वैष्णव खण्ड · अध्याय 39
अंजना के तपःकरण-प्रकार का वर्णन
श्लोक 1 (skanda.2.39.1)
श्रीसूत उवाच । पुत्रहीनाञ्जना पूर्वं दुःखिता तपसि स्थिता । तां दृष्ट्वा मुनिशार्दूलो मतङ्गो विष्णुतत्परः ।
śrīsūta uvāca putrahīnāñjanā pūrvaṁ duḥkhitā tapasi sthitā tāṁ dṛṣṭvā muniśārdūlo mataṅgo viṣṇutatparaḥ
श्रीसूत ने कहा — पहले पुत्रहीन अंजना दुःखी होकर तपस्या में स्थित थीं। उन्हें देखकर विष्णु-भक्त, मुनिश्रेष्ठ मतंग ने,
श्लोक 2 (skanda.2.39.2)
अञ्जनाख्यामुवाचेदमत्युग्रे तपसि स्थिताम् ।
añjanākhyāmuvācedamatyugre tapasi sthitām
अत्यंत कठोर तपस्या में स्थित उस अंजना नामक स्त्री से यह कहा।
श्लोक 3 (skanda.2.39.3)
मतंग उवाच । समुत्तिष्ठाञ्जने देवि किमर्थं तपसि स्थिता । वद देवि महाभागे कार्यं तव वरानने ।
mataṁga uvāca samuttiṣṭhāñjane devi kimarthaṁ tapasi sthitā vada devi mahābhāge kāryaṁ tava varānane
मतंग ने कहा — हे देवी अंजने! उठो, किस प्रयोजन से तप में स्थित हो? हे महाभागे, सुंदर मुख वाली देवी! अपना प्रयोजन बताओ।
श्लोक 4 (skanda.2.39.4)
अंजनोवाच । मतंग मुनिशार्दूल वचनं मे शृणुष्व ह । पिता मे केसरी नाम राक्षसः शिवतत्परः ।
aṁjanovāca mataṁga muniśārdūla vacanaṁ me śṛṇuṣva ha pitā me kesarī nāma rākṣasaḥ śivatatparaḥ
अंजना ने कहा — हे मुनिश्रेष्ठ मतंग! मेरी बात सुनिए। मेरे पिता का नाम केसरी था, जो शिव-भक्त राक्षस थे।
श्लोक 5 (skanda.2.39.5)
शैवं घोरं तपश्चक्रे पुत्रार्थं तु सुदुष्करम् । पार्वतीसहितः शंभुर्वृषभोपरि संस्थितः ।
śaivaṁ ghoraṁ tapaścakre putrārthaṁ tu suduṣkaram pārvatīsahitaḥ śaṁbhurvṛṣabhopari saṁsthitaḥ
उन्होंने पुत्र-प्राप्ति के लिए अत्यंत दुष्कर, घोर शैव तपस्या की। तब पार्वती सहित वृषभ पर आरूढ़ शंभु प्रकट हुए,
श्लोक 6 (skanda.2.39.6)
प्रादुरासीत्तदा देवो ददौ तस्मै वरं शुभम् ।
prādurāsīttadā devo dadau tasmai varaṁ śubham
और उन्होंने उन्हें शुभ वर प्रदान किया।
श्लोक 7 (skanda.2.39.7)
शम्भुरुवाच । शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि विधिना निर्मितं तव । अस्मिजन्मन्यपुत्रत्वं तथाप्यन्यद्ददामि ते ।
śambhuruvāca śṛṇu rājanpravakṣyāmi vidhinā nirmitaṁ tava asmijanmanyaputratvaṁ tathāpyanyaddadāmi te
शंभु ने कहा — हे राजन्! सुनो, मैं तुम्हारे लिए विधाता द्वारा निर्धारित बताता हूँ — इस जन्म में तुम्हें पुत्र नहीं होगा, तथापि मैं तुम्हें कुछ और देता हूँ।
श्लोक 8 (skanda.2.39.8)
