Skip to main content

अम्बिका खण्ड · अध्याय 64

देवी-सेना का प्रस्थान

अध्याय 63अध्याय-सूचीअध्याय 65

श्लोक 1 (skanda.8.64.1)

सनत्कुमार उवाच । आहत्य भेरीः सन्नह्य दितिजा दानवाश्च ते । तदा सन्नाहयामासू रथनागतुरङ्गमान्

sanatkumāra uvāca | āhatya bherīḥ sannahya ditijā dānavāśca te | tadā sannāhayāmāsū rathanāgaturaṅgamān

सनत्कुमार ने कहा - युद्ध-भेरी बजाकर और स्वयं शस्त्रसज्जित होकर, उन दितिपुत्रों और दानवों ने तब अपने रथों, हाथियों और घोड़ों को सुसज्जित किया।

श्लोक 2 (skanda.8.64.2)

गृहीततोयानानीय ततो दैत्या मतङ्गजान् । मदस्फातिकरान् दत्त्वा धूपाँश्च कवलानि च

gṛhītatoyānānīya tato daityā mataṅgajān | madasphātikarān dattvā dhūpā~śca kavalāni ca

तब दैत्यों ने जल पिलाए हुए हाथियों को लाकर, उन्हें मद बढ़ाने वाले पदार्थ, धूप और कवल (आहार-पिंड) देकर,

श्लोक 3 (skanda.8.64.3)

तथा कक्षाश्च सन्नाह्या ग्रैवेयाँश्च सुसंस्कृतान् । अंकुशान् सर्वलोहाँश्च हेमरत्नपरिष्कृतान्

tathā kakṣāśca sannāhyā graiveyā~śca susaṁskṛtān | aṁkuśān sarvalohā~śca hemaratnapariṣkṛtān

तथा कसे हुए साज-सामान, सुसज्जित गलपट्टियाँ, तथा स्वर्ण-रत्नों से सुसज्जित संपूर्ण लौह-अंकुश बाँधे।

श्लोक 4 (skanda.8.64.4)

करेणुषु समारूढाः समन्ताद् गजसादिनः । आबबन्धुर्विचित्राणि वर्माणि विधिवत्तदा

kareṇuṣu samārūḍhāḥ samantād gajasādinaḥ | ābabandhurvicitrāṇi varmāṇi vidhivattadā

हथिनियों पर चारों ओर सवार गज-सवारों ने तब विधिपूर्वक अपने विचित्र कवच बाँधे।

श्लोक 5 (skanda.8.64.5)

तिर्यगूर्ध्वमुखान् सस्यग् बबन्धुस्तोमरेषुधीन् । आयुधानि च सर्वाणि बबन्धुरुभयोरपि

tiryagūrdhvamukhān sasyag babandhustomareṣudhīn | āyudhāni ca sarvāṇi babandhurubhayorapi

उन्होंने तिरछे तथा ऊपर की ओर मुख किए हुए तोमरों के तरकश भलीभाँति बाँधे, और दोनों ओर समस्त आयुध भी बाँधे।

श्लोक 6 (skanda.8.64.6)

पार्श्वयोरासनानां तु त्रयाणामपि भागशः । वैजयन्तीपताकाश्च समुच्छिश्रियिरे ततः

pārśvayorāsanānāṁ tu trayāṇāmapi bhāgaśaḥ | vaijayantīpatākāśca samucchiśriyire tataḥ

फिर तीनों हौदों के दोनों ओर, भाग-भाग में, वैजयंती पताकाएँ ऊँची फहराई गईं।

श्लोक 7 (skanda.8.64.7)

तुरङ्गान् स्नातपीताँश्च वर्मिणो बद्धबालधीन् । आरूढा बद्धनिस्त्रिंशा दानवा लोहजालिनः

turaṅgān snātapītā~śca varmiṇo baddhabāladhīn | ārūḍhā baddhanistriṁśā dānavā lohajālinaḥ

कवचधारी, लोहजाल से आवृत दानव, तलवारें बाँधे हुए, स्नान कराए-पिलाए, पूँछें बाँधी हुई घोड़ों पर सवार हुए।

श्लोक 8 (skanda.8.64.8)

