Skip to main content

नवम स्कन्ध · अध्याय 4

सरस्वती स्तोत्र, पूजा एवं कवच वर्णन

अध्याय 3अध्याय-सूचीअध्याय 5

श्लोक 1 (devibhagavatam.9.4.1)

नारद उवाच । श्रुतं सर्वं मया पूर्वं त्वत्प्रसादात्सुधोपमम् । अधुना प्रकृतीनां च व्यस्तं वर्णय पूजनम्

nārada uvāca | śrutaṁ sarvaṁ mayā pūrvaṁ tvatprasādātsudhopamam | adhunā prakṛtīnāṁ ca vyastaṁ varṇaya pūjanam

नारद ने कहा — आपकी कृपा से मैंने पहले अमृत-तुल्य वह सब सुन लिया; अब प्रकृतियों की पृथक्-पृथक् पूजा-विधि का वर्णन कीजिए।

श्लोक 2 (devibhagavatam.9.4.2)

कस्याः पूजा कृता केन कथं मर्त्ये प्रचारिता । केन वा पूजिता का वा केन का वा स्तुता प्रभो

kasyāḥ pūjā kṛtā kena kathaṁ martye pracāritā | kena vā pūjitā kā vā kena kā vā stutā prabho

हे प्रभो! किसकी पूजा किसने की, वह मृत्युलोक में कैसे प्रचलित हुई, किसने किसे पूजा तथा किसने किसकी स्तुति की?

श्लोक 3 (devibhagavatam.9.4.3)

तासां स्तोत्रं च ध्यानं च प्रभावं चरितं शुभम् । काभिः केभ्यो वरो दत्तस्तन्मे व्याख्यातुमर्हसि

tāsāṁ stotraṁ ca dhyānaṁ ca prabhāvaṁ caritaṁ śubham | kābhiḥ kebhyo varo dattastanme vyākhyātumarhasi

उनका स्तोत्र, ध्यान, प्रभाव तथा शुभ चरित्र, तथा किसने किसे कौन-सा वर दिया — यह सब मुझे कहने की कृपा करें।

श्लोक 4 (devibhagavatam.9.4.4)

श्रीनारायण उवाच । गणेशजननी दुर्गा राधा लक्ष्मीः सरस्वती । सावित्री च सृष्टिविधौ प्रकृतिः पञ्चधा स्मृता

śrīnārāyaṇa uvāca | gaṇeśajananī durgā rādhā lakṣmīḥ sarasvatī | sāvitrī ca sṛṣṭividhau prakṛtiḥ pañcadhā smṛtā

श्री नारायण ने कहा — गणेश की माता दुर्गा, राधा, लक्ष्मी, सरस्वती और सावित्री — सृष्टि के विधान में प्रकृति को पाँच रूपों में स्मरण किया गया है।

श्लोक 5 (devibhagavatam.9.4.5)

आसां पूजा प्रसिद्धा च प्रभावः परमाद्भुतः । सुधोपमं च चरितं सर्वमङ्गलकारणम्

āsāṁ pūjā prasiddhā ca prabhāvaḥ paramādbhutaḥ | sudhopamaṁ ca caritaṁ sarvamaṅgalakāraṇam

इनकी पूजा प्रसिद्ध है और इनका प्रभाव परम अद्भुत है; इनका चरित्र अमृत के समान तथा सभी मंगलों का कारण है।

श्लोक 6 (devibhagavatam.9.4.6)

प्रकृत्यंशाः कला याश्च तासां च चरितं शुभम् । सर्वं वक्ष्यामि ते ब्रह्मन् सावधानो निशामय

prakṛtyaṁśāḥ kalā yāśca tāsāṁ ca caritaṁ śubham | sarvaṁ vakṣyāmi te brahman sāvadhāno niśāmaya

हे ब्राह्मण! प्रकृति के जो अंश और कलाएँ हैं, उनका शुभ चरित्र भी मैं तुम्हें सब कहूँगा, सावधान होकर सुनो।

श्लोक 7 (devibhagavatam.9.4.7)

काली वसुन्धरा गङ्गा षष्ठी मङ्गलचण्डिका । तुलसी मनसा निद्रा स्वधा स्वाहा च दक्षिणा

kālī vasundharā gaṅgā ṣaṣṭhī maṅgalacaṇḍikā | tulasī manasā nidrā svadhā svāhā ca dakṣiṇā

काली, वसुंधरा, गंगा, षष्ठी, मंगलचण्डिका, तुलसी, मनसा, निद्रा, स्वधा, स्वाहा तथा दक्षिणा —

श्लोक 8 (devibhagavatam.9.4.8)

सङ्क्षिप्तमासां चरितं पुण्यदं श्रुतिसुन्दरम् । जीवकर्मविपाकं च तच्च वक्ष्यामि सुन्दरम्

saṅkṣiptamāsāṁ caritaṁ puṇyadaṁ śrutisundaram | jīvakarmavipākaṁ ca tacca vakṣyāmi sundaram

इनका संक्षिप्त, पुण्यदायक तथा सुनने में सुन्दर चरित्र, तथा जीव के कर्मों के फल का सुन्दर विवरण भी मैं कहूँगा।

श्लोक 9 (devibhagavatam.9.4.9)

दुर्गायाश्चैव राधाया विस्तीर्णं चरितं महत् । तद्वत्पश्चात्प्रवक्ष्यामि सङ्क्षेपक्रमतः शृणु

durgāyāścaiva rādhāyā vistīrṇaṁ caritaṁ mahat | tadvatpaścātpravakṣyāmi saṅkṣepakramataḥ śṛṇu

दुर्गा और राधा का चरित्र विस्तृत तथा महान है; उसे मैं बाद में उसी क्रम से संक्षेप में कहूँगा, सुनो।

श्लोक 10 (devibhagavatam.9.4.10)

आदौ सरस्वतीपूजा श्रीकृष्णेन विनिर्मिता । यत्प्रसादान्मुनिश्रेष्ठ मूर्खो भवति पण्डितः

ādau sarasvatīpūjā śrīkṛṣṇena vinirmitā | yatprasādānmuniśreṣṭha mūrkho bhavati paṇḍitaḥ

हे मुनिश्रेष्ठ! सबसे पहले सरस्वती की पूजा श्रीकृष्ण द्वारा रची गई, जिनकी कृपा से मूर्ख भी पण्डित बन जाता है।

श्लोक 11 (devibhagavatam.9.4.11)

आविर्भूता यथा देवी वक्त्रतः कृष्णयोषितः । इयेष कृष्णं कामेन कामुकी कामरूपिणी

āvirbhūtā yathā devī vaktrataḥ kṛṣṇayoṣitaḥ | iyeṣa kṛṣṇaṁ kāmena kāmukī kāmarūpiṇī

वह देवी कृष्ण की स्त्री के मुख से जिस प्रकार प्रकट हुईं, वह कामवश कामरूपिणी बनकर कृष्ण की कामना करने लगीं।

श्लोक 12 (devibhagavatam.9.4.12)

