वर्षों तक
श्लोक 7 (bhagavata.12.1.7)
समा भोक्ष्यन्ति पृथिवीं कुरुश्रेष्ठ कलौ नृपाः । महानन्दिसुतो राजन् शूद्रागर्भोद्भवो बली ॥ ७ ॥
samā bhokṣyanti pṛthivīṁ kuru-śreṣṭha kalau nṛpāḥ mahānandi-suto rājan śūdrā-garbhodbhavo balī
कलियुग में पृथ्वी का भोग करेंगे, हे कुरुश्रेष्ठ। हे राजन्, महानन्दि से एक शूद्रा के गर्भ से एक बलशाली पुत्र उत्पन्न होगा।
श्लोक 8 (bhagavata.12.1.8)
महापद्मपतिः कश्चिन्नन्दः क्षत्रविनाशकृत् । ततो नृपा भविष्यन्ति शूद्रप्रायास्त्वधार्मिकाः ॥ ८ ॥
mahāpadma-patiḥ kaścin nandaḥ kṣatra-vināśa-kṛt tato nṛpā bhaviṣyanti śūdra-prāyās tv adhārmikāḥ
महापद्म का वह स्वामी, नन्द नामक, क्षत्रियों का विनाशक होगा। उसके पश्चात् राजा प्रायः शूद्र-तुल्य और अधर्मी होंगे।
श्लोक 9 (bhagavata.12.1.9)
स एकच्छत्रां पृथिवीमनुल्लङ्घितशासनः । शासिष्यति महापद्मो द्वितीय इव भार्गवः ॥ ९ ॥
sa eka-cchatrāṁ pṛthivīm anullaṅghita-śāsanaḥ śāsiṣyati mahāpadmo dvitīya iva bhārgavaḥ
वह महापद्म, जिसकी आज्ञा कोई टाल न सकेगा, पृथ्वी पर एकछत्र राज्य करेगा, मानो दूसरा भार्गव (परशुराम) हो।
श्लोक 10 (bhagavata.12.1.10)
तस्य चाष्टौ भविष्यन्ति सुमाल्यप्रमुखाः सुताः । य इमां भोक्ष्यन्ति महीं राजानश्च शतं समाः ॥ १० ॥
tasya cāṣṭau bhaviṣyanti sumālya-pramukhāḥ sutāḥ ya imāṁ bhokṣyanti mahīṁ rājānaś ca śataṁ samāḥ
सुमाल्य आदि उसके आठ पुत्र होंगे, जो राजा बनकर एक सौ वर्षों तक इस पृथ्वी का भोग करेंगे।
श्लोक 11 (bhagavata.12.1.11)
नव नन्दान् द्विजः कश्चित् प्रपन्नानुद्धरिष्यति । तेषामभावे जगतीं मौर्या भोक्ष्यन्ति वै कलौ ॥ ११ ॥
nava nandān dvijaḥ kaścit prapannān uddhariṣyati teṣām abhāve jagatīṁ mauryā bhokṣyanti vai kalau
शरण में आए इन नौ नन्दों को कोई ब्राह्मण उखाड़ फेंकेगा। उनके अभाव में कलियुग में मौर्य वंश ही पृथ्वी का भोग करेगा।
श्लोक 12 (bhagavata.12.1.12)
स एव चन्द्रगुप्तं वै द्विजो राज्येऽभिषेक्ष्यति । तत्सुतो वारिसारस्तु ततश्चाशोकवर्धनः ॥ १२ ॥
sa eva candraguptaṁ vai dvijo rājye ’bhiṣekṣyati tat-suto vārisāras tu tataś cāśokavardhanaḥ
वही ब्राह्मण चन्द्रगुप्त को राज्य पर अभिषिक्त करेगा। उसका पुत्र वारिसार होगा, और उससे अशोकवर्धन।
श्लोक 13 (bhagavata.12.1.13)
सुयशा भविता तस्य सङ्गतः सुयशःसुतः । शालिशूकस्ततस्तस्य सोमशर्मा भविष्यति । शतधन्वा ततस्तस्य भविता तद् बृहद्रथः ॥ १३ ॥
suyaśā bhavitā tasya saṅgataḥ suyaśaḥ-sutaḥ śāliśūkas tatas tasya somaśarmā bhaviṣyati śatadhanvā tatas tasya bhavitā tad-bṛhadrathaḥ
उसका पुत्र सुयशा होगा, सुयशा का पुत्र सङ्गत। उसका पुत्र शालिशूक होगा, फिर उसका पुत्र सोमशर्मा होगा; फिर उसका पुत्र शतधन्वा होगा, और उसका पुत्र बृहद्रथ होगा।
