रुद्र संहिता · अध्याय 110
शिवस्यहिमगिरिगृहाभ्यन्तरगमनोत्सववर्णनम्
श्लोक 1 (shiva.rudra.110.1)
ब्रह्मोवाच । ततः शैलवरः सोऽपि प्रीत्या दुर्गोपवीतकम् । कारयामास सोत्साहं वेदमन्त्रैश्शिवस्य च
brahmovāca tataḥ śailavaraḥ so'pi prītyā durgopavītakam kārayāmāsa sotsāhaṁ vedamantraiśśivasya ca
ब्रह्मा जी ने कहा -- "तत्पश्चात् उस श्रेष्ठ पर्वत ने प्रेमपूर्वक और उत्साह से वैदिक मन्त्रों द्वारा शिव का उपवीत-संस्कार सम्पन्न कराया।"
श्लोक 2 (shiva.rudra.110.2)
अथ विष्ण्वादयो देवा मुनयः सकुतूहलम् । हिमाचलप्रार्थनया विवेशान्तर्गृहं गिरेः
atha viṣṇvādayo devā munayaḥ sakutūhalam himācalaprārthanayā viveśāntargṛhaṁ gireḥ
"तब विष्णु आदि देवता और मुनिगण कुतूहलपूर्वक हिमाचल के निमंत्रण से पर्वत के भीतरी भवन में प्रविष्ट हुए।"
श्लोक 3 (shiva.rudra.110.3)
श्रुत्याचारं भवाचारं विधाय च यथार्थतः । शिवामलङ्कृतां चक्रुः शिवदत्तविभूषणैः
śrutyācāraṁ bhavācāraṁ vidhāya ca yathārthataḥ śivāmalaṅkṛtāṁ cakruḥ śivadattavibhūṣaṇaiḥ
"वैदिक और लौकिक आचार यथार्थ रूप से सम्पन्न कर, उन्होंने शिव द्वारा दिए गए आभूषणों से शिवा को अलंकृत किया।"
श्लोक 4 (shiva.rudra.110.4)
प्रथमं स्नापयित्वा तां भूषयित्वाथ सर्वशः । नीराजिता सखीभिश्च विप्रपत्नीभिरेव च
prathamaṁ snāpayitvā tāṁ bhūṣayitvātha sarvaśaḥ nīrājitā sakhībhiśca viprapatnībhireva ca
"पहले उन्हें स्नान कराकर, फिर सब प्रकार से अलंकृत कर, सखियों और ब्राह्मण-पत्नियों द्वारा उनकी आरती उतारी गई।"
श्लोक 5 (shiva.rudra.110.5)
अहताम्बरयुग्मेन शोभिता वरवर्णिनी । विरराज महाशैलदुहिता शङ्करप्रिया
ahatāmbarayugmena śobhitā varavarṇinī virarāja mahāśailaduhitā śaṅkarapriyā
"एक अनूठे वस्त्र-युगल से सुशोभित वह उत्तम वर्ण वाली, महापर्वत की पुत्री, शंकर की प्रिया अत्यंत शोभायमान हुई।"
श्लोक 6 (shiva.rudra.110.6)
कञ्चुकी परमा दिव्या नानारत्नान्विताद्भुता । विधृता च तया देव्या विलसन्त्यधिकं मुने
kañcukī paramā divyā nānāratnānvitādbhutā vidhṛtā ca tayā devyā vilasantyadhikaṁ mune
"हे मुने! नाना रत्नों से युक्त एक परम दिव्य और अद्भुत कंचुकी उस देवी द्वारा धारण की गई, जो उन पर और भी अधिक चमक उठी।"
श्लोक 7 (shiva.rudra.110.7)
सा बभार तथा हारं दिव्यरत्नसमन्वितम् । वलयानि महार्हाणि शुद्धचामीकराणि च
sā babhāra tathā hāraṁ divyaratnasamanvitam valayāni mahārhāṇi śuddhacāmīkarāṇi ca