स च विज्ञाय तद्भावं सर्वज्ञः सर्वमातरम् । तामुवाच हितं सत्यं परिणामे सुखावहम्

sa ca vijñāya tadbhāvaṁ sarvajñaḥ sarvamātaram | tāmuvāca hitaṁ satyaṁ pariṇāme sukhāvaham

सर्वज्ञ कृष्ण ने सबकी माता उस देवी का भाव जानकर उससे हितकर, सत्य तथा परिणाम में सुखदायक वचन कहे।

श्लोक 13 (devibhagavatam.9.4.13)

श्रीकृष्ण उवाच । भज नारायणं साध्वि मदंशं च चतुर्भुजम् । युवानं सुन्दरं सर्वगुणयुक्तं च मत्समम्

śrīkṛṣṇa uvāca | bhaja nārāyaṇaṁ sādhvi madaṁśaṁ ca caturbhujam | yuvānaṁ sundaraṁ sarvaguṇayuktaṁ ca matsamam

श्रीकृष्ण ने कहा — हे साध्वी! तुम मेरे ही अंश, चतुर्भुज नारायण को भजो, जो युवा, सुन्दर, सभी गुणों से युक्त तथा मेरे ही समान हैं।

श्लोक 14 (devibhagavatam.9.4.14)

कामज्ञं कामिनीनां च तासां च कामपूरकम् । कोटिकन्दर्पलावण्यं लीलालङ्कतमीश्वरम्

kāmajñaṁ kāminīnāṁ ca tāsāṁ ca kāmapūrakam | koṭikandarpalāvaṇyaṁ līlālaṅkatamīśvaram

वे कामिनियों की कामना को जानने वाले तथा उन्हें पूर्ण करने वाले हैं; वे करोड़ों कामदेवों के सौन्दर्य से युक्त, लीला से अलंकृत ईश्वर हैं।

श्लोक 15 (devibhagavatam.9.4.15)

कान्ते कान्तं च मां कृत्वा यदि स्थातुमिहेच्छसि । त्वत्तो बलवती राधा न भद्रं ते भविष्यति

kānte kāntaṁ ca māṁ kṛtvā yadi sthātumihecchasi | tvatto balavatī rādhā na bhadraṁ te bhaviṣyati

हे प्रिये! यदि तुम मुझे ही अपना प्रियतम बनाकर यहाँ रहना चाहती हो, तो जान लो कि राधा तुमसे अधिक बलवती हैं, तुम्हारा कल्याण नहीं होगा।

श्लोक 16 (devibhagavatam.9.4.16)

यो यस्माद् बलवान्वापि ततोऽन्यं रक्षितुं क्षमः । कथं परान्साधयति यदि स्वयमनीश्वरः

yo yasmād balavānvāpi tato'nyaṁ rakṣituṁ kṣamaḥ | kathaṁ parānsādhayati yadi svayamanīśvaraḥ

जो जिससे अधिक बलवान हो, वही दूसरे की रक्षा करने में समर्थ है; जो स्वयं ही असमर्थ हो, वह दूसरों को कैसे वश में कर सकता है?

श्लोक 17 (devibhagavatam.9.4.17)

सर्वेशः सर्वशास्ताहं राधां बाधितुमक्षमः । तेजसा मत्समा सा च रूपेण च गुणेन च

sarveśaḥ sarvaśāstāhaṁ rādhāṁ bādhitumakṣamaḥ | tejasā matsamā sā ca rūpeṇa ca guṇena ca

मैं सबका स्वामी तथा सबका शासक होते हुए भी राधा को बाधित करने में असमर्थ हूँ; वे तेज, रूप तथा गुण में मेरे समान हैं।

श्लोक 18 (devibhagavatam.9.4.18)

प्राणाधिष्ठातृदेवी सा प्राणांस्त्यक्तुं च कः क्षमः । प्राणतोऽपि प्रियः पुत्रः केषां वास्ति च कश्चन

prāṇādhiṣṭhātṛdevī sā prāṇāṁstyaktuṁ ca kaḥ kṣamaḥ | prāṇato'pi priyaḥ putraḥ keṣāṁ vāsti ca kaścana

वे मेरे प्राणों की अधिष्ठात्री देवी हैं, प्राणों को कौन त्याग सकता है? प्राणों से भी अधिक प्रिय पुत्र भला किसका होता है?

श्लोक 19 (devibhagavatam.9.4.19)

त्वं भद्रे गच्छ वैकुण्ठं तव भद्रं भविष्यति । पतिं तमीश्वरं कृत्वा मोदस्व सुचिरं सुखम्

tvaṁ bhadre gaccha vaikuṇṭhaṁ tava bhadraṁ bhaviṣyati | patiṁ tamīśvaraṁ kṛtvā modasva suciraṁ sukham

हे भद्रे! तुम वैकुण्ठ जाओ, तुम्हारा कल्याण होगा; उस ईश्वर को अपना पति बनाकर चिरकाल तक सुखपूर्वक आनन्द मनाओ।

श्लोक 20 (devibhagavatam.9.4.20)

लोभमोहकामक्रोधमानहिंसाविवर्जिता । तेजसा त्वत्समा लक्ष्मी रूपेण च गुणेन च

lobhamohakāmakrodhamānahiṁsāvivarjitā | tejasā tvatsamā lakṣmī rūpeṇa ca guṇena ca

लोभ, मोह, काम, क्रोध, मान तथा हिंसा से रहित लक्ष्मी तेज, रूप तथा गुण में तुम्हारे समान हैं।

श्लोक 21 (devibhagavatam.9.4.21)

तया सार्धं तव प्रीत्या शश्वत्कालः प्रयास्यति । गौरवं च हरिस्तुल्यं करिष्यति द्वयोरपि

tayā sārdhaṁ tava prītyā śaśvatkālaḥ prayāsyati | gauravaṁ ca haristulyaṁ kariṣyati dvayorapi

उसके साथ प्रेमपूर्वक तुम्हारा सदा-सर्वदा समय व्यतीत होगा; हरि तुम दोनों का समान आदर करेंगे।

श्लोक 22 (devibhagavatam.9.4.22)

प्रतिविश्वेषु तां पूजां महतीं गौरवान्विताम् । माघस्य शुक्लपञ्चम्यां विद्यारम्भे च सुन्दरि

prativiśveṣu tāṁ pūjāṁ mahatīṁ gauravānvitām | māghasya śuklapañcamyāṁ vidyārambhe ca sundari

हे सुन्दरी! प्रत्येक विश्व में माघ की शुक्ल पंचमी को, विद्यारम्भ के अवसर पर, तुम्हारी वह महान तथा गौरवमयी पूजा —

श्लोक 23 (devibhagavatam.9.4.23)

मानवा मनवो देवा मुनीन्द्राश्च मुमुक्षवः । वसवो योगिनः सिद्धा नागा गन्धर्वराक्षसाः

mānavā manavo devā munīndrāśca mumukṣavaḥ | vasavo yoginaḥ siddhā nāgā gandharvarākṣasāḥ

मनुष्य, मनु, देवगण, श्रेष्ठ मुनि, मुमुक्षुजन, वसुगण, योगी, सिद्ध, नाग, गन्धर्व तथा राक्षस —

श्लोक 24 (devibhagavatam.9.4.24)

