Skip to main content

रुद्र संहिता · अध्याय 138

गणेश-विवाह वर्णन

अध्याय 137अध्याय-सूचीअध्याय 139

श्लोक 1 (shiva.rudra.138.1)

ब्रह्मोवाच एतस्मिन्नन्तरे तत्र विश्वरूपः प्रजापतिः । तदुद्योगं संविचार्य सुखमाप प्रसन्नधीः

brahmovāca etasminnantare tatra viśvarūpaḥ prajāpatiḥ tadudyogaṁ saṁvicārya sukhamāpa prasannadhīḥ

ब्रह्मा जी ने कहा — इसी बीच वहाँ विश्वरूप प्रजापति, उस उद्योग पर भलीभाँति विचार कर, प्रसन्नचित्त होकर सुख को प्राप्त हुए।

श्लोक 2 (shiva.rudra.138.2)

विश्वरूपप्रजेशस्य दिव्यरूपे सुते उभे । सिद्धिबुद्धिरिति ख्याते शुभे सर्वाङ्गशोभने

viśvarūpaprajeśasya divyarūpe sute ubhe siddhibuddhiriti khyāte śubhe sarvāṅgaśobhane

विश्वरूप प्रजापति की सिद्धि और बुद्धि नामक विख्यात दो दिव्यरूप कन्याएँ थीं, जो शुभ और सर्वांग-सुन्दर थीं।

श्लोक 3 (shiva.rudra.138.3)

ताभ्यां चैव गणेशस्य गिरिजा शङ्करः प्रभू । महोत्सवं विवाहं च कारयामासतुर्मुदा

tābhyāṁ caiva gaṇeśasya girijā śaṅkaraḥ prabhū mahotsavaṁ vivāhaṁ ca kārayāmāsaturmudā

गिरिजा और प्रभु शंकर ने हर्षपूर्वक गणेश का उन दोनों के साथ महोत्सवपूर्ण विवाह सम्पन्न कराया।

श्लोक 4 (shiva.rudra.138.4)

सन्तुष्टा देवताः सर्वास्तद्विवाहे समागमन् । यथा चैव शिवस्यैव गिरिजाया मनोरथः

santuṣṭā devatāḥ sarvāstadvivāhe samāgaman yathā caiva śivasyaiva girijāyā manorathaḥ

उस विवाह में समस्त देवगण संतुष्ट होकर एकत्र हुए — ठीक जैसे शिव और गिरिजा का मनोरथ पूर्ण हो रहा हो।

श्लोक 5 (shiva.rudra.138.5)

तथा च विश्वकर्माऽसौ विवाहं कृतवांस्तथा । तथा च ऋषयो देवा लेभिरे परमां मुदम्

tathā ca viśvakarmā'sau vivāhaṁ kṛtavāṁstathā tathā ca ṛṣayo devā lebhire paramāṁ mudam

और उसी प्रकार विश्वकर्मा ने भी विवाह-कार्य सम्पन्न किया; तथा ऋषियों और देवों ने भी परम आनन्द प्राप्त किया।

श्लोक 6 (shiva.rudra.138.6)

गणेशोऽपि तदा ताभ्यां सुखं परमदुर्लभम् । प्राप्तवांश्च मुने तत्तु वर्णितुं नैव शक्यते

gaṇeśo'pi tadā tābhyāṁ sukhaṁ paramadurlabham prāptavāṁśca mune tattu varṇituṁ naiva śakyate

गणेश ने भी तब उन दोनों के साथ अत्यंत दुर्लभ सुख प्राप्त किया; और हे मुने! उसका वर्णन करना संभव ही नहीं।

श्लोक 7 (shiva.rudra.138.7)

कियता चैव कालेन गणेशस्य महात्मनः । द्वयोः पत्न्योश्च द्वौ दिव्यौ तस्य पुत्रौ बभूवतुः

kiyatā caiva kālena gaṇeśasya mahātmanaḥ dvayoḥ patnyośca dvau divyau tasya putrau babhūvatuḥ

कुछ काल बीतने पर महात्मा गणेश के दोनों पत्नियों से दो दिव्य पुत्र उत्पन्न हुए।

श्लोक 8 (shiva.rudra.138.8)

सिद्धेर्गणेशपत्न्यास्तु क्षेमनामा सुतोऽभवत् । बुद्धेर्लाभाभिधः पुत्रो ह्यासीत्परमशोभनः

siddhergaṇeśapatnyāstu kṣemanāmā suto'bhavat buddherlābhābhidhaḥ putro hyāsītparamaśobhanaḥ