"उसने दिव्य रत्नों से युक्त हार तथा शुद्ध स्वर्ण के बहुमूल्य कड़े भी धारण किए।"
श्लोक 8 (shiva.rudra.110.8)
स्थिता तत्रैव सुभगा ध्यायन्ती मनसा शिवम् । शुशुभेऽति महाशैलकन्यका त्रिजगत्प्रसूः
sthitā tatraiva subhagā dhyāyantī manasā śivam śuśubhe'ti mahāśailakanyakā trijagatprasūḥ
"वहीं खड़ी, मन में शिव का ध्यान करती हुई वह सौभाग्यशालिनी, त्रिलोक की जननी, महापर्वत-कन्या अत्यंत शोभित हुई।"
श्लोक 9 (shiva.rudra.110.9)
तदोत्सवो महानासीदुभयत्र मुदावहः । दानं बभूव विविधं ब्राह्मणेभ्यो विवर्णितम्
tadotsavo mahānāsīdubhayatra mudāvahaḥ dānaṁ babhūva vividhaṁ brāhmaṇebhyo vivarṇitam
"तब दोनों ओर आनन्ददायक महान उत्सव हुआ; ब्राह्मणों को नाना प्रकार का दान दिया गया, जिसका वर्णन किया गया।"
श्लोक 10 (shiva.rudra.110.10)
अन्येषां द्रव्यदानं च बभूव विविधं महत् । गीतवाद्यविनोदश्च तत्रोत्सवपुरस्सरम्
anyeṣāṁ dravyadānaṁ ca babhūva vividhaṁ mahat gītavādyavinodaśca tatrotsavapurassaram
"अन्य लोगों को भी नाना प्रकार का बड़ा धन-दान दिया गया; और वहाँ उत्सव के साथ गीत-वाद्य का आनन्द हुआ।"
श्लोक 11 (shiva.rudra.110.11)
अथ विष्णुरहं धाता शक्राद्या अमरास्तथा । मुनयश्च महाप्रीत्या निखिलाः सोत्सवा मुदा
atha viṣṇurahaṁ dhātā śakrādyā amarāstathā munayaśca mahāprītyā nikhilāḥ sotsavā mudā
"तब मैं विष्णु, विधाता, तथा शक्र आदि अमरगण और मुनिगण, सब मिलकर बड़े प्रेम से उत्सव में हर्षित होकर --"
श्लोक 12 (shiva.rudra.110.12)
सुप्रणम्य शिवां भक्त्या स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम् । सम्प्राप्य हिमगिर्याज्ञां स्वं स्वं स्थानं समाश्रिताः
supraṇamya śivāṁ bhaktyā smṛtvā śivapadāmbujam samprāpya himagiryājñāṁ svaṁ svaṁ sthānaṁ samāśritāḥ
"-- भक्तिपूर्वक शिवा को प्रणाम कर, शिव के चरण-कमल का स्मरण कर, हिमगिरि की आज्ञा पाकर अपने-अपने स्थान को गए।"
श्लोक 13 (shiva.rudra.110.13)
एतस्मिन्नन्तरे तत्र ज्योतिः शास्त्रविशारदः । हिमवन्तं गिरीन्द्रं तं गर्गो वाक्यमभाषत
etasminnantare tatra jyotiḥ śāstraviśāradaḥ himavantaṁ girīndraṁ taṁ gargo vākyamabhāṣata
"इसी बीच ज्योतिष-शास्त्र में निपुण गर्ग ने वहाँ पर्वतराज हिमवान से यह वचन कहा।"
श्लोक 14 (shiva.rudra.110.14)
गर्ग उवाच । हिमाचल धराधीश स्वामिन् कालीपतिः प्रभो । पाणिग्रहार्थं शम्भुं चानय त्वं निजमन्दिरम्
garga uvāca himācala dharādhīśa svāmin kālīpatiḥ prabho pāṇigrahārthaṁ śambhuṁ cānaya tvaṁ nijamandiram
