षष्ठ स्कन्ध · अध्याय 28
नारद का स्त्रीत्व-प्राप्ति
श्लोक 1 (devibhagavatam.6.28.1)
नारद उवाच । निशामय मुनिश्रेष्ठ गदतो मम सत्कथाम् । मायाबलं सुदुर्ज्ञेयं मुनिभिर्योगवित्तमैः
nārada uvāca | niśāmaya muniśreṣṭha gadato mama satkathām | māyābalaṁ sudurjñeyaṁ munibhiryogavittamaiḥ
नारद ने कहा — हे मुनिश्रेष्ठ! मेरे द्वारा कही जाने वाली इस सत्य कथा को सुनो — माया का बल योगियों तथा श्रेष्ठ योगवेत्ताओं के लिए भी अत्यंत दुर्जेय है।
श्लोक 2 (devibhagavatam.6.28.2)
मायया मोहितं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् । ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तमजया दुर्विभाव्यया
māyayā mohitaṁ sarvaṁ jagatsthāvarajaṅgamam | brahmādistambaparyantamajayā durvibhāvyayā
अजन्मा, दुर्विभाव्य माया से यह सम्पूर्ण चराचर जगत — ब्रह्मा से लेकर तिनके तक — मोहित है।
श्लोक 3 (devibhagavatam.6.28.3)
कदाचित्सत्यलोकाद्वै श्वेतद्वीपे मनोहरे । गतोऽहं दर्शनाकाङ्क्षी हरेरद्भुतकर्मणः
kadācitsatyalokādvai śvetadvīpe manohare | gato'haṁ darśanākāṅkṣī hareradbhutakarmaṇaḥ
एक बार सत्यलोक से मैं अद्भुत कर्म करने वाले हरि के दर्शन की इच्छा से मनोहर श्वेतद्वीप गया।
श्लोक 4 (devibhagavatam.6.28.4)
वादयन्महतीं वीणां स्वरतानविभूषिताम् । गायत्रं गायमानस्तु साम सप्तस्वरान्वितम्
vādayanmahatīṁ vīṇāṁ svaratānavibhūṣitām | gāyatraṁ gāyamānastu sāma saptasvarānvitam
स्वर-तानों से सुसज्जित महती वीणा बजाते हुए, सप्त स्वरों से युक्त गायत्र साम गाते हुए —
श्लोक 5 (devibhagavatam.6.28.5)
दृष्टो मया देवदेवश्चक्रपाणिर्गदाधरः । कौस्तुभोद्भासितोरस्को मेघश्यामश्चतुर्भुजः
dṛṣṭo mayā devadevaścakrapāṇirgadādharaḥ | kaustubhodbhāsitorasko meghaśyāmaścaturbhujaḥ
मैंने चक्रपाणि, गदाधर, कौस्तुभ से देदीप्यमान वक्षस्थल वाले, मेघश्याम, चतुर्भुज देवाधिदेव के दर्शन किए,
श्लोक 6 (devibhagavatam.6.28.6)
पीताम्बरपरीधानो मुकुटाङ्गदराजितः । लक्ष्म्या सह विलासिन्या क्रीडमानो मुदा युतः
pītāmbaraparīdhāno mukuṭāṅgadarājitaḥ | lakṣmyā saha vilāsinyā krīḍamāno mudā yutaḥ
पीताम्बरधारी, मुकुट और अंगद से सुशोभित, विलासिनी लक्ष्मी के साथ प्रसन्नतापूर्वक क्रीड़ा करते हुए।
श्लोक 7 (devibhagavatam.6.28.7)
वीक्ष्य मां कमला देवी गतान्तर्धानमन्तिकात् । सर्वलक्षणसम्पन्ना सर्वभूषणभूषिता
vīkṣya māṁ kamalā devī gatāntardhānamantikāt | sarvalakṣaṇasampannā sarvabhūṣaṇabhūṣitā