विश्रुता सर्वलोकेषु पुत्री तव भविष्यति । तस्याः पुत्रो महाबुद्धिस्तव प्रीतिं करिष्यति ।
viśrutā sarvalokeṣu putrī tava bhaviṣyati tasyāḥ putro mahābuddhistava prītiṁ kariṣyati
समस्त लोकों में विख्यात एक पुत्री तुम्हें प्राप्त होगी; उसका महाबुद्धिमान पुत्र तुम्हें प्रसन्नता देगा।
श्लोक 9 (skanda.2.39.9)
इति तस्मै वरं दत्त्वा तत्रैवान्तर्दधे हरः । मां लब्ध्वा मत्पिता विप्रः कृतकृत्यो बभूवू ह ।
iti tasmai varaṁ dattvā tatraivāntardadhe haraḥ māṁ labdhvā matpitā vipraḥ kṛtakṛtyo babhūvū ha
यह वर देकर हर वहीं अंतर्धान हो गए। मुझे पाकर मेरे पिता कृतकृत्य हो गए।
श्लोक 10 (skanda.2.39.10)
ततः कालान्तरे विप्रः केसर्याख्यो महाकपिः । ययाचेमां ददस्वेति पितरं मे ततः पिता ।
tataḥ kālāntare vipraḥ kesaryākhyo mahākapiḥ yayācemāṁ dadasveti pitaraṁ me tataḥ pitā
फिर कुछ काल बाद केसरी नामक महान वानर ने मेरे पिता से मुझे माँगा; तब मेरे पिता ने...
श्लोक 11 (skanda.2.39.11)
तस्मै मां दत्तवांश्चैव पारिबर्हं ददौ च सः । गवां लक्षसहस्राणि गजलक्षं महामनाः ।
tasmai māṁ dattavāṁścaiva pāribarhaṁ dadau ca saḥ gavāṁ lakṣasahasrāṇi gajalakṣaṁ mahāmanāḥ
...मुझे उन्हें दे दिया, और साथ ही दहेज में लाखों-हज़ारों गौएँ और एक लाख हाथी दिए, उस महामना ने,
श्लोक 12 (skanda.2.39.12)
वाजिनामर्बुदं चैव रथानामर्बुदं तथा । वस्त्ररत्नान्यनेकानि दासदासीसहस्रकम् ।
vājināmarbudaṁ caiva rathānāmarbudaṁ tathā vastraratnānyanekāni dāsadāsīsahasrakam
साथ ही करोड़ों घोड़े और करोड़ों रथ, अनेक वस्त्र-रत्न, तथा हज़ारों दास-दासियाँ भी दिए।
श्लोक 13 (skanda.2.39.13)
अन्तःपुरचरीर्नारीर्नृत्यगीतविशारदाः । ददौ वासः सहस्रं च मया साकं महामते ।
antaḥpuracarīrnārīrnṛtyagītaviśāradāḥ dadau vāsaḥ sahasraṁ ca mayā sākaṁ mahāmate
नृत्य-गीत में निपुण अंतःपुर-सेविकाएँ और, हे महामते, मेरे साथ ही हज़ार वस्त्र भी दिए।
श्लोक 14 (skanda.2.39.14)
पत्या मे रममाणाया भूयान्कालो गतो मुने । अपुत्रा दुःखिता विप्र व्रतानि विविधानि च ।
patyā me ramamāṇāyā bhūyānkālo gato mune aputrā duḥkhitā vipra vratāni vividhāni ca
हे मुने! अपने पति के साथ रमण करते हुए मेरा बहुत समय बीत गया; पुत्रहीन, दुःखी होकर, हे विप्र, मैंने अनेक व्रत किए।
श्लोक 15 (skanda.2.39.15)
कृतानि च मया तत्र किष्किन्धायां महापुरि । माघे मासि च विप्रेन्द्र वैशाखे कार्तिके तथा ।
kṛtāni ca mayā tatra kiṣkindhāyāṁ mahāpuri māghe māsi ca viprendra vaiśākhe kārtike tathā