गणेश की पत्नी सिद्धि से क्षेम नामक पुत्र हुआ; बुद्धि से लाभ नामक अत्यंत सुन्दर पुत्र हुआ।

श्लोक 9 (shiva.rudra.138.9)

एवं सुखमचिन्त्यं वै भुञ्जाने हि गणेश्वरे । आजगाम द्वितीयश्च क्रान्त्वा पृथ्वीं सुतस्तदा

evaṁ sukhamacintyaṁ vai bhuñjāne hi gaṇeśvare ājagāma dvitīyaśca krāntvā pṛthvīṁ sutastadā

इस प्रकार गणेश्वर के अचिन्त्य सुख भोगते रहने पर, पृथ्वी की परिक्रमा करके दूसरा पुत्र (कार्तिकेय) भी तब वहाँ आ पहुँचा।

श्लोक 10 (shiva.rudra.138.10)

तावश्च नारदेनैव प्राप्तो गेहे महात्मना । यथार्थं वच्मि नोऽसत्यं न छलेन न मत्सरात्

tāvaśca nāradenaiva prāpto gehe mahātmanā yathārthaṁ vacmi no'satyaṁ na chalena na matsarāt

उसे उसके घर में महात्मा नारद ने ही जा मिलकर कहा — 'मैं तुम्हें यथार्थ कहता हूँ, न असत्य, न छल से, न ईर्ष्या से—'

श्लोक 11 (shiva.rudra.138.11)

पितृभ्यां तु कृतं यच्च शिवया शङ्करेण ते । तन्न कुर्यात्परो लोके सत्यं सत्यं ब्रवीम्यहम्

pitṛbhyāṁ tu kṛtaṁ yacca śivayā śaṅkareṇa te tanna kuryātparo loke satyaṁ satyaṁ bravīmyaham

'—तुम्हारे माता-पिता शिवा और शंकर ने जो किया है, वैसा जगत् में कोई और नहीं करता; मैं सत्य ही, सत्य ही कहता हूँ।'

श्लोक 12 (shiva.rudra.138.12)

निष्कास्य त्वां कुक्रमणं मिषमुत्पाद्य यत्नतः । गणेशस्य वरोऽकारि विवाहः परशोभनः

niṣkāsya tvāṁ kukramaṇaṁ miṣamutpādya yatnataḥ gaṇeśasya varo'kāri vivāhaḥ paraśobhanaḥ

'तुम्हें कुमार्ग पर भेजकर, जान-बूझकर बहाना बनाकर, गणेश के लिए उत्तम विवाह-वर की व्यवस्था कर दी गई।'

श्लोक 13 (shiva.rudra.138.13)

गणेशस्य कृतोद्वाहो लब्धवांस्त्रीद्वयं मुदा । विश्वरूपप्रजेशस्य कन्यारत्नं महोत्तमम्

gaṇeśasya kṛtodvāho labdhavāṁstrīdvayaṁ mudā viśvarūpaprajeśasya kanyāratnaṁ mahottamam

'गणेश का विवाह सम्पन्न हो गया है; उसने हर्षपूर्वक विश्वरूप प्रजापति की रत्नतुल्य दो उत्तम कन्याओं को पत्नी रूप में प्राप्त कर लिया है।'

श्लोक 14 (shiva.rudra.138.14)

पुत्रद्वयं ललाभासौ द्वयोः पत्न्योः शुभाङ्गयोः । सिद्धेः क्षेमं तथा बुद्धेर्लाभं सर्वसुखप्रदम्

putradvayaṁ lalābhāsau dvayoḥ patnyoḥ śubhāṅgayoḥ siddheḥ kṣemaṁ tathā buddherlābhaṁ sarvasukhapradam

'उसने अपनी दोनों सुन्दरांगी पत्नियों से दो पुत्र प्राप्त किए हैं — सिद्धि से क्षेम, और बुद्धि से लाभ — दोनों ही सर्वसुखदायक।'

श्लोक 15 (shiva.rudra.138.15)

पत्न्योर्द्वयोर्गणेशोऽसौ लब्ध्वापुत्रद्वयं शुभम् । मातापित्रोर्मतेनैव सुखं भुङ्क्ते निरन्तरम्

patnyordvayorgaṇeśo'sau labdhvāputradvayaṁ śubham mātāpitrormatenaiva sukhaṁ bhuṅkte nirantaram

