सम्पूर्ण (सभी १३४ अध्याय) · अध्याय 33
काम्य श्राद्ध फल कथन
श्लोक 1 (markandeya.33.1)
मदालसोवाच प्रतिपद्धनलाभाय द्वितीया द्विपदप्रदा । वरार्थिनी तृतीया तु चतुर्थो शत्रुनाशिनी ॥ ३३.१ ॥
madālasovāca pratipaddhanalābhāya dvitīyā dvipadapradā varārthinī tṛtīyā tu caturtho śatrunāśinī
मदालसा ने कहा — प्रतिपदा तिथि धन-प्राप्ति के लिए है, द्वितीया सेवक-सन्तति देने वाली है, तृतीया वर की प्राप्ति कराने वाली है, और चतुर्थी शत्रुओं का नाश करने वाली है।
श्लोक 2 (markandeya.33.2)
श्रियं प्राप्रोति पञ्चम्यां षष्ठ्यां पूज्यो भवेन्नरः । गणाधिपत्यं सप्तम्यामष्टम्यां वृद्धिमुत्तमाम् ॥ ३३.२ ॥
śriyaṃ prāproti pañcamyāṃ ṣaṣṭhyāṃ pūjyo bhavennaraḥ gaṇādhipatyaṃ saptamyāmaṣṭamyāṃ vṛddhimuttamām
पंचमी को श्राद्ध करने वाला ऐश्वर्य पाता है, षष्ठी को मनुष्य पूज्य बनता है, सप्तमी को गणों का आधिपत्य, और अष्टमी को उत्तम वृद्धि प्राप्त होती है।
श्लोक 3 (markandeya.33.3)
स्त्रियो नवम्यां प्राप्रोति दशम्यां पूर्णकामताम् । वेदांस्तथाप्नुयात् सर्वानेकादश्यां क्रियापरः ॥ ३३.३ ॥
striyo navamyāṃ prāproti daśamyāṃ pūrṇakāmatām vedāṃstathāpnuyāt sarvānekādaśyāṃ kriyāparaḥ
नवमी को उत्तम स्त्रियाँ, दशमी को सम्पूर्ण कामनाओं की सिद्धि प्राप्त होती है; और एकादशी को कर्म में तत्पर पुरुष सम्पूर्ण वेदों को प्राप्त कर लेता है।
श्लोक 4 (markandeya.33.4)
द्वादश्यां जयलाभञ्च प्राप्रोति पितृपूजकः । प्रजां मेधां पशुं वृद्धिं स्वतन्त्र्यं पुष्टमुत्तमाम् ॥ ३३.४ ॥
dvādaśyāṃ jayalābhañca prāproti pitṛpūjakaḥ prajāṃ medhāṃ paśuṃ vṛddhiṃ svatantryaṃ puṣṭamuttamām
द्वादशी को पितरों का पूजक विजय, सन्तान, बुद्धि, पशु, वृद्धि, स्वतन्त्रता तथा उत्तम पुष्टि प्राप्त करता है।
श्लोक 5 (markandeya.33.5)
दीर्घमायुरथैश्वर्यं कुर्वाणस्तु त्रयोदशीम् । अवाप्नोति न सन्देहः श्राद्धं श्रद्धापरो नरः ॥ ३३.५ ॥
dīrghamāyurathaiśvaryaṃ kurvāṇastu trayodaśīm avāproti na sandehaḥ śrāddhaṃ śraddhāparo naraḥ
त्रयोदशी को श्राद्ध करने वाला श्रद्धावान पुरुष दीर्घायु तथा ऐश्वर्य प्राप्त करता है — इसमें कोई सन्देह नहीं है।
श्लोक 6 (markandeya.33.6)
यथासम्भावितान्नेन श्राद्धसम्पत्समन्वितः । युवानः पितरो यस्य मृताः शस्त्रेण वा हताः ॥ ३३.६ ॥
yathāsambhāvitānnena śrāddhasampatsamanvitaḥ yuvānaḥ pitaro yasya mṛtāḥ śastreṇa vā hatāḥ
जिसके पितर युवावस्था में मर गए हों अथवा शस्त्र से मारे गए हों, उसे जो भी अन्न उपलब्ध हो, उसी से श्राद्ध की सम्पूर्ण विधि सहित —
श्लोक 7 (markandeya.33.7)
तेन कार्यं चतुर्दश्यां तेषां प्रीतिमभीप्सता । श्राद्धं कुर्वन्नमावास्यां यत्नेन पुरुषः शुचिः ॥ ३३.७ ॥
tena kāryaṃ caturdaśyāṃ teṣāṃ prītimabhīpsatā śrāddhaṃ kurvannamāvāsyāṃ yatnena puruṣaḥ śuciḥ
उनकी प्रसन्नता चाहते हुए चतुर्दशी को यह कर्म करना चाहिए; तथा पवित्र पुरुष प्रयत्नपूर्वक अमावस्या को श्राद्ध करे।
श्लोक 8 (markandeya.33.8)
सर्वान् कामानवाप्रोति स्वर्गञ्चानन्तमश्नुते । कृत्तिकासु पितॄनर्च्य स्वर्गमाप्नोति मानवः ॥ ३३.८ ॥
sarvān kāmānavāproti svargañcānantamaśnute kuttikāsu pitṝnarcya svargamāproti mānavaḥ
इससे सम्पूर्ण कामनाएँ प्राप्त होती हैं और अनन्त स्वर्ग का सुख मिलता है। कृत्तिका नक्षत्र में पितरों की पूजा करने से मनुष्य स्वर्ग प्राप्त करता है।
श्लोक 9 (markandeya.33.9)