मुझे देखकर सर्वलक्षणसम्पन्न, सर्वभूषणभूषिता कमला देवी उनके निकट से अंतर्धान हो गईं।
श्लोक 8 (devibhagavatam.6.28.8)
नारीणां प्रवरा कान्ता रूपयौवनगर्विता । सुप्रिया वासुदेवस्य वरचामीकरप्रभा
nārīṇāṁ pravarā kāntā rūpayauvanagarvitā | supriyā vāsudevasya varacāmīkaraprabhā
स्त्रियों में श्रेष्ठ, कांता, रूप-यौवन के गर्व से युक्त, वासुदेव की परमप्रिया, उत्तम स्वर्ण-सी कांति वाली वह देवी —
श्लोक 9 (devibhagavatam.6.28.9)
अन्तर्गृहं गता दृष्ट्वा सिन्धुजां व्यञ्जनान्विताम् । मया पृष्टो देवदेवो वनमाली जगत्प्रभुः
antargṛhaṁ gatā dṛṣṭvā sindhujāṁ vyañjanānvitām | mayā pṛṣṭo devadevo vanamālī jagatprabhuḥ
मुझे देखकर अंतःपुर में चली गईं। तब मैंने वनमाली, जगत्प्रभु देवाधिदेव से उस सिंधुजा के विषय में पूछा —
श्लोक 10 (devibhagavatam.6.28.10)
भगवन्देवदेवेश पद्मनाभ सुरारिहन् । कथं च मा गता दृष्ट्वा मामागच्छन्तमन्तिकात्
bhagavandevadeveśa padmanābha surārihan | kathaṁ ca mā gatā dṛṣṭvā māmāgacchantamantikāt
हे भगवन्! हे देवदेवेश! हे पद्मनाभ! हे सुरारिहन्! वे मुझे आते देखकर क्यों चली गईं?
श्लोक 11 (devibhagavatam.6.28.11)
नाहं विटो न वा धूर्तः तापसोऽहं जगद्गुरो । जितेन्द्रियो जितक्रोधो जितमायो जनार्दन
nāhaṁ viṭo na vā dhūrtaḥ tāpaso'haṁ jagadguro | jitendriyo jitakrodho jitamāyo janārdana
मैं न तो कामी हूँ, न धूर्त; मैं तो तपस्वी हूँ, हे जगद्गुरो! हे जनार्दन! मैं जितेन्द्रिय, जितक्रोध और जितमाय हूँ।
श्लोक 12 (devibhagavatam.6.28.12)
नारद उवाच । निशम्य वचनं किञ्चिद्गर्वयुक्तं जनार्दनः । उवाच मां स्मितं कृत्वा वीणावन्मधुरां गिरम्
nārada uvāca | niśamya vacanaṁ kiñcidgarvayuktaṁ janārdanaḥ | uvāca māṁ smitaṁ kṛtvā vīṇāvanmadhurāṁ giram
नारद ने कहा — मेरा यह कुछ अभिमानयुक्त वचन सुनकर जनार्दन मुस्कुराए और वीणा के समान मधुर वाणी में मुझसे बोले —
श्लोक 13 (devibhagavatam.6.28.13)
विष्णुरुवाच । नारदैवंविधा नीतिर्न स्थातव्यं कदाचन । पतिं विनान्यसानिध्ये कस्यचिद्योषया क्वचित्
viṣṇuruvāca | nāradaivaṁvidhā nītirna sthātavyaṁ kadācana | patiṁ vinānyasānidhye kasyacidyoṣayā kvacit
विष्णु ने कहा — हे नारद! ऐसी नीति कभी भी सही नहीं होती — अपनी पत्नी के अतिरिक्त किसी भी स्त्री के निकट कभी नहीं जाना चाहिए।
श्लोक 14 (devibhagavatam.6.28.14)
माया सुदुर्जया विद्वन् योगिभिर्जितमारुतैः । साङ्ख्यविद्भिर्निराहारैस्तापसैश्च जितेन्द्रियैः
māyā sudurjayā vidvan yogibhirjitamārutaiḥ | sāṅkhyavidbhirnirāhāraistāpasaiśca jitendriyaiḥ