'वह गणेश अपनी दोनों पत्नियों से दो शुभ पुत्र पाकर, माता-पिता की इच्छा से ही निरन्तर सुख भोग रहा है।'

श्लोक 16 (shiva.rudra.138.16)

भवता पृथिवी क्रान्ता ससमुद्रा सकानना । तच्छलाज्ञावशात्तात तस्य जातं फलं त्विदम्

bhavatā pṛthivī krāntā sasamudrā sakānanā tacchalājñāvaśāttāta tasya jātaṁ phalaṁ tvidam

'तुमने उस छलपूर्ण आज्ञा के वशीभूत होकर समुद्रों और वनों सहित पृथ्वी की परिक्रमा की — और उसका यह फल हुआ है।'

श्लोक 17 (shiva.rudra.138.17)

पितृभ्यां हि कृतं यत्तु छलं तात विचार्यताम् । स्वस्वामिभ्यां विशेषेण ह्यन्यः किन्न करोति वै

pitṛbhyāṁ hi kṛtaṁ yattu chalaṁ tāta vicāryatām svasvāmibhyāṁ viśeṣeṇa hyanyaḥ kinna karoti vai

'हे तात! सोचो, तुम्हारे अपने माता-पिता द्वारा जो छल किया गया — विशेषकर अपने ही स्वामियों द्वारा — तो दूसरा भला क्या नहीं करेगा?'

श्लोक 18 (shiva.rudra.138.18)

असम्यक्च कृतं ताभ्यां त्वत्पितृभ्यां हि कर्म ह । विचार्यतां त्वयाऽपीह मच्चित्ते न शुभं मतम्

asamyakca kṛtaṁ tābhyāṁ tvatpitṛbhyāṁ hi karma ha vicāryatāṁ tvayā'pīha maccitte na śubhaṁ matam

'तुम्हारे माता-पिता द्वारा किया गया यह कर्म सचमुच उचित नहीं था; तुम भी इस पर विचार करो — मेरे मन में यह शुभ नहीं जँचता।'

श्लोक 19 (shiva.rudra.138.19)

दद्याद्यदि गरं माता विक्रीणीयात्पिता यदि । राजा हरति सर्वस्वं कस्मै किं च ब्रवीतु वै

dadyādyadi garaṁ mātā vikrīṇīyātpitā yadi rājā harati sarvasvaṁ kasmai kiṁ ca bravītu vai

'यदि माता विष दे दे, यदि पिता बेच दे, यदि राजा सर्वस्व हर ले — तो किससे और क्या शिकायत की जाए?'

श्लोक 20 (shiva.rudra.138.20)

येनैवेदं कृतं स्याद्वै कर्मानर्थकरं परम् । शान्तिकामस्सुधीस्तात तन्मुखं न विलोकयेत्

yenaivedaṁ kṛtaṁ syādvai karmānarthakaraṁ param śāntikāmassudhīstāta tanmukhaṁ na vilokayet

'जिसने भी ऐसा अत्यंत अनर्थकारी कार्य किया हो, हे तात! शान्ति चाहने वाले बुद्धिमान को उसका मुख भी नहीं देखना चाहिए।'

श्लोक 21 (shiva.rudra.138.21)

इति नीतिः श्रुतौ प्रोक्ता स्मृतौ शास्त्रेषु सर्वतः । निवेदिता च सा तेऽद्य यथेच्छसि तथा कुरु

iti nītiḥ śrutau proktā smṛtau śāstreṣu sarvataḥ niveditā ca sā te'dya yathecchasi tathā kuru

'यह नीति श्रुति, स्मृति तथा सभी शास्त्रों में कही गई है; वह मैंने अब तुम्हें बता दी है — जैसी तुम्हारी इच्छा हो, वैसा करो।'

श्लोक 22 (shiva.rudra.138.22)

ब्रह्मोवाच इत्युक्त्वा नारद त्वं तु महेश्वरमनोगतिः । तस्मै तथा कुमाराय वाक्यं मौनमुपागतः

brahmovāca ityuktvā nārada tvaṁ tu maheśvaramanogatiḥ tasmai tathā kumārāya vākyaṁ maunamupāgataḥ

ब्रह्मा जी ने कहा — हे नारद! महेश्वर के समान मनोगति वाले तुमने, कुमार से यह वचन कहकर, फिर मौन धारण कर लिया।

श्लोक 23 (shiva.rudra.138.23)