वे व्रत मैंने वहाँ महापुरी किष्किन्धा में किए — हे विप्रेन्द्र, माघ मास में, वैशाख में और कार्तिक में भी।
श्लोक 16 (skanda.2.39.16)
स्नानदानव्रतादीनि चातुर्मास्यव्रतं तथा । नमस्कारस्तथा विप्र प्रदक्षिणमनुत्तमम् ।
snānadānavratādīni cāturmāsyavrataṁ tathā namaskārastathā vipra pradakṣiṇamanuttamam
स्नान-दान-व्रत आदि, चातुर्मास्य व्रत, तथा हे विप्र, नमस्कार और अनुपम प्रदक्षिणा,
श्लोक 17 (skanda.2.39.17)
शालग्रामान्नदानानि दीपदानं तथैव च । गोदानं तिलदानं च वस्त्रदानं महामुने ।
śālagrāmānnadānāni dīpadānaṁ tathaiva ca godānaṁ tiladānaṁ ca vastradānaṁ mahāmune
शालग्राम और अन्न-दान, तथा दीप-दान, गो-दान, तिल-दान और वस्त्र-दान, हे महामुने,
श्लोक 18 (skanda.2.39.18)
भूदानं वारिदानं च दत्त्वा पुष्पादिकं मुने । यानि यानि च मुख्यानि वैष्णवानि व्रतानि च । मया कृतानि सर्वाणि सत्पुत्रफलकांक्षया ।
bhūdānaṁ vāridānaṁ ca dattvā puṣpādikaṁ mune yāni yāni ca mukhyāni vaiṣṇavāni vratāni ca mayā kṛtāni sarvāṇi satputraphalakāṁkṣayā
भू-दान और जल-दान, तथा पुष्प आदि अर्पित करके, हे मुने — जितने भी प्रमुख वैष्णव व्रत हैं, वे सब मैंने सत्पुत्र की कामना से किए।
श्लोक 19 (skanda.2.39.19)
श्रवणादिषु यत्प्रोक्तं व्रतं विप्रैमहात्मभिः । मया कृतं च विप्रेद्रं तुष्ट्यर्थं मधुविद्विषः ।
śravaṇādiṣu yatproktaṁ vrataṁ vipraimahātmabhiḥ mayā kṛtaṁ ca vipredraṁ tuṣṭyarthaṁ madhuvidviṣaḥ
श्रावण आदि में महात्मा ब्राह्मणों द्वारा कहे गए व्रत भी मैंने किए, हे विप्रेंद्र, मधुसूदन की तुष्टि के लिए।
श्लोक 20 (skanda.2.39.20)
यानि यानि च मुख्यानि फलानि विविधानि च । मया दत्तानि सर्वाणि सत्पुत्रफलकांक्षया ।
yāni yāni ca mukhyāni phalāni vividhāni ca mayā dattāni sarvāṇi satputraphalakāṁkṣayā
जितने भी प्रमुख और विविध फल-दान होते हैं, वे सब मैंने सत्पुत्र की कामना से दिए।
श्लोक 21 (skanda.2.39.21)
मया कृतान्यसंख्यानि व्रतानि विविधानि च । पुत्रं तथाप्यलब्ध्वाहं दुःखिता तपसि स्थिता ।
mayā kṛtānyasaṁkhyāni vratāni vividhāni ca putraṁ tathāpyalabdhvāhaṁ duḥkhitā tapasi sthitā
मैंने असंख्य विविध व्रत किए, फिर भी पुत्र न पाकर मैं दुःखी होकर तप में स्थित हूँ।
श्लोक 22 (skanda.2.39.22)
भविष्यति कथं विप्र पुत्रस्त्रैलोक्यविश्रुतः । याचेऽहं तु मुनिश्रेष्ठ प्रणता च तवाग्रतः ।
bhaviṣyati kathaṁ vipra putrastrailokyaviśrutaḥ yāce'haṁ tu muniśreṣṭha praṇatā ca tavāgrataḥ