हे विद्वन्! माया अत्यंत दुर्जेय है — प्राण को जीतने वाले योगियों द्वारा, सांख्यज्ञानियों द्वारा, निराहार तापसियों द्वारा और जितेन्द्रिय संयमियों द्वारा भी,
श्लोक 15 (devibhagavatam.6.28.15)
देवैश्च मुनिशार्दूल यत्त्वयोक्तं वचोऽधुना । जितमायोऽस्मि गीतज्ञ नैवं वाच्यं कदाचन
devaiśca muniśārdūla yattvayoktaṁ vaco'dhunā | jitamāyo'smi gītajña naivaṁ vācyaṁ kadācana
तथा देवताओं द्वारा भी, हे मुनिश्रेष्ठ! अभी तुमने जो कहा — मैं गीत का ज्ञाता हूँ, मैं माया को जीत चुका हूँ — ऐसा कभी नहीं कहना चाहिए।
श्लोक 16 (devibhagavatam.6.28.16)
नाहं शिवो न वा ब्रह्मा जेतुं तां प्रभवोऽप्यजाम् । मुनयः सनकाद्याश्च कस्त्वं केऽन्ये क्षमा जये
nāhaṁ śivo na vā brahmā jetuṁ tāṁ prabhavo'pyajām | munayaḥ sanakādyāśca kastvaṁ ke'nye kṣamā jaye
न मैं, न शिव, न ब्रह्मा भी उस अजन्मा को जीतने में समर्थ हैं; सनक आदि मुनि भी नहीं — तुम कौन हो, या अन्य कौन, उसे जीतने में समर्थ है?
श्लोक 17 (devibhagavatam.6.28.17)
देवदेहं नृदेहं वा तिर्यग्देहमथापि वा । बिभृयाद्यः शरीरं च स कथं तां जयेदजाम्
devadehaṁ nṛdehaṁ vā tiryagdehamathāpi vā | bibhṛyādyaḥ śarīraṁ ca sa kathaṁ tāṁ jayedajām
देवशरीर हो, मनुष्यशरीर हो, या तिर्यक् शरीर ही क्यों न हो — जो भी शरीरधारी है, वह उस अजन्मा को कैसे जीत सकता है?
श्लोक 18 (devibhagavatam.6.28.18)
त्रियुतस्तां कथं मायां जेतुं शक्तः पुमाम्भवेत् । वेदविद्योगविद्वापि सर्वज्ञो विजितेन्द्रियः
triyutastāṁ kathaṁ māyāṁ jetuṁ śaktaḥ pumāmbhavet | vedavidyogavidvāpi sarvajño vijitendriyaḥ
त्रिगुणों से युक्त पुरुष उस माया को कैसे जीत सकता है — चाहे वह वेदज्ञ हो, योगज्ञ हो, सर्वज्ञ हो, या जितेन्द्रिय ही क्यों न हो?
श्लोक 19 (devibhagavatam.6.28.19)
कालोऽपि तस्या रूपं हि रूपहीनः स्वरूपकृत् । तद्वशे वर्तते देही विद्वान्मूर्खोऽथ मध्यमः
kālo'pi tasyā rūpaṁ hi rūpahīnaḥ svarūpakṛt | tadvaśe vartate dehī vidvānmūrkho'tha madhyamaḥ
काल भी उसका ही रूप है — वह स्वयं रूपहीन होकर रूप रचती है; विद्वान, मूर्ख या मध्यम — प्रत्येक देहधारी उसके ही वश में रहता है।
श्लोक 20 (devibhagavatam.6.28.20)
कालः करोति धर्मज्ञं कदाचिद्विकलं पुनः । स्वभावात्कर्मतो वापि दुर्ज्ञेयं तस्य चेष्टितम्
kālaḥ karoti dharmajñaṁ kadācidvikalaṁ punaḥ | svabhāvātkarmato vāpi durjñeyaṁ tasya ceṣṭitam
काल कभी धर्मज्ञ को बनाता है, कभी पुनः विकल कर देता है; स्वभाव से हो या कर्म से, उसकी चेष्टा समझना अत्यंत कठिन है।