स्कन्दोऽपि पितरं नत्वा कोपाग्निज्वलितस्तदा । जगाम पर्वतं क्रौञ्चं पितृभ्यां वारितोऽपि सन्

skando'pi pitaraṁ natvā kopāgnijvalitastadā jagāma parvataṁ krauñcaṁ pitṛbhyāṁ vārito'pi san

स्कन्द भी पिता को प्रणाम कर, क्रोधाग्नि से जलते हुए, माता-पिता द्वारा रोके जाने पर भी क्रौंच पर्वत को चले गए।

श्लोक 24 (shiva.rudra.138.24)

वारणे च कृते त्वद्य गम्यते च कथं त्वया । इत्येवं च निषिद्धोऽपि प्रोच्य नेति जगाम सः

vāraṇe ca kṛte tvadya gamyate ca kathaṁ tvayā ityevaṁ ca niṣiddho'pi procya neti jagāma saḥ

'आज मना किए जाने पर भी तुम कैसे जा सकते हो?' — इस प्रकार निषेध किए जाने पर भी, 'नहीं' कहकर वे चले गए।

श्लोक 25 (shiva.rudra.138.25)

न स्थातव्यं मया तातौ क्षणमप्यत्र किञ्चन । यद्येवं कपटं प्रीतिमपहाय कृतं मयि

na sthātavyaṁ mayā tātau kṣaṇamapyatra kiñcana yadyevaṁ kapaṭaṁ prītimapahāya kṛtaṁ mayi

'हे माता-पिता! मैं यहाँ क्षणभर भी नहीं रुकूँगा, क्योंकि प्रेम को त्यागकर मेरे साथ ऐसा छल किया गया है।'

श्लोक 26 (shiva.rudra.138.26)

एवमुक्त्वा गतस्तत्र मुने सोऽद्यापि वर्तते । दर्शनेनैव सर्वेषां लोकानां पापहारकः

evamuktvā gatastatra mune so'dyāpi vartate darśanenaiva sarveṣāṁ lokānāṁ pāpahārakaḥ

हे मुने! ऐसा कहकर वे वहाँ चले गए, और आज भी वहीं विराजमान हैं — अपने दर्शनमात्र से समस्त लोकों के पाप हरने वाले।

श्लोक 27 (shiva.rudra.138.27)

तद्दिनं हि समारभ्य कार्तिकेयस्य तस्य वै । शिवपुत्रस्य देवर्षे कुमारत्वं प्रतिष्ठितम्

taddinaṁ hi samārabhya kārtikeyasya tasya vai śivaputrasya devarṣe kumāratvaṁ pratiṣṭhitam

हे देवर्षे! उस दिन से लेकर शिव-पुत्र उस कार्तिकेय का कुमारत्व (सदा-कुमार रहना) प्रतिष्ठित हो गया।

श्लोक 28 (shiva.rudra.138.28)

तन्नाम शुभदं लोके प्रसिद्धं भुवनत्रये । सर्वपापहरं पुण्यं ब्रह्मचर्यप्रदं परम्

tannāma śubhadaṁ loke prasiddhaṁ bhuvanatraye sarvapāpaharaṁ puṇyaṁ brahmacaryapradaṁ param

उनका नाम, शुभदायक, तीनों लोकों में प्रसिद्ध, समस्त पापों का नाशक, पुण्यकारी तथा ब्रह्मचर्य का परम प्रदाता है।

श्लोक 29 (shiva.rudra.138.29)

कार्तिक्यां च सदा देवा ऋषयश्च सतीर्थकाः । दर्शनार्थं कुमारस्य गच्छन्ति च मुनीश्वराः

kārtikyāṁ ca sadā devā ṛṣayaśca satīrthakāḥ darśanārthaṁ kumārasya gacchanti ca munīśvarāḥ

कार्तिक-पूर्णिमा को देवगण, ऋषिगण, तीर्थयात्री तथा मुनीश्वर सदा कुमार के दर्शन हेतु वहाँ जाते हैं।

श्लोक 30 (shiva.rudra.138.30)

कार्तिक्यां कृत्तिकासङ्गे कुर्याद्यः स्वामिदर्शनम् । तस्य पापं दहेत्सर्वं चित्तेप्सितफलं लभेत्

kārtikyāṁ kṛttikāsaṅge kuryādyaḥ svāmidarśanam tasya pāpaṁ dahetsarvaṁ cittepsitaphalaṁ labhet