आरूढा रथिनः केचिद् रथान् युक्ततुरङ्गमान् । सायुधान्सपताकाँश्च प्रयस्तान् स्वक्षकूबरान्

ārūḍhā rathinaḥ kecid rathān yuktaturaṅgamān | sāyudhānsapatākā~śca prayastān svakṣakūbarān

कुछ रथी घोड़ों से जुते, आयुधों और पताकाओं से सुसज्जित, सुंदर धुरे और जुए वाले, सुसज्जित रथों पर सवार हुए।

श्लोक 9 (skanda.8.64.9)

अथ शुंभो निशुंभश्च भ्रातरौ दानवेश्वरौ । आरुह्य बद्धकवचौ बलोन्मत्तौ महासुरौ

atha śuṁbho niśuṁbhaśca bhrātarau dānaveśvarau | āruhya baddhakavacau balonmattau mahāsurau

फिर शुंभ और निशुंभ, दानवों के दोनों भ्राता-स्वामी, बल से उन्मत्त वे दोनों महाअसुर, कवच बाँधकर सवार होकर,

श्लोक 10 (skanda.8.64.10)

सांग्रामिकौ सुसंयत्तौ रथौ वल्गत्तुरङ्गमौ । सायुधौ सपताकौ च कार्त्तस्वरमयौ पृथक्

sāṁgrāmikau susaṁyattau rathau valgatturaṅgamau | sāyudhau sapatākau ca kārttasvaramayau pṛthak

अपने-अपने युद्धार्थ सुसज्जित, नृत्य करते घोड़ों से युक्त, आयुध-पताका सहित, स्वर्णमय पृथक्-पृथक् रथों पर,

श्लोक 11 (skanda.8.64.11)

निर्जग्मतुर्महोरस्कौ प्रयुक्तजयमङ्गलौ । मागधैर्वन्दिभिः सूतैः स्तूयमानौ पुरःसरैः

nirjagmaturmahoraskau prayuktajayamaṅgalau | māgadhairvandibhiḥ sūtaiḥ stūyamānau puraḥsaraiḥ

वे दोनों चौड़ी छाती वाले, विजय-मंगल संपन्न करके, आगे चलते हुए मागधों, वंदीजनों और सूतों द्वारा स्तुति किए जाते हुए, निकल पड़े।

श्लोक 12 (skanda.8.64.12)

ततो यातुं समारब्धास्तूर्याण्याहत्य संघशः । यत्रास्ते कौशिकी देवी तं शैलमभितोसुराः

tato yātuṁ samārabdhāstūryāṇyāhatya saṁghaśaḥ | yatrāste kauśikī devī taṁ śailamabhitosurāḥ

तब असुरगण एक साथ तुरहियाँ बजाकर, उस पर्वत की ओर, जहाँ देवी कौशिकी विराजमान थीं, प्रस्थान करने लगे।

श्लोक 13 (skanda.8.64.13)

अथ दानवसिंहानां ध्वजाः पेतुर्यियासताम् । अशिवञ्च शिवा नेदुर्दीप्तायां दिशि संस्थिताः

atha dānavasiṁhānāṁ dhvajāḥ peturyiyāsatām | aśivañca śivā nedurdīptāyāṁ diśi saṁsthitāḥ

तब उन सिंह-सम दानवों के, जो चलना चाहते थे, ध्वज गिर पड़े; और प्रज्वलित दिशा में खड़ी सियारिनें अशुभ स्वर में बोल उठीं।

श्लोक 14 (skanda.8.64.14)

पपात नभसो रेणुः कपोतोदरधूसरः । उपरिष्टाच्च सेनाया बभ्रमुर्गृध्रवायसाः

papāta nabhaso reṇuḥ kapotodaradhūsaraḥ | upariṣṭācca senāyā babhramurgṛdhravāyasāḥ

आकाश से कबूतर के पेट के समान धूसर धूल गिरने लगी; और सेना के ऊपर गिद्ध और कौवे मँडराने लगे।

श्लोक 15 (skanda.8.64.15)