श्लोक 21 (devibhagavatam.6.28.21)
नारद उवाच । इत्युक्त्वा विरतो विष्णुरहं विस्मयमानसः । तमब्रवं जगन्नाथं वासुदेवं सनातनम्
nārada uvāca | ityuktvā virato viṣṇurahaṁ vismayamānasaḥ | tamabravaṁ jagannāthaṁ vāsudevaṁ sanātanam
नारद ने कहा — ऐसा कहकर विष्णु मौन हो गए; और मैं, मन में विस्मित होकर, उस सनातन जगन्नाथ वासुदेव से बोला —
श्लोक 22 (devibhagavatam.6.28.22)
रमापते कथंरूपा माया सा कीदृशी पुनः । कियद्बला क्व संस्थाना कस्याधारा वदस्व मे
ramāpate kathaṁrūpā māyā sā kīdṛśī punaḥ | kiyadbalā kva saṁsthānā kasyādhārā vadasva me
हे रमापते! वह माया किस रूप की है, कैसी है? उसका बल कितना है, वह कहाँ स्थित है, किसका आधार है — मुझे बताइए।
श्लोक 23 (devibhagavatam.6.28.23)
द्रष्टुकामोऽस्मि तां मायां दर्शयाशु महीधर । ज्ञातुमिच्छामि तां सम्यक्प्रसादं कुरु मापते
draṣṭukāmo'smi tāṁ māyāṁ darśayāśu mahīdhara | jñātumicchāmi tāṁ samyakprasādaṁ kuru māpate
मैं उस माया को देखना चाहता हूँ; हे महीधर! शीघ्र उसे मुझे दिखाइए; मैं उसे भलीभाँति जानना चाहता हूँ, हे रमापते! कृपा कीजिए।
श्लोक 24 (devibhagavatam.6.28.24)
विष्णुरुवाच । त्रिगुणा साखिलाधारा सर्वज्ञा सर्वसम्मता । अजेयानेकरूपा च सर्वं व्याप्य स्थिता जगत्
viṣṇuruvāca | triguṇā sākhilādhārā sarvajñā sarvasammatā | ajeyānekarūpā ca sarvaṁ vyāpya sthitā jagat
विष्णु ने कहा — त्रिगुणमयी, सबका आधार, सर्वज्ञ, सर्वसम्मत, अजेय, अनेकरूपिणी वह सम्पूर्ण जगत को व्याप्त कर स्थित है।
श्लोक 25 (devibhagavatam.6.28.25)
दिदृक्षा यदि ते चित्ते नारदारोहणं कुरु । गरुडे मत्समेतोऽद्य गच्छावोऽन्यत्र साम्प्रतम्
didṛkṣā yadi te citte nāradārohaṇaṁ kuru | garuḍe matsameto'dya gacchāvo'nyatra sāmpratam
हे नारद! यदि तुम्हारे मन में उसे देखने की इच्छा है, तो गरुड़ पर आरूढ़ हो; मेरे साथ अभी हम कहीं और चलते हैं।
श्लोक 26 (devibhagavatam.6.28.26)
दर्शयिष्यामि ते मायां दुर्जयामजितात्मभिः । दृष्ट्वा तां ब्रह्मपुत्र त्वं विषादे मा मनः कृथाः
darśayiṣyāmi te māyāṁ durjayāmajitātmabhiḥ | dṛṣṭvā tāṁ brahmaputra tvaṁ viṣāde mā manaḥ kṛthāḥ
मैं तुम्हें वह दुर्जय माया दिखाऊँगा, जो अजितात्माओं के लिए दुर्जेय है; परन्तु हे ब्रह्मपुत्र! उसे देखकर अपने मन को विषाद में मत डालना।
श्लोक 27 (devibhagavatam.6.28.27)
इत्युक्त्वा देवदेवो मां सस्मार विनतासुतम् । स्मृतमात्रस्तु गरुडस्तदागाद्धरिसन्निधौ