हे विप्र! त्रैलोक्य में विख्यात पुत्र कैसे होगा? हे मुनिश्रेष्ठ, आपके सम्मुख झुककर मैं यही याचना करती हूँ,
श्लोक 23 (skanda.2.39.23)
वद त्वं मुनिशार्दूल दीनाहं तपसि स्थिता ।
vada tvaṁ muniśārdūla dīnāhaṁ tapasi sthitā
हे मुनिश्रेष्ठ! बताइए — मैं दीन होकर तप में स्थित हूँ।
श्लोक 24 (skanda.2.39.24)
श्रीसूत उवाच । एवं वदन्तीं तां प्राह मतङ्गो मुनिसत्तमः । शृणु मद्वचनं देवि पुत्रपौत्रप्रदायकम् ।
śrīsūta uvāca evaṁ vadantīṁ tāṁ prāha mataṅgo munisattamaḥ śṛṇu madvacanaṁ devi putrapautrapradāyakam
श्रीसूत ने कहा — ऐसा कहती हुई उससे मुनिसत्तम मतंग ने कहा — हे देवी! मेरे पुत्र-पौत्र प्रदान करने वाले वचन सुनो।
श्लोक 25 (skanda.2.39.25)
इतो दक्षिणदिग्भागे दशयोजनदूरतः । घनाचल इति ख्यातो नृसिंहस्य निवासभूः ।
ito dakṣiṇadigbhāge daśayojanadūrataḥ ghanācala iti khyāto nṛsiṁhasya nivāsabhūḥ
यहाँ से दक्षिण दिशा में दस योजन दूर, घनाचल नाम से प्रसिद्ध, नृसिंह का निवास-स्थान है।
श्लोक 26 (skanda.2.39.26)
तस्योपरि महाभागे ब्रह्मतीर्थं मनोहरम् । तस्यापि पूर्वदिग्भागे दशयोजनमात्रतः ।
tasyopari mahābhāge brahmatīrthaṁ manoharam tasyāpi pūrvadigbhāge daśayojanamātrataḥ
उसके ऊपर, उस महाभाग्यशाली स्थान पर, मनोहर ब्रह्मतीर्थ है; उसके भी पूर्व दिशा में, दस योजन मात्र दूर,
श्लोक 27 (skanda.2.39.27)
सुवर्णमुखरी नाम नदीनां प्रवरा नदी । तस्या एवोत्तरे भागे वृषभाचलनामतः ।
suvarṇamukharī nāma nadīnāṁ pravarā nadī tasyā evottare bhāge vṛṣabhācalanāmataḥ
सुवर्णमुखरी नामक नदी है, जो नदियों में श्रेष्ठ है; उसके भी उत्तर दिशा में वृषभाचल नामक पर्वत है।
श्लोक 28 (skanda.2.39.28)
तस्याग्रे सरसी नाम्ना स्वामिपुष्करिणी शुभा । गत्वा दृष्ट्वा शुभं तोयं मनःशुद्धिं गमिष्यसि ।
tasyāgre sarasī nāmnā svāmipuṣkariṇī śubhā gatvā dṛṣṭvā śubhaṁ toyaṁ manaḥśuddhiṁ gamiṣyasi
उसके शिखर पर स्वामिपुष्करिणी नामक शुभ सरोवर है; वहाँ जाकर उसके शुभ जल को देखकर तुम्हें मनःशुद्धि प्राप्त होगी।
श्लोक 29 (skanda.2.39.29)
तत्र स्नात्वा विधानेन वराहं तं प्रणम्य च । वेङ्कटेशं नमस्कृत्य ततो गच्छ वरानने ।
tatra snātvā vidhānena varāhaṁ taṁ praṇamya ca veṅkaṭeśaṁ namaskṛtya tato gaccha varānane
वहाँ विधिवत स्नान करके, उस वराह को प्रणाम करके, वेंकटेश को नमस्कार करके, तब आगे जाना, हे वरानने,
श्लोक 30 (skanda.2.39.30)