मद्वरेण करिष्यन्ति कल्पे कल्पे लयावधि । भक्तियुक्ताश्च दत्त्वा वै चोपचाराणि षोडश

madvareṇa kariṣyanti kalpe kalpe layāvadhi | bhaktiyuktāśca dattvā vai copacārāṇi ṣoḍaśa

मेरे वर से कल्पान्त तक प्रत्येक कल्प में भक्तिपूर्वक सोलह उपचार अर्पित करके तुम्हारी पूजा करेंगे।

श्लोक 25 (devibhagavatam.9.4.25)

कण्वशाखोक्तविधिना ध्यानेन स्तवनेन च । जितेन्द्रियाः संयताश्च घटे च पुस्तकेऽपि च

kaṇvaśākhoktavidhinā dhyānena stavanena ca | jitendriyāḥ saṁyatāśca ghaṭe ca pustake'pi ca

वे कण्वशाखा में कहे गए विधान से, ध्यान और स्तवन द्वारा, इन्द्रियों को जीतकर तथा संयमित होकर, घट में और पुस्तक में भी —

श्लोक 26 (devibhagavatam.9.4.26)

कृत्वा सुवर्णगुटिकां गन्धचन्दनचर्चिताम् । कवचं ते ग्रहीष्यन्ति कण्ठे वा दक्षिणे भुजे

kṛtvā suvarṇaguṭikāṁ gandhacandanacarcitām | kavacaṁ te grahīṣyanti kaṇṭhe vā dakṣiṇe bhuje

सुगन्धित चन्दन से लेपित स्वर्ण-गुटिका बनाकर, वे तुम्हारे कवच को कण्ठ में या दाहिने बाहु में धारण करेंगे।

श्लोक 27 (devibhagavatam.9.4.27)

पठिष्यन्ति च विद्वांसः पूजाकाले च पूजिते । इत्युक्त्वा पूजयामास तां देवीं सर्वपूजिताम्

paṭhiṣyanti ca vidvāṁsaḥ pūjākāle ca pūjite | ityuktvā pūjayāmāsa tāṁ devīṁ sarvapūjitām

विद्वान लोग पूजा के समय पूजित होकर उसका पाठ करेंगे — ऐसा कहकर उन्होंने उस सर्वपूजिता देवी की पूजा की।

श्लोक 28 (devibhagavatam.9.4.28)

ततस्तत्पूजनं चकुर्ब्रह्मविष्णुशिवादयः । अनन्तश्चापि धर्मश्च मुनीन्द्राः सनकादयः

tatastatpūjanaṁ cakurbrahmaviṣṇuśivādayaḥ | anantaścāpi dharmaśca munīndrāḥ sanakādayaḥ

तत्पश्चात् ब्रह्मा, विष्णु, शिव आदि, अनन्त, धर्म, तथा सनकादि श्रेष्ठ मुनियों ने भी उनकी पूजा की।

श्लोक 29 (devibhagavatam.9.4.29)

सर्वे देवाश्च मुनयो नृपाश्च मानवादयः । बभूव पूजिता नित्यं सर्वलोकैः सरस्वती

sarve devāśca munayo nṛpāśca mānavādayaḥ | babhūva pūjitā nityaṁ sarvalokaiḥ sarasvatī

सभी देवता, मुनि, राजा तथा मनुष्य आदि — इस प्रकार सरस्वती सभी लोकों द्वारा नित्य पूजित हुईं।

श्लोक 30 (devibhagavatam.9.4.30)

नारद उवाच । पूजाविधानं कवचं ध्यानं चापि निरन्तरम् । पूजोपयुक्तं नैवेद्यं पुष्पं च चन्दनादिकम्

nārada uvāca | pūjāvidhānaṁ kavacaṁ dhyānaṁ cāpi nirantaram | pūjopayuktaṁ naivedyaṁ puṣpaṁ ca candanādikam

नारद ने कहा — पूजा-विधान, कवच, निरन्तर ध्यान, पूजा में उपयोगी नैवेद्य, पुष्प तथा चन्दन आदि —

श्लोक 31 (devibhagavatam.9.4.31)

वद वेदविदां श्रेष्ठ श्रोतुं कौतूहलं मम । वर्तते हृदये शश्वत्किमिदं श्रुतिसुन्दरम्

vada vedavidāṁ śreṣṭha śrotuṁ kautūhalaṁ mama | vartate hṛdaye śaśvatkimidaṁ śrutisundaram

हे वेदवेत्ताओं में श्रेष्ठ! यह बताइए, मेरे हृदय में सदा इसे सुनने की उत्कण्ठा बनी रहती है — यह कितना सुन्दर विषय है!

श्लोक 32 (devibhagavatam.9.4.32)

श्रीनारायण उवाच । शृणु नारद वक्ष्यामि कण्वशाखोक्तपद्धतिम् । जगन्मातुः सरस्वत्याः पूजाविधिसमन्विताम्

śrīnārāyaṇa uvāca | śṛṇu nārada vakṣyāmi kaṇvaśākhoktapaddhatim | jaganmātuḥ sarasvatyāḥ pūjāvidhisamanvitām

श्री नारायण ने कहा — हे नारद! सुनो, मैं कण्वशाखा में कही गई जगन्माता सरस्वती की पूजा-विधि सहित उस पद्धति को बताता हूँ।

श्लोक 33 (devibhagavatam.9.4.33)

माघस्य शुक्लपञ्चम्यां विद्यारम्भदिनेऽपि च । पूर्वेऽह्नि समयं कृत्वा तत्राह्नि संयतः शुचिः

māghasya śuklapañcamyāṁ vidyārambhadine'pi ca | pūrve'hni samayaṁ kṛtvā tatrāhni saṁyataḥ śuciḥ

माघ की शुक्ल पंचमी को, जो विद्यारम्भ का भी दिन है, एक दिन पहले संकल्प करके, उस दिन संयमित तथा शुद्ध होकर —

श्लोक 34 (devibhagavatam.9.4.34)

स्नात्वा नित्यक्रियाः कृत्वा घटं संस्थाप्य भक्तितः । स्वशाखोक्तविधानेन तान्त्रिकेणाथवा पुनः

snātvā nityakriyāḥ kṛtvā ghaṭaṁ saṁsthāpya bhaktitaḥ | svaśākhoktavidhānena tāntrikeṇāthavā punaḥ

स्नान करके, नित्यकर्म करके, भक्तिपूर्वक कलश की स्थापना करे — अपनी शाखा में कहे गए विधान से, या फिर तान्त्रिक विधि से —

श्लोक 35 (devibhagavatam.9.4.35)

गणेशं पूर्वमभ्यर्च्य ततोऽभीष्टां प्रपूजयेत् । ध्यानेन वक्ष्यमाणेन ध्यात्वा बाह्यघटे ध्रुवम्

gaṇeśaṁ pūrvamabhyarcya tato'bhīṣṭāṁ prapūjayet | dhyānena vakṣyamāṇena dhyātvā bāhyaghaṭe dhruvam

पहले गणेश की पूजा करके, फिर अभीष्ट देवी की पूजा करे; आगे कहे जाने वाले ध्यान से बाहरी कलश में निश्चित रूप से ध्यान करके —

