रुद्र संहिता · अध्याय 103
हिमगिरिगृहेशिवस्यागमनवर्णनम्
श्लोक 1 (shiva.rudra.103.1)
ब्रह्मोवाच । अथ शम्भुः समाहूय नन्द्यादीन् सकलान्गणान् । आज्ञापयामास मुदा गन्तुं स्वेन च तत्र वै
brahmovāca atha śambhuḥ samāhūya nandyādīn sakalāngaṇān ājñāpayāmāsa mudā gantuṁ svena ca tatra vai
ब्रह्मा ने कहा -- "तत्पश्चात् शम्भु ने नन्दी आदि समस्त गणों को बुलाकर, आनन्दपूर्वक उन्हें अपने साथ वहाँ चलने की आज्ञा दी।"
श्लोक 2 (shiva.rudra.103.2)
शिव उवाच । अपि यूयं सह मया सङ्गच्छध्वं गिरेः पुरम् । कियद्गणानिहास्थाप्य महोत्सवपुरस्सरम्
śiva uvāca api yūyaṁ saha mayā saṅgacchadhvaṁ gireḥ puram kiyadgaṇānihāsthāpya mahotsavapurassaram
शिव ने कहा -- "तुम सब मेरे साथ पर्वत की नगरी में चलो; यहाँ कुछ ही गणों को छोड़कर, महोत्सवपूर्वक चलो।"
श्लोक 3 (shiva.rudra.103.3)
ब्रह्मोवाच । अथ ते समनुज्ञप्ता गणेशा निर्ययुर्मुदा । स्वं स्वं बलमुपादाय तान् कथञ्चिद्वदाम्यहम्
brahmovāca atha te samanujñaptā gaṇeśā niryayurmudā svaṁ svaṁ balamupādāya tān kathañcidvadāmyaham
ब्रह्मा ने कहा -- "तब आज्ञा पाकर वे गणेश्वर आनन्दपूर्वक अपनी-अपनी सेना लेकर निकल पड़े; मैं उनका कुछ वर्णन करता हूँ।"
श्लोक 4 (shiva.rudra.103.4)
अभ्यगाच्छङ्खकर्णश्च गणकोट्या गणेश्वरः । शिवेन सार्धं सङ्गन्तुं हिमाचलपुरं प्रति
abhyagācchaṅkhakarṇaśca gaṇakoṭyā gaṇeśvaraḥ śivena sārdhaṁ saṅgantuṁ himācalapuraṁ prati
"शंखकर्ण नामक गणेश्वर एक करोड़ गणों सहित शिव के साथ हिमाचल की नगरी की ओर चलने के लिए आए।"
श्लोक 5 (shiva.rudra.103.5)
दशकोट्या केकराक्षो गणानां स महोत्सवः । अष्टकोट्या च विकृतो गणानां गणनायकः
daśakoṭyā kekarākṣo gaṇānāṁ sa mahotsavaḥ aṣṭakoṭyā ca vikṛto gaṇānāṁ gaṇanāyakaḥ
"केकराक्ष वह महोत्सवी दस करोड़ गणों सहित आए; तथा गणनायक विकृत आठ करोड़ गणों सहित।"
श्लोक 6 (shiva.rudra.103.6)
चतुष्कोट्या विशाखश्च गणानां गणनायकः । पारिजातश्च नवभिः कोटिभिर्गणपुङ्गवः
catuṣkoṭyā viśākhaśca gaṇānāṁ gaṇanāyakaḥ pārijātaśca navabhiḥ koṭibhirgaṇapuṅgavaḥ
"विशाख गणनायक चार करोड़ गणों सहित; तथा गणपुंगव पारिजात नौ करोड़ गणों सहित।"
श्लोक 7 (shiva.rudra.103.7)
षष्टिः सर्वान्तकः श्रीमान् तथैव विकृताननः । गणानां दुन्दुभोऽष्टाभिः कोटिभिर्गणनायकः
ṣaṣṭiḥ sarvāntakaḥ śrīmān tathaiva vikṛtānanaḥ gaṇānāṁ dundubho'ṣṭābhiḥ koṭibhirgaṇanāyakaḥ
"श्रीमान् सर्वान्तक साठ करोड़ के साथ, तथा उसी प्रकार विकृतानन; गणनायक दुन्दुभ आठ करोड़ गणों सहित।"