उत्तरे स्वामितीर्थस्य सिंहशादूलसंयुते । चूतपुन्नागपनसैर्बकुलामलकः शुभैः ।
uttare svāmitīrthasya siṁhaśādūlasaṁyute cūtapunnāgapanasairbakulāmalakaḥ śubhaiḥ
स्वामितीर्थ के उत्तर में, सिंह-व्याघ्रों से युक्त स्थान में, आम, पुन्नाग, कटहल, बकुल और शुभ आँवले के वृक्षों से,
श्लोक 31 (skanda.2.39.31)
चन्दनागुरुनिम्बैश्च तालहिन्तालकिंशुकैः । कपित्थाश्वत्थबिल्वैश्च इङ्गुदैश्च वरानने ।
candanāgurunimbaiśca tālahintālakiṁśukaiḥ kapitthāśvatthabilvaiśca iṅgudaiśca varānane
चंदन, अगर, नीम, ताड़, हिंताल, किंशुक, कैथ, पीपल, बिल्व और इंगुदी के वृक्षों से, हे वरानने,
श्लोक 32 (skanda.2.39.32)
एतादृशैर्महापुण्यैर्वृक्षैश्च विविधैः शुभैः । वियद्गंगेति विख्यातं तीर्थमेकं विराजते ।
etādṛśairmahāpuṇyairvṛkṣaiśca vividhaiḥ śubhaiḥ viyadgaṁgeti vikhyātaṁ tīrthamekaṁ virājate
ऐसे महापुण्य, विविध शुभ वृक्षों से सुशोभित, वियद्गंगा नामक एक तीर्थ विराजमान है।
श्लोक 33 (skanda.2.39.33)
तस्मिंस्तीर्थेऽञ्जने देवि संकल्पविधिपूर्वकम् । स्नात्वा पीत्वा शुभं तीर्थं तीर्थस्याभिमुखी स्थिता ।
tasmiṁstīrthe'ñjane devi saṁkalpavidhipūrvakam snātvā pītvā śubhaṁ tīrthaṁ tīrthasyābhimukhī sthitā
हे देवी अंजने! उस तीर्थ में संकल्प-विधिपूर्वक स्नान करके, शुभ तीर्थ-जल पीकर, उस तीर्थ के सम्मुख खड़ी होकर,
श्लोक 34 (skanda.2.39.34)
वायुमुद्दिश्य हे देवि तपः कुरु वरानने । देवैश्च राक्षसैर्विप्रैर्मनुजैर्मुनिसत्तमैः ।
vāyumuddiśya he devi tapaḥ kuru varānane devaiśca rākṣasairviprairmanujairmunisattamaiḥ
हे देवी, वायु को उद्दिष्ट कर तप करो, हे वरानने। देवों, राक्षसों, ब्राह्मणों, मनुष्यों, मुनिश्रेष्ठों,
श्लोक 35 (skanda.2.39.35)
भृङ्गैः पक्षिभिरस्त्रैश्च शस्त्रैश्च विविधैः शुभैः । अवध्यो भविता पुत्रस्तपसा ते न संशयः ।
bhṛṅgaiḥ pakṣibhirastraiśca śastraiśca vividhaiḥ śubhaiḥ avadhyo bhavitā putrastapasā te na saṁśayaḥ
भ्रमरों, पक्षियों, अस्त्रों और विविध शुभ शस्त्रों से — तुम्हारा पुत्र तुम्हारी तपस्या से अवध्य होगा, इसमें संदेह नहीं है।
श्लोक 36 (skanda.2.39.36)
श्रीसूत उवाच । इति प्रोक्ताञ्जना देवी तं प्रणम्य पुनःपुनः । भर्त्रा साकं ययावाशु वेंकटाचलसंज्ञकम् ।
śrīsūta uvāca iti proktāñjanā devī taṁ praṇamya punaḥpunaḥ bhartrā sākaṁ yayāvāśu veṁkaṭācalasaṁjñakam
श्रीसूत ने कहा — इस प्रकार कहे जाने पर देवी अंजना ने उन्हें बार-बार प्रणाम कर, अपने पति के साथ वेंकटाचल नामक स्थान की ओर शीघ्र प्रस्थान किया।