कार्तिक-पूर्णिमा को कृत्तिका-योग में जो स्वामी के दर्शन करता है, उसका समस्त पाप भस्म हो जाता है, और वह मनोवांछित फल प्राप्त करता है।

श्लोक 31 (shiva.rudra.138.31)

उमाऽपि दुःखमापन्ना स्कन्दस्य विरहे सति । उवाच स्वामिनं दीना तत्र गच्छ मया प्रभो

umā'pi duḥkhamāpannā skandasya virahe sati uvāca svāminaṁ dīnā tatra gaccha mayā prabho

स्कन्द के वियोग से दुःखी उमा ने भी दीन होकर अपने स्वामी से कहा — 'हे प्रभो! मेरे साथ वहाँ चलिए।'

श्लोक 32 (shiva.rudra.138.32)

तत्सुखार्थं स्वयं शम्भुर्गतः स्वांशेन पर्वते । मल्लिकार्जुननामासीज्ज्योतिर्लिङ्गं सुखावहम्

tatsukhārthaṁ svayaṁ śambhurgataḥ svāṁśena parvate mallikārjunanāmāsījjyotirliṅgaṁ sukhāvaham

उसके सुख के लिए स्वयं शम्भु अपने अंश से उस पर्वत पर गए; वहाँ सुखदायक मल्लिकार्जुन नामक ज्योतिर्लिंग प्रकट हुआ।

श्लोक 33 (shiva.rudra.138.33)

अद्यापि दृश्यते तत्र शिवया सहितश्शिवः । सर्वेषां निजभक्तानां कामपूरः सतां गतिः

adyāpi dṛśyate tatra śivayā sahitaśśivaḥ sarveṣāṁ nijabhaktānāṁ kāmapūraḥ satāṁ gatiḥ

आज भी वहाँ शिवा के साथ शिव दिखाई देते हैं, जो अपने समस्त भक्तों की कामनाएँ पूर्ण करने वाले तथा सज्जनों की गति हैं।

श्लोक 34 (shiva.rudra.138.34)

तमागतं स विज्ञाय कुमारः सशिवां शिवम् । स विरज्य ततोऽन्यत्र गन्तुमासीत्समुत्सुकः

tamāgataṁ sa vijñāya kumāraḥ saśivāṁ śivam sa virajya tato'nyatra gantumāsītsamutsukaḥ

कुमार, शिवा सहित शिव के वहाँ आगमन को जानकर, विरक्त होकर अन्यत्र जाने के लिए उत्सुक हो गए।

श्लोक 35 (shiva.rudra.138.35)

देवैश्च मुनिभिश्चैव प्रार्थितः सोऽपि दूरतः । योजनत्रयमुत्सृज्य स्थितः स्थाने च कार्तिकः

devaiśca munibhiścaiva prārthitaḥ so'pi dūrataḥ yojanatrayamutsṛjya sthitaḥ sthāne ca kārtikaḥ

देवों और मुनियों द्वारा प्रार्थना किए जाने पर वे भी तीन योजन की दूरी छोड़कर उसी स्थान पर कार्तिक रूप में स्थित रहे।

श्लोक 36 (shiva.rudra.138.36)

पुत्रस्नेहातुरौ तौ वै शिवौ पर्वणि पर्वणि । दर्शनार्थं कुमारस्य तस्य नारद गच्छतः

putrasnehāturau tau vai śivau parvaṇi parvaṇi darśanārthaṁ kumārasya tasya nārada gacchataḥ

हे नारद! पुत्र-स्नेह से आतुर वह दिव्य दम्पति प्रत्येक पर्व पर उस कुमार के दर्शन हेतु जाते हैं।

श्लोक 37 (shiva.rudra.138.37)

अमावास्यादिने शम्भुः स्वयं गच्छति तत्र ह । पूर्णमासीदिने तत्र पार्वती गच्छति ध्रुवम्

amāvāsyādine śambhuḥ svayaṁ gacchati tatra ha pūrṇamāsīdine tatra pārvatī gacchati dhruvam

अमावास्या के दिन शम्भु स्वयं वहाँ जाते हैं; पूर्णिमा के दिन पार्वती निश्चय ही वहाँ जाती हैं।

श्लोक 38 (shiva.rudra.138.38)

यद्यत्तस्य च वृत्तान्तं भवत्पृष्टं मुनीश्वर । कार्तिकस्य गणेशस्य परमं कथितं मया

yadyattasya ca vṛttāntaṁ bhavatpṛṣṭaṁ munīśvara kārtikasya gaṇeśasya paramaṁ kathitaṁ mayā