अपत्यकामो रोहिण्यां सौम्ये चौजस्वितां लभेत् । शौर्यमार्द्रासु चाप्नोति क्षेत्रादि च पुनर्वसौ ॥ ३३.९ ॥
apatyakāmo rohiṇyāṃ saumye caujasvitāṃ labhet śauryamārdrāsu cāproti kṣetrādi ca punarvasau
सन्तान चाहने वाला रोहिणी में श्राद्ध करे; मृगशिरा (सौम्य) में ओज प्राप्त होता है; आर्द्रा में शौर्य, और पुनर्वसु में भूमि आदि की प्राप्ति होती है।
श्लोक 10 (markandeya.33.10)
पुष्टिं पुष्ये सदाभ्यर्च्य आश्लेषासु वरान् सुतान् । मघासु स्वजनश्रैष्ठ्यं सौभाग्यं फाल्गुनीषु च ॥ ३३.१० ॥
puṣṭiṃ puṣye sadābhyarcya āśleṣāsu varān sutān maghāsu svajanaśraiṣṭhyaṃ saubhāgyaṃ phālgunīṣu ca
पुष्य में सदा पूजा करने से पुष्टि, आश्लेषा में उत्तम पुत्र, मघा में स्वजनों में श्रेष्ठता, तथा फाल्गुनी में सौभाग्य प्राप्त होता है।
श्लोक 11 (markandeya.33.11)
प्रदानशीलो भवति सापत्यश्चोत्तरासु च । प्रयाति श्रेष्ठतां सत्यं हस्ते श्राद्धप्रदो नरः ॥ ३३.११ ॥
pradānaśīlo bhavati sāpatyaścottarāsu ca prayāti śreṣṭhatāṃ satyaṃ haste śrāddhaprado naraḥ
उत्तरा फाल्गुनी में मनुष्य दानशील और सन्तानवान बनता है; हस्त नक्षत्र में श्राद्ध देने वाला पुरुष वस्तुतः श्रेष्ठता को प्राप्त करता है।
श्लोक 12 (markandeya.33.12)
रूपयुक्तश्च चित्रासु तथापत्यान्यवाप्नुयात् । वाणिज्यलाभदा स्वातिर्विशाखा पुत्रकामदा ॥ ३३.१२ ॥
rūpayuktaśca citrāsu tathāpatyānyavāpnuyāt vāṇijyalābhadā svātirviśākhā putrakāmadā
चित्रा में मनुष्य रूपवान बनता है और सन्तान भी प्राप्त करता है; स्वाति व्यापार में लाभ देने वाली है, विशाखा पुत्र-कामना पूर्ण करने वाली है।
श्लोक 13 (markandeya.33.13)
कुर्वन्तश्चानुराधासु लभन्ते चक्रवर्तिताम् । आधिपत्यञ्च ज्येष्ठासु मूले चारोग्यमुत्तमम् ॥ ३३.१३ ॥
kurvantaścānurādhāsu labhante cakrāvartitām ādhipatyañca jyeṣṭhāsu mūle cārogyamuttamam
अनुराधा में श्राद्ध करने वाले चक्रवर्तित्व प्राप्त करते हैं; ज्येष्ठा में आधिपत्य, और मूल में उत्तम आरोग्य प्राप्त होता है।
श्लोक 14 (markandeya.33.14)
आषाढासु यशः प्राप्तिरुत्तरासु विशोकता । श्रवणे च शुभान् लोकान् धनिष्ठासु धनं महत् ॥ ३३.१४ ॥
āṣāḍhāsu yaśaḥ prāptiruttarāsu viśokatā śravaṇe ca śubhān lokān dhaniṣṭhāsu dhanaṃ mahat
आषाढा में यश की प्राप्ति होती है, उत्तराषाढा में शोक-रहितता; श्रवण में शुभ लोकों की प्राप्ति, धनिष्ठा में महान धन।
श्लोक 15 (markandeya.33.15)
वेदवित्त्वमभिजिति भिषक्सिद्धन्तु वारुणे । अजाविकं प्रौष्ठपदे विन्देद् गास्तु तथोत्तरे ॥ ३३.१५ ॥
vedavittvamabhijiti bhiṣaksiddhantu vāruṇe ajāvikaṃ prauṣṭhapade vinded gāstu tathottare
अभिजित् में वेद-ज्ञान, वारुण (शतभिषा) में वैद्य के रूप में सिद्धि; प्रोष्ठपदा (पूर्वा भाद्रपदा) में बकरी-भेड़ें, तथा उत्तरा (भाद्रपदा) में गौएँ प्राप्त होती हैं।
श्लोक 16 (markandeya.33.16)
रेवतीषु तथा कुप्यमश्विनीषु तुरङ्गमान् । श्राद्धं कुर्वंस्तथाप्नोति भरणीष्वायुरुत्तमम् । तस्मात् काम्यानि कुर्वीत ऋक्षेष्वेतेषु तत्त्ववित् ॥ ३३.१६ ॥
revatīṣu tathā kupyamaśvinīṣu turaṅgamān śrāddhaṃ kurvaṃstathāproti bharaṇīṣvāyuruttamam tasmāt kāmyāni kurvota ṛkṣeṣveteṣu tattvavit
इसी प्रकार रेवती में उपधातु, अश्विनी में घोड़े प्राप्त होते हैं; भरणी में श्राद्ध करने वाला उत्तम आयु पाता है। इसलिए तत्त्ववेत्ता पुरुष को इन्हीं नक्षत्रों में काम्य श्राद्ध करने चाहिए।