गर्ग ने कहा -- "हे हिमाचल! हे धराधीश! हे स्वामिन्! अब काली के पति शम्भु को पाणिग्रहण के लिए अपने भवन में ले आइए।"
श्लोक 15 (shiva.rudra.110.15)
ब्रह्मोवाच । अथ तं समयं ज्ञात्वा कन्यादानोचितं गिरिः । निवेदितं च गर्गेण मुमुदेऽतीव चेतसि
brahmovāca atha taṁ samayaṁ jñātvā kanyādānocitaṁ giriḥ niveditaṁ ca gargeṇa mumude'tīva cetasi
ब्रह्मा जी ने कहा -- "गर्ग द्वारा बताए गए, कन्यादान के उपयुक्त उस समय को जानकर पर्वत मन-ही-मन अत्यंत हर्षित हुए।"
श्लोक 16 (shiva.rudra.110.16)
महीधरान्द्विजांश्चैव परानपि मुदा गिरिः । प्रेषयामास सुप्रीत्या शिवानयनकाम्यया
mahīdharāndvijāṁścaiva parānapi mudā giriḥ preṣayāmāsa suprītyā śivānayanakāmyayā
"पर्वत ने हर्ष और अत्यंत प्रेम से पर्वतों, ब्राह्मणों तथा अन्य लोगों को भी शिव को लाने की इच्छा से भेजा।"
श्लोक 17 (shiva.rudra.110.17)
ते पर्वता द्विजाश्चैव सर्वमङ्गलपाणयः । सञ्जग्मुः सोत्सवाः प्रीत्या यत्र देवो महेश्वरः
te parvatā dvijāścaiva sarvamaṅgalapāṇayaḥ sañjagmuḥ sotsavāḥ prītyā yatra devo maheśvaraḥ
"हाथों में समस्त मंगल-द्रव्य लिए वे पर्वत और ब्राह्मण उत्सव के साथ प्रेमपूर्वक वहाँ गए, जहाँ देव महेश्वर विराजमान थे।"
श्लोक 18 (shiva.rudra.110.18)
तदा वादित्रघोषेण ब्रह्मघोषेण भूयसा । महोत्साहोऽभवत्तत्र गीतनृत्यान्वितेन हि
tadā vāditraghoṣeṇa brahmaghoṣeṇa bhūyasā mahotsāho'bhavattatra gītanṛtyānvitena hi
"तब वाद्यों की ध्वनि और वेदों की गूँज के साथ, गीत-नृत्य से युक्त वहाँ महान उत्साह उत्पन्न हुआ।"
श्लोक 19 (shiva.rudra.110.19)
श्रुत्वा वादित्रनिर्घोषं सर्वे शङ्करसेवकाः । उत्थितास्त्वैकपद्येन सदेवर्षिगणा मुदा
śrutvā vāditranirghoṣaṁ sarve śaṅkarasevakāḥ utthitāstvaikapadyena sadevarṣigaṇā mudā
"वाद्यों की ध्वनि सुनकर शंकर के सभी सेवक, देवताओं और ऋषियों के समूह सहित, हर्षपूर्वक एक साथ खड़े हो गए।"
श्लोक 20 (shiva.rudra.110.20)
परस्परं समूचुस्ते हर्षनिर्भरमानसाः । अत्रागच्छन्ति गिरयः शिवानयनकाम्यया
parasparaṁ samūcuste harṣanirbharamānasāḥ atrāgacchanti girayaḥ śivānayanakāmyayā
"हर्ष से भरे मन वाले वे परस्पर कहने लगे -- 'शिव को लाने की इच्छा से पर्वत यहाँ आ रहे हैं।'"
श्लोक 21 (shiva.rudra.110.21)
पाणिग्रहणकालो हि नूनं सद्यः समागतः । महद्भाग्यं हि सर्वेषां सम्प्राप्तमिह मन्महे
pāṇigrahaṇakālo hi nūnaṁ sadyaḥ samāgataḥ mahadbhāgyaṁ hi sarveṣāṁ samprāptamiha manmahe