ityuktvā devadevo māṁ sasmāra vinatāsutam | smṛtamātrastu garuḍastadāgāddharisannidhau
ऐसा कहकर देवाधिदेव ने वैनतेय (गरुड़) का स्मरण किया; स्मरण करते ही गरुड़ हरि के समीप आ गए।
श्लोक 28 (devibhagavatam.6.28.28)
आगतं गरुडं वीक्ष्य आरुरोह जनार्दनः । समारोप्य च मां पृष्ठे गमनाय कृतादरः
āgataṁ garuḍaṁ vīkṣya āruroha janārdanaḥ | samāropya ca māṁ pṛṣṭhe gamanāya kṛtādaraḥ
गरुड़ को आया देखकर जनार्दन उन पर आरूढ़ हुए, और आदरपूर्वक मुझे भी अपने पीछे बिठाकर यात्रा के लिए तैयार हो गए।
श्लोक 29 (devibhagavatam.6.28.29)
चलितो विनतापुत्रो वैकुण्ठाद्वायुवेगवान् । प्रेरितो यत्र कृष्णेन गन्तुकामेन काननम्
calito vinatāputro vaikuṇṭhādvāyuvegavān | prerito yatra kṛṣṇena gantukāmena kānanam
वैनतेय वैकुण्ठ से वायु-वेग से चल पड़े, कृष्ण द्वारा प्रेरित, जो एक वन की ओर जाना चाहते थे।
श्लोक 30 (devibhagavatam.6.28.30)
महावनानि दिव्यानि सरांसि सरितस्तथा । पुरग्रामाकरादींश्च खेटखर्वटगोव्रजान्
mahāvanāni divyāni sarāṁsi saritastathā | puragrāmākarādīṁśca kheṭakharvaṭagovrajān
महान दिव्य वन, सरोवर तथा नदियाँ, नगर, ग्राम, खान, खेट, खर्वट और गोव्रज —
श्लोक 31 (devibhagavatam.6.28.31)
मुनीनामाश्रमान् रम्यान् वापीश्च सुमनोहराः । पल्वलानि विशालानि ह्रदान् पङ्कजभूषितान्
munīnāmāśramān ramyān vāpīśca sumanoharāḥ | palvalāni viśālāni hradān paṅkajabhūṣitān
मुनियों के रमणीय आश्रम, अत्यंत मनोहर बावड़ियाँ, विशाल जलाशय, कमलों से सुशोभित सरोवर —
श्लोक 32 (devibhagavatam.6.28.32)
मृगाणां च वराहाणां वृन्दान्यप्यवलोक्य च । गतावावां कान्यकुब्जसमीपं गरुडासनौ
mṛgāṇāṁ ca varāhāṇāṁ vṛndānyapyavalokya ca | gatāvāvāṁ kānyakubjasamīpaṁ garuḍāsanau
तथा हरिणों और वराहों के झुण्ड भी देखते हुए हम दोनों गरुड़ पर बैठे कान्यकुब्ज के निकट पहुँचे।
श्लोक 33 (devibhagavatam.6.28.33)
तत्र रम्यं सरो दिव्यं दृष्टं पङ्कजमण्डितम् । हंसकारण्डवाकीर्णं चक्रवाकोपशोभितम्
tatra ramyaṁ saro divyaṁ dṛṣṭaṁ paṅkajamaṇḍitam | haṁsakāraṇḍavākīrṇaṁ cakravākopaśobhitam
वहाँ एक रमणीय, दिव्य सरोवर देखा गया, जो कमलों से सुसज्जित, हंस-कारण्डवों से भरा और चक्रवाकों से सुशोभित था।
श्लोक 34 (devibhagavatam.6.28.34)
नानावर्णैः प्रफुल्लैश्च पङ्कजैरुपरञ्जितम् । शुचि मिष्टजलं भृङ्गयूथनादविराजितम्
nānāvarṇaiḥ praphullaiśca paṅkajairuparañjitam | śuci miṣṭajalaṁ bhṛṅgayūthanādavirājitam
अनेक रंगों के खिले हुए कमलों से रंजित, स्वच्छ मीठे जल वाला, भ्रमर-समूहों के गुंजार से गूँजता हुआ।