श्लोक 36 (devibhagavatam.9.4.36)

ध्यात्वा पुनः षोडषोपचारेण पूजयेद् व्रती । पूजोपयुक्तं नैवेद्यं यच्च वेदनिरूपितम्

dhyātvā punaḥ ṣoḍaṣopacāreṇa pūjayed vratī | pūjopayuktaṁ naivedyaṁ yacca vedanirūpitam

पुनः ध्यान करके व्रती सोलह उपचारों से पूजा करे; पूजा में उपयोगी नैवेद्य, जो वेद में निरूपित है —

श्लोक 37 (devibhagavatam.9.4.37)

वक्ष्यामि सौम्य तत्किञ्चिद्यथाधीतं यथागमम् । नवनीतं दधि क्षीरं लाजांश्च तिललड्डुकम्

vakṣyāmi saumya tatkiñcidyathādhītaṁ yathāgamam | navanītaṁ dadhi kṣīraṁ lājāṁśca tilalaḍḍukam

हे सौम्य! जैसा मैंने पढ़ा है और जैसा आगम में है, वह मैं कुछ कहूँगा — मक्खन, दही, दूध, लावा तथा तिल के लड्डू —

श्लोक 38 (devibhagavatam.9.4.38)

इक्षुमिक्षुरसं शुक्लवर्णं पञ्चगुडं मधु । स्वस्तिकं शर्करां शुक्लधान्यस्याक्षतमक्षतम्

ikṣumikṣurasaṁ śuklavarṇaṁ pañcaguḍaṁ madhu | svastikaṁ śarkarāṁ śukladhānyasyākṣatamakṣatam

गन्ना, गन्ने का रस, श्वेत वर्ण की पाँच प्रकार की गुड़-मिठाई, मधु, स्वस्तिक-मिठाई, शक्कर, अखण्डित श्वेत धान के अक्षत —

श्लोक 39 (devibhagavatam.9.4.39)

अच्छिन्नशुक्लधान्यस्य पृथुकं शुक्लमोदकम् । घृतसैन्धवसंयुक्तं हविष्यान्नं यथोदितम्

acchinnaśukladhānyasya pṛthukaṁ śuklamodakam | ghṛtasaindhavasaṁyuktaṁ haviṣyānnaṁ yathoditam

अखण्डित श्वेत धान का चिवड़ा, श्वेत मोदक, घी और सेंधा नमक से युक्त हविष्यान्न, जैसा कहा गया है —

श्लोक 40 (devibhagavatam.9.4.40)

यवगोधूमचूर्णानां पिष्टकं घृतसंयुतम् । पिष्टकं स्वस्तिकस्यापि पक्वरम्भाफलस्य च

yavagodhūmacūrṇānāṁ piṣṭakaṁ ghṛtasaṁyutam | piṣṭakaṁ svastikasyāpi pakvarambhāphalasya ca

जौ और गेहूँ के आटे की घी से युक्त पिट्ठी, स्वस्तिक की पिट्ठी तथा पके हुए केले का भी —

श्लोक 41 (devibhagavatam.9.4.41)

परमान्नं च सघृतं मिष्टान्नं च सुधोपमम् । नारिकेलं तदुदकं कसेरुं मूलमार्द्रकम्

paramānnaṁ ca saghṛtaṁ miṣṭānnaṁ ca sudhopamam | nārikelaṁ tadudakaṁ kaseruṁ mūlamārdrakam

घी सहित खीर, अमृत के समान मिष्टान्न, नारियल तथा उसका जल, कसेरु-कन्द तथा अदरक —

श्लोक 42 (devibhagavatam.9.4.42)

पक्वरम्भाफलं चारु श्रीफलं बदरीफलम् । कालदेशोद्भवं चारु फलं शुक्लं च संस्कतम्

pakvarambhāphalaṁ cāru śrīphalaṁ badarīphalam | kāladeśodbhavaṁ cāru phalaṁ śuklaṁ ca saṁskatam

सुन्दर पका हुआ केला, श्रीफल, बेर, तथा उस काल और देश में उत्पन्न सुन्दर एवं शुद्ध सफेद फल —

श्लोक 43 (devibhagavatam.9.4.43)

सुगन्धं शुक्लपुष्पं च सुगन्धं शुक्लचन्दनम् । नवीनं शुक्लवस्त्रं च शङ्खं च सुन्दरं मुने

sugandhaṁ śuklapuṣpaṁ ca sugandhaṁ śuklacandanam | navīnaṁ śuklavastraṁ ca śaṅkhaṁ ca sundaraṁ mune

सुगन्धित श्वेत पुष्प, सुगन्धित श्वेत चन्दन, नवीन श्वेत वस्त्र तथा हे मुने! एक सुन्दर शंख —

श्लोक 44 (devibhagavatam.9.4.44)

माल्यं च शुक्लपुष्पाणां शुक्लहारं च भूषणम् । यादृशं च श्रुतौ ध्यानं प्रशस्यं श्रुतिसुन्दरम्

mālyaṁ ca śuklapuṣpāṇāṁ śuklahāraṁ ca bhūṣaṇam | yādṛśaṁ ca śrutau dhyānaṁ praśasyaṁ śrutisundaram

श्वेत पुष्पों की माला, श्वेत हार तथा आभूषण — इन सबका विधान है; अब जैसा श्रुति में ध्यान है, जो अत्यन्त प्रशंसनीय तथा सुनने में सुन्दर है —

श्लोक 45 (devibhagavatam.9.4.45)

तन्निबोध महाभाग भ्रमभञ्जनकारणम् । सरस्वतीं शुक्लवर्णां सस्मितां सुमनोहराम्

tannibodha mahābhāga bhramabhañjanakāraṇam | sarasvatīṁ śuklavarṇāṁ sasmitāṁ sumanoharām

हे महाभाग! उसे सुनो, जो समस्त भ्रम को दूर करने वाला है — सरस्वती को श्वेतवर्णा, मुस्कुराती हुई तथा अत्यन्त मनोहर —

श्लोक 46 (devibhagavatam.9.4.46)

कोटिचन्द्रप्रभामुष्टपुष्टश्रीयुक्तविग्रहाम् । वह्निशुद्धांशुकाधानां वीणापुस्तकधारिणीम्

koṭicandraprabhāmuṣṭapuṣṭaśrīyuktavigrahām | vahniśuddhāṁśukādhānāṁ vīṇāpustakadhāriṇīm

करोड़ों चन्द्रमाओं की प्रभा से युक्त, पूर्ण शोभा से भरे शरीर वाली, अग्नि के समान शुद्ध वस्त्र धारण करने वाली तथा वीणा-पुस्तकधारिणी —

श्लोक 47 (devibhagavatam.9.4.47)

रत्नसारेन्द्रनिर्माणनवभूषणभूषिताम् । सुपूजितां सुरगणैर्ब्रह्मविष्णुशिवादिभिः

ratnasārendranirmāṇanavabhūṣaṇabhūṣitām | supūjitāṁ suragaṇairbrahmaviṣṇuśivādibhiḥ