श्लोक 8 (shiva.rudra.103.8)
पञ्चभिश्च कपालाख्यो गणेशः कोटिभिस्तथा । षड्भिस्सन्दारको वीरो गणानां कोटिभिर्मुने
pañcabhiśca kapālākhyo gaṇeśaḥ koṭibhistathā ṣaḍbhissandārako vīro gaṇānāṁ koṭibhirmune
"कपाल नामक गणेश पाँच करोड़ के साथ; हे मुने! वीर सन्दारक छह करोड़ गणों सहित।"
श्लोक 9 (shiva.rudra.103.9)
कोटिकोटिभिरेवेह कन्दुकः कुण्डकस्तथा । विष्टम्भो गणपोऽष्टाभिर्गणानां कोटिभिस्तथा
koṭikoṭibhireveha kandukaḥ kuṇḍakastathā viṣṭambho gaṇapo'ṣṭābhirgaṇānāṁ koṭibhistathā
"यहाँ कन्दुक तथा कुण्डक, प्रत्येक एक करोड़-करोड़ गणों सहित; तथा गणप विष्टम्भ आठ करोड़ गणों सहित।"
श्लोक 10 (shiva.rudra.103.10)
सहस्रकोट्या गणपः पिप्पलो मुदितो ययौ । तथा सनादको वीरो गणेशो मुनिसत्तम
sahasrakoṭyā gaṇapaḥ pippalo mudito yayau tathā sanādako vīro gaṇeśo munisattama
"हे मुनिसत्तम! गणप पिप्पल हर्षित होकर एक हजार करोड़ गणों सहित गए; तथा उसी प्रकार वीर गणेश सनादक भी।"
श्लोक 11 (shiva.rudra.103.11)
आवेशनस्तथाष्टाभिः कोटिभिर्गणनायकः । महाकेशः सहस्रेण कोटीनां गणपो ययौ
āveśanastathāṣṭābhiḥ koṭibhirgaṇanāyakaḥ mahākeśaḥ sahasreṇa koṭīnāṁ gaṇapo yayau
"उसी प्रकार गणनायक आवेशन आठ करोड़ के साथ; गणप महाकेश एक हजार करोड़ के साथ गए।"
श्लोक 12 (shiva.rudra.103.12)
कुण्डो द्वादशकोट्या हि तथा पर्वतको मुने । अष्टाभिः कोटिभिर्वीरः समगाच्चन्द्रतापनः
kuṇḍo dvādaśakoṭyā hi tathā parvatako mune aṣṭābhiḥ koṭibhirvīraḥ samagāccandratāpanaḥ
"हे मुने! कुण्ड बारह करोड़ के साथ, तथा उसी प्रकार पर्वतक भी; वीर चन्द्रतापन आठ करोड़ गणों सहित आए।"
श्लोक 13 (shiva.rudra.103.13)
कालश्च कालकश्चैव महाकालः शतेन वै । कोटीनां गणनाथो हि तथैवाग्निकनामकः
kālaśca kālakaścaiva mahākālaḥ śatena vai koṭīnāṁ gaṇanātho hi tathaivāgnikanāmakaḥ
"काल, कालक, तथा महाकाल भी, गणनाथ, सौ करोड़ गणों सहित; उसी प्रकार अग्निक नामक भी।"
श्लोक 14 (shiva.rudra.103.14)
कोट्यग्निमुख एवागाद् गणानां गणनायकः । आदित्यमूर्धा कोट्या च तथा चैव घनावहः
koṭyagnimukha evāgād gaṇānāṁ gaṇanāyakaḥ ādityamūrdhā koṭyā ca tathā caiva ghanāvahaḥ
"गणनायक अग्निमुख एक करोड़ के साथ आए; आदित्यमूर्धा भी एक करोड़ के साथ, तथा उसी प्रकार घनावह भी।"
श्लोक 15 (shiva.rudra.103.15)
सन्नाहः शतकोट्या हि कुमुदो गणपस्तथा । अमोघः कोकिलश्चैव शतकोट्या गणाधिपः
sannāhaḥ śatakoṭyā hi kumudo gaṇapastathā amoghaḥ kokilaścaiva śatakoṭyā gaṇādhipaḥ