हे मुनीश्वर! कार्तिकेय और गणेश का जो भी वृत्तान्त आपने मुझसे पूछा था, वह परम कथा मैंने कह दी।

श्लोक 39 (shiva.rudra.138.39)

एतच्छ्रुत्वा नरो धीमान् सर्वपापैः प्रमुच्यते । शोभनां लभते कामानीप्सितान्सकलान्सदा

etacchrutvā naro dhīmān sarvapāpaiḥ pramucyate śobhanāṁ labhate kāmānīpsitānsakalānsadā

इसे सुनकर बुद्धिमान मनुष्य समस्त पापों से मुक्त हो जाता है, और सदा अपनी सभी वांछित उत्तम कामनाओं को प्राप्त करता है।

श्लोक 40 (shiva.rudra.138.40)

यः पठेत्पाठयेद्वापि शृणुयाच्छ्रावयेत्तथा । सर्वान्कामानवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा

yaḥ paṭhetpāṭhayedvāpi śṛṇuyācchrāvayettathā sarvānkāmānavāpnoti nātra kāryā vicāraṇā

जो इसे पढ़ता या पढ़वाता है, अथवा सुनता या सुनवाता है, वह समस्त कामनाओं को प्राप्त करता है — इसमें कोई संदेह नहीं।

श्लोक 41 (shiva.rudra.138.41)

ब्राह्मणो ब्रह्मवर्चस्वी क्षत्रियो विजयी भवेत् । वैश्यो धनसमृद्धस्स्याच्छूद्रस्सत्तमतामियात्

brāhmaṇo brahmavarcasvī kṣatriyo vijayī bhavet vaiśyo dhanasamṛddhassyācchūdrassattamatāmiyāt

ब्राह्मण ब्रह्मतेज को प्राप्त होता है, क्षत्रिय विजयी होता है, वैश्य धन-समृद्ध होता है, तथा शूद्र उत्तम स्थिति को प्राप्त होता है।

श्लोक 42 (shiva.rudra.138.42)

रोगी रोगात्प्रमुच्येत भयान्मुच्येत भीतियुक् । भूतप्रेतादिबाधाभ्यः पीडितो न भवेन्नरः

rogī rogātpramucyeta bhayānmucyeta bhītiyuk bhūtapretādibādhābhyaḥ pīḍito na bhavennaraḥ

रोगी रोग से मुक्त होता है, भयभीत भय से मुक्त होता है; मनुष्य भूत-प्रेत आदि की बाधाओं से पीड़ित नहीं होता।

श्लोक 43 (shiva.rudra.138.43)

एतदाख्यानमनघं यशस्यं सुखवर्द्धनम् । आयुष्यं स्वर्ग्यमतुलं पुत्रपौत्रादिकारकम्

etadākhyānamanaghaṁ yaśasyaṁ sukhavarddhanam āyuṣyaṁ svargyamatulaṁ putrapautrādikārakam

यह आख्यान निष्पाप, यशदायक, सुखवर्धक, आयुवर्धक, स्वर्गदायक, अनुपम तथा पुत्र-पौत्रादि का कारण है।

श्लोक 44 (shiva.rudra.138.44)

अपवर्गप्रदं चापि शिवज्ञानप्रदं परम् । शिवाशिवप्रीतिकरं शिवभक्तिविवर्द्धनम्

apavargapradaṁ cāpi śivajñānapradaṁ param śivāśivaprītikaraṁ śivabhaktivivarddhanam

यह मुक्ति प्रदान करता है, तथा परम शिव-ज्ञान भी देता है; यह शिवा-शिव को प्रीति देने वाला तथा शिव-भक्ति को बढ़ाने वाला है।

श्लोक 45 (shiva.rudra.138.45)

श्रवणीयं सदा भक्तैर्निष्कामैश्च मुमुक्षुभिः । शिवाद्वैतप्रदं चैतत्सदाशिवमयं शिवम्

śravaṇīyaṁ sadā bhaktairniṣkāmaiśca mumukṣubhiḥ śivādvaitapradaṁ caitatsadāśivamayaṁ śivam

इसे सदा भक्तों, निष्काम जनों तथा मुमुक्षुओं द्वारा सुना जाना चाहिए; यह शिवाद्वैत प्रदान करने वाला, सदाशिवमय तथा शिव-स्वरूप है।

अध्याय 137अध्याय-सूचीअध्याय 139