प्रतीपञ्च ववौ तेषां रजोगर्भः समीरणः । ररास परुषं व्योम चचाल च वसुन्धरा

pratīpañca vavau teṣāṁ rajogarbhaḥ samīraṇaḥ | rarāsa paruṣaṁ vyoma cacāla ca vasundharā

उनके सामने धूलभरी विपरीत वायु बहने लगी; आकाश कठोर स्वर में गरजा और पृथ्वी काँप उठी।

श्लोक 16 (skanda.8.64.16)

पराजयनिमित्तानि बुध्यमानाः सुरद्विषः । अभिजग्मुः कृतान्तेन कृष्यमाणा इवावशाः

parājayanimittāni budhyamānāḥ suradviṣaḥ | abhijagmuḥ kṛtāntena kṛṣyamāṇā ivāvaśāḥ

पराजय के इन शकुनों को जानते हुए भी, वे देव-शत्रु मानो काल द्वारा खींचे जाकर विवश होकर आगे बढ़ते गए।

श्लोक 17 (skanda.8.64.17)

आदिदेशाथ दैत्येन्द्रो मूकमारक्षिकं तदा । गृहाण शुल्कमिति तां ब्रूहि गत्वा सुमध्यमाम्

ādideśātha daityendro mūkamārakṣikaṁ tadā | gṛhāṇa śulkamiti tāṁ brūhi gatvā sumadhyamām

तब दैत्येंद्र ने रक्षक मूक को आज्ञा दी - 'जाओ और उस सुमध्यमा से कहो - "अपना शुल्क स्वीकार करो।"'

श्लोक 18 (skanda.8.64.18)

स गत्वा वचनात्तस्य प्रणम्योवाच कौशिकीम् । शुल्कं किल गृहाणार्ये दीयमानं सुरद्विषा

sa gatvā vacanāttasya praṇamyovāca kauśikīm | śulkaṁ kila gṛhāṇārye dīyamānaṁ suradviṣā

उसने जाकर, उसके वचन से, प्रणाम करके कौशिकी से कहा - 'हे आर्ये, देव-शत्रु द्वारा दिया जा रहा यह शुल्क स्वीकार करो।'

श्लोक 19 (skanda.8.64.19)

एवमस्त्विति सा प्रोच्य तं विसृज्य च दानवम् । व्यवर्धत महायोगा योगमास्थाय कौशिकी

evamastviti sā procya taṁ visṛjya ca dānavam | vyavardhata mahāyogā yogamāsthāya kauśikī

'ऐसा ही हो' कहकर और उस दानव को विदा करके, महायोगिनी कौशिकी योग में स्थित होकर बढ़ने लगीं।

श्लोक 20 (skanda.8.64.20)

अथ तस्याः समुत्पेदु र्गात्रेभ्यः प्रमदोत्तमाः । बद्धगोधांगुलित्राणाः सायुधा भीमदर्शनाः

atha tasyāḥ samutpedu rgātrebhyaḥ pramadottamāḥ | baddhagodhāṁgulitrāṇāḥ sāyudhā bhīmadarśanāḥ

तब उनके अंगों से श्रेष्ठ स्त्रियाँ प्रकट हुईं, गोधा-चर्म के अंगुलित्राण बाँधे हुए, सशस्त्र, भयंकर दर्शन वाली।

श्लोक 21 (skanda.8.64.21)

वायसी वायसास्यानां स्त्रीणां कोट्या समावृता । उपका कोकिला स्याभिस्तावतीभिर्महाबला

vāyasī vāyasāsyānāṁ strīṇāṁ koṭyā samāvṛtā | upakā kokilā syābhistāvatībhirmahābalā

वायसी, कौवे के मुख वाली करोड़ों स्त्रियों से घिरी हुई; उपका, महाबला, उतनी ही कोकिला-मुख वाली स्त्रियों से घिरी हुई;

श्लोक 22 (skanda.8.64.22)

प्रचण्डा सिंहवक्त्राभिर्देवीभिरभिसंवृता । उग्रा व्याघ्रमुखाभिश्च परितः परिरक्षिता

pracaṇḍā siṁhavaktrābhirdevībhirabhisaṁvṛtā | ugrā vyāghramukhābhiśca paritaḥ parirakṣitā