"निश्चय ही अब पाणिग्रहण का समय तुरन्त आ गया है; हम मानते हैं कि यहाँ हम सबको महान सौभाग्य प्राप्त हुआ है।"
श्लोक 22 (shiva.rudra.110.22)
धन्या वयं विशेषेण विवाहं शिवयोर्ध्रुवम् । द्रक्ष्यामः परमप्रीत्या जगतां मङ्गलालयम्
dhanyā vayaṁ viśeṣeṇa vivāhaṁ śivayordhruvam drakṣyāmaḥ paramaprītyā jagatāṁ maṅgalālayam
"हम विशेष रूप से धन्य हैं, जो अब परम प्रेम से जगत के मंगल-धाम इन शिव-युगल का विवाह अवश्य देखेंगे।"
श्लोक 23 (shiva.rudra.110.23)
ब्रह्मोवाच । एवं यावदभूत्तेषां संवादस्तत्र चादरात् । तावत्सर्वे समायाताः पर्वतेन्द्रस्य मन्त्रिणः
brahmovāca evaṁ yāvadabhūtteṣāṁ saṁvādastatra cādarāt tāvatsarve samāyātāḥ parvatendrasya mantriṇaḥ
ब्रह्मा जी ने कहा -- "जब तक उनका यह वार्तालाप वहाँ आदरपूर्वक चल रहा था, तब तक पर्वतराज के सभी मंत्री वहाँ आ पहुँचे।"
श्लोक 24 (shiva.rudra.110.24)
ते गत्वा प्रार्थयाञ्चक्रुः शिवं विष्ण्वादिकानपि । कन्यादानोचितः कालो वर्तते गम्यतामिति
te gatvā prārthayāñcakruḥ śivaṁ viṣṇvādikānapi kanyādānocitaḥ kālo vartate gamyatāmiti
"उन्होंने वहाँ जाकर शिव और विष्णु आदि से प्रार्थना की -- 'कन्यादान का उपयुक्त समय आ गया है, अब चला जाए।'"
श्लोक 25 (shiva.rudra.110.25)
ते तच्छ्रुत्वा सुराः सर्वे मुने विष्ण्वादयोऽखिलाः । मुमुदुश्चेतसातीव जयेत्यूचुर्गिरिं द्रुतम्
te tacchrutvā surāḥ sarve mune viṣṇvādayo'khilāḥ mumuduścetasātīva jayetyūcurgiriṁ drutam
"हे मुने! यह सुनकर विष्णु आदि सभी देवता मन-ही-मन अत्यंत हर्षित हुए और तुरंत पर्वत की जय-जयकार करने लगे।"
श्लोक 26 (shiva.rudra.110.26)
शिवोऽपि मुमुदेऽतीव कालीप्रापणलालसः । गुप्तं चकार तच्चिह्नं मनस्येवाद्भुताकृतिः
śivo'pi mumude'tīva kālīprāpaṇalālasaḥ guptaṁ cakāra taccihnaṁ manasyevādbhutākṛtiḥ
"शिव भी काली को पाने की उत्कण्ठा से अत्यंत हर्षित हुए; परन्तु उस अद्भुत-रूप ने अपने मन का वह भाव गुप्त ही रखा।"
श्लोक 27 (shiva.rudra.110.27)
अथ स्नानं कृतं तेन मङ्गलद्रव्यसंयुतम् । शूलिना सुप्रसन्नेन लोकानुग्रहकारिणा
atha snānaṁ kṛtaṁ tena maṅgaladravyasaṁyutam śūlinā suprasannena lokānugrahakāriṇā
"तब लोकों पर अनुग्रह करने वाले, अत्यंत प्रसन्न शूलधारी ने मंगल-द्रव्यों सहित स्नान किया।"
श्लोक 28 (shiva.rudra.110.28)
स्नातः सुवाससा युक्तः सर्वैस्तैः परिवारितः । आरोपितो वृषस्कन्धे लोकपालैः सुसेवितः
snātaḥ suvāsasā yuktaḥ sarvaistaiḥ parivāritaḥ āropito vṛṣaskandhe lokapālaiḥ susevitaḥ