श्लोक 14 (bhagavata.12.1.14)
मौर्या ह्येते दश नृपाः सप्तत्रिंशच्छतोत्तरम् । समा भोक्ष्यन्ति पृथिवीं कलौ कुरुकुलोद्वह ॥ १४ ॥
mauryā hy ete daśa nṛpāḥ sapta-triṁśac-chatottaram samā bhokṣyanti pṛthivīṁ kalau kuru-kulodvaha
हे कुरुकुल के भूषण, ये दस मौर्य राजा कलियुग में एक सौ सैंतीस वर्षों तक पृथ्वी का भोग करेंगे।
श्लोक 15 (bhagavata.12.1.15)
अग्निमित्रस्ततस्तस्मात् सुज्येष्ठो भविता ततः । वसुमित्रो भद्रकश्च पुलिन्दो भविता सुतः ॥ १५ ॥
agnimitras tatas tasmāt sujyeṣṭho bhavitā tataḥ vasumitro bhadrakaś ca pulindo bhavitā sutaḥ
उसके पश्चात् अग्निमित्र होगा, फिर उससे सुज्येष्ठ होगा। फिर वसुमित्र और भद्रक, और भद्रक का पुत्र पुलिन्द होगा।
श्लोक 16 (bhagavata.12.1.16)
ततो घोषः सुतस्तस्माद् वज्रमित्रो भविष्यति । ततो भागवतस्तस्माद् देवभूतिः कुरूद्वह ॥ १६ ॥
tato ghoṣaḥ sutas tasmād vajramitro bhaviṣyati tato bhāgavatas tasmād devabhūtiḥ kurūdvaha
फिर उसका पुत्र घोष होगा, उससे वज्रमित्र होगा। फिर भागवत, और हे कुरुभूषण, उससे देवभूति होगा।
श्लोक 17 (bhagavata.12.1.17)
शुङ्गा दशैते भोक्ष्यन्ति भूमिं वर्षशताधिकम् । ततः काण्वानियं भूमिर्यास्यत्यल्पगुणान्नृप ॥ १७ ॥
śuṅgā daśaite bhokṣyanti bhūmiṁ varṣa-śatādhikam tataḥ kāṇvān iyaṁ bhūmir yāsyaty alpa-guṇān nṛpa
ये दस शुंग राजा एक सौ से अधिक वर्षों तक पृथ्वी का भोग करेंगे। हे राजन्, उसके पश्चात् यह पृथ्वी अल्पगुण काण्वों के हाथ में चली जाएगी।
श्लोक 18 (bhagavata.12.1.18)
शुङ्गं हत्वा देवभूतिं काण्वोऽमात्यस्तु कामिनम् । स्वयं करिष्यते राज्यं वसुदेवो महामतिः ॥ १८ ॥
śuṅgaṁ hatvā devabhūtiṁ kāṇvo ’mātyas tu kāminam svayaṁ kariṣyate rājyaṁ vasudevo mahā-matiḥ
कामी देवभूति, अन्तिम शुंग राजा, को मारकर काण्व-वंशी अमात्य महामति वसुदेव स्वयं राज्य करेगा।
श्लोक 19 (bhagavata.12.1.19)
तस्य पुत्रस्तु भूमित्रस्तस्य नारायणः सुतः । काण्वायना इमे भूमिं चत्वारिंशच्च पञ्च च । शतानि त्रीणि भोक्ष्यन्ति वर्षाणां च कलौ युगे ॥ १९ ॥
tasya putras tu bhūmitras tasya nārāyaṇaḥ sutaḥ kāṇvāyanā ime bhūmiṁ catvāriṁśac ca pañca ca śatāni trīṇi bhokṣyanti varṣāṇāṁ ca kalau yuge
उसका पुत्र भूमित्र होगा, उसका पुत्र नारायण होगा। ये काण्वायन राजा कलियुग में तीन सौ पैंतालीस वर्षों तक पृथ्वी का भोग करेंगे।
श्लोक 20 (bhagavata.12.1.20)
हत्वा काण्वं सुशर्माणं तद् भृत्यो वृषलो बली । गां भोक्ष्यत्यन्ध्रजातीयः कञ्चित् कालमसत्तमः ॥ २० ॥
hatvā kāṇvaṁ suśarmāṇaṁ tad-bhṛtyo vṛṣalo balī gāṁ bhokṣyaty andhra-jātīyaḥ kañcit kālam asattamaḥ