श्लोक 35 (devibhagavatam.6.28.35)
मामाह भगवान् वीक्ष्य तडागं परमाद्भुतम् । स्पर्धकं चोदधेः क्षीरं मिष्टं वारि विशेषतः
māmāha bhagavān vīkṣya taḍāgaṁ paramādbhutam | spardhakaṁ codadheḥ kṣīraṁ miṣṭaṁ vāri viśeṣataḥ
उस परम अद्भुत, क्षीरसागर की स्पर्धा करने वाले, विशेष रूप से मीठे जल वाले सरोवर को देखकर भगवान ने मुझसे कहा —
श्लोक 36 (devibhagavatam.6.28.36)
श्रीभगवानुवाच । पश्य नारद गम्भीरं सरः सारसनादितम् । सर्वत्र पङ्कजैश्छन्नं स्वच्छनीरप्रपूरितम्
śrībhagavānuvāca | paśya nārada gambhīraṁ saraḥ sārasanāditam | sarvatra paṅkajaiśchannaṁ svacchanīraprapūritam
श्रीभगवान ने कहा — हे नारद! देखो यह गंभीर सरोवर, सारसों के नाद से गूँजता, सर्वत्र कमलों से आच्छादित, स्वच्छ जल से भरा हुआ।
श्लोक 37 (devibhagavatam.6.28.37)
अत्र स्नात्वा गमिष्यावः कान्यकुब्जं पुरोत्तमम् । इत्युक्त्वा गरुडादाशु मामुत्तार्य व्यतारयत्
atra snātvā gamiṣyāvaḥ kānyakubjaṁ purottamam | ityuktvā garuḍādāśu māmuttārya vyatārayat
यहाँ स्नान कर हम कान्यकुब्ज, उस श्रेष्ठ नगरी की ओर चलेंगे। ऐसा कहकर उन्होंने मुझे तुरंत गरुड़ से नीचे उतार दिया।
श्लोक 38 (devibhagavatam.6.28.38)
विहस्य भगवांस्तत्र जग्राह मम तर्जनीम् । स्तुवन्सरोवरं भूयस्तीरे मामनयत्प्रभुः
vihasya bhagavāṁstatra jagrāha mama tarjanīm | stuvansarovaraṁ bhūyastīre māmanayatprabhuḥ
वहाँ हँसते हुए भगवान ने मेरी तर्जनी उँगली पकड़ ली; सरोवर की पुनः प्रशंसा करते हुए वे प्रभु मुझे तट पर ले गए।
श्लोक 39 (devibhagavatam.6.28.39)
विश्रम्य तटभागे तु स्निग्धच्छाये मनोहरे । मामुवाच मुने स्नानं कुरु त्वं विमले जले
viśramya taṭabhāge tu snigdhacchāye manohare | māmuvāca mune snānaṁ kuru tvaṁ vimale jale
तट के स्निग्ध, मनोहर छायादार भाग में विश्राम कर उन्होंने मुझसे कहा — हे मुने! तुम इस निर्मल जल में स्नान करो।
श्लोक 40 (devibhagavatam.6.28.40)
पश्चादहं करिष्यामि तडागेऽस्मिन्सुपावने । साधूनामिव चेतांसि जलानि निर्मलानि च
paścādahaṁ kariṣyāmi taḍāge'sminsupāvane | sādhūnāmiva cetāṁsi jalāni nirmalāni ca
फिर मैं भी इस अत्यंत पवित्र सरोवर में स्नान करूँगा, जिसका जल सज्जनों के हृदय के समान निर्मल है,
श्लोक 41 (devibhagavatam.6.28.41)
सुरभीणि परागैस्तु पङ्कजानां विशेषतः । इत्युक्तोऽहं भगवता मुक्त्वा वीणां मृगाजिनम्
surabhīṇi parāgaistu paṅkajānāṁ viśeṣataḥ | ityukto'haṁ bhagavatā muktvā vīṇāṁ mṛgājinam
