Skip to main content

अवन्ती खण्ड · अध्याय 287

आदिवराह तीर्थ की महिमा

अध्याय 286अध्याय-सूचीअध्याय 288

श्लोक 1 (skanda.5.287.1)

श्रीमार्कण्डेय उवाच। ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र उत्तरे नर्मदातटे । सर्वपापहरं तीर्थं वाराहं नाम नामतः ।

śrīmārkaṇḍeya uvāca| tato gacchet tu rājendra uttare narmadātaṭe| sarvapāpaharaṁ tīrthaṁ vārāhaṁ nāma nāmataḥ||

श्री मार्कण्डेय बोले - हे राजेन्द्र! इसके पश्चात नर्मदा के उत्तर तट पर वाराह नामक सर्वपापहारी तीर्थ है।

श्लोक 2 (skanda.5.287.2)

तत्र देवो जगद्धाता वाराहं रूपमास्थितः । स्थितो लोकहितार्थाय संसारार्णवतारकः ।

tatra devo jagaddhātā vārāhaṁ rūpam āsthitaḥ| sthito lokahitārthāya saṁsārārṇavatārakaḥ||

वहाँ जगत् के धारक देव ने वाराह रूप धारण किया, लोकहित के लिए संसार-सागर से तारने वाले होकर स्थित रहे।

श्लोक 3 (skanda.5.287.3)

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेद्धरणीधरम् । गन्धमाल्यविशेषैश्च जयशब्दादिमङ्गलैः ।

tatra tīrthe tu yaḥ snātvā pūjayed dharaṇīdharam| gandhamālyaviśeṣaiś ca jayaśabdādimaṅgalaiḥ||

उस तीर्थ में स्नान कर जो विशेष गन्ध-माल्य से तथा जयजयकार आदि मंगल शब्दों से धरणीधर की पूजा करता है -

श्लोक 4 (skanda.5.287.4)

उपवासपरो भूत्वा द्वादश्यां नृपसत्तम । वृषलाः पापकर्माणस्तथैवान्धपिशाचिनः ।

upavāsaparo bhūtvā dvādaśyāṁ nṛpasattama| vṛṣalāḥ pāpakarmāṇas tathaivāndhapiśācinaḥ||

हे नृपसत्तम! द्वादशी को उपवासपरायण होकर - वृषल (पतित), पापकर्मी, तथा अन्धे और पिशाचग्रस्त -

श्लोक 5 (skanda.5.287.5)

आलापाद्गात्रसंपर्कान्निःश्वासात्सहभोजनात् । पापं संक्रमते यस्मात्तस्मात्तान् परिवर्जयेत् ।

ālāpād gātrasaṁparkān niḥśvāsāt sahabhojanāt| pāpaṁ saṅkramate yasmāt tasmāt tān parivarjayet||

-चूँकि वार्तालाप, शारीरिक स्पर्श, श्वास और सहभोजन से पाप संक्रमित होता है, इसलिए उनसे दूर रहे।

श्लोक 6 (skanda.5.287.6)

ब्राह्मणान् पूजयेद्भक्त्या यथाशक्त्या यथाविधि । रात्रौ जागरणं कार्यं कथायां तत्र भारत ।

brāhmaṇān pūjayed bhaktyā yathāśaktyā yathāvidhi| rātrau jāgaraṇaṁ kāryaṁ kathāyāṁ tatra bhārata||

यथाशक्ति और यथाविधि भक्तिपूर्वक ब्राह्मणों की पूजा करे; हे भारत! वहाँ रात्रि में कथा-श्रवण करते हुए जागरण करना चाहिए।

श्लोक 7 (skanda.5.287.7)

प्रभाते विमले स्नात्वा तत्र तीर्थे जगद्गुरुम् । ये पश्यन्ति जितक्रोधास्ते मुक्ताः सर्वपातकैः ।

prabhāte vimale snātvā tatra tīrthe jagadgurum| ye paśyanti jitakrodhās te muktāḥ sarvapātakaiḥ||

जो प्रातःकाल निर्मल जल में स्नान कर उस तीर्थ में जगद्गुरु का दर्शन क्रोधरहित होकर करते हैं, वे समस्त पापों से मुक्त हो जाते हैं।

श्लोक 8 (skanda.5.287.8)