श्लोक 37 (skanda.2.39.37)
कापिलं तीर्थमासाद्य स्नात्वा निर्मलमानसा । वेंकटाद्रिं समारुह्य स्वामिपुष्करिणीं ययौ ।
kāpilaṁ tīrthamāsādya snātvā nirmalamānasā veṁkaṭādriṁ samāruhya svāmipuṣkariṇīṁ yayau
कापिल तीर्थ में पहुँचकर, निर्मल मन से स्नान करके, वेंकटाद्रि पर चढ़कर वह स्वामिपुष्करिणी गई।
श्लोक 38 (skanda.2.39.38)
स्नात्वा वराहमानम्य वेंकटेशकृतानतिः । मतंगस्य ऋषेर्वाक्यं स्मरन्ती च मुहुर्मुहुः ।
snātvā varāhamānamya veṁkaṭeśakṛtānatiḥ mataṁgasya ṛṣervākyaṁ smarantī ca muhurmuhuḥ
स्नान करके, वराह को प्रणाम करके और वेंकटेश को नमन करके, मतंग ऋषि के वचनों को बार-बार स्मरण करती हुई,
श्लोक 39 (skanda.2.39.39)
वियद्गङ्गां ययावाशु चाञ्जना मंजुभाषिणी । स्नात्वा पीत्वा शुभं तोयं तीरं तस्य तदुन्मुखी ।
viyadgaṅgāṁ yayāvāśu cāñjanā maṁjubhāṣiṇī snātvā pītvā śubhaṁ toyaṁ tīraṁ tasya tadunmukhī
मंजु-भाषिणी अंजना शीघ्र ही वियद्गंगा गई; स्नान करके, शुभ जल पीकर, उसके तट के सम्मुख होकर,
श्लोक 40 (skanda.2.39.40)
प्राणवायुं समुद्दिश्य तपश्चक्रे यतव्रता । फलाहारा जलाहारा निराहारा ततः परम् ।
prāṇavāyuṁ samuddiśya tapaścakre yatavratā phalāhārā jalāhārā nirāhārā tataḥ param
प्राणवायु को उद्दिष्ट कर, संयमित व्रत से उसने तपस्या की — पहले फलाहार, फिर जलाहार, फिर पूर्ण निराहार।
श्लोक 41 (skanda.2.39.41)
सहस्राब्दं तपश्चक्रे न्यस्तनासाग्रदृष्टिका । वयस्या विपुला नाम शुश्रूषामकरोच्छुभा ।
sahasrābdaṁ tapaścakre nyastanāsāgradṛṣṭikā vayasyā vipulā nāma śuśrūṣāmakarocchubhā
नासाग्र पर दृष्टि टिकाकर उसने सहस्र वर्षों तक तपस्या की; विपुला नामक शुभ सखी उसकी सेवा में रहीं।
श्लोक 42 (skanda.2.39.42)
वर्षाणां च सहस्रान्ते वायुर्देवो महामतिः । प्रादुरासीत्तदा तां वै भाषमाणो महामतिः ।
varṣāṇāṁ ca sahasrānte vāyurdevo mahāmatiḥ prādurāsīttadā tāṁ vai bhāṣamāṇo mahāmatiḥ
सहस्र वर्ष बीतने पर महामति वायुदेव प्रकट हुए, और तब उससे बोले —
श्लोक 43 (skanda.2.39.43)
मेषसंक्रमणं भानौ संप्राप्ते मुनिसत्तमाः । पूर्णिमाख्ये तिथौ पुण्ये चित्रानक्षत्रसंयुते ।
meṣasaṁkramaṇaṁ bhānau saṁprāpte munisattamāḥ pūrṇimākhye tithau puṇye citrānakṣatrasaṁyute
[सूत कहते हैं:] हे मुनिश्रेष्ठों! जब सूर्य मेष राशि में प्रविष्ट हुआ, चित्रा नक्षत्र से युक्त पवित्र पूर्णिमा तिथि पर,
श्लोक 44 (skanda.2.39.44)
तवेप्सितमहं दास्ये वरं वरय सुव्रते । इति तद्वचनं श्रुत्वा ततः प्राहाञ्जना सती ।
