प्रभास खण्ड · अध्याय 478
मूर्तिमती द्वारवती के दर्शन का वर्णन
श्लोक 1 (skanda.7.478.1)
प्रह्लाद उवाच । दिव्यस्वप्रभया ध्वांतं भूतानां नाशयन्सदा । जनयन्परमानंदं भक्तानां च भयापहः ॥ १ ॥
prahlāda uvāca | divyasvaprabhayā dhvāṁtaṁ bhūtānāṁ nāśayansadā | janayanparamānandaṁ bhaktānāṁ ca bhayāpahaḥ || 1 ||
प्रह्लाद ने कहा - अपनी दिव्य प्रभा से सदा प्राणियों के अंधकार का नाश करते हुए, भक्तों के लिए परम आनंद उत्पन्न करने वाला तथा उनके भय को हरने वाला वह हरि-मंदिर था।
श्लोक 2 (skanda.7.478.2)
पताकाभिर्ध्वजस्थाभिर्द्वारकाजयवर्द्धनः । दिव्यपुण्यप्रकाशेन राजते गिरिराडिव ॥ २ ॥
patākābhirdhvajasthābhirdvārakājayavardhanaḥ | divyapuṇyaprakāśena rājate girirāḍiva || 2 ||
फहराती हुई ध्वजाओं की पताकाओं से द्वारका की विजय को बढ़ाने वाला वह मंदिर अपने दिव्य पवित्र प्रकाश से पर्वतराज के समान सुशोभित हो रहा था।
श्लोक 3 (skanda.7.478.3)
दृष्ट्वाऽऽलयं तदा विष्णोस्तदायुधविभूषितम् । विहाय पादुके च्छत्रं दण्डवत्पतिता भुवि ॥ ३ ॥
dṛṣṭvālayaṁ tadā viṣṇostadāyudhavibhūṣitam | vihāya pāduke cchatraṁ daṇḍavatpatitā bhuvi || 3 ||
विष्णु के उस आयुधों से विभूषित मंदिर को देखकर, वे पादुका और छत्र त्याग कर पृथ्वी पर दण्डवत् गिर पड़े।
श्लोक 4 (skanda.7.478.4)
भूमिसंलुठनं तेषां तीर्थानामद्भुतं महत् । अभवद्विप्र शार्दूलाः क्षेत्रादीनां च सर्वशः ॥ ४ ॥
bhūmisaṁluṭhanaṁ teṣāṁ tīrthānāmadbhutaṁ mahat | abhavadvipra śārdūlāḥ kṣetrādīnāṁ ca sarvaśaḥ || 4 ||
हे विप्रश्रेष्ठों! उन समस्त तीर्थों और क्षेत्रों का पृथ्वी पर वह महान् आश्चर्यजनक लोटना (भूमि पर लुढ़कना) सब ओर से हुआ।
श्लोक 5 (skanda.7.478.5)
वाराणसी कुरुक्षेत्रं प्रयागो जाह्नवी तथा । यमुना नर्मदा पुण्या पुण्या प्राची सरस्वती ॥ ५ ॥
vārāṇasī kurukṣetraṁ prayāgo jāhnavī tathā | yamunā narmadā puṇyā puṇyā prācī sarasvatī || 5 ||
वाराणसी, कुरुक्षेत्र, प्रयाग, गंगा, यमुना, पुण्य नर्मदा तथा पुण्य प्राचीसरस्वती,
श्लोक 6 (skanda.7.478.6)
गोदावरी महापुण्या गया तिस्रस्तु मंगलाः । शालिग्रामं महाक्षेत्रं पुण्या चक्रनदी शुभा ॥ ६ ॥
godāvarī mahāpuṇyā gayā tisrastu maṅgalāḥ | śāligrāmaṁ mahākṣetraṁ puṇyā cakranadī śubhā || 6 ||
अत्यंत पुण्यमयी गोदावरी, तीनों मंगलकारी गया, महाक्षेत्र शालिग्राम, तथा पुण्यमयी शुभ चक्रनदी,
श्लोक 7 (skanda.7.478.7)
पयोष्णी तपती कृष्णा कावेर्य्याद्याः सुपुण्यदाः । पुष्करादीनि तीर्थानि सागराः पर्वतोत्तमाः ॥ ७ ॥