"सन्नाह सौ करोड़ के साथ, तथा उसी प्रकार गणप कुमुद भी; अमोघ और कोकिल, गणाधिप, सौ करोड़ के साथ।"
श्लोक 16 (shiva.rudra.103.16)
सुमन्त्रः कोटिकोट्या च गणानां गणानायकः । काकपादोदरः कोटिषष्ट्या सन्तानकस्तथा
sumantraḥ koṭikoṭyā ca gaṇānāṁ gaṇānāyakaḥ kākapādodaraḥ koṭiṣaṣṭyā santānakastathā
"गणनायक सुमन्त्र एक करोड़-करोड़ गणों सहित; काकपादोदर साठ करोड़ के साथ, तथा उसी प्रकार सन्तानक भी।"
श्लोक 17 (shiva.rudra.103.17)
महाबलश्च नवभिर्मधुपिङ्गश्च कोकिलः । नीलो नवत्या कोटीनां पूर्णभद्रस्तथैव च
mahābalaśca navabhirmadhupiṅgaśca kokilaḥ nīlo navatyā koṭīnāṁ pūrṇabhadrastathaiva ca
"महाबल नौ करोड़ के साथ, तथा मधुपिंगकोकिल; नील नब्बे करोड़ के साथ, तथा उसी प्रकार पूर्णभद्र भी।"
श्लोक 18 (shiva.rudra.103.18)
सप्तकोट्या चतुर्वक्त्रः करणो विंशकोटिभिः । ययौ नवतिकोट्या तु गणेशानोऽहिरोमकः
saptakoṭyā caturvaktraḥ karaṇo viṁśakoṭibhiḥ yayau navatikoṭyā tu gaṇeśāno'hiromakaḥ
"चतुर्वक्त्र सात करोड़ के साथ, करण बीस करोड़ के साथ; तथा गणेशान अहिरोमक नब्बे करोड़ के साथ गए।"
श्लोक 19 (shiva.rudra.103.19)
यज्वाक्षः शतमन्युश्च मेघमन्युश्च नारद । तावत्कोट्या ययुः सर्वे गणेशा हि पृथक् पृथक्
yajvākṣaḥ śatamanyuśca meghamanyuśca nārada tāvatkoṭyā yayuḥ sarve gaṇeśā hi pṛthak pṛthak
"हे नारद! यज्वाक्ष, शतमन्यु तथा मेघमन्यु -- ये सभी गणेश उतने ही करोड़ गणों सहित, पृथक्-पृथक् रूप से गए।"
श्लोक 20 (shiva.rudra.103.20)
काष्ठाङ्गुष्ठश्चतुः षष्ट्या कोटीनां गणनायकः । विरूपाक्षः सुकेशश्च वृषभश्च सनातनः
kāṣṭhāṅguṣṭhaścatuḥ ṣaṣṭyā koṭīnāṁ gaṇanāyakaḥ virūpākṣaḥ sukeśaśca vṛṣabhaśca sanātanaḥ
"गणनायक काष्ठांगुष्ठ चौंसठ करोड़ के साथ; विरूपाक्ष, सुकेश, तथा सनातन वृषभ भी।"
श्लोक 21 (shiva.rudra.103.21)
तालकेतुः षडास्यश्च चञ्च्वास्यश्च सनातनः । संवर्तकस्तथा चैत्रो लकुलीशः स्वयम्प्रभुः
tālaketuḥ ṣaḍāsyaśca cañcvāsyaśca sanātanaḥ saṁvartakastathā caitro lakulīśaḥ svayamprabhuḥ
"तालकेतु, षडास्य, तथा सनातन चञ्च्वास्य; और उसी प्रकार संवर्तक, चैत्र तथा स्वयंप्रभु लकुलीश।"
श्लोक 22 (shiva.rudra.103.22)
लोकान्तकश्च दीप्तात्मा तथा दैत्यान्तको मुने । देवो भृङ्गिरिटिः श्रीमान्देवदेवप्रियस्तथा
lokāntakaśca dīptātmā tathā daityāntako mune devo bhṛṅgiriṭiḥ śrīmāndevadevapriyastathā
"लोकान्तक, तेजस्वी आत्मा वाले; हे मुने! तथा दैत्यान्तक भी; श्रीमान् देव भृंगिरिटि, तथा देवदेवप्रिय भी।"
श्लोक 23 (shiva.rudra.103.23)