अन्तिम काण्व सुशर्मा को मारकर उसका ही सेवक, आन्ध्र जाति का अत्यन्त नीच किन्तु बलशाली वृषल, कुछ काल तक पृथ्वी का भोग करेगा।
श्लोक 21 (bhagavata.12.1.21)
कृष्णनामाथ तद्भ्राता भविता पृथिवीपतिः । श्रीशान्तकर्णस्तत्पुत्रः पौर्णमासस्तु तत्सुतः ॥ २१ ॥
kṛṣṇa-nāmātha tad-bhrātā bhavitā pṛthivī-patiḥ śrī-śāntakarṇas tat-putraḥ paurṇamāsas tu tat-sutaḥ
फिर उसका भाई कृष्ण नामक पृथ्वी का स्वामी होगा। उसका पुत्र श्री शान्तकर्ण, और उसका पुत्र पौर्णमास होगा।
श्लोक 22 (bhagavata.12.1.22)
लम्बोदरस्तु तत्पुत्रस्तस्माच्चिबिलको नृपः । मेघस्वातिश्चिबिलकादटमानस्तु तस्य च ॥ २२ ॥
lambodaras tu tat-putras tasmāc cibilako nṛpaḥ meghasvātiś cibilakād aṭamānas tu tasya ca
उसका पुत्र लम्बोदर होगा, उससे राजा चिबिलक। चिबिलक से मेघस्वाति, और उससे अटमान होगा।
श्लोक 23 (bhagavata.12.1.23)
अनिष्टकर्मा हालेयस्तलकस्तस्य चात्मजः । पुरीषभीरुस्तत्पुत्रस्ततो राजा सुनन्दनः ॥ २३ ॥
aniṣṭakarmā hāleyas talakas tasya cātma-jaḥ purīṣabhīrus tat-putras tato rājā sunandanaḥ
फिर दुष्कर्मी हालेय, उसका पुत्र तलक। उसका पुत्र पुरीषभीरु, और फिर राजा सुनन्दन होगा।
श्लोक 24 (bhagavata.12.1.24)
चकोरो बहवो यत्र शिवस्वातिररिन्दमः । तस्यापि गोमतीपुत्रः पुरीमान् भविता ततः ॥ २४ ॥
cakoro bahavo yatra śivasvātir arin-damaḥ tasyāpi gomatī putraḥ purīmān bhavitā tataḥ
जहाँ बहुत-से चकोर राजा होंगे, वहाँ शत्रुदमन शिवस्वाति होगा। उसका, गोमती के गर्भ से, पुत्र पुरीमान होगा।
श्लोक 25 (bhagavata.12.1.25)
मेदशिराः शिवस्कन्दो यज्ञश्रीस्तत्सुतस्ततः । विजयस्तत्सुतो भाव्यश्चन्द्रविज्ञः सलोमधिः ॥ २५ ॥
medaśirāḥ śivaskando yajñaśrīs tat-sutas tataḥ vijayas tat-suto bhāvyaś candravijñaḥ sa-lomadhiḥ
फिर मेदशिरा, शिवस्कन्द, और उसका पुत्र यज्ञश्री होगा। उसका पुत्र विजय होगा, फिर चन्द्रविज्ञ लोमधि सहित होगा।
श्लोक 26 (bhagavata.12.1.26)
एते त्रिंशन्नृपतयश्चत्वार्यब्दशतानि च । षट्पञ्चाशच्च पृथिवीं भोक्ष्यन्ति कुरुनन्दन ॥ २६ ॥
ete triṁśan nṛpatayaś catvāry abda-śatāni ca ṣaṭ-pañcāśac ca pṛthivīṁ bhokṣyanti kuru-nandana
हे कुरुनन्दन, ये तीस राजा चार सौ छप्पन वर्षों तक पृथ्वी का भोग करेंगे।
श्लोक 27 (bhagavata.12.1.27)
सप्ताभीरा आवभृत्या दश गर्दभिनो नृपाः । कङ्काः षोडश भूपाला भविष्यन्त्यतिलोलुपाः ॥ २७ ॥
saptābhīrā āvabhṛtyā daśa gardabhino nṛpāḥ kaṅkāḥ ṣoḍaśa bhū-pālā bhaviṣyanty ati-lolupāḥ
फिर आवभृत्य के सात आभीर राजा, दस गर्दभी राजा, और अत्यन्त लोभी सोलह कंक राजा होंगे।
श्लोक 28 (bhagavata.12.1.28)
ततोऽष्टौ यवना भाव्याश्चतुर्दश तुरुष्ककाः । भूयो दश गुरुण्डाश्च मौला एकादशैव तु ॥ २८ ॥
