Skip to main content

पूर्वखण्ड — आचारकाण्ड · अध्याय 141

भविष्य-राजवंश-वर्णन

अध्याय 140अध्याय-सूचीअध्याय 142

श्लोक 1 (garuda.1.141.1)

हरिरुवाच । शतानीको ह्यश्वमेधदत्तश्चाप्यधिसोमकः । कृष्णोऽनिरुद्धश्चाप्युष्णस्ततश्चित्ररथो नृपः

hariruvāca śatānīko hyaśvamedhadattaścāpyadhisomakaḥ kṛṣṇo'niruddhaścāpyuṣṇastataścitraratho nṛpaḥ

हरि ने कहा — शतानीक, फिर अश्वमेधदत्त, अधिसोमक, कृष्ण, अनिरुद्ध, उष्ण, फिर राजा चित्ररथ —

श्लोक 2 (garuda.1.141.2)

शुचिद्रथो वृष्णिमांश्च सुपेणश्च सुनीथकः । नृचक्षुश्च मुखाबाणः मेधावी च नृपञ्जयः

śucidratho vṛṣṇimāṁśca supeṇaśca sunīthakaḥ nṛcakṣuśca mukhābāṇaḥ medhāvī ca nṛpañjayaḥ

शुचिद्रथ, वृष्णिमान्, सुपेण, सुनीथक, नृचक्षु, मुखाबाण, मेधावी और नृपंजय —

श्लोक 3 (garuda.1.141.3)

पारिप्लवश्च मुनयो मेधावी च नृपञ्जयः । बृहद्रथो हरिस्तिग्मो शतानीकः सुदानकः

pāriplavaśca munayo medhāvī ca nṛpañjayaḥ bṛhadratho haristigmo śatānīkaḥ sudānakaḥ

पारिप्लव, मुनि, मेधावी और नृपंजय, बृहद्रथ, हरिस्तिग्म, शतानीक और सुदानक —

श्लोक 4 (garuda.1.141.4)

उदानोऽह्निनरश्चैव दण्डपाणिर्निमित्तकः । क्षेमकश्च ततः शूद्रः पिता पूर्वस्ततः सुतः

udāno'hninaraścaiva daṇḍapāṇirnimittakaḥ kṣemakaśca tataḥ śūdraḥ pitā pūrvastataḥ sutaḥ

उदान, अह्निनर, दण्डपाणि, निमित्तक, फिर क्षेमक — उसके बाद शूद्र राजा होंगे; पहले पिता, फिर पुत्र सिंहासन पर बैठेगा —

श्लोक 5 (garuda.1.141.5)

बृहद्बलास्तु कथयन्ते नृपोश्चैक्ष्वाकुवंशजाः । बृहद्बलादुरुक्षयो वत्सव्यूहस्ततः परः

bṛhadbalāstu kathayante nṛpoścaikṣvākuvaṁśajāḥ bṛhadbalādurukṣayo vatsavyūhastataḥ paraḥ

ये सब बृहद्बल से उत्पन्न, इक्ष्वाकु-वंशज राजा कहलाते हैं। बृहद्बल से उरुक्षय, फिर वत्सव्यूह हुए।

श्लोक 6 (garuda.1.141.6)

वत्सव्यूहात्ततः सूर्यः सहदेवस्तदात्मजः । बृहदश्वो भानुरथः प्रतीच्यश्च प्रतीतकः । मनुदेवः सुनक्षत्रः किन्नरश्चान्तरिक्षकः

vatsavyūhāttataḥ sūryaḥ sahadevastadātmajaḥ bṛhadaśvo bhānurathaḥ pratīcyaśca pratītakaḥ manudevaḥ sunakṣatraḥ kinnaraścāntarikṣakaḥ

वत्सव्यूह से सूर्य, उनके पुत्र सहदेव हुए। फिर बृहदश्व, भानुरथ, प्रतीच्य, प्रतीतक, मनुदेव, सुनक्षत्र, किन्नर और अन्तरिक्षक हुए —

श्लोक 7 (garuda.1.141.7)

सुपर्णः कृतजिच्चैव बृहद्भ्राजश्च धार्मिकः । कृतञ्जयो धनञ्जयः संजयः शाक्य एव च

suparṇaḥ kṛtajiccaiva bṛhadbhrājaśca dhārmikaḥ kṛtañjayo dhanañjayaḥ saṁjayaḥ śākya eva ca

सुपर्ण, कृतजित्, तथा धार्मिक बृहद्भ्राज; कृतंजय, धनंजय, संजय और शाक्य —

श्लोक 8 (garuda.1.141.8)

शुद्धोदनो बाहुलश्च सेनजित्क्षुद्रकस्तथा । सुमित्रः कुडवश्चातः सुमित्रान्मागधाञ्छणु

śuddhodano bāhulaśca senajitkṣudrakastathā sumitraḥ kuḍavaścātaḥ sumitrānmāgadhāñchaṇu