प्रचंडा, सिंहमुख देवियों से आवृत; उग्रा, व्याघ्रमुख देवियों द्वारा चारों ओर से रक्षित;

श्लोक 23 (skanda.8.64.23)

जया च गजवक्त्राभिर्जयन्ती च महाबला । देवीभिः शिखिवक्त्राभिरमेया भिर्वृतानघा

jayā ca gajavaktrābhirjayantī ca mahābalā | devībhiḥ śikhivaktrābhirameyā bhirvṛtānaghā

जया, गजमुख देवियों से युक्त; और महाबला जयंती, निष्पाप, असंख्य मयूरमुख देवियों से घिरी हुई;

श्लोक 24 (skanda.8.64.24)

जयमानाश्ववक्त्राभिर्हंसास्याभिः प्रभावृता । प्रभावती च चक्राह्ववदनाभिर्महाबला

jayamānāśvavaktrābhirhaṁsāsyābhiḥ prabhāvṛtā | prabhāvatī ca cakrāhvavadanābhirmahābalā

जयमाना, अश्वमुख देवियों से युक्त; प्रभा, हंसमुख देवियों से घिरी; और महाबला प्रभावती, चक्रवाक-मुख देवियों से युक्त;

श्लोक 25 (skanda.8.64.25)

शिवा गोमायुवक्त्राभिरशिवा विद्विषां रणे । सरमा श्वमुखीभिश्च वृता परमदुर्जया

śivā gomāyuvaktrābhiraśivā vidviṣāṁ raṇe | saramā śvamukhībhiśca vṛtā paramadurjayā

शिवा, गीदड़-मुख देवियों से युक्त - शत्रुओं के लिए युद्ध में अशुभ; और सरमा, अत्यंत दुर्जय, कुत्तामुख देवियों से घिरी;

श्लोक 26 (skanda.8.64.26)

विजया श्येनवक्त्राभिः सर्वतः परिरक्षिता । कंकास्याभिर्वृता मृत्युर्हन्त्रीभिः समरे रिपून्

vijayā śyenavaktrābhiḥ sarvataḥ parirakṣitā | kaṁkāsyābhirvṛtā mṛtyurhantrībhiḥ samare ripūn

विजया, बाजमुख देवियों से चारों ओर रक्षित; और मृत्यु, युद्ध में शत्रुओं की संहारिणी, बगुलामुख देवियों से घिरी;

श्लोक 27 (skanda.8.64.27)

नियतिर्मद्गुवक्त्राभि र्दुर्जयाभिः परैर्युधि । अशनिः कुक्कुटास्याभिर्बह्वीभिरभिनादिता

niyatirmadguvaktrābhi rdurjayābhiḥ parairyudhi | aśaniḥ kukkuṭāsyābhirbahvībhirabhināditā

नियति, जलकाग-मुख देवियों से युक्त, युद्ध में शत्रुओं के लिए दुर्जय; और अशनि, अनेक कुक्कुट-मुख देवियों से गूँजती हुई।

श्लोक 28 (skanda.8.64.28)

रेवती वृषदंशा च पूतना कटपूतना । आलम्बा किन्नरी षष्ठी शकुनिर्मुखमण्डिका

revatī vṛṣadaṁśā ca pūtanā kaṭapūtanā | ālambā kinnarī ṣaṣṭhī śakunirmukhamaṇḍikā

[और वहाँ थीं] रेवती, वृषदंशा, पूतना, कटपूतना, आलंबा, किन्नरी, षष्ठी, शकुनि तथा मुखमंडिका,

श्लोक 29 (skanda.8.64.29)

अलक्ष्मीरधृतिर्लक्ष्मीः पोतकी वानरी स्पृहा । एताश्चान्याश्च कौशिक्याः संबभूवुर्महाबलाः

alakṣmīradhṛtirlakṣmīḥ potakī vānarī spṛhā | etāścānyāśca kauśikyāḥ saṁbabhūvurmahābalāḥ

अलक्ष्मी, अधृति, लक्ष्मी, पोतकी, वानरी और स्पृहा - ये तथा अन्य महाबला देवियाँ कौशिकी से उत्पन्न हुईं।

श्लोक 30 (skanda.8.64.30)