"स्नान कर, सुन्दर वस्त्र धारण कर, सबसे घिरे हुए वे लोकपालों द्वारा भली-भाँति सेवित होते हुए वृषभ के कंधे पर आरूढ़ हुए।"
श्लोक 29 (shiva.rudra.110.29)
पुरस्कृत्य प्रभुं सर्वे जग्मुर्हिमगिरेर्गृहम् । वाद्यानि वादयन्तश्च कृतवन्तः कुतूहलम्
puraskṛtya prabhuṁ sarve jagmurhimagirergṛham vādyāni vādayantaśca kṛtavantaḥ kutūhalam
"प्रभु को आगे कर सब लोग वाद्य बजाते और कुतूहलपूर्वक हिमगिरि के भवन की ओर चल पड़े।"
श्लोक 30 (shiva.rudra.110.30)
हिमागप्रेषिता विप्रास्तथा ते पर्वतोत्तमाः । शम्भोरग्रचरा ह्यासन्कुतूहलसमन्विताः
himāgapreṣitā viprāstathā te parvatottamāḥ śambhoragracarā hyāsankutūhalasamanvitāḥ
"हिमाचल द्वारा भेजे गए ब्राह्मण और वे श्रेष्ठ पर्वत कुतूहल से भरकर शम्भु के आगे-आगे चल रहे थे।"
श्लोक 31 (shiva.rudra.110.31)
बभौ छत्रेण महता ध्रियमाणो हि मूर्धनि । चामरैर्वीज्यमानोऽसौ सवितानो महेश्वरः
babhau chatreṇa mahatā dhriyamāṇo hi mūrdhani cāmarairvījyamāno'sau savitāno maheśvaraḥ
"सिर पर विशाल छत्र धारण किए, चँवरों से हवा किए जाते, चंदोवे के नीचे महेश्वर अत्यंत शोभायमान हुए।"
श्लोक 32 (shiva.rudra.110.32)
अहं विष्णुस्तथा चेन्द्रो लोकपालास्तथैव च । अग्रगाः स्मातिशोभन्ते श्रिया परमया श्रिताः
ahaṁ viṣṇustathā cendro lokapālāstathaiva ca agragāḥ smātiśobhante śriyā paramayā śritāḥ
"मैं, विष्णु, इन्द्र तथा लोकपाल भी आगे-आगे चलते हुए परम शोभा से युक्त, अत्यंत शोभायमान थे।"
श्लोक 33 (shiva.rudra.110.33)
ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च पटहानकगोमुखाः । पुनः पुनरवाद्यन्त वादित्राणि महोत्सवे
tataḥ śaṅkhāśca bheryaśca paṭahānakagomukhāḥ punaḥ punaravādyanta vāditrāṇi mahotsave
"तब उस महोत्सव में शंख, भेरी, पटह, आनक और गोमुख जैसे वाद्य बार-बार बजाए गए।"
श्लोक 34 (shiva.rudra.110.34)
तथैव गायकाः सर्वे जगुः परममङ्गलम् । नर्तक्यो ननृतुः सर्वा नानातालसमन्विताः
tathaiva gāyakāḥ sarve jaguḥ paramamaṅgalam nartakyo nanṛtuḥ sarvā nānātālasamanvitāḥ
"इसी प्रकार सभी गायकों ने परम मंगल गीत गाए; सभी नर्तकियाँ नाना तालों के साथ नृत्य करने लगीं।"
श्लोक 35 (shiva.rudra.110.35)
एभिस्समेतो जगदेकबन्धु- र्ययौ तदानीं परमेशवर्चसा । सुसेव्यमानः सकलैः सुरेश्वरै- र्विकीर्यमाणः कुसुमैश्च हर्षितैः
ebhissameto jagadekabandhu- ryayau tadānīṁ parameśavarcasā susevyamānaḥ sakalaiḥ sureśvarai- rvikīryamāṇaḥ kusumaiśca harṣitaiḥ