और विशेषकर कमलों के पराग से सुगंधित है। भगवान द्वारा ऐसा कहे जाने पर मैंने वीणा और मृगचर्म उतारकर,
श्लोक 42 (devibhagavatam.6.28.42)
स्नानाय कृतधीस्तीरे गतः प्रेमसमन्वितः । पादौप्रक्षाल्य हस्तौच शिखां बद्ध्वा कुशग्रहम्
snānāya kṛtadhīstīre gataḥ premasamanvitaḥ | pādauprakṣālya hastauca śikhāṁ baddhvā kuśagraham
स्नान का विचार कर, प्रेमपूर्वक तट पर जाकर, हाथ-पैर धोकर, शिखा बाँधकर, कुश हाथ में लेकर,
श्लोक 43 (devibhagavatam.6.28.43)
कृत्वाऽऽचम्य शुचिस्तोये स्नातवानस्मि तज्जले । यदा तस्मिज्जले रम्ये स्नातोऽहं पश्यतो हरेः
kṛtvā''camya śucistoye snātavānasmi tajjale | yadā tasmijjale ramye snāto'haṁ paśyato hareḥ
आचमन कर पवित्र होकर उस जल में स्नान किया। जब मैं उस रमणीय जल में स्नान कर रहा था, हरि के देखते-देखते ही —
श्लोक 44 (devibhagavatam.6.28.44)
विहाय पौरुषं रूपं प्राप्तः स्त्रीत्वमनुत्तमम् । हरिर्गृहीत्वा वीणां मे तथा कृष्णाजिनं शुभम्
vihāya pauruṣaṁ rūpaṁ prāptaḥ strītvamanuttamam | harirgṛhītvā vīṇāṁ me tathā kṛṣṇājinaṁ śubham
मैंने पुरुष-रूप त्यागकर परम स्त्रीत्व प्राप्त कर लिया। हरि मेरी वीणा और सुंदर कृष्णाजिन लेकर,
श्लोक 45 (devibhagavatam.6.28.45)
आरुह्य गरुडं तूर्णं जगाम स्वगृहं क्षणात् । ततोऽहं स्त्रीत्वमापन्नश्चारुभूषणभूषितः
āruhya garuḍaṁ tūrṇaṁ jagāma svagṛhaṁ kṣaṇāt | tato'haṁ strītvamāpannaścārubhūṣaṇabhūṣitaḥ
गरुड़ पर तुरंत आरूढ़ होकर क्षणभर में अपने घर चले गए। तब मैं स्त्रीत्व को प्राप्त होकर सुंदर आभूषणों से सुसज्जित हो गई,
श्लोक 46 (devibhagavatam.6.28.46)
तत्क्षणान्मनसो जाता पूर्वदेहस्य विस्मृतिः । विस्मृतोऽसौ जगन्नाथो महती विस्मृता पुनः
tatkṣaṇānmanaso jātā pūrvadehasya vismṛtiḥ | vismṛto'sau jagannātho mahatī vismṛtā punaḥ
और उसी क्षण मेरे मन में पूर्व-देह की विस्मृति हो गई; वह जगन्नाथ भी भुला दिए गए, और मुझे यह महती विस्मृति पुनः घेर गई।
श्लोक 47 (devibhagavatam.6.28.47)
सम्प्राप्य मोहिनीरूपं तडागान्निर्गतो बहिः । अपश्यं नलिनीजुष्टं सरस्तद्विमलोदकम्
samprāpya mohinīrūpaṁ taḍāgānnirgato bahiḥ | apaśyaṁ nalinījuṣṭaṁ sarastadvimalodakam
उस मोहिनी रूप को प्राप्त कर मैं सरोवर से बाहर निकली और उसी निर्मल जल वाले, कमलों से भरे सरोवर को देखने लगी।
श्लोक 48 (devibhagavatam.6.28.48)
किमेतदिति मनसाकरवं विस्मयं मुहुः । एवं चिन्तयमानस्य नारीरूपधरस्य मे
kimetaditi manasākaravaṁ vismayaṁ muhuḥ | evaṁ cintayamānasya nārīrūpadharasya me