श्रेष्ठ रत्नों से बने नौ प्रकार के आभूषणों से भूषित, तथा ब्रह्मा-विष्णु-शिव आदि देवगणों द्वारा सुपूजित —

श्लोक 48 (devibhagavatam.9.4.48)

वन्दे भक्त्या वन्दितां च मुनीन्द्रमनुमानवैः । एवं ध्यात्वा च मूलेन सर्वं दत्त्वा विचक्षणः

vande bhaktyā vanditāṁ ca munīndramanumānavaiḥ | evaṁ dhyātvā ca mūlena sarvaṁ dattvā vicakṣaṇaḥ

मैं भक्तिपूर्वक उन्हें प्रणाम करता हूँ, जो श्रेष्ठ मुनियों, मनुओं तथा मनुष्यों द्वारा भी वन्दित हैं — इस प्रकार ध्यान करके, विद्वान मूलमन्त्र से सब कुछ अर्पित करे।

श्लोक 49 (devibhagavatam.9.4.49)

संस्तूय कवचं धृत्वा प्रणमेद्दण्डवद्भुवि । येषां चेयमिष्टदेवी तेषां नित्यक्रिया मुने

saṁstūya kavacaṁ dhṛtvā praṇameddaṇḍavadbhuvi | yeṣāṁ ceyamiṣṭadevī teṣāṁ nityakriyā mune

स्तुति करके, कवच धारण करके भूमि पर दण्डवत् प्रणाम करे; हे मुने! जिनकी यह इष्टदेवी हैं, उनकी यह नित्यक्रिया है।

श्लोक 50 (devibhagavatam.9.4.50)

विद्यारम्भे च वर्षान्ते सर्वेषां पञ्चमीदिने । सर्वोपयुक्तं मूलं च वैदिकाष्टाक्षरः परः

vidyārambhe ca varṣānte sarveṣāṁ pañcamīdine | sarvopayuktaṁ mūlaṁ ca vaidikāṣṭākṣaraḥ paraḥ

विद्यारम्भ के समय तथा वर्ष के अन्त में, सबके लिए पंचमी के दिन यह पूजा है; सबके लिए उपयुक्त मूलमन्त्र वैदिक अष्टाक्षर मन्त्र है।

श्लोक 51 (devibhagavatam.9.4.51)

येषां येनोपदेशो वा तेषां स मूल एव च । सरस्वती चतुर्थ्यन्तं वह्निजायान्तमेव च

yeṣāṁ yenopadeśo vā teṣāṁ sa mūla eva ca | sarasvatī caturthyantaṁ vahnijāyāntameva ca

जिसको जो मन्त्र गुरु से उपदेश में मिला हो, उसके लिए वही मूलमन्त्र है; "सरस्वती" चतुर्थी विभक्ति में, अग्नि की पत्नी पर समाप्त होने वाला —

श्लोक 52 (devibhagavatam.9.4.52)

लक्ष्मीमायादिकं चैव मन्त्रोऽयं कल्पपादपः । पुरा नारायणश्चेमं वाल्मीकाय कृपानिधिः

lakṣmīmāyādikaṁ caiva mantro'yaṁ kalpapādapaḥ | purā nārāyaṇaścemaṁ vālmīkāya kṛpānidhiḥ

लक्ष्मी, माया आदि बीजाक्षरों से युक्त यह मन्त्र कल्पवृक्ष के समान है; प्राचीन काल में कृपानिधि नारायण ने इसे वाल्मीकि को —

श्लोक 53 (devibhagavatam.9.4.53)

प्रददौ जाह्नवीतीरे पुण्यक्षेत्रे च भारते । भृगुर्ददौ च शुक्राय पुष्करे सूर्यपर्वणि

pradadau jāhnavītīre puṇyakṣetre ca bhārate | bhṛgurdadau ca śukrāya puṣkare sūryaparvaṇi

गंगा के तट पर, पुण्यक्षेत्र भारतवर्ष में प्रदान किया; भृगु ने इसे पुष्कर में सूर्यपर्व के अवसर पर शुक्र को दिया।

श्लोक 54 (devibhagavatam.9.4.54)

चन्द्रपर्वणि मारीचो ददौ वाक्पतये मुदा । भृगोश्चैव ददौ तुष्टो ब्रह्मा बदरिकाश्रमे

candraparvaṇi mārīco dadau vākpataye mudā | bhṛgoścaiva dadau tuṣṭo brahmā badarikāśrame

मरीचि ने चन्द्रपर्व के अवसर पर हर्षपूर्वक बृहस्पति को दिया; ब्रह्मा ने प्रसन्न होकर बदरिकाश्रम में भृगु को दिया।

श्लोक 55 (devibhagavatam.9.4.55)

आस्तिकस्य जरत्कारुर्ददौ क्षीरोदसन्निधौ । विभाण्डको ददौ मेरौ ऋष्यशृङ्गाय धीमते

āstikasya jaratkārurdadau kṣīrodasannidhau | vibhāṇḍako dadau merau ṛṣyaśṛṅgāya dhīmate

जरत्कारु ने क्षीरसागर के समीप आस्तीक को दिया; विभाण्डक ने मेरु पर्वत पर बुद्धिमान ऋष्यशृंग को दिया।

श्लोक 56 (devibhagavatam.9.4.56)

शिवः कणादमुनये गौतमाय ददौ मुदा । सूर्यश्च याज्ञवल्क्याय तथा कात्यायनाय च

śivaḥ kaṇādamunaye gautamāya dadau mudā | sūryaśca yājñavalkyāya tathā kātyāyanāya ca

शिव ने प्रसन्न होकर मुनि कणाद और गौतम को दिया; सूर्य ने याज्ञवल्क्य तथा कात्यायन को दिया।

श्लोक 57 (devibhagavatam.9.4.57)

शेषः पाणिनये चैव भारद्वाजाय धीमते । ददौ शाकटायनाय सुतले बलिसंसदि

śeṣaḥ pāṇinaye caiva bhāradvājāya dhīmate | dadau śākaṭāyanāya sutale balisaṁsadi

शेष ने पाणिनि तथा बुद्धिमान भरद्वाज को दिया; सुतल में बलि की सभा में शाकटायन को दिया।

श्लोक 58 (devibhagavatam.9.4.58)

चतुर्लक्षजपेनैव मन्त्रः सिद्धो भवेन्नृणाम् । यदि स्यान्मन्त्रसिद्धो हि बृहस्पतिसमो भवेत्

caturlakṣajapenaiva mantraḥ siddho bhavennṛṇām | yadi syānmantrasiddho hi bṛhaspatisamo bhavet

चार लाख जप करने से ही यह मन्त्र मनुष्यों के लिए सिद्ध होता है; यदि मन्त्र सिद्ध हो जाए, तो साधक बृहस्पति के समान हो जाता है।

श्लोक 59 (devibhagavatam.9.4.59)

कवचं शृणु विप्रेन्द्र यद्दत्तं ब्रह्मणा पुरा । विश्वस्रष्टा विश्वजयं भृगवे गन्धमादने

kavacaṁ śṛṇu viprendra yaddattaṁ brahmaṇā purā | viśvasraṣṭā viśvajayaṁ bhṛgave gandhamādane

हे विप्रेन्द्र! अब वह कवच सुनो, जो प्राचीन काल में विश्व के स्रष्टा ब्रह्मा ने गन्धमादन पर्वत पर भृगु को दिया था, जो "विश्वजय" नाम से प्रसिद्ध है।

श्लोक 60 (devibhagavatam.9.4.60)

भृगुरुवाच । ब्रह्मन्ब्रह्मविदां श्रेष्ठ ब्रह्मज्ञानविशारद । सर्वज्ञ सर्वजनक सर्वेश सर्वपूजित

bhṛguruvāca | brahmanbrahmavidāṁ śreṣṭha brahmajñānaviśārada | sarvajña sarvajanaka sarveśa sarvapūjita

भृगु ने कहा — हे ब्रह्मन्! हे ब्रह्मवेत्ताओं में श्रेष्ठ! हे ब्रह्मज्ञान में निपुण! हे सर्वज्ञ! हे सबके जनक! हे सर्वेश! हे सर्वपूजित!