अशनिर्भानुकश्चैव चतुःषष्ट्या सहस्रशः । ययुः शिवविवाहार्थं शिवेन सहसोत्सवाः
aśanirbhānukaścaiva catuḥṣaṣṭyā sahasraśaḥ yayuḥ śivavivāhārthaṁ śivena sahasotsavāḥ
"अशनि तथा भानुक भी, चौंसठ हजार (करोड़) गणों सहित -- वे उत्सवपूर्वक शिव के साथ, शिव के विवाह के लिए गए।"
श्लोक 24 (shiva.rudra.103.24)
भूतकोटिसहस्रेण प्रमथाः कोटिभिस्त्रिभिः । वीरभद्रश्चतुःषष्ट्या रोमजानान्त्रिकोटिभिः
bhūtakoṭisahasreṇa pramathāḥ koṭibhistribhiḥ vīrabhadraścatuḥṣaṣṭyā romajānāntrikoṭibhiḥ
"भूतगण एक हजार करोड़ के साथ; प्रमथगण तीन करोड़ के साथ; वीरभद्र चौंसठ करोड़ के साथ; रोमज (शरीर से उत्पन्न गण) तीन करोड़ के साथ।"
श्लोक 25 (shiva.rudra.103.25)
कोटिकोटिसहस्राणां शतैर्विंशतिभिर्वृताः । तत्र जग्मुश्च नन्द्याद्या गणपाः शङ्करोत्सवे
koṭikoṭisahasrāṇāṁ śatairviṁśatibhirvṛtāḥ tatra jagmuśca nandyādyā gaṇapāḥ śaṅkarotsave
"बीस सौ हजार करोड़-करोड़ गणों से घिरे हुए, नन्दी आदि गणप वहाँ शंकर के उत्सव में गए।"
श्लोक 26 (shiva.rudra.103.26)
क्षेत्रपालो भैरवश्च कोटिकोटिगणैर्युतः । उद्वाहः शङ्करस्येत्याययौ प्रीत्या महोत्सवः
kṣetrapālo bhairavaśca koṭikoṭigaṇairyutaḥ udvāhaḥ śaṅkarasyetyāyayau prītyā mahotsavaḥ
"क्षेत्रपाल भैरव भी, करोड़-करोड़ गणों से युक्त, प्रेमपूर्वक महोत्सव के साथ आए, यह कहते हुए कि 'यह शंकर का विवाह है!'"
श्लोक 27 (shiva.rudra.103.27)
एते चान्ये च गणपा असङ्ख्याता महाबलाः । तत्र जग्मुर्महाप्रीत्या सोत्साहाः शङ्करोत्सवे
ete cānye ca gaṇapā asaṅkhyātā mahābalāḥ tatra jagmurmahāprītyā sotsāhāḥ śaṅkarotsave
"ये तथा अन्य असंख्य महाबली गणप, महान् प्रेम और उत्साह के साथ वहाँ शंकर के उत्सव में गए।"
श्लोक 28 (shiva.rudra.103.28)
सर्वे सहस्रहस्ताश्च जटामुकुटधारिणः । चन्द्ररेखावतंसाश्च नीलकण्ठास्त्रिलोचनाः
sarve sahasrahastāśca jaṭāmukuṭadhāriṇaḥ candrarekhāvataṁsāśca nīlakaṇṭhāstrilocanāḥ
"वे सभी सहस्र भुजाओं वाले, जटा-मुकुट धारण करने वाले, चन्द्ररेखा से अलंकृत, नीलकण्ठ और त्रिनेत्र थे।"
श्लोक 29 (shiva.rudra.103.29)
रुद्राक्षाभरणाः सर्वे तथा सद्भस्मधारिणः । हारकुण्डलकेयूरमुकुटाद्यैरलङ्कृताः
rudrākṣābharaṇāḥ sarve tathā sadbhasmadhāriṇaḥ hārakuṇḍalakeyūramukuṭādyairalaṅkṛtāḥ
"वे सभी रुद्राक्ष के आभूषण धारण किए हुए थे, तथा पवित्र भस्म लगाए हुए थे; हार, कुण्डल, केयूर, मुकुट आदि से अलंकृत थे।"
श्लोक 30 (shiva.rudra.103.30)
ब्रह्मविष्ण्विन्द्रसङ्काशा अणिमादिगुणैर्युताः । सूर्यकोटिप्रतीकाशास्तत्र रेजुर्गणेश्वराः