tavepsitamahaṁ dāsye varaṁ varaya suvrate iti tadvacanaṁ śrutvā tataḥ prāhāñjanā satī
[वायु ने कहा:] "मैं तुम्हें अभीष्ट वर दूँगा; हे सुव्रते, वर माँगो।" यह वचन सुनकर सती अंजना ने कहा —
श्लोक 45 (skanda.2.39.45)
पुत्रं देहि महाभाग वायो देव महामते । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा मातरिश्वाब्रवीत्ततः ।
putraṁ dehi mahābhāga vāyo deva mahāmate tasyāstadvacanaṁ śrutvā mātariśvābravīttataḥ
"हे महाभाग वायु देव, महामते! मुझे पुत्र दीजिए।" उसका यह वचन सुनकर मातरिश्वा (वायु) ने तब कहा —
श्लोक 46 (skanda.2.39.46)
पुत्रस्तेऽहं भविष्यामि ख्यातिं दास्ये शुभानने । इति तस्यै वरं दत्त्वा तत्रैवास्ते महाबलः ।
putraste'haṁ bhaviṣyāmi khyātiṁ dāsye śubhānane iti tasyai varaṁ dattvā tatraivāste mahābalaḥ
"मैं स्वयं तुम्हारा पुत्र बनूँगा; हे शुभानने, मैं तुम्हें ख्याति प्रदान करूँगा।" उसे यह वर देकर वह महाबली वहीं रहे।
श्लोक 47 (skanda.2.39.47)
तदा ब्रह्मादयो देवा इन्द्राद्या लोकपालकाः । वसिष्ठाद्या महात्मानः सनकाद्याश्च योगिनः ।
tadā brahmādayo devā indrādyā lokapālakāḥ vasiṣṭhādyā mahātmānaḥ sanakādyāśca yoginaḥ
तब ब्रह्मा आदि देव, इंद्र आदि लोकपाल, वसिष्ठ आदि महात्मा, तथा सनक आदि योगीजन,
श्लोक 48 (skanda.2.39.48)
व्यासादयश्च विप्रेंद्रा लक्ष्म्या साकं जगत्पतिः । मुनिपत्न्यो देवपत्न्य ऋषिपत्न्यस्तथैव च ।
vyāsādayaśca vipreṁdrā lakṣmyā sākaṁ jagatpatiḥ munipatnyo devapatnya ṛṣipatnyastathaiva ca
व्यास आदि श्रेष्ठ ब्राह्मण, लक्ष्मी सहित जगत्पति, तथा मुनि-पत्नियाँ, देव-पत्नियाँ और ऋषि-पत्नियाँ भी,
श्लोक 49 (skanda.2.39.49)
स्वं स्वं वाहनमारुह्य दारभृत्यसुतादिभिः । आगतास्ते महात्मानो द्रष्टुं तां तपसि स्थिताम् ।
svaṁ svaṁ vāhanamāruhya dārabhṛtyasutādibhiḥ āgatāste mahātmāno draṣṭuṁ tāṁ tapasi sthitām
अपने-अपने वाहन पर सवार होकर, पत्नी-सेवक-पुत्र आदि सहित, तप में स्थित उस अंजना को देखने आए वे महात्मा।
श्लोक 50 (skanda.2.39.50)
आश्चर्यमाश्चर्यमिति ब्रुवाणा ब्रह्मादयो देवगणाश्च सर्वे । आलोकयन्तो दिवि दूरतस्ते स्थितास्तदा ब्रह्ममहेशमुख्याः ।
āścaryamāścaryamiti bruvāṇā brahmādayo devagaṇāśca sarve ālokayanto divi dūrataste sthitāstadā brahmamaheśamukhyāḥ
"आश्चर्य है, आश्चर्य है!" कहते हुए ब्रह्मा आदि और सभी देवगण, आकाश में दूर से देखते हुए, तब ब्रह्मा और महेश आदि वहाँ खड़े रहे।