श्लोक 61 (devibhagavatam.9.4.61)

सरस्वत्याश्च कवचं ब्रूहि विश्वजयं प्रभो । अयातयामं मन्त्राणां समूहसंयुतं परम्

sarasvatyāśca kavacaṁ brūhi viśvajayaṁ prabho | ayātayāmaṁ mantrāṇāṁ samūhasaṁyutaṁ param

हे प्रभो! सरस्वती के उस विश्वजय कवच को कहिए, जो अक्षय-शक्ति वाले मन्त्रों के समूह से युक्त तथा परम है।

श्लोक 62 (devibhagavatam.9.4.62)

ब्रह्मोवाच । शृणु वत्स प्रवक्ष्यामि कवचं सर्वकामदम् । श्रुतिसारं श्रुतिसुखं श्रुत्युक्तं श्रुतिपूजितम्

brahmovāca | śṛṇu vatsa pravakṣyāmi kavacaṁ sarvakāmadam | śrutisāraṁ śrutisukhaṁ śrutyuktaṁ śrutipūjitam

ब्रह्मा ने कहा — हे वत्स! सुनो, मैं वह कवच बताता हूँ, जो सभी कामनाओं को पूर्ण करने वाला, श्रुति का सार, श्रुति को सुखद, श्रुति में कथित तथा श्रुति में पूजित है।

श्लोक 63 (devibhagavatam.9.4.63)

उक्तं कृष्णेन गोलोके मह्यं वृन्दावने वने । रासेश्वरेण विभुना रासे वै रासमण्डले

uktaṁ kṛṣṇena goloke mahyaṁ vṛndāvane vane | rāseśvareṇa vibhunā rāse vai rāsamaṇḍale

गोलोक में वृन्दावन-वन के भीतर रासमण्डल में रास के अवसर पर, स्वयं रासेश्वर विभु कृष्ण ने यह मुझसे कहा था।

श्लोक 64 (devibhagavatam.9.4.64)

अतीव गोपनीयं च कल्पवृक्षसमं परम् । अश्रुताद्भुतमन्त्राणां समूहैश्च समन्वितम्

atīva gopanīyaṁ ca kalpavṛkṣasamaṁ param | aśrutādbhutamantrāṇāṁ samūhaiśca samanvitam

यह अत्यन्त गोपनीय तथा कल्पवृक्ष के समान परम है; यह अनसुने अद्भुत मन्त्रों के समूह से युक्त है।

श्लोक 65 (devibhagavatam.9.4.65)

यद्धृत्वा भगवाञ्छुक्रः सर्वदैत्येषु पूजितः । यद्धृत्वा पठनाद् ब्रह्मन् बुद्धिमांश्च बृहस्पतिः

yaddhṛtvā bhagavāñchukraḥ sarvadaityeṣu pūjitaḥ | yaddhṛtvā paṭhanād brahman buddhimāṁśca bṛhaspatiḥ

इसे धारण करके भगवान शुक्र सभी दैत्यों में पूज्य हुए; हे ब्राह्मण! इसे धारण करके और इसका पाठ करके बृहस्पति बुद्धिमान बने।

श्लोक 66 (devibhagavatam.9.4.66)

पठनाद्धारणाद्वाग्मी कवीन्द्रो वाल्मिको मुनिः । स्वायम्भुवो मनुश्चैव यद्धृत्वा सर्वपूजितः

paṭhanāddhāraṇādvāgmī kavīndro vālmiko muniḥ | svāyambhuvo manuścaiva yaddhṛtvā sarvapūjitaḥ

इसके पाठ और धारण से मुनि वाल्मीकि वाग्मी तथा कवियों में श्रेष्ठ बने; इसे धारण करके स्वायम्भुव मनु सर्वपूजित हुए।

श्लोक 67 (devibhagavatam.9.4.67)

कणादो गौतमः कण्वः पाणिनिः शाकटायनः । ग्रन्धं चकार यद्धृत्वा दक्षः कात्यायनः स्वयम्

kaṇādo gautamaḥ kaṇvaḥ pāṇiniḥ śākaṭāyanaḥ | grandhaṁ cakāra yaddhṛtvā dakṣaḥ kātyāyanaḥ svayam

कणाद, गौतम, कण्व, पाणिनि तथा शाकटायन ने इसे धारण करके ही अपने-अपने ग्रन्थों की रचना की, तथा स्वयं दक्ष कात्यायन ने भी।

श्लोक 68 (devibhagavatam.9.4.68)

धृत्वा वेदविभागं च पुराणान्यखिलानि च । चकार लीलामात्रेण कृष्णद्वैपायनः स्वयम्

dhṛtvā vedavibhāgaṁ ca purāṇānyakhilāni ca | cakāra līlāmātreṇa kṛṣṇadvaipāyanaḥ svayam

इसे धारण करके ही कृष्णद्वैपायन ने वेदों के विभाजन तथा समस्त पुराणों की रचना केवल लीलामात्र से कर दी।

श्लोक 69 (devibhagavatam.9.4.69)

शातातपश्च संवर्तो वसिष्ठश्च पराशरः । यद्धृत्वा पठनाद् ग्रन्थं याज्ञवल्क्यश्चकार सः

śātātapaśca saṁvarto vasiṣṭhaśca parāśaraḥ | yaddhṛtvā paṭhanād granthaṁ yājñavalkyaścakāra saḥ

शातातप, संवर्त, वसिष्ठ तथा पराशर ने इसे धारण किया; इसे धारण और पाठ करके ही याज्ञवल्क्य ने अपना ग्रन्थ रचा।

श्लोक 70 (devibhagavatam.9.4.70)

ऋष्यशृङ्गो भरद्वाजश्चास्तिको देवलस्तथा । जैगीषव्यो ययातिश्च धृत्वा सर्वत्र पूजिताः

ṛṣyaśṛṅgo bharadvājaścāstiko devalastathā | jaigīṣavyo yayātiśca dhṛtvā sarvatra pūjitāḥ

ऋष्यशृंग, भरद्वाज, आस्तीक, देवल, जैगीषव्य तथा ययाति — इसे धारण करके सर्वत्र पूजित हुए।

श्लोक 71 (devibhagavatam.9.4.71)