इन सबके साथ जगत के एकमात्र बन्धु परमेश्वर के तेज से युक्त होकर उस समय चले, समस्त देवेश्वरों द्वारा भली-भाँति सेवित, हर्षित जनों द्वारा बरसाए गए फूलों से आच्छादित।
श्लोक 36 (shiva.rudra.110.36)
सम्पूजितस्तदा शम्भुः प्रविष्टो यज्ञमण्डपम् । संस्तूयमानो बह्वीभिः स्तुतिभिः परमेश्वरः
sampūjitastadā śambhuḥ praviṣṭo yajñamaṇḍapam saṁstūyamāno bahvībhiḥ stutibhiḥ parameśvaraḥ
तब भली-भाँति पूजित परमेश्वर शम्भु अनेक स्तुतियों से स्तुत होते हुए यज्ञ-मण्डप में प्रविष्ट हुए।
श्लोक 37 (shiva.rudra.110.37)
वृषादुत्तारयामासुर्महेशं पर्वतोत्तमाः । निन्युर्गृहान्तरं प्रीत्या महोत्सवपुरस्सरम्
vṛṣāduttārayāmāsurmaheśaṁ parvatottamāḥ ninyurgṛhāntaraṁ prītyā mahotsavapurassaram
श्रेष्ठ पर्वतों ने महेश को वृषभ से उतारा और प्रेमपूर्वक महोत्सव के साथ उन्हें भवन के भीतर ले गए।
श्लोक 38 (shiva.rudra.110.38)
हिमालयोऽपि सम्प्राप्तं सदेवगणमीश्वरम् । प्रणम्य विधिवद्भक्त्या नीराजनमथाकरोत्
himālayo'pi samprāptaṁ sadevagaṇamīśvaram praṇamya vidhivadbhaktyā nīrājanamathākarot
हिमालय ने भी देवगणों सहित पधारे उस ईश्वर को विधिपूर्वक भक्तिभाव से प्रणाम कर उनकी आरती उतारी।
श्लोक 39 (shiva.rudra.110.39)
सर्वान्सुरान्मुनीनन्यान् प्रणम्य समहोत्सवः । सम्मानमकरोत्तेषां प्रशंसन्स्वविधिं मुदा
sarvānsurānmunīnanyān praṇamya samahotsavaḥ sammānamakarotteṣāṁ praśaṁsansvavidhiṁ mudā
महोत्सव के साथ सभी देवताओं और अन्य मुनियों को प्रणाम कर, वे अपने सौभाग्य की सराहना करते हुए हर्षपूर्वक उनका सम्मान करने लगे।
श्लोक 40 (shiva.rudra.110.40)
सोऽगःसाच्युतमीशानं सुपाद्यार्घ्यपुरस्सरम् । सदेवमुख्यवर्गं च निनाय स्वालयान्तरम्
so'gaḥsācyutamīśānaṁ supādyārghyapurassaram sadevamukhyavargaṁ ca nināya svālayāntaram
उस पर्वत ने पाद्य-अर्घ्य आदि विधिपूर्वक अर्पित कर अच्युत सहित ईशान को तथा प्रमुख देवगणों को अपने भवन के भीतर ले गए।
श्लोक 41 (shiva.rudra.110.41)
प्राङ्गणे स्थापयामास रत्नसिंहासनेषु तान् । सर्वान्विष्णुं च मामीशं विशिष्टांश्च विशेषतः
prāṅgaṇe sthāpayāmāsa ratnasiṁhāsaneṣu tān sarvānviṣṇuṁ ca māmīśaṁ viśiṣṭāṁśca viśeṣataḥ
उन्होंने आँगन में उन सबको -- विष्णु को, मुझ ईशान को तथा विशेष रूप से विशिष्ट देवताओं को -- रत्नजटित सिंहासनों पर बिठाया।
श्लोक 42 (shiva.rudra.110.42)
सखीभिर्मेनया प्रीत्या ब्राह्मणस्त्रीभिरेव च । अन्याभिश्च पुरन्ध्रीभिश्चक्रे नीराजनं मुदा