brahmaviṣṇvindrasaṅkāśā aṇimādiguṇairyutāḥ sūryakoṭipratīkāśāstatra rejurgaṇeśvarāḥ
"ब्रह्मा, विष्णु और इन्द्र के समान, अणिमा आदि सिद्धियों से युक्त, करोड़ों सूर्यों के समान तेजस्वी -- वहाँ वे गणेश्वर सुशोभित हुए।"
श्लोक 31 (shiva.rudra.103.31)
पृथिवीचारिणः केचित् केचित्पातालचारिणः । केचिद्व्योमचराः केचित्सप्तस्वर्गचरा मुने
pṛthivīcāriṇaḥ kecit kecitpātālacāriṇaḥ kecidvyomacarāḥ kecitsaptasvargacarā mune
"हे मुने! कुछ पृथ्वी पर विचरण करने वाले थे, कुछ पाताल में विचरने वाले; कुछ आकाश में विचरने वाले, तथा कुछ सातों स्वर्गों में विचरने वाले थे।"
श्लोक 32 (shiva.rudra.103.32)
किं बहूक्तेन देवर्षे सर्वलोकनिवासिनः । आययुः स्वगणाः शम्भोः प्रीत्या वै शङ्करोत्सवे
kiṁ bahūktena devarṣe sarvalokanivāsinaḥ āyayuḥ svagaṇāḥ śambhoḥ prītyā vai śaṅkarotsave
"हे देवर्षे! अधिक कहने से क्या लाभ? समस्त लोकों में निवास करने वाले शम्भु के गण प्रेमपूर्वक शंकर के उत्सव में आए।"
श्लोक 33 (shiva.rudra.103.33)
इत्थं देवैर्गणैश्चान्यैः सहितः शङ्करः प्रभुः । ययौ हिमगिरिपुरं विवाहार्थं निजस्य वै
itthaṁ devairgaṇaiścānyaiḥ sahitaḥ śaṅkaraḥ prabhuḥ yayau himagiripuraṁ vivāhārthaṁ nijasya vai
"इस प्रकार देवताओं, गणों तथा अन्य सबके साथ, प्रभु शंकर अपने ही विवाह के लिए हिमगिरि की नगरी की ओर गए।"
श्लोक 34 (shiva.rudra.103.34)
यदा जगाम सर्वेशो विवाहार्थं सुरादिभिः । तदा तत्र ह्यभूद्वृत्तं तच्छृणु त्वं मुनीश्वर
yadā jagāma sarveśo vivāhārthaṁ surādibhiḥ tadā tatra hyabhūdvṛttaṁ tacchṛṇu tvaṁ munīśvara
"जब सर्वेश्वर देवताओं आदि सहित विवाह के लिए गए, तब वहाँ जो हुआ, हे मुनीश्वर! उसे सुनो।"
श्लोक 35 (shiva.rudra.103.35)
रुद्रस्य भगिनी भूत्वा चण्डी सूत्सवसंयुता । तत्राजगाम सुप्रीत्या परेषां सुभयावहा
rudrasya bhaginī bhūtvā caṇḍī sūtsavasaṁyutā tatrājagāma suprītyā pareṣāṁ subhayāvahā
"रुद्र की बहन बनकर चण्डी, उत्सव से युक्त होकर, वहाँ बड़े प्रेम से आईं -- वे दूसरों के लिए अत्यंत भयावह थीं।"
श्लोक 36 (shiva.rudra.103.36)
प्रेतासनसमारूढा सर्पाभरणभूषिता । पूर्णं कलशमादाय हैमं मूर्ध्नि महाप्रभम्
pretāsanasamārūḍhā sarpābharaṇabhūṣitā pūrṇaṁ kalaśamādāya haimaṁ mūrdhni mahāprabham
"वे प्रेत-आसन पर आरूढ़ थीं, सर्पों के आभूषणों से सुसज्जित थीं, अपने सिर पर एक पूर्ण, स्वर्णिम, अत्यंत तेजस्वी कलश लिए हुए थीं --"
श्लोक 37 (shiva.rudra.103.37)