payoṣṇī tapatī kṛṣṇā kāveryādyāḥ supuṇyadāḥ | puṣkarādīni tīrthāni sāgarāḥ parvatottamāḥ || 7 ||
पयोष्णी, तपती, कृष्णा, कावेरी आदि परम पुण्यदायिनी नदियाँ, पुष्कर आदि तीर्थ, समुद्र तथा श्रेष्ठ पर्वत,
श्लोक 8 (skanda.7.478.8)
अयोध्या मथुरा माया अवंत्याद्याश्च मुक्तिदाः । श्रीरंगाख्यमनंतं च प्रभासं च विशेषतः ॥ ८ ॥
ayodhyā mathurā māyā avantyādyāśca muktidāḥ | śrīraṅgākhyamanantaṁ ca prabhāsaṁ ca viśeṣataḥ || 8 ||
अयोध्या, मथुरा, माया (हरिद्वार), अवंती आदि मुक्तिदायिनी पुरियाँ, श्रीरंग नामक अनंत क्षेत्र तथा विशेष रूप से प्रभासक्षेत्र,
श्लोक 9 (skanda.7.478.9)
पुरुषोत्तमं महाक्षेत्रमरण्यान्यादयः शुभाः । त्रैलोक्ये वर्त्तमानानि सर्वतीर्थानि सर्वशः ॥ ९ ॥
puruṣottamaṁ mahākṣetramaraṇyānyādayaḥ śubhāḥ | trailokye vartamānāni sarvatīrthāni sarvaśaḥ || 9 ||
महाक्षेत्र पुरुषोत्तम, शुभ नैमिषारण्य आदि वन-क्षेत्र - इस प्रकार त्रिलोक में विद्यमान समस्त तीर्थ सब ओर से (वहाँ उपस्थित हुए)।
श्लोक 10 (skanda.7.478.10)
दृष्ट्वा कृष्णालयं पुण्यं मुहुर्मुहुः प्रहर्षिताः । जय शब्दैर्नमःशब्दैर्गर्जंतो हरिनामभिः ॥ १० ॥
dṛṣṭvā kṛṣṇālayaṁ puṇyaṁ muhurmuhuḥ praharṣitāḥ | jaya śabdairnamaḥśabdairgarjaṁto harināmabhiḥ || 10 ||
कृष्ण के उस पुण्यमय मंदिर को देखकर बार-बार अत्यंत हर्षित हुए और जय-जयकार, नमस्कार के शब्दों तथा हरिनामों से गर्जना करने लगे।
श्लोक 11 (skanda.7.478.11)
आनंदाश्रूणि मुंचंतः प्रेम्णा गद्गदया गिरा । स्तुवंति मुनयः सर्वे तीर्थादीनि च सर्वशः ॥ ११ ॥
ānandāśrūṇi muṁcantaḥ premṇā gadgadayā girā | stuvanti munayaḥ sarve tīrthādīni ca sarvaśaḥ || 11 ||
आनंद के आँसू बहाते हुए प्रेमवश गद्गद वाणी से समस्त मुनिगण और सभी तीर्थ आदि सब ओर से स्तुति करने लगे।
श्लोक 12 (skanda.7.478.12)
अथ संस्तुवतां तेषामन्योन्यं मुदितात्मनाम् । वीक्ष्य वक्त्राणि सर्वेषां महर्षिर्नारदोऽब्रवीत् ॥ १२ ॥
atha saṁstuvatāṁ teṣāmanyonyaṁ muditātmanām | vīkṣya vaktrāṇi sarveṣāṁ maharṣirnārado'bravīt || 12 ||
तत्पश्चात् परस्पर स्तुति करते हुए, आनंदित मन वाले उन सबके मुखों को देखकर महर्षि नारद ने कहा।
श्लोक 13 (skanda.7.478.13)
श्रीनारद उवाच । राशयः पुण्य पुंजानां कृता युष्माभिरुत्तमाः । तज्जन्मना सहस्रैस्तु यद्दृष्टं कृष्णमंदिरम् ॥ १३ ॥