नानावेषधराभिश्च बह्वीभिः परितो वृता । बिभ्रतीभिर्विचित्राणि कवचान्यायुधानि च

nānāveṣadharābhiśca bahvībhiḥ parito vṛtā | bibhratībhirvicitrāṇi kavacānyāyudhāni ca

वे चारों ओर विविध वेष धारण किए हुए अनेक देवियों से घिरी हुई थीं, जो विचित्र कवच और आयुध धारण किए हुए थीं।

श्लोक 31 (skanda.8.64.31)

ससर्ज कौशिकी तूर्णं हैमान्सांग्रामिकान् रथान् । युक्तानश्वैर्मनोवेगैः सायुधानुच्छ्रितध्वजान्

sasarja kauśikī tūrṇaṁ haimānsāṁgrāmikān rathān | yuktānaśvairmanovegaiḥ sāyudhānucchritadhvajān

कौशिकी ने तुरंत स्वर्ण-निर्मित युद्ध-रथ रचे, जो मन के समान वेगवान् घोड़ों से युक्त, आयुध और ऊँचे ध्वजों से युक्त थे,

श्लोक 32 (skanda.8.64.32)

वाजिनः सोपकरणान् मदोन्मत्तान् मतङ्गजान् । आयुधानि तनुत्राणि तूर्याणि विविधानि च

vājinaḥ sopakaraṇān madonmattān mataṅgajān | āyudhāni tanutrāṇi tūryāṇi vividhāni ca

तथा साज-सज्जित घोड़े, मद से उन्मत्त हाथी, आयुध, कवच और अनेक प्रकार की तुरहियाँ भी रचीं।

श्लोक 33 (skanda.8.64.33)

उवाच च महायोगा ता देवीः पुरतः स्थिताः । देव्यः शुंभो निशुंभश्च भ्रातरौ देवकण्टकौ

uvāca ca mahāyogā tā devīḥ purataḥ sthitāḥ | devyaḥ śuṁbho niśuṁbhaśca bhrātarau devakaṇṭakau

और उस महायोगिनी ने अपने सामने खड़ी उन देवियों से कहा - 'हे देवियो, देवताओं के कंटक-स्वरूप दोनों भाई शुंभ और निशुंभ,'

श्लोक 34 (skanda.8.64.34)

नेतुं मां किल संग्रामे विजित्य रणमूर्धनि । आगतौ तौ बलोन्मत्तौ सहितौ दैत्यदानवैः

netuṁ māṁ kila saṁgrāme vijitya raṇamūrdhani | āgatau tau balonmattau sahitau daityadānavaiḥ

'-वे दोनों, बल से उन्मत्त, दैत्य-दानवों सहित, मुझे युद्ध में जीतकर, रणभूमि के शिखर पर ले जाने के लिए आए हैं।'

श्लोक 35 (skanda.8.64.35)

तावहं विनिहंस्यामि शेषान् हत सुरद्विषः । अजराश्चामराश्चैव भविष्यथ महाबलाः

tāvahaṁ vinihaṁsyāmi śeṣān hata suradviṣaḥ | ajarāścāmarāścaiva bhaviṣyatha mahābalāḥ

'उन दोनों को मैं स्वयं मारूँगी; शेष देव-शत्रुओं को तुम मारो। तुम सब महाबली, अजर और अमर हो जाओगी।'

श्लोक 36 (skanda.8.64.36)

इति ताभ्यो वरं दत्त्वा समादिश्य च तास्तदा । देवीर्देवी महाभागा युद्धाय कृतनिश्चया

iti tābhyo varaṁ dattvā samādiśya ca tāstadā | devīrdevī mahābhāgā yuddhāya kṛtaniścayā

इस प्रकार उन्हें वर देकर और उन देवियों को आदेश देकर, वह महाभागा देवी तब युद्ध के लिए दृढ़ निश्चय कर बैठीं।

श्लोक 37 (skanda.8.64.37)

अथ सा स्वरथं महारथं मनसाचिन्तयदच्युता तदा । तमुपस्थितमाशु चिन्तितं प्रददौ यं गिरिराजनन्दना

atha sā svarathaṁ mahārathaṁ manasācintayadacyutā tadā | tamupasthitamāśu cintitaṁ pradadau yaṁ girirājanandanā

