उत्तर खण्ड · अध्याय 142
कपितीर्थ की महिमा
श्लोक 1 (padma.6.142.1)
श्रीमहादेव उवाच। कंबुतीर्थे नरः स्नात्वा कृत्वा वा पितृतर्पणम् । अर्चयेद्देवदेवेशं नारायणमनामयम्
śrīmahādeva uvāca kaṁbutīrthe naraḥ snātvā kṛtvā vā pitṛtarpaṇam arcayeddevadeveśaṁ nārāyaṇamanāmayam
श्री महादेव ने कहा — कंबुतीर्थ में स्नान करके, पितरों को तर्पण देकर, मनुष्य को देवदेवेश, रोगरहित नारायण की पूजा करनी चाहिए।
श्लोक 2 (padma.6.142.2)
दत्त्वा दानानि विधिवद् ब्रह्मणेभ्यो विधानतः । विष्णुलोकमवाप्नोति तीर्थस्यास्य प्रभावतः
dattvā dānāni vidhivad brahmaṇebhyo vidhānataḥ viṣṇulokamavāpnoti tīrthasyāsya prabhāvataḥ
विधिपूर्वक ब्राह्मणों को दान देकर, इस तीर्थ के प्रभाव से मनुष्य विष्णुलोक को प्राप्त करता है।
श्लोक 3 (padma.6.142.3)
अत्र राजर्षिणा पूर्वं विश्वामित्रेण धीमता । तपस्तप्तं विशेषेण प्रजाकामेन सुंदरि
atra rājarṣiṇā pūrvaṁ viśvāmitreṇa dhīmatā tapastaptaṁ viśeṣeṇa prajākāmena suṁdari
हे सुंदरी, यहाँ पहले बुद्धिमान राजर्षि विश्वामित्र ने संतान की कामना से विशेष रूप से तप किया था।
श्लोक 4 (padma.6.142.4)
वायुभक्षो निराहारो यत्रासीदनिलाशनः । विष्णुपूजापरो नित्यं विष्णुध्यानपरायणः
vāyubhakṣo nirāhāro yatrāsīdanilāśanaḥ viṣṇupūjāparo nityaṁ viṣṇudhyānaparāyaṇaḥ
वे वहाँ केवल वायु का आहार करते, अन्न-रहित रहते; सदा विष्णु-पूजा में तत्पर और विष्णु-ध्यान में परायण रहते थे।
श्लोक 5 (padma.6.142.5)
तपसानेन संजातः प्रजाकाममवाप्तवान् । प्रजाकामो नरो यश्च कंबुतीर्थं हि गच्छति
tapasānena saṁjātaḥ prajākāmamavāptavān prajākāmo naro yaśca kaṁbutīrthaṁ hi gacchati
इस तप से उन्हें संतान की प्राप्ति हुई। जो भी संतान की कामना रखने वाला मनुष्य कंबुतीर्थ जाता है,
श्लोक 6 (padma.6.142.6)
स प्रजां लभते नित्यं सत्यं सत्यं वरानने
sa prajāṁ labhate nityaṁ satyaṁ satyaṁ varānane
वह सदा संतान को प्राप्त करता है — सत्य है, सत्य है, हे वरानने।
श्लोक 7 (padma.6.142.7)
इति कंबुतीर्थमाहात्म्यम् । ततो गच्छेत्सुरश्रेष्ठे तीर्थं नाम कपीश्वरम् । संनिधौ रक्तसिंहस्य महापातकनाशनम्
iti kaṁbutīrthamāhātmyam tato gacchetsuraśreṣṭhe tīrthaṁ nāma kapīśvaram saṁnidhau raktasiṁhasya mahāpātakanāśanam
इस प्रकार कंबुतीर्थ की महिमा हुई। इसके बाद, हे देवश्रेष्ठ, कपीश्वर नामक तीर्थ में जाना चाहिए, जो रक्तसिंह के निकट है और महापातकों का नाश करने वाला है।
श्लोक 8 (padma.6.142.8)
बध्यमाने पुरा सेतौ रामरावणविग्रहे । गृहीत्वा पर्वतश्रेष्ठं विशेषात्कपिभिः कृतम्
badhyamāne purā setau rāmarāvaṇavigrahe gṛhītvā parvataśreṣṭhaṁ viśeṣātkapibhiḥ kṛtam
पहले राम-रावण युद्ध के समय जब सेतु बाँधा जा रहा था, तब वानरों ने विशेष रूप से एक श्रेष्ठ पर्वत लेकर,
श्लोक 9 (padma.6.142.9)
नाम्ना कपीश्वरादित्यं चक्रुस्तीर्थमनुत्तमम् । यत्र तीर्थे नरः स्नात्वा कृत्वा वा पितृतर्पणम्
nāmnā kapīśvarādityaṁ cakrustīrthamanuttamam yatra tīrthe naraḥ snātvā kṛtvā vā pitṛtarpaṇam
कपीश्वरादित्य नाम से इस अनुपम तीर्थ को बनाया। उस तीर्थ में स्नान करके और पितरों को तर्पण देकर,
श्लोक 10 (padma.6.142.10)
दृष्ट्वा कपीश्वरादित्यं मुच्यते ब्रह्महत्यया । तत्र स्नानं प्रकर्तव्यं चैत्राष्टम्यां विशेषतः
dṛṣṭvā kapīśvarādityaṁ mucyate brahmahatyayā tatra snānaṁ prakartavyaṁ caitrāṣṭamyāṁ viśeṣataḥ
कपीश्वरादित्य के दर्शन करके मनुष्य ब्रह्महत्या से मुक्त हो जाता है। चैत्र मास की अष्टमी को वहाँ विशेष रूप से स्नान करना चाहिए।
श्लोक 11 (padma.6.142.11)
हनुमत्प्रमुखैस्तत्र स्नातं यत्र दिनत्रयम् । कपितीर्थप्रभावोऽयं भवत्यै समुदीरितः
hanumatpramukhaistatra snātaṁ yatra dinatrayam kapitīrthaprabhāvo'yaṁ bhavatyai samudīritaḥ
हनुमान आदि ने वहाँ तीन दिनों तक स्नान किया था — कपितीर्थ का यह प्रभाव आपको मैंने बताया है।
श्लोक 12 (padma.6.142.12)
अस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा पूजयित्वा कपीश्वरम् । रूपवान्बहुभोगश्च जायते नात्र संशयः
asmiṁstīrthe naraḥ snātvā pūjayitvā kapīśvaram rūpavānbahubhogaśca jāyate nātra saṁśayaḥ
इस तीर्थ में स्नान करके और कपीश्वर की पूजा करके मनुष्य निश्चय ही रूपवान और अनेक भोगों से युक्त होता है।
श्लोक 13 (padma.6.142.13)
बलं वांछति यो लोको धर्मं वा पुत्रमेव च । सर्वं स तु लभेन्नित्यं कपितीर्थप्रभावतः
balaṁ vāṁchati yo loko dharmaṁ vā putrameva ca sarvaṁ sa tu labhennityaṁ kapitīrthaprabhāvataḥ
जो व्यक्ति बल, धर्म अथवा पुत्र की कामना करता है, वह कपितीर्थ के प्रभाव से यह सब सदा प्राप्त कर लेता है।