śrīnārada uvāca | rāśayaḥ puṇya puṁjānāṁ kṛtā yuṣmābhiruttamāḥ | tajjanmanā sahasraistu yaddṛṣṭaṁ kṛṣṇamaṁdiram || 13 ||
श्रीनारद ने कहा - आप सबने पुण्य-समूहों की उत्तम राशियाँ अर्जित कर ली हैं, क्योंकि सहस्रों जन्मों के फलस्वरूप ही आपने यह कृष्ण-मंदिर देखा है।
श्लोक 14 (skanda.7.478.14)
दर्शनं कृष्णदेवस्य द्वारकागमने मतिः । दृढभक्तिर्महाविष्णोर्नाल्पस्य तपसः फलम् ॥ १४ ॥
darśanaṁ kṛṣṇadevasya dvārakāgamane matiḥ | dṛḍhabhaktirmahāviṣṇornālpasya tapasaḥ phalam || 14 ||
भगवान् कृष्ण का दर्शन, द्वारका जाने की बुद्धि, तथा महाविष्णु में दृढ़ भक्ति - ये अल्प तप का फल नहीं हैं।
श्लोक 15 (skanda.7.478.15)
धन्या वै पूर्वजास्तेषां वंशजाः कृष्णदर्शनं । सोत्सवा द्वारकां यांति पश्यंति च हरिप्रियाम् ॥ १५ ॥
dhanyā vai pūrvajāsteṣāṁ vaṁśajāḥ kṛṣṇadarśanaṁ | sotsavā dvārakāṁ yānti paśyanti ca haripriyām || 15 ||
धन्य हैं उनके पूर्वज, जिनके वंशज कृष्ण-दर्शन के लिए उत्सवपूर्वक द्वारका को जाते हैं और हरि की प्रिय इस पुरी को देखते हैं।
श्लोक 16 (skanda.7.478.16)
धन्येयं गौतमी गंगा गौतमोऽयं महातपाः । यत्प्रसादेन सर्वेषां कल्याणं समुपस्थितम् ॥ १६ ॥
dhanyeyaṁ gautamī gaṅgā gautamo'yaṁ mahātapāḥ | yatprasādena sarveṣāṁ kalyāṇaṁ samupasthitam || 16 ||
धन्य है यह गौतमी गंगा और धन्य हैं ये महातपस्वी गौतम मुनि, जिनकी कृपा से यह सबका कल्याण प्राप्त हुआ है।
श्लोक 17 (skanda.7.478.17)
यज्ञाध्ययनदानानां तपोव्रतसमाधिनाम् । संप्राप्तफलमस्माभिर्युष्माभिः सर्वतीर्थकाः ॥ १७ ॥
yajñādhyayanadānānāṁ tapovratasamādhinām | saṁprāptaphalamasmābhiryuṣmābhiḥ sarvatīrthakāḥ || 17 ||
हे समस्त तीर्थों! हमने और आपने यज्ञ, अध्ययन, दान, तप, व्रत तथा समाधि का फल प्राप्त कर लिया है।
श्लोक 18 (skanda.7.478.18)
यूयं सर्वाणि तीर्थानि क्षेत्राणि चैव कृत्स्नशः । कृष्णाज्ञया सर्वकालं तिष्ठध्वं सर्वदैवतैः ॥ १८ ॥
yūyaṁ sarvāṇi tīrthāni kṣetrāṇi caiva kṛtsnaśaḥ | kṛṣṇājñayā sarvakālaṁ tiṣṭhadhvaṁ sarvadaivataiḥ || 18 ||
आप समस्त तीर्थ और सम्पूर्ण क्षेत्र, कृष्ण की आज्ञा से सर्वदेवताओं के साथ सदा यहीं निवास करें।
श्लोक 19 (skanda.7.478.19)
वसंति येऽत्र ते धन्या एकाहमपि पावनाः । पश्यंतु सुमहाभागा गोदावर्य्यत्र जाह्नवी ॥ १९ ॥
vasanti ye'tra te dhanyā ekāhamapi pāvanāḥ | paśyantu sumahābhāgā godāvaryatra jāhnavī || 19 ||
जो यहाँ एक दिन भी वास करते हैं, वे धन्य और पवित्र हो जाते हैं। हे अत्यंत भाग्यशालिनी गोदावरी और गंगा! यहीं रहकर दर्शन करो।