sakhībhirmenayā prītyā brāhmaṇastrībhireva ca anyābhiśca purandhrībhiścakre nīrājanaṁ mudā
सखियों सहित, मेना द्वारा प्रेमपूर्वक, ब्राह्मण-स्त्रियों द्वारा तथा अन्य विवाहित स्त्रियों द्वारा भी हर्षपूर्वक आरती उतारी गई।
श्लोक 43 (shiva.rudra.110.43)
पुरोधसा कृत्यविदा शङ्कराय महात्मने । मधुपर्कादिकं यद्यत्कृत्यं तत्तत्कृतं मुदा
purodhasā kṛtyavidā śaṅkarāya mahātmane madhuparkādikaṁ yadyatkṛtyaṁ tattatkṛtaṁ mudā
कर्मकाण्ड में निपुण पुरोहित द्वारा महात्मा शंकर के लिए मधुपर्क आदि जो-जो कृत्य करने योग्य थे, वे सब हर्षपूर्वक सम्पन्न किए गए।
श्लोक 44 (shiva.rudra.110.44)
मया स नोदितस्तत्र पुरोधाः कृतवांस्तदा । सुमङ्गलं च यत्कर्म प्रस्तावसदृशं मुने
mayā sa noditastatra purodhāḥ kṛtavāṁstadā sumaṅgalaṁ ca yatkarma prastāvasadṛśaṁ mune
हे मुने! मेरे द्वारा प्रेरित किए जाने पर पुरोहित ने उस अवसर के अनुकूल जो भी सुमंगल कर्म था, वह वहाँ किया।
श्लोक 45 (shiva.rudra.110.45)
अन्तर्वेद्यां महाप्रीत्या सम्प्रविश्य हिमाद्रिणा । यत्र सा पार्वती कन्या सर्वाभरणभूषिता
antarvedyāṁ mahāprītyā sampraviśya himādriṇā yatra sā pārvatī kanyā sarvābharaṇabhūṣitā
हिमाद्रि के साथ बड़े प्रेम से अन्तर्वेदी में प्रवेश कर, जहाँ समस्त आभूषणों से भूषित वह कन्या पार्वती --
श्लोक 46 (shiva.rudra.110.46)
वेदिकोपरि तन्वङ्गी संस्थिता सुविराजिता । तत्र नीतो महादेवो विष्णुना च मया सह
vedikopari tanvaṅgī saṁsthitā suvirājitā tatra nīto mahādevo viṣṇunā ca mayā saha
-- वेदिका पर सुशोभित होकर बैठी थीं, उस कोमलांगी के समीप विष्णु और मेरे साथ महादेव को ले जाया गया।
श्लोक 47 (shiva.rudra.110.47)
लग्नं निरीक्षमाणास्ते वाचस्पतिपुरोगमाः । कन्यादानोचितं तत्र बभूवुः परमोत्सवाः
lagnaṁ nirīkṣamāṇāste vācaspatipurogamāḥ kanyādānocitaṁ tatra babhūvuḥ paramotsavāḥ
वाचस्पति (बृहस्पति) आदि लग्न-मुहूर्त की प्रतीक्षा करते हुए, कन्यादान के उपयुक्त उस अवसर पर परम उत्सव हुआ।
श्लोक 48 (shiva.rudra.110.48)
तत्रोपविष्टो गर्गश्च यत्रास्ति घटिकालयम् । यावच्छेषा घटी तावत्कृतं प्रणवभाषणम्
tatropaviṣṭo gargaśca yatrāsti ghaṭikālayam yāvaccheṣā ghaṭī tāvatkṛtaṁ praṇavabhāṣaṇam
गर्ग वहाँ घटी-यन्त्र के पास बैठे; जब तक शेष घटी रही, तब तक प्रणव (ॐ) का उच्चारण किया गया।
श्लोक 49 (shiva.rudra.110.49)
पुण्याहं प्रवदन् गर्गः समादध्रेऽञ्जलिं मुदा । पार्वत्यक्षतपूर्णं च ववृषे च शिवोपरि