तब उस अच्युता देवी ने मन में अपने महारथ का चिंतन किया; और चिंतन करते ही वह रथ तुरंत उपस्थित हो गया, जो पर्वतराज की पुत्री (पार्वती) द्वारा प्रदत्त था।

श्लोक 38 (skanda.8.64.38)

ज्वलदग्निसमानवर्च्चसं परितो रत्नमयूखमालिनम् । पुरतः समवेक्ष्य कौशिकी सुकृतं हेममयं नभश्चरम्

jvaladagnisamānavarccasaṁ parito ratnamayūkhamālinam | purataḥ samavekṣya kauśikī sukṛtaṁ hemamayaṁ nabhaścaram

कौशिकी ने अपने सामने उस रथ को देखा - प्रज्वलित अग्नि के समान तेजस्वी, चारों ओर रत्नों की किरणों की माला वाला, सुनिर्मित, स्वर्णमय, आकाश में विचरने वाला।

श्लोक 39 (skanda.8.64.39)

विविधायुधवर्मसंयुतं प्रचलत्पिङ्गसटाकलापिभिः । समरे जयिभिर्द्विषद्बलं युक्तं केसरिभिर्महाबलैः

vividhāyudhavarmasaṁyutaṁ pracalatpiṅgasaṭākalāpibhiḥ | samare jayibhirdviṣadbalaṁ yuktaṁ kesaribhirmahābalaiḥ

वह विविध आयुधों और कवचों से युक्त था, और युद्ध में शत्रु-सेना के विजेता, लहराते पिंगल केशर वाले, महाबली सिंहों से जुता हुआ था।

श्लोक 40 (skanda.8.64.40)

नृत्यन्मयूरेण विकीर्णभासा समुच्छ्रितेनातितरां दृढेन । हैमेन रत्नद्युतिभास्वरेण ध्वजप्रवेकेण विराजमानम्

nṛtyanmayūreṇa vikīrṇabhāsā samucchritenātitarāṁ dṛḍhena | haimena ratnadyutibhāsvareṇa dhvajapravekeṇa virājamānam

वह एक श्रेष्ठ ध्वज से सुशोभित था - नृत्य करता हुआ मयूर, चारों ओर प्रभा बिखेरता हुआ, अत्यंत ऊँचा और सुदृढ़, स्वर्णमय, रत्न-द्युति से जगमगाता हुआ।

श्लोक 41 (skanda.8.64.41)

जग्राह विजया छत्रं सिंही सूता तदाभवत् । जयन्ती च जया चास्या दधतुश्चामराण्यथ

jagrāha vijayā chatraṁ siṁhī sūtā tadābhavat | jayantī ca jayā cāsyā dadhatuścāmarāṇyatha

विजया ने छत्र धारण किया; सिंही तब उनकी सारथी बनीं; और जयंती तथा जया ने उनके चँवर धारण किए।

श्लोक 42 (skanda.8.64.42)

ततः सा बद्धकवचा विविधायुधधारिणी । आरुरोह रथं दिव्यं स्रुताशीर्जयमङ्गला

tataḥ sā baddhakavacā vividhāyudhadhāriṇī | āruroha rathaṁ divyaṁ srutāśīrjayamaṅgalā

तब कवच बाँधे, विविध आयुध धारण किए, आशीर्वाद पाई हुई वह देवी विजय-मंगल के साथ उस दिव्य रथ पर आरूढ़ हुईं।

श्लोक 43 (skanda.8.64.43)

संपूर्णचन्द्रद्युतिनाथ मूर्ध्नि समुच्छ्रितेनातपवारणेन । संवीज्यमाना च विचित्रदण्डैः सुचामरैरिन्दुमरीचिगौरैः

saṁpūrṇacandradyutinātha mūrdhni samucchritenātapavāraṇena | saṁvījyamānā ca vicitradaṇḍaiḥ sucāmarairindumarīcigauraiḥ

उनके सिर पर पूर्ण चंद्रमा के समान कांतिमान छत्र ऊँचा उठाया गया; और चंद्रमा की किरणों के समान श्वेत, विचित्र दंडों वाले सुंदर चँवरों से वे हवा की जा रही थीं।