श्लोक 20 (skanda.7.478.20)
इयं च शोभते पुण्या द्वारका कृष्ण वल्लभा । प्रपश्यंतु महाभागास्तथा वाराणसीं शुभाम् ॥ २० ॥
iyaṁ ca śobhate puṇyā dvārakā kṛṣṇa vallabhā | prapaśyantu mahābhāgāstathā vārāṇasīṁ śubhām || 20 ||
यह पुण्यमयी द्वारका कृष्ण को अत्यंत प्रिय होकर सुशोभित हो रही है। हे महाभाग्यशालियों! शुभ वाराणसी को भी यहाँ से देखो।
श्लोक 21 (skanda.7.478.21)
क्षेत्राणि कुरुमुख्यानि पश्यंतु द्वारकां प्रभोः । तादृशी मथुरा काशी मायाऽध्योध्या च राजते ॥ २१ ॥
kṣetrāṇi kurumukhyāni paśyantu dvārakāṁ prabhoḥ | tādṛśī mathurā kāśī māyā'yodhyā ca rājate || 21 ||
कुरुक्षेत्र आदि प्रमुख क्षेत्र प्रभु की इस द्वारका को देखें। मथुरा, काशी, माया (हरिद्वार) और अयोध्या भी उसी प्रकार यहाँ सुशोभित हो रहे हैं।
श्लोक 22 (skanda.7.478.22)
अवन्ती न च कांची च क्षेत्रं च पुरुषोत्तमम् । सूर्योपरागकालेऽपि कुरुक्षेत्रं न राजते ॥ २२ ॥
avantī na ca kāñcī ca kṣetraṁ ca puruṣottamam | sūryoparāgakāle'pi kurukṣetraṁ na rājate || 22 ||
अवंती, काञ्ची और पुरुषोत्तम क्षेत्र, तथा सूर्यग्रहण के समय का कुरुक्षेत्र भी इसके समान शोभा नहीं पाता।
श्लोक 23 (skanda.7.478.23)
ईदृशं न गयातीर्थं यादृगेतत्प्रकाशते ॥ २३ ॥
īdṛśaṁ na gayātīrthaṁ yādṛgetatprakāśate || 23 ||
गया-तीर्थ भी इस प्रकार का नहीं है, जिस प्रकार यह प्रकाशित हो रहा है।
श्लोक 24 (skanda.7.478.24)
ग्रहनक्षत्रताराणां यथा सूर्य्यो विराजते । सक्षेत्रतीर्थराजानां द्वारकार्को विराजते ॥ २४ ॥
grahanakṣatratārāṇāṁ yathā sūryo virājate | sakṣetratīrtharājānāṁ dvārakārko virājate || 24 ||
जैसे ग्रहों, नक्षत्रों और तारों में सूर्य सुशोभित होता है, वैसे ही समस्त क्षेत्र-तीर्थराजों में सूर्यरूप द्वारका सुशोभित होती है।
श्लोक 25 (skanda.7.478.25)
प्रह्लाद उवाच । निशम्य नारदेनोक्तं प्रहृष्टाश्च तथा द्विजाः । क्षेत्राणि सर्वतीर्थानि पुरस्कृत्य च गौतमम् ॥ २५ ॥
prahlāda uvāca | niśamya nāradenoktaṁ prahṛṣṭāśca tathā dvijāḥ | kṣetrāṇi sarvatīrthāni puraskṛtya ca gautamam || 25 ||
प्रह्लाद ने कहा - नारद के इस कथन को सुनकर हर्षित हुए ब्राह्मणों, सभी क्षेत्रों और तीर्थों ने गौतम को आगे कर,
श्लोक 26 (skanda.7.478.26)
विहाय गौतमीं तत्र प्रययुर्ह्यग्रतोग्रतः । प्रहृष्टा गौतमी तत्र प्रणम्य त्वरिता ययौ ॥ २६ ॥
vihāya gautamīṁ tatra prayayurhyagratogrataḥ | prahṛṣṭā gautamī tatra praṇamya tvaritā yayau || 26 ||