puṇyāhaṁ pravadan gargaḥ samādadhre'ñjaliṁ mudā pārvatyakṣatapūrṇaṁ ca vavṛṣe ca śivopari
'पुण्याहम्' बोलते हुए गर्ग ने हर्षपूर्वक अंजलि बाँधी और पार्वती सहित अक्षत से भरकर शिव पर वर्षा की।
श्लोक 50 (shiva.rudra.110.50)
तया सम्पूजितो रुद्रो दध्यक्षतकुशाम्बुभिः । परमोदारया तत्र पार्वत्या रुचिरास्यया
tayā sampūjito rudro dadhyakṣatakuśāmbubhiḥ paramodārayā tatra pārvatyā rucirāsyayā
वहाँ उस परम उदार, मनोहर मुख वाली पार्वती ने दही, अक्षत, कुश और जल से रुद्र की पूजा की।
श्लोक 51 (shiva.rudra.110.51)
विलोकयन्ती तं शम्भुं यस्यार्थे परमं तपः । कृतं पुरा महाप्रीत्या विरराज शिवाति सा
vilokayantī taṁ śambhuṁ yasyārthe paramaṁ tapaḥ kṛtaṁ purā mahāprītyā virarāja śivāti sā
जिन शम्भु के लिए पहले उसने बड़े प्रेम से परम तपस्या की थी, उन्हें निहारती हुई वह शिवा अत्यंत शोभायमान हुई।
श्लोक 52 (shiva.rudra.110.52)
मया मुने तदोक्तस्तु गर्गादिमुनिभिश्च सः । समानर्च शिवां शम्भुः लौकिकाचारसंरतः
mayā mune tadoktastu gargādimunibhiśca saḥ samānarca śivāṁ śambhuḥ laukikācārasaṁrataḥ
हे मुने! तब मेरे और गर्ग आदि मुनियों के कहने पर लौकिक आचार का पालन करते हुए शम्भु ने भी शिवा की पूजा की।
श्लोक 53 (shiva.rudra.110.53)
एवं परस्परं तौ वै पार्वतीपरमेश्वरौ । अर्चयन्तौ तदानीं च शुशुभाते जगन्मयौ
evaṁ parasparaṁ tau vai pārvatīparameśvarau arcayantau tadānīṁ ca śuśubhāte jaganmayau
इस प्रकार परस्पर एक-दूसरे की पूजा करते हुए, जगन्मय वे पार्वती और परमेश्वर उस समय अत्यंत शोभायमान हुए।
श्लोक 54 (shiva.rudra.110.54)
त्रैलोक्यलक्ष्म्या संवीतौ निरीक्षन्तौ परस्परम् । तदा नीराजितौ लक्ष्म्यादिभिः स्त्रीभिर्विशेषतः
trailokyalakṣmyā saṁvītau nirīkṣantau parasparam tadā nīrājitau lakṣmyādibhiḥ strībhirviśeṣataḥ
त्रैलोक्य की लक्ष्मी से आवृत, एक-दूसरे को निहारते हुए, उन दोनों की तब लक्ष्मी आदि देवियों द्वारा विशेष रूप से आरती उतारी गई।
श्लोक 55 (shiva.rudra.110.55)
तथापरा वै द्विजयोषितश्च नीराजयामासुरथो पुरस्त्रियः । शिवां च शम्भुञ्च विलोकयन्त्योऽ- वापुर्मुदं ताः सकला महोत्सवम्
tathāparā vai dvijayoṣitaśca nīrājayāmāsuratho purastriyaḥ śivāṁ ca śambhuñca vilokayantyo'- vāpurmudaṁ tāḥ sakalā mahotsavam
इसी प्रकार अन्य ब्राह्मण-स्त्रियों और नगर की स्त्रियों ने भी आरती उतारी; शिवा और शम्भु को निहारती हुई वे सब उस महोत्सव में परम आनन्द को प्राप्त हुईं।