श्लोक 44 (skanda.8.64.44)

ततस्तास्तूर्यमाहत्य नेदुर्नादान् पृथग्विधान् । देव्या देव्यः सुसंयुक्ता बभूवुश्च पुरस्सराः

tatastāstūryamāhatya nedurnādān pṛthagvidhān | devyā devyaḥ susaṁyuktā babhūvuśca purassarāḥ

तब उन देवियों ने तुरही बजाकर विविध ध्वनियाँ कीं; और सुसज्जित होकर देवी के आगे-आगे चलने वाली बन गईं।

श्लोक 45 (skanda.8.64.45)

तेन नादेन दैत्यानां हृदयानि चकम्पिरे । विससर्ज शकृन्मूत्रं हस्त्यश्वञ्चासुरे बले

tena nādena daityānāṁ hṛdayāni cakampire | visasarja śakṛnmūtraṁ hastyaśvañcāsure bale

उस ध्वनि से दैत्यों के हृदय काँप उठे; और असुर-सेना में हाथी-घोड़ों ने भय से मल-मूत्र त्याग दिया।

श्लोक 46 (skanda.8.64.46)

चकम्प इव भूर्लोकश्चुक्षुभुः सागरा इव । विचेलुरिवशैलेन्द्राः पूरितं व नभस्तलम्

cakampa iva bhūrlokaścukṣubhuḥ sāgarā iva | vicelurivaśailendrāḥ pūritaṁ va nabhastalam

पृथ्वी मानो काँप उठी, सागर मानो क्षुब्ध हो उठे, विशाल पर्वत मानो हिल उठे, और आकाश-तल मानो ध्वनि से भर गया।

श्लोक 47 (skanda.8.64.47)

तदा तद्देवतानीकं पताकाध्वजशोभितम् । विरेजे विनदत्तूर्यं सितनिस्त्रिंशसंकुलम्

tadā taddevatānīkaṁ patākādhvajaśobhitam | vireje vinadattūryaṁ sitanistriṁśasaṁkulam

तब वह देवी-सेना, ध्वज-पताकाओं से सुशोभित, गरजती हुई तुरहियों वाली, चमकती श्वेत तलवारों से भरी हुई, शोभित हुई,

श्लोक 48 (skanda.8.64.48)

बलाकापंक्तिशबलं सेन्द्रचापं महास्वनम् । नभस्ये मासि सतडिद् वृन्दं जलमुचामिव

balākāpaṁktiśabalaṁ sendracāpaṁ mahāsvanam | nabhasye māsi sataḍid vṛndaṁ jalamucāmiva

-बगुलों की पंक्तियों से चितकबरी, इंद्रधनुष सहित, महागर्जन करती हुई, जैसे भाद्रपद मास में बिजली सहित मेघों का समूह हो।

श्लोक 49 (skanda.8.64.49)

ततो जगाम संयच्छद् दैत्येन्द्राभिमुखं तदा । जवेन देवतानीकं संक्षिप्येव दिशो दश

tato jagāma saṁyacchad daityendrābhimukhaṁ tadā | javena devatānīkaṁ saṁkṣipyeva diśo daśa

तब वह देवी-सेना संयत होकर, वेग से, मानो दसों दिशाओं को समेटती हुई, सीधे दैत्येंद्रों की ओर बढ़ चली।

श्लोक 50 (skanda.8.64.50)

अथ ददृशुरनीकमागतं सुररिपवो विविधोच्छ्रितध्वजम् । प्रतिभयजननं महास्वनं प्रलय इवाम्बुदवृन्दमुन्नतम्

atha dadṛśuranīkamāgataṁ suraripavo vividhocchritadhvajam | pratibhayajananaṁ mahāsvanaṁ pralaya ivāmbudavṛndamunnatam

तब देव-शत्रुओं ने उस आती हुई सेना को देखा - अनेक ऊँचे ध्वजों वाली, भयजनक, महागर्जन करती हुई, प्रलयकाल के मेघ-समूह के समान उन्नत।

अध्याय 63अध्याय-सूचीअध्याय 65