वहाँ गौतमी को छोड़कर सब आगे-आगे बढ़ चले। हर्षित हुई गौतमी भी वहाँ प्रणाम करके शीघ्र चल पड़ी।
श्लोक 27 (skanda.7.478.27)
गीतवाद्यैश्च नृत्यैश्च पताकाभिः समंततः । प्रययुः स्तोत्रपाठैश्च सर्वे ते द्वारकाश्रये ॥ २७ ॥
gītavādyaiśca nṛtyaiśca patākābhiḥ samaṁtataḥ | prayayuḥ stotrapāṭhaiśca sarve te dvārakāśraye || 27 ||
गीत, वाद्य, नृत्य, चारों ओर पताकाओं तथा स्तोत्र-पाठ के साथ वे सब द्वारका की शरण में चल पड़े।
श्लोक 28 (skanda.7.478.28)
स तीर्थान्यग्रतः कृत्वा मध्ये कृत्वा तु शोभनम् । प्रयागं तीर्थराजं च प्रहृष्टं क्षेत्रदर्शनात् ॥ २८ ॥
sa tīrthānyagrataḥ kṛtvā madhye kṛtvā tu śobhanam | prayāgaṁ tīrtharājaṁ ca prahṛṣṭaṁ kṣetradarśanāt || 28 ||
उसने (गौतम ने) तीर्थों को आगे रखकर, तीर्थराज सुंदर प्रयाग को मध्य में रखा, जो उस क्षेत्र के दर्शन से हर्षित था।
श्लोक 29 (skanda.7.478.29)
ततः पश्चात्सरित्स्नानं चकार ऋषिसत्तमः । जाह्नवी गौतमी रेवा यमुनाप्राक्सरस्वती ॥ २९ ॥
tataḥ paścātsaritsnānaṁ cakāra ṛṣisattamaḥ | jāhnavī gautamī revā yamunāprāksarasvatī || 29 ||
तत्पश्चात् उस श्रेष्ठ ऋषि ने नदी-स्नान किया, तथा गंगा, गौतमी, रेवा (नर्मदा), यमुना और प्राची सरस्वती ने भी,
श्लोक 30 (skanda.7.478.30)
सरयूर्गंडकी तापी पयोष्णी यमुना तथा । कृष्णा भीमरथी गंगा कावेरी चाघनाशिनी ॥ ३० ॥
sarayūrgaṁḍakī tāpī payoṣṇī yamunā tathā | kṛṣṇā bhīmarathī gaṅgā kāverī cāghanāśinī || 30 ||
सरयू, गंडकी, तापी, पयोष्णी, यमुना, कृष्णा, भीमरथी, गंगा तथा पापनाशिनी कावेरी -
श्लोक 31 (skanda.7.478.31)
मंदाकिनी महापुण्या पुण्या भोगवती नदी । व्रजंति युगपत्सर्वाः पश्यंत्यो द्वारकां पुरीम् ॥ ३१ ॥
maṁdākinī mahāpuṇyā puṇyā bhogavatī nadī | vrajaṁti yugapatsarvāḥ paśyantyo dvārakāṁ purīm || 31 ||
अत्यंत पुण्यमयी मंदाकिनी और पुण्यमयी भोगवती नदी - ये सब एक साथ द्वारकापुरी को देखती हुई चल पड़ीं।
श्लोक 32 (skanda.7.478.32)
ततस्ते सागराः सप्त स्वैःस्वैस्तीर्थैः समन्विताः । ततः पश्चादरण्यान्याश्रमैः पुण्यैयुतानि च ॥ ३२ ॥
tataste sāgarāḥ sapta svaiḥsvaistīrthaiḥ samanvitāḥ | tataḥ paścādaraṇyānyāśramaiḥ puṇyairyutāni ca || 32 ||
तत्पश्चात् अपने-अपने तीर्थों सहित सातों समुद्र चले, और उनके पीछे पुण्यमय आश्रमों सहित वन,
श्लोक 33 (skanda.7.478.33)
ततस्तु पर्वता रम्या मेर्वाद्यास्तु सुशोभनाः । नृत्यंतो गायमानाश्च स्तवाद्यैस्तु महर्षिभिः ॥ ३३ ॥