स्वपरीवारसंयुक्ता दीप्तास्या दीप्तलोचना । कुतूहलं प्रकुर्वन्ती जातहर्षा महाबला
svaparīvārasaṁyuktā dīptāsyā dīptalocanā kutūhalaṁ prakurvantī jātaharṣā mahābalā
"-- अपने परिवार सहित, ज्वलंत मुख और ज्वलंत नेत्रों वाली, कुतूहल करती हुई, हर्ष से भरी हुई, महाबला --"
श्लोक 38 (shiva.rudra.103.38)
तत्र भूतगणा दिव्या विरूपाः कोटिशो मुने । विराजन्ते स्म बहुशः तथा नानाविधास्तदा
tatra bhūtagaṇā divyā virūpāḥ koṭiśo mune virājante sma bahuśaḥ tathā nānāvidhāstadā
"हे मुने! वहाँ करोड़ों की संख्या में विकृत रूप वाले दिव्य भूतगण अनेक रूपों में सुशोभित हो रहे थे।"
श्लोक 39 (shiva.rudra.103.39)
तैः समेताग्रतश्चण्डी जगाम विकृतानना । कुतूहलान्विता प्रीता प्रीत्युपद्रवकारिणी
taiḥ sametāgrataścaṇḍī jagāma vikṛtānanā kutūhalānvitā prītā prītyupadravakāriṇī
"उन सबके साथ विकृत मुख वाली चण्डी सबसे आगे चलीं, कुतूहल और प्रसन्नता से भरी हुई, प्रेमवश उपद्रव करने वाली।"
श्लोक 40 (shiva.rudra.103.40)
चण्ड्या सर्वे रुद्रगणाः पृष्ठतश्च कृतास्तदा । कोट्येकादशसङ्ख्याका रौद्ररुद्रप्रियाश्च ते
caṇḍyā sarve rudragaṇāḥ pṛṣṭhataśca kṛtāstadā koṭyekādaśasaṅkhyākā raudrarudrapriyāśca te
"तब चण्डी के पीछे समस्त रुद्रगण रखे गए, जो ग्यारह करोड़ की संख्या में थे, भयंकर तथा रुद्र के प्रिय।"
श्लोक 41 (shiva.rudra.103.41)
तदा डमरुनिर्घोषैर्व्याप्तमासीज्जगत्त्रयम् । भेरीझङ्कारशब्देन शङ्खानां निनदेन च
tadā ḍamarunirghoṣairvyāptamāsījjagattrayam bherījhaṅkāraśabdena śaṅkhānāṁ ninadena ca
"तब डमरुओं की गर्जना से, भेरियों की झंकार से, तथा शंखों की ध्वनि से तीनों लोक व्याप्त हो गए।"
श्लोक 42 (shiva.rudra.103.42)
तथा दुन्दुभिनिर्घोषैः शब्दः कोलाहलोऽभवत् । कुर्वञ्जगन्मङ्गलं च नाशयेन्मङ्गलेतरत्
tathā dundubhinirghoṣaiḥ śabdaḥ kolāhalo'bhavat kurvañjaganmaṅgalaṁ ca nāśayenmaṅgaletarat
"तथा दुन्दुभियों की गर्जना से एक महान् कोलाहल उत्पन्न हुआ -- जो जगत् का मंगल करने वाला और अमंगल का नाश करने वाला था।"
श्लोक 43 (shiva.rudra.103.43)
गणानां पृष्ठतो भूत्वा सर्वे देवाः समुत्सुकाः । अन्वयुः सर्वसिद्धाश्च लोकपालादिका मुने
gaṇānāṁ pṛṣṭhato bhūtvā sarve devāḥ samutsukāḥ anvayuḥ sarvasiddhāśca lokapālādikā mune
"हे मुने! समस्त देवता उत्सुकतापूर्वक गणों के पीछे होकर चले, तथा समस्त सिद्ध और लोकपाल आदि भी उनके पीछे-पीछे गए।"
श्लोक 44 (shiva.rudra.103.44)
मध्ये व्रजन् रमेशोऽथ गरुडासनमाश्रितः । शुशुभे ध्रियमाणेन छत्रेण महता मुने