शुद्धोदन, बाहुल, सेनजित्, क्षुद्रक, सुमित्र और कुडव हुए — सुमित्र के पश्चात् मगध के राजाओं को सुनो।

श्लोक 9 (garuda.1.141.9)

जरासन्धः सहदेवः सोमापिश्च श्रुतश्रवाः । अयुतायुर्निरमित्रः सुक्षत्रो बहुकर्मकः

jarāsandhaḥ sahadevaḥ somāpiśca śrutaśravāḥ ayutāyurniramitraḥ sukṣatro bahukarmakaḥ

जरासन्ध, सहदेव, सोमापि, श्रुतश्रवा, अयुतायु, निरमित्र, सुक्षत्र और बहुकर्मक —

श्लोक 10 (garuda.1.141.10)

श्रुतञ्जयः सेनजिच्च भूरिश्चैव शुचिस्तथा । क्षेम्यश्च सुव्रतो धर्मः श्मश्रुलो दृढसेनकः

śrutañjayaḥ senajicca bhūriścaiva śucistathā kṣemyaśca suvrato dharmaḥ śmaśrulo dṛḍhasenakaḥ

श्रुतंजय, सेनजित्, भूरि, शुचि, क्षेम्य, सुव्रत, धर्म, श्मश्रुल और दृढसेनक —

श्लोक 11 (garuda.1.141.11)

सुमतिः सुबलो नीतो सत्यजिद्विश्वजित्तथा । इषुञ्जयश्च इत्येते नृपा बार्हद्रथाः स्मृताः

sumatiḥ subalo nīto satyajidviśvajittathā iṣuñjayaśca ityete nṛpā bārhadrathāḥ smṛtāḥ

सुमति, सुबल, नीत, सत्यजित्, विश्वजित् और इषुंजय — ये सभी बार्हद्रथ वंश के राजा कहे गए हैं।

श्लोक 12 (garuda.1.141.12)

अधर्मिष्ठाश्च शूद्राश्च भविष्यन्ति नृपास्ततः । स्वर्गादिकृद्धि भगवान्साक्षान्नारायणोऽव्ययः

adharmiṣṭhāśca śūdrāśca bhaviṣyanti nṛpāstataḥ svargādikṛddhi bhagavānsākṣānnārāyaṇo'vyayaḥ

उनके पश्चात् अधर्मी और शूद्र राजा होंगे। स्वर्ग आदि के रचयिता तो साक्षात् अव्यय भगवान् नारायण ही हैं।

श्लोक 13 (garuda.1.141.13)

नैमित्तिकः प्राकृतिकस्तथैवात्यन्तिको लयः । याति भूः प्रलयं चाप्सु ह्यापस्तेजसि पावकः

naimittikaḥ prākṛtikastathaivātyantiko layaḥ yāti bhūḥ pralayaṁ cāpsu hyāpastejasi pāvakaḥ

नैमित्तिक, प्राकृतिक तथा अत्यन्तिक — ये तीन प्रकार के प्रलय हैं। पृथ्वी जल में लीन होती है, जल तेज में —

श्लोक 14 (garuda.1.141.14)

वायौ वायुश्च वियति त्वाकाशौ यात्यहङ्कृतौ । अहं बुद्धौ मतिर्जोवे जीवोऽव्यक्ते तदात्मनि

vāyau vāyuśca viyati tvākāśau yātyahaṅkṛtau ahaṁ buddhau matirjove jīvo'vyakte tadātmani

तेज वायु में, वायु आकाश में, आकाश अहंकार में लीन होता है; अहंकार बुद्धि में, बुद्धि जीव में, जीव अव्यक्त में और अव्यक्त उस आत्मा में लीन होता है।

श्लोक 15 (garuda.1.141.15)

आत्मा परेश्वरो विष्णुरेको नारायणो नरः । अविनाश्यपरं सर्वं जगत्स्वर्गादि नाशि हि

ātmā pareśvaro viṣṇureko nārāyaṇo naraḥ avināśyaparaṁ sarvaṁ jagatsvargādi nāśi hi

वह आत्मा ही परमेश्वर विष्णु है, वही एक नारायण-पुरुष अविनाशी और परम है। शेष सब कुछ — यह जगत्, स्वर्ग आदि — नाशवान् है।

श्लोक 16 (garuda.1.141.16)

नृपादयो गता नाशमतः पापं विवर्जयेत् । धर्मं कुर्यात्स्थिरं येन पापं हित्वा हरिं व्रजेत्

nṛpādayo gatā nāśamataḥ pāpaṁ vivarjayet dharmaṁ kuryātsthiraṁ yena pāpaṁ hitvā hariṁ vrajet

राजा आदि सभी नाश को प्राप्त हुए; अतः मनुष्य को पाप का त्याग करना चाहिए। स्थिर धर्म का आचरण करे, जिससे पाप छोड़कर हरि को प्राप्त हो।

अध्याय 140अध्याय-सूचीअध्याय 142