यथा तु दृष्ट्वा भुजगाः सुपर्णं नश्यन्ति मुक्त्वा विषमुग्रतेजः । नश्यन्ति पापानि तथैव शीघ्रं दृष्ट्वा मुखं शूकररूपिणस्तु ।

yathā tu dṛṣṭvā bhujagāḥ suparṇaṁ naśyanti muktvā viṣam ugratejaḥ| naśyanti pāpāni tathaiva śīghraṁ dṛṣṭvā mukhaṁ śūkararūpiṇas tu||

जैसे सर्प उग्रतेजस्वी गरुड़ को देखकर विष त्यागकर भाग जाते हैं, वैसे ही शूकररूपधारी के मुख का दर्शन करने से पाप शीघ्र नष्ट हो जाते हैं।

श्लोक 9 (skanda.5.287.9)

नभोगतं नश्यति चान्धकारं दृष्ट्वा रविं देववरं तथैव । नश्यन्ति पापानि सुदुस्तराणि दृष्ट्वा मुखं पार्थ धराधरस्य ।

nabhogataṁ naśyati cāndhakāraṁ dṛṣṭvā raviṁ devavaraṁ tathaiva| naśyanti pāpāni sudustarāṇi dṛṣṭvā mukhaṁ pārtha dharādharasya||

जैसे आकाश में फैला अंधकार देववर सूर्य को देखकर नष्ट हो जाता है, वैसे ही हे पार्थ! धराधर के मुख का दर्शन करने से दुस्तर पाप भी नष्ट हो जाते हैं।

श्लोक 10 (skanda.5.287.10)

किं तस्य बहुभिर्मन्त्रैर्भक्तिर्यस्य जनार्दने । नमो नारायणायेति मन्त्रः सर्वार्थसाधकः ।

kiṁ tasya bahubhir mantrair bhaktir yasya janārdane| namo nārāyaṇāyeti mantraḥ sarvārthasādhakaḥ||

जिसकी भक्ति जनार्दन में है, उसे अनेक मन्त्रों से क्या प्रयोजन? 'नमो नारायणाय' यह मन्त्र सर्वार्थसाधक है।

श्लोक 11 (skanda.5.287.11)

एकोऽपि कृष्णस्य कृतः प्रणामो दशाश्वमेधावभृथेन तुल्यः । दशाश्वमेधी पुनरेति जन्म कृष्णप्रणामी न पुनर्भवाय ।

eko 'pi kṛṣṇasya kṛtaḥ praṇāmo daśāśvamedhāvabhṛthena tulyaḥ| daśāśvamedhī punar eti janma kṛṣṇapraṇāmī na punarbhavāya||

कृष्ण को किया गया एक भी प्रणाम दस अश्वमेध यज्ञों के अवभृथ स्नान के समान है। दस अश्वमेध करने वाला पुनः जन्म लेता है, किन्तु कृष्ण को प्रणाम करने वाला पुनर्जन्म को प्राप्त नहीं होता।

श्लोक 12 (skanda.5.287.12)

ध्यायमाना महात्मानो रूपं नारायणं हरेः । ये त्यजन्ति स्वकं देहं तत्र तीर्थे जितेन्द्रियाः ।

dhyāyamānā mahātmāno rūpaṁ nārāyaṇaṁ hareḥ| ye tyajanti svakaṁ dehaṁ tatra tīrthe jitendriyāḥ||

जो महात्मा जितेन्द्रिय होकर हरि के नारायण रूप का ध्यान करते हुए उस तीर्थ में अपने शरीर का त्याग करते हैं -

श्लोक 13 (skanda.5.287.13)

ते गच्छन्त्यमलं स्थानं यत्सुरैरपि दुर्लभम् । क्षराक्षरविनिर्मुक्तं तद्विष्णोः परमं पदम् ।

te gacchanty amalaṁ sthānaṁ yat suraiḥ api durlabham| kṣarākṣaravinirmuktaṁ tad viṣṇoḥ paramaṁ padam||

-वे उस निर्मल स्थान को प्राप्त होते हैं, जो देवताओं के लिए भी दुर्लभ है, जो क्षर-अक्षर से मुक्त विष्णु का परम पद है।

अध्याय 286अध्याय-सूचीअध्याय 288