madhye vrajan rameśo'tha garuḍāsanamāśritaḥ śuśubhe dhriyamāṇena chatreṇa mahatā mune
"हे मुने! तब रमेश (विष्णु), गरुड़-आसन पर आरूढ़ होकर मध्य में चलते हुए, अपने ऊपर धारण किए गए एक विशाल छत्र से सुशोभित हो रहे थे।"
श्लोक 45 (shiva.rudra.103.45)
चामरैर्वीज्यमानोऽसौ स्वगणैः परिवारितः । पार्षदैर्विलसद्भिश्च स्वभूषाविधिभूषितः
cāmarairvījyamāno'sau svagaṇaiḥ parivāritaḥ pārṣadairvilasadbhiśca svabhūṣāvidhibhūṣitaḥ
"वे चँवरों से बीजे जा रहे थे, अपने गणों से घिरे हुए, अपने देदीप्यमान पार्षदों सहित, अपने ही शृंगार-विधान से अलंकृत थे।"
श्लोक 46 (shiva.rudra.103.46)
तथाहमप्यशोभं वै व्रजन्मार्गे विराजितः । वेदैर्मूर्तिधरैः शास्त्रैः पुराणैरागमैस्तथा
tathāhamapyaśobhaṁ vai vrajanmārge virājitaḥ vedairmūrtidharaiḥ śāstraiḥ purāṇairāgamaistathā
"उसी प्रकार मैं भी मार्ग में चलते हुए सुशोभित हो रहा था, मूर्तिमान वेदों, शास्त्रों, पुराणों तथा उसी प्रकार आगमों सहित।"
श्लोक 47 (shiva.rudra.103.47)
सनकादिमहासिद्धैः सप्रजापतिभिः सुतैः । परिवारैः संयुतो हि शिवसेवनतत्परः
sanakādimahāsiddhaiḥ saprajāpatibhiḥ sutaiḥ parivāraiḥ saṁyuto hi śivasevanatatparaḥ
"-- सनक आदि महासिद्धों, प्रजापतियों, अपने पुत्रों तथा परिवार सहित, शिव-सेवा में तत्पर होकर।"
श्लोक 48 (shiva.rudra.103.48)
स्वसैन्यमध्यगः शक्र ऐरावतगजस्थितः । नानाविभूषितोऽत्यन्तं व्रजन् रेजे सुरेश्वरः
svasainyamadhyagaḥ śakra airāvatagajasthitaḥ nānāvibhūṣito'tyantaṁ vrajan reje sureśvaraḥ
"इन्द्र अपनी सेना के मध्य ऐरावत हाथी पर आरूढ़, अत्यंत नाना प्रकार से अलंकृत होकर, वे सुरेश्वर चलते हुए सुशोभित हो रहे थे।"
श्लोक 49 (shiva.rudra.103.49)
तदा तु व्रजमानास्ते ऋषयो बहवश्च ते । विरेजुरतिसोत्कण्ठाः शिवस्योद्वाहनं प्रति
tadā tu vrajamānāste ṛṣayo bahavaśca te virejuratisotkaṇṭhāḥ śivasyodvāhanaṁ prati
"तब वे अनेक ऋषिगण, चलते हुए, शिव के विवाह के प्रति अत्यंत उत्कण्ठा से युक्त होकर सुशोभित हो रहे थे।"
श्लोक 50 (shiva.rudra.103.50)
शाकिन्यो यातुधानाश्च वेतालाब्रह्मराक्षसाः । भूतप्रेतपिशाचाश्च तथान्ये प्रमथादयः
śākinyo yātudhānāśca vetālābrahmarākṣasāḥ bhūtapretapiśācāśca tathānye pramathādayaḥ
"शाकिनियाँ, यातुधान, वेताल और ब्रह्मराक्षस, भूत, प्रेत और पिशाच, तथा उसी प्रकार अन्य प्रमथ आदि गण --"
श्लोक 51 (shiva.rudra.103.51)
तुम्बुरुर्नारदो हाहहूहूश्चेत्यादयो वराः । गन्धर्वाः किन्नरा जग्मुर्वाद्यानाध्माय हर्षिताः