tatastu parvatā ramyā mervādyāstu suśobhanāḥ | nṛtyanto gāyamānāśca stavādyaistu maharṣibhiḥ || 33 ||
फिर मेरु आदि रमणीय और सुंदर पर्वत, महर्षियों के स्तवों के साथ नाचते और गाते हुए चल पड़े।
श्लोक 34 (skanda.7.478.34)
ततश्च ऋषयो देवाः समंताद्धृष्टमानसाः । गायंतो नृत्यमानाश्च गर्जंतो हरिनामभिः ॥ ३४ ॥
tataśca ṛṣayo devāḥ samaṁtāddhṛṣṭamānasāḥ | gāyanto nṛtyamānāśca garjanto harināmabhiḥ || 34 ||
फिर चारों ओर से प्रसन्नचित्त ऋषिगण और देवगण गाते, नाचते और हरिनामों से गर्जना करते हुए (आगे बढ़े)।
श्लोक 35 (skanda.7.478.35)
वादित्रनिनदैरुच्चैर्जयशब्दैः प्रहर्षिताः । प्राप्तास्ते गोमतीतीरं सर्वयज्ञसमन्विताः । ववंदिरे महापुण्याः सर्वे ते हृष्टमानसाः ॥ ३५ ॥
vāditraninadairuccairjayaśabdaiḥ praharṣitāḥ | prāptāste gomatītīraṁ sarvayajñasamanvitāḥ | avaṁdire mahāpuṇyāḥ sarve te hṛṣṭamānasāḥ || 35 ||
ऊँचे वाद्यों की ध्वनि और जय-जयकार के शब्दों से हर्षित होकर, सभी यज्ञों सहित वे गोमती के तट पर पहुँचे। प्रसन्नचित्त वे सभी परम पुण्यात्मा वहाँ वंदना करने लगे।
श्लोक 36 (skanda.7.478.36)
श्रीनारद उवाच । हे भागीरथि हे रेवे यमुने शृणु गौतमि । श्रेष्ठा श्रीगोमतीदेवी विख्याता भुवनत्रये ॥ ३६ ॥
śrīnārada uvāca | he bhāgīrathi he reve yamune śṛṇu gautami | śreṣṭhā śrīgomatīdevī vikhyātā bhuvanatraye || 36 ||
श्रीनारद ने कहा - हे भागीरथी! हे रेवा! हे यमुने! हे गौतमी! सुनो - देवी गोमती तीनों लोकों में विख्यात और श्रेष्ठ हैं।
श्लोक 37 (skanda.7.478.37)
यस्याः सकृज्जलस्नानं स्पर्द्धते ब्रह्मविद्यया । तेन वै गोमती सेयं सर्वतीर्थोत्तमोत्तमा । ब्रह्मज्ञानेन मुच्यंते प्रयागमरणेन वा । स्नानमात्रेण गोमत्यां मुच्यते पूर्वजैः सह ॥ ३७ ॥
yasyāḥ sakṛjjalasnānaṁ spardhate brahmavidyayā | tena vai gomatī seyaṁ sarvatīrthottamottamā | brahmajñānena mucyaṁte prayāgamaraṇena vā | snānamātreṇa gomatyāṁ mucyate pūrvajaiḥ saha || 37 ||
जिसके जल में एक बार स्नान भी ब्रह्मविद्या की बराबरी करता है, इसीलिए यह गोमती समस्त तीर्थों में उत्तमोत्तम है। ब्रह्मज्ञान से अथवा प्रयाग में मरण से मुक्ति मिलती है, परंतु गोमती में केवल स्नान मात्र से ही मनुष्य अपने पूर्वजों सहित मुक्त हो जाता है।
श्लोक 38 (skanda.7.478.38)
प्रह्लाद उवाच । निशम्य तानि तीर्थानि माहात्म्यं महदद्भुतम् । गोमत्याः श्रद्धया स्नात्वा उत्सवैरग्रतो ययुः ॥ ३८ ॥