कवचस्यास्य विप्रेन्द्र ऋषिरेव प्रजापतिः । स्वयं छन्दश्च बृहती देवता शारदाम्बिका

kavacasyāsya viprendra ṛṣireva prajāpatiḥ | svayaṁ chandaśca bṛhatī devatā śāradāmbikā

हे विप्रेन्द्र! इस कवच के ऋषि स्वयं प्रजापति हैं, छन्द बृहती है तथा देवता शारदाम्बिका हैं।

श्लोक 72 (devibhagavatam.9.4.72)

सर्वतत्त्वपरिज्ञानसर्वार्थसाधनेषु च । कवितासु च सर्वासु विनियोगः प्रकीर्तितः

sarvatattvaparijñānasarvārthasādhaneṣu ca | kavitāsu ca sarvāsu viniyogaḥ prakīrtitaḥ

सभी तत्त्वों के परिज्ञान, सभी उद्देश्यों की सिद्धि तथा समस्त काव्य-रचनाओं में इसका विनियोग कहा गया है।

श्लोक 73 (devibhagavatam.9.4.73)

श्रीं ह्रीं सरस्वत्यै स्वाहा शिरो मे पातु सर्वतः । श्रीं वाग्देवतायै स्वाहा भालं मे सर्वदावतु

śrīṁ hrīṁ sarasvatyai svāhā śiro me pātu sarvataḥ | śrīṁ vāgdevatāyai svāhā bhālaṁ me sarvadāvatu

"श्रीं ह्रीं सरस्वत्यै स्वाहा" — यह मेरे सिर की सर्वथा रक्षा करे; "श्रीं वाग्देवतायै स्वाहा" — यह मेरे ललाट की सदा रक्षा करे।

श्लोक 74 (devibhagavatam.9.4.74)

ॐ ह्रीं सरस्वत्यै स्वाहेति श्रोत्रे पातु निरन्तरम् । ॐ श्रीं ह्रीं भगवत्यै सरस्वत्यै स्वाहा नेत्रयुग्मं सदावतु

oṁ hrīṁ sarasvatyai svāheti śrotre pātu nirantaram | oṁ śrīṁ hrīṁ bhagavatyai sarasvatyai svāhā netrayugmaṁ sadāvatu

"ॐ ह्रीं सरस्वत्यै स्वाहा" — यह मेरे कानों की निरन्तर रक्षा करे; "ॐ श्रीं ह्रीं भगवत्यै सरस्वत्यै स्वाहा" — यह मेरे दोनों नेत्रों की सदा रक्षा करे।

श्लोक 75 (devibhagavatam.9.4.75)

ऐं ह्रीं वाग्वादिन्यै स्वाहा नासां मे सर्वदावतु । ह्रीं विद्याधिष्ठातृदेव्यै स्वाहा चोष्ठं सदावतु

aiṁ hrīṁ vāgvādinyai svāhā nāsāṁ me sarvadāvatu | hrīṁ vidyādhiṣṭhātṛdevyai svāhā coṣṭhaṁ sadāvatu

"ऐं ह्रीं वाग्वादिन्यै स्वाहा" — यह मेरी नासिका की सदा रक्षा करे; "ह्रीं विद्याधिष्ठातृदेव्यै स्वाहा" — यह मेरे ओष्ठों की सदा रक्षा करे।

श्लोक 76 (devibhagavatam.9.4.76)

ॐ श्रीं ह्रीं ब्राह्म्यै स्वाहेति दन्तपङ्क्तिं सदावतु । ऐमित्येकाक्षरो मन्त्रो मम कण्ठं सदावतु

oṁ śrīṁ hrīṁ brāhmyai svāheti dantapaṅktiṁ sadāvatu | aimityekākṣaro mantro mama kaṇṭhaṁ sadāvatu

"ॐ श्रीं ह्रीं ब्राह्म्यै स्वाहा" — यह मेरी दन्तपंक्ति की सदा रक्षा करे; "ऐं" यह एकाक्षर मन्त्र मेरे कण्ठ की सदा रक्षा करे।

श्लोक 77 (devibhagavatam.9.4.77)

ॐ श्रीं ह्रीं पातु मे ग्रीवां स्कन्धौ मे श्रीं सदावतु । ॐ ह्रीं विद्याधिष्ठातृदेव्यै स्वाहा वक्षः सदावतु

oṁ śrīṁ hrīṁ pātu me grīvāṁ skandhau me śrīṁ sadāvatu | oṁ hrīṁ vidyādhiṣṭhātṛdevyai svāhā vakṣaḥ sadāvatu

"ॐ श्रीं ह्रीं" यह मेरी ग्रीवा की रक्षा करे, "श्रीं" यह मेरे कन्धों की सदा रक्षा करे; "ॐ ह्रीं विद्याधिष्ठातृदेव्यै स्वाहा" यह मेरी छाती की सदा रक्षा करे।

श्लोक 78 (devibhagavatam.9.4.78)

ॐ ह्रीं विद्याधिस्वरूपायै स्वाहा मे पातु नाभिकाम् । ॐ ह्रीं क्लीं वाण्यै स्वाहेति मम हस्तौ सदावतु

oṁ hrīṁ vidyādhisvarūpāyai svāhā me pātu nābhikām | oṁ hrīṁ klīṁ vāṇyai svāheti mama hastau sadāvatu

"ॐ ह्रीं विद्याधिस्वरूपायै स्वाहा" यह मेरी नाभि की रक्षा करे; "ॐ ह्रीं क्लीं वाण्यै स्वाहा" यह मेरे दोनों हाथों की सदा रक्षा करे।

श्लोक 79 (devibhagavatam.9.4.79)

ॐ सर्ववर्णात्मिकायै स्वाहा पादयुग्मं सदावतु । ॐ वागधिष्ठातृदेव्यै स्वाहा सर्वं सदावतु

oṁ sarvavarṇātmikāyai svāhā pādayugmaṁ sadāvatu | oṁ vāgadhiṣṭhātṛdevyai svāhā sarvaṁ sadāvatu

"ॐ सर्ववर्णात्मिकायै स्वाहा" यह मेरे दोनों पैरों की सदा रक्षा करे; "ॐ वागधिष्ठातृदेव्यै स्वाहा" यह मेरे सम्पूर्ण शरीर की सदा रक्षा करे।

श्लोक 80 (devibhagavatam.9.4.80)

ॐ सर्वकण्ठवासिन्यै स्वाहा प्राच्यां सदावतु । ॐ सर्वजिह्वाग्रवासिन्यै स्वाहाग्निदिशि रक्षतु

oṁ sarvakaṇṭhavāsinyai svāhā prācyāṁ sadāvatu | oṁ sarvajihvāgravāsinyai svāhāgnidiśi rakṣatu

"ॐ सर्वकण्ठवासिन्यै स्वाहा" यह पूर्व दिशा में सदा रक्षा करे; "ॐ सर्वजिह्वाग्रवासिन्यै स्वाहा" यह अग्निकोण में रक्षा करे।

श्लोक 81 (devibhagavatam.9.4.81)