tato ’ṣṭau yavanā bhāvyāś caturdaśa turuṣkakāḥ bhūyo daśa guruṇḍāś ca maulā ekādaśaiva tu
फिर आठ यवन राजा होंगे, चौदह तुरुष्क, फिर दस गुरुण्ड, और ग्यारह मौल राजा होंगे।
श्लोक 29 (bhagavata.12.1.29)
एते भोक्ष्यन्ति पृथिवीं दशवर्षशतानि च । नवाधिकां च नवतिं मौला एकादश क्षितिम् ॥ २९ ॥
ete bhokṣyanti pṛthivīṁ daśa varṣa-śatāni ca navādhikāṁ ca navatiṁ maulā ekādaśa kṣitim
ये (आभीर, गर्दभी और कंक) एक हज़ार निन्यानवे वर्षों तक पृथ्वी का भोग करेंगे; ग्यारह मौल राजा भी पृथ्वी का भोग करेंगे।
श्लोक 30 (bhagavata.12.1.30)
भोक्ष्यन्त्यब्दशतान्यङ्ग त्रीणि तैः संस्थिते ततः । किलकिलायां नृपतयो भूतनन्दोऽथ वङ्गिरिः ॥ ३० ॥
bhokṣyanty abda-śatāny aṅga trīṇi taiḥ saṁsthite tataḥ kilakilāyāṁ nṛpatayo bhūtanando ’tha vaṅgiriḥ
तीन सौ वर्षों तक — हे सौम्य, उनके समाप्त होने पर किलकिला नगरी में भूतनन्द और वंगिरि राजा होंगे,
श्लोक 31 (bhagavata.12.1.31)
शिशुनन्दिश्च तद्भ्राता यशोनन्दिः प्रवीरकः । इत्येते वै वर्षशतं भविष्यन्त्यधिकानि षट् ॥ ३१ ॥
śiśunandiś ca tad-bhrātā yaśonandiḥ pravīrakaḥ ity ete vai varṣa-śataṁ bhaviṣyanty adhikāni ṣaṭ
उसका भाई शिशुनन्दि, यशोनन्दि, और प्रवीरक। ये सब मिलाकर एक सौ छह वर्षों तक राज्य करेंगे।
श्लोक 32 (bhagavata.12.1.32)
तेषां त्रयोदश सुता भवितारश्च बाह्लिकाः । पुष्पमित्रोऽथ राजन्यो दुर्मित्रोऽस्य तथैव च ॥ ३२ ॥
teṣāṁ trayodaśa sutā bhavitāraś ca bāhlikāḥ puṣpamitro ’tha rājanyo durmitro ’sya tathaiva ca
उनके तेरह पुत्र बाह्लिक कहलाएँगे। फिर राजा पुष्पमित्र, और उसी प्रकार उसका दुर्मित्र होगा।
श्लोक 33 (bhagavata.12.1.33)
एककाला इमे भूपाः सप्तान्ध्राः सप्त कौशलाः । विदूरपतयो भाव्या निषधास्तत एव हि ॥ ३३ ॥
eka-kālā ime bhū-pāḥ saptāndhrāḥ sapta kauśalāḥ vidūra-patayo bhāvyā niṣadhās tata eva hi
इनके ही समकालीन सात आन्ध्र राजा, सात कौशल राजा, विदूर के स्वामी, और इसी प्रकार निषध देश के राजा होंगे।
श्लोक 34 (bhagavata.12.1.34)
मागधानां तु भविता विश्वस्फूर्जिः पुरञ्जयः । करिष्यत्यपरो वर्णान् पुलिन्दयदुमद्रकान् ॥ ३४ ॥
māgadhānāṁ tu bhavitā viśvasphūrjiḥ purañjayaḥ kariṣyaty aparo varṇān pulinda-yadu-madrakān
फिर मगध देश में विश्वस्फूर्जि नामक पुरञ्जय होगा। वह अन्य वर्णों को पुलिन्द, यदु और मद्रक जातियों के समान (पतित) कर देगा।
श्लोक 35 (bhagavata.12.1.35)
प्रजाश्चाब्रह्मभूयिष्ठाः स्थापयिष्यति दुर्मतिः । वीर्यवान् क्षत्रमुत्साद्य पद्मवत्यां स वै पुरि । अनुगङ्गमाप्रयागं गुप्तां भोक्ष्यति मेदिनीम् ॥ ३५ ॥
prajāś cābrahma-bhūyiṣṭhāḥ sthāpayiṣyati durmatiḥ vīryavān kṣatram utsādya padmavatyāṁ sa vai puri anu-gaṅgam ā-prayāgaṁ guptāṁ bhokṣyati medinīm