यह क्या है — ऐसा मन में बार-बार विस्मय होने लगा। इस प्रकार स्त्री-रूपधारी मैं विचार ही कर रही थी,
श्लोक 49 (devibhagavatam.6.28.49)
सहसा दृक्पथं प्राप्तस्तत्र तालध्वजो नृपः । गजाश्वरथवृन्दैश्च संवृतो रथसंस्थितः
sahasā dṛkpathaṁ prāptastatra tāladhvajo nṛpaḥ | gajāśvarathavṛndaiśca saṁvṛto rathasaṁsthitaḥ
कि सहसा वहाँ ताड़-ध्वजधारी एक राजा दृष्टिपथ में आया, जो हाथी-घोड़े-रथों के समूह से घिरा, अपने रथ पर बैठा था।
श्लोक 50 (devibhagavatam.6.28.50)
युवा भूषणसंवीतो देहवानिव मन्मथः । वीक्ष्य मां भूपतिस्तत्र दिव्यभूषणभूषिताम्
yuvā bhūṣaṇasaṁvīto dehavāniva manmathaḥ | vīkṣya māṁ bhūpatistatra divyabhūṣaṇabhūṣitām
युवा, आभूषणों से सुसज्जित, मानो साक्षात कामदेव हो। दिव्य आभूषणों से सुसज्जित मुझे वहाँ देखकर वह राजा —
श्लोक 51 (devibhagavatam.6.28.51)
राकाचन्द्रमुखीं योषां विस्मयं परमं गतः । पप्रच्छ कासि कल्याणि कस्य पुत्री सुरस्य वा
rākācandramukhīṁ yoṣāṁ vismayaṁ paramaṁ gataḥ | papraccha kāsi kalyāṇi kasya putrī surasya vā
पूर्णिमा के चंद्रमा-सा मुख वाली उस स्त्री को देखकर परम विस्मय को प्राप्त हुआ और पूछने लगा — हे कल्याणी! तुम कौन हो? किस देवता की पुत्री हो,
श्लोक 52 (devibhagavatam.6.28.52)
मानुषस्य च वा कान्ते गन्धर्वस्योरगस्य च । एकाकिनी कथं बाला रूपयौवनभूषिता
mānuṣasya ca vā kānte gandharvasyoragasya ca | ekākinī kathaṁ bālā rūpayauvanabhūṣitā
या मनुष्य, गंधर्व अथवा नाग की, हे कांते? रूप-यौवन से सुसज्जित यह बाला यहाँ अकेली कैसे है?
श्लोक 53 (devibhagavatam.6.28.53)
विवाहिताथ कन्या वा सत्यं वद सुलोचने । किं पश्यसि सुकेशान्ते तडागेऽस्मिन्सुमध्यमे
vivāhitātha kanyā vā satyaṁ vada sulocane | kiṁ paśyasi sukeśānte taḍāge'sminsumadhyame
क्या तुम विवाहित हो, या अभी कन्या हो? सच बताओ, हे सुलोचने! हे सुकेशान्ते! इस सरोवर में तुम क्या देख रही हो, हे सुमध्यमे?
श्लोक 54 (devibhagavatam.6.28.54)
चिकीर्षितं पिकालापे ब्रूहि मन्मथमोहिनि । भुङ्क्षव भोगान्मरालाक्षि मया सह कृशोदरि । वाञ्छितान्मनसा नूनं कृत्वा मां पतिमुत्तमम्
cikīrṣitaṁ pikālāpe brūhi manmathamohini | bhuṅkṣava bhogānmarālākṣi mayā saha kṛśodari | vāñchitānmanasā nūnaṁ kṛtvā māṁ patimuttamam
अपनी अभिलाषा बताओ, हे कोकिल-सी मधुर वाणी वाली, कामदेव को भी मोहित करने वाली; हे मराल-नयने, हे कृशोदरी! मेरे साथ भोग भोगो — निश्चय ही मुझे अपने मन-वांछित सर्वश्रेष्ठ पति के रूप में स्वीकार करो।