ॐ ऐं ह्रीं क्लीं सरस्वत्यै बुधजनन्यै स्वाहा । सततं मन्त्रराजोऽयं दक्षिणे मां सदावतु

oṁ aiṁ hrīṁ klīṁ sarasvatyai budhajananyai svāhā | satataṁ mantrarājo'yaṁ dakṣiṇe māṁ sadāvatu

"ॐ ऐं ह्रीं क्लीं सरस्वत्यै बुधजनन्यै स्वाहा" — यह मन्त्रराज सदा दक्षिण दिशा में मेरी रक्षा करे।

श्लोक 82 (devibhagavatam.9.4.82)

ऐं ह्रीं श्रीं त्र्यक्षरो मन्त्रो नैरृत्यां सर्वदावतु । ॐ ऐं जिह्वाग्रवासिन्यै स्वाहा मां वारुणेऽवतु

aiṁ hrīṁ śrīṁ tryakṣaro mantro nairṛtyāṁ sarvadāvatu | oṁ aiṁ jihvāgravāsinyai svāhā māṁ vāruṇe'vatu

"ऐं ह्रीं श्रीं" यह त्र्यक्षर मन्त्र नैरृत्य दिशा में सदा रक्षा करे; "ॐ ऐं जिह्वाग्रवासिन्यै स्वाहा" यह पश्चिम दिशा में मेरी रक्षा करे।

श्लोक 83 (devibhagavatam.9.4.83)

ॐ सर्वाम्बिकायै स्वाहा वायव्ये मां सदावतु । ॐ ऐं श्रीं क्लीं गद्यवासिन्यै स्वाहा मामुत्तरेऽवतु

oṁ sarvāmbikāyai svāhā vāyavye māṁ sadāvatu | oṁ aiṁ śrīṁ klīṁ gadyavāsinyai svāhā māmuttare'vatu

"ॐ सर्वाम्बिकायै स्वाहा" यह वायव्य दिशा में सदा मेरी रक्षा करे; "ॐ ऐं श्रीं क्लीं गद्यवासिन्यै स्वाहा" यह उत्तर दिशा में मेरी रक्षा करे।

श्लोक 84 (devibhagavatam.9.4.84)

ॐ ऐं सर्वशास्त्रवासिन्यै स्वाहैशान्यां सदावतु । ॐ ह्रीं सर्वपूजितायै स्वाहा चोर्ध्वं सदावतु

oṁ aiṁ sarvaśāstravāsinyai svāhaiśānyāṁ sadāvatu | oṁ hrīṁ sarvapūjitāyai svāhā cordhvaṁ sadāvatu

"ॐ ऐं सर्वशास्त्रवासिन्यै स्वाहा" यह ईशान दिशा में सदा रक्षा करे; "ॐ ह्रीं सर्वपूजितायै स्वाहा" यह ऊपर की दिशा में सदा रक्षा करे।

श्लोक 85 (devibhagavatam.9.4.85)

ॐ ह्रीं पुस्तकवासिन्यै स्वाहाधो मां सदावतु । ॐ ग्रन्थबीजस्वरूपायै स्वाहा मां सर्वतोऽवतु

oṁ hrīṁ pustakavāsinyai svāhādho māṁ sadāvatu | oṁ granthabījasvarūpāyai svāhā māṁ sarvato'vatu

"ॐ ह्रीं पुस्तकवासिन्यै स्वाहा" यह नीचे की दिशा में सदा मेरी रक्षा करे; "ॐ ग्रन्थबीजस्वरूपायै स्वाहा" यह सभी दिशाओं से मेरी रक्षा करे।

श्लोक 86 (devibhagavatam.9.4.86)

इति ते कथितं विप्र ब्रह्ममन्त्रौघविग्रहम् । इदं विश्वजयं नाम कवचं ब्रह्मरूपकम्

iti te kathitaṁ vipra brahmamantraughavigraham | idaṁ viśvajayaṁ nāma kavacaṁ brahmarūpakam

हे विप्र! इस प्रकार यह ब्रह्म-मन्त्रों के समूह से बना कवच तुम्हें बताया गया; यह "विश्वजय" नामक कवच स्वयं ब्रह्मस्वरूप है।

श्लोक 87 (devibhagavatam.9.4.87)

पुरा श्रुतं धर्मवक्त्रात्पर्वते गन्धमादने । तव स्नेहान्मयाख्यातं प्रवक्तव्यं न कस्यचित्

purā śrutaṁ dharmavaktrātparvate gandhamādane | tava snehānmayākhyātaṁ pravaktavyaṁ na kasyacit

यह प्राचीन काल में गन्धमादन पर्वत पर धर्मवक्ता के मुख से सुना गया था; तुम्हारे स्नेहवश ही मैंने इसे बताया है, यह किसी और को नहीं कहा जाना चाहिए।

श्लोक 88 (devibhagavatam.9.4.88)

गुरुमभ्यर्च्य विधिवद्वस्त्रालङ्कारचन्दनैः । प्रणम्य दण्डवद्भूमौ कवचं धारयेत्सुधीः

gurumabhyarcya vidhivadvastrālaṅkāracandanaiḥ | praṇamya daṇḍavadbhūmau kavacaṁ dhārayetsudhīḥ

गुरु का वस्त्र, आभूषण तथा चन्दन से विधिवत पूजन करके, भूमि पर दण्डवत् प्रणाम करके, बुद्धिमान व्यक्ति इस कवच को धारण करे।

श्लोक 89 (devibhagavatam.9.4.89)

पञ्चलक्षजपेनैव सिद्धं तु कवचं भवेत् । यदि स्यात्सिद्धकवचो बृहस्पतिसमो भवेत्

pañcalakṣajapenaiva siddhaṁ tu kavacaṁ bhavet | yadi syātsiddhakavaco bṛhaspatisamo bhavet

पाँच लाख जप करने से ही यह कवच सिद्ध होता है; यदि कवच सिद्ध हो जाए, तो साधक बृहस्पति के समान हो जाता है।

श्लोक 90 (devibhagavatam.9.4.90)

महावाग्मी कवीन्द्रश्च त्रैलोक्यविजयी भवेत् । शक्नोति सर्वं जेतुं च कवचस्य प्रसादतः

mahāvāgmī kavīndraśca trailokyavijayī bhavet | śaknoti sarvaṁ jetuṁ ca kavacasya prasādataḥ

वह महान वाग्मी, कवियों में श्रेष्ठ तथा तीनों लोकों का विजयी बन जाता है; इस कवच के प्रसाद से वह सब कुछ जीतने में समर्थ हो जाता है।

श्लोक 91 (devibhagavatam.9.4.91)

इदं च कण्वशाखोक्तं कवचं कथितं मुने । स्तोत्रं पूजाविधानं च ध्यानं च वन्दनं शृणु

idaṁ ca kaṇvaśākhoktaṁ kavacaṁ kathitaṁ mune | stotraṁ pūjāvidhānaṁ ca dhyānaṁ ca vandanaṁ śṛṇu

हे मुने! इस प्रकार कण्वशाखा में कहा गया यह कवच तुम्हें बताया गया; अब स्तोत्र, पूजा-विधान, ध्यान तथा वन्दना सुनो।

अध्याय 3अध्याय-सूचीअध्याय 5