prahlāda uvāca | niśamya tāni tīrthāni māhātmyaṁ mahadadbhutam | gomatyāḥ śraddhayā snātvā utsavairagrato yayuḥ || 38 ||
प्रह्लाद ने कहा - यह गोमती की महान् अद्भुत महिमा सुनकर, उन तीर्थों ने श्रद्धापूर्वक स्नान किया और उत्सव मनाते हुए आगे बढ़ चले।
श्लोक 39 (skanda.7.478.39)
ततः क्षेत्राणि तीर्थानि सरितः सागरादयः । ददृशुर्द्वारकां रम्यामागता द्वारमण्डपे ॥ ३९ ॥
tataḥ kṣetrāṇi tīrthāni saritaḥ sāgarādayaḥ | dadṛśurdvārakāṁ ramyāmāgatā dvāramaṇḍape || 39 ||
तत्पश्चात् क्षेत्र, तीर्थ, नदियाँ तथा समुद्र आदि द्वार-मंडप में पहुँचकर रमणीय द्वारका के दर्शन करने लगे।
श्लोक 40 (skanda.7.478.40)
स्थितां सिंहासने दिव्ये मणिकांचनभूषिते । सुन्दरां शुक्ल वर्णां च रुद्रादित्यसमप्रभाम् ॥ ४० ॥
sthitāṁ siṁhāsane divye maṇikāṁcanabhūṣite | sundarāṁ śukla varṇāṁ ca rudrādityasamaprabhām || 40 ||
वे रत्न और स्वर्ण से सुसज्जित दिव्य सिंहासन पर विराजमान, सुंदर, श्वेतवर्णा तथा रुद्र और आदित्य के समान तेजस्विनी (द्वारकादेवी को देखने लगे)।
श्लोक 41 (skanda.7.478.41)
दिव्यवस्त्रां सुगंधाढ्यां रत्नाभरणभूषिताम् । किरीटकुण्डलैर्दिव्यैः शोभितां कंकणादिभिः ॥ ४१ ॥
divyavastrāṁ sugaṁdhāḍhyāṁ ratnābharaṇabhūṣitām | kirīṭakuṇḍalairdivyaiḥ śobhitāṁ kaṁkaṇādibhiḥ || 41 ||
दिव्य वस्त्रों से युक्त, सुगंध से भरपूर, रत्नाभूषणों से विभूषित, तथा दिव्य मुकुट, कुंडल एवं कंकण आदि से सुशोभित (उस द्वारकादेवी को देखा)।
श्लोक 42 (skanda.7.478.42)
वरदाभयहस्तां च शंखचक्रगदायुधाम् । श्वेतातपत्रशोभाढ्यां चामरव्यजनादिभिः ॥ ४२ ॥
varadābhayahastāṁ ca śaṁkhacakragadāyudhām | śvetātapatraśobhāḍhyāṁ cāmaravyajanādibhiḥ || 42 ||
वरद और अभय मुद्रा में हाथ धारण करने वाली, शंख, चक्र, गदा आयुधों से युक्त, श्वेत छत्र की शोभा से सम्पन्न, तथा चामर-व्यजन आदि से (सेवित)।
श्लोक 43 (skanda.7.478.43)
संस्तवैः स्तूयमानां च गीतवाद्यादिहर्षिताम् । महासिंहासनस्थां तु दृष्ट्वा द्वारवतीं पुरीम् । प्रणेमुर्युगपत्सर्वे सर्वाणि च सुभक्तितः ॥ ४३ ॥
saṁstavaiḥ stūyamānāṁ ca gītavādyādiharṣitām | mahāsiṁhāsanasthāṁ tu dṛṣṭvā dvāravatīṁ purīm | praṇemuryugapatsarve sarvāṇi ca subhaktitaḥ || 43 ||
स्तोत्रों से स्तुति की जाती हुई, गीत-वाद्य आदि से हर्षित, महासिंहासन पर विराजमान द्वारवती पुरी (देवी) को देखकर, वे सब एक साथ अत्यंत भक्तिपूर्वक प्रणाम करने लगे।