वह दुर्बुद्धि किन्तु बलशाली राजा क्षत्रिय-वर्ग का उन्मूलन करके प्रजा को प्रायः ब्राह्मण-धर्म से रहित कर देगा। वह पद्मवती नगरी से गंगा के उद्गम से प्रयाग तक की सुरक्षित पृथ्वी का भोग करेगा।
श्लोक 36 (bhagavata.12.1.36)
सौराष्ट्रावन्त्याभीराश्च शूरा अर्बुदमालवाः । व्रात्या द्विजा भविष्यन्ति शूद्रप्राया जनाधिपाः ॥ ३६ ॥
saurāṣṭrāvanty-ābhīrāś ca śūrā arbuda-mālavāḥ vrātyā dvijā bhaviṣyanti śūdra-prāyā janādhipāḥ
सौराष्ट्र, अवन्ती, आभीर, शूर, अर्बुद और मालव देशों में द्विजगण व्रात्य हो जाएँगे, और वहाँ के शासक प्रायः शूद्र-तुल्य होंगे।
श्लोक 37 (bhagavata.12.1.37)
सिन्धोस्तटं चन्द्रभागां कौन्तीं काश्मीरमण्डलम् । भोक्ष्यन्ति शूद्रा व्रात्याद्या म्लेच्छाश्चाब्रह्मवर्चसः ॥ ३७ ॥
sindhos taṭaṁ candrabhāgāṁ kauntīṁ kāśmīra-maṇḍalam bhokṣyanti śūdrā vrātyādyā mlecchāś cābrahma-varcasaḥ
सिन्धु नदी के तट, चन्द्रभागा, कौन्ती और काश्मीर-मण्डल पर शूद्र, व्रात्य आदि और ब्राह्मण-तेज से रहित म्लेच्छ राज्य करेंगे।
श्लोक 38 (bhagavata.12.1.38)
तुल्यकाला इमे राजन् म्लेच्छप्रायाश्च भूभृतः । एतेऽधर्मानृतपराः फल्गुदास्तीव्रमन्यवः ॥ ३८ ॥
tulya-kālā ime rājan mleccha-prāyāś ca bhū-bhṛtaḥ ete ’dharmānṛta-parāḥ phalgu-dās tīvra-manyavaḥ
हे राजन्, ये सब समकालीन शासक प्रायः म्लेच्छ-तुल्य होंगे — अधर्म और असत्य में रत, कृपण, और अत्यन्त क्रोधी।
श्लोक 39 (bhagavata.12.1.39)
स्त्रीबालगोद्विजघ्नाश्च परदारधनादृताः । उदितास्तमितप्राया अल्पसत्त्वाल्पकायुषः ॥ ३९ ॥
strī-bāla-go-dvija-ghnāś ca para-dāra-dhanādṛtāḥ uditāsta-mita-prāyā alpa-sattvālpakāyuṣaḥ
वे स्त्री, बालक, गौ और ब्राह्मण के हन्ता होंगे, तथा दूसरों की पत्नी और धन के लोभी होंगे। उनका उत्थान-पतन शीघ्र होगा, और वे अल्पबल तथा अल्पायु होंगे।
श्लोक 40 (bhagavata.12.1.40)
असंस्कृताः क्रियाहीना रजसा तमसावृताः । प्रजास्ते भक्षयिष्यन्ति म्लेच्छा राजन्यरूपिणः ॥ ४० ॥
asaṁskṛtāḥ kriyā-hīnā rajasā tamasāvṛtāḥ prajās te bhakṣayiṣyanti mlecchā rājanya-rūpiṇaḥ
संस्कारहीन, कर्तव्य-कर्मों से रहित, रज और तम से आवृत — ये राजा के वेश में म्लेच्छ अपनी ही प्रजा को निगल जाएँगे।
श्लोक 41 (bhagavata.12.1.41)
तन्नाथास्ते जनपदास्तच्छीलाचारवादिनः । अन्योन्यतो राजभिश्च क्षयं यास्यन्ति पीडिताः ॥ ४१ ॥
tan-nāthās te janapadās tac-chīlācāra-vādinaḥ anyonyato rājabhiś ca kṣayaṁ yāsyanti pīḍitāḥ
उन्हीं को स्वामी मानने वाली प्रजा भी उनके ही स्वभाव और आचरण का अनुसरण करेगी। एक-दूसरे से और अपने राजाओं से पीड़ित होकर वे सब क्षय को प्राप्त होंगे।