tumbururnārado hāhahūhūścetyādayo varāḥ gandharvāḥ kinnarā jagmurvādyānādhmāya harṣitāḥ
"-- तुम्बुरु, नारद, हाहा-हूहू आदि श्रेष्ठ गन्धर्व तथा किन्नर, वाद्ययंत्र बजाते हुए हर्षित होकर चले।"
श्लोक 52 (shiva.rudra.103.52)
जगतो मातरः सर्वा देवकन्याश्च सर्वशः । गायत्री चैव सावित्री लक्ष्मीरन्याः सुरस्त्रियः
jagato mātaraḥ sarvā devakanyāśca sarvaśaḥ gāyatrī caiva sāvitrī lakṣmīranyāḥ surastriyaḥ
"जगत् की समस्त माताएँ तथा सभी देवकन्याएँ; गायत्री, सावित्री, लक्ष्मी तथा अन्य देवांगनाएँ --"
श्लोक 53 (shiva.rudra.103.53)
एताश्चान्याश्च देवानां पत्नयो भवमातरः । उद्वाहः शङ्करस्येति जग्मुः सर्वा मुदान्विताः
etāścānyāśca devānāṁ patnayo bhavamātaraḥ udvāhaḥ śaṅkarasyeti jagmuḥ sarvā mudānvitāḥ
"-- ये तथा अन्य, देवताओं की पत्नियाँ, और भव (शिव) की माताएँ, सभी आनन्दित होकर चलीं, यह कहते हुए कि 'यह शंकर का विवाह है!'"
श्लोक 54 (shiva.rudra.103.54)
शुद्धस्फटिकसङ्काशो वृषभः सर्वसुन्दरः । यो धर्म उच्यते वेदैः शास्त्रैः सिद्धैर्महर्षिभिः
śuddhasphaṭikasaṅkāśo vṛṣabhaḥ sarvasundaraḥ yo dharma ucyate vedaiḥ śāstraiḥ siddhairmaharṣibhiḥ
"शुद्ध स्फटिक के समान वह वृषभ, सर्वथा सुंदर, जिसे वेद, शास्त्र, सिद्ध तथा महर्षिगण धर्म कहते हैं --"
श्लोक 55 (shiva.rudra.103.55)
तमारूढो महादेवो वृषभं धर्मवत्सलः । शुशुभेऽतीव देवर्षिसेवितः सकलैर्व्रजन्
tamārūḍho mahādevo vṛṣabhaṁ dharmavatsalaḥ śuśubhe'tīva devarṣisevitaḥ sakalairvrajan
"-- उसी वृषभ पर आरूढ़, धर्मवत्सल महादेव, समस्त देवर्षियों द्वारा सेवित होकर, चलते हुए अत्यंत सुशोभित हो रहे थे।"
श्लोक 56 (shiva.rudra.103.56)
एभिः समेतैः सफलैर्महर्षिभिर्बभौ महेशो बहुशोऽत्यलङ्कृतः । हिमालयाह्वस्य धरस्य संव्रजन् पाणिग्रहार्थं सदनं शिवायाः
ebhiḥ sametaiḥ saphalairmaharṣibhirbabhau maheśo bahuśo'tyalaṅkṛtaḥ himālayāhvasya dharasya saṁvrajan pāṇigrahārthaṁ sadanaṁ śivāyāḥ
"इन सफल-जीवन महर्षियों के साथ, अत्यंत सुसज्जित महेश शोभायमान हुए, हिमालय नामक पर्वत के घर की ओर शिवा का पाणिग्रहण करने के लिए जाते हुए।"
श्लोक 57 (shiva.rudra.103.57)
इत्युक्तं शम्भुचरितं गमनं परमोत्सवम् । हिमालयपुरोद्भूतं सद्वृत्तं शृणु नारद
ityuktaṁ śambhucaritaṁ gamanaṁ paramotsavam himālayapurodbhūtaṁ sadvṛttaṁ śṛṇu nārada
"इस प्रकार शम्भु का यह चरित्र, उनका गमन, वह परम उत्सव, हिमालय की नगरी में घटित यह सद्वृत्तान्त कहा गया। हे नारद! अब आगे सुनो।"