Skip to main content

रुद्र संहिता · अध्याय 171

महादेव-युद्धयात्रा-वर्णन

अध्याय 170अध्याय-सूचीअध्याय 172

श्लोक 1 (shiva.rudra.171.1)

सनत्कुमार उवाच । तस्य दूतस्य तद्वाक्यमाकर्ण्य सुरराट् ततः । सक्रोधः प्राह गिरिशो वीरभद्रादिकान्गणान्

sanatkumāra uvāca tasya dūtasya tadvākyamākarṇya surarāṭ tataḥ sakrodhaḥ prāha giriśo vīrabhadrādikāngaṇān

सनत्कुमार ने कहा — उस दूत की उन बातों को सुनकर देवाधिराज गिरीश ने तब क्रोधित होकर वीरभद्र आदि गणों से कहा।

श्लोक 2 (shiva.rudra.171.2)

रुद्र उवाच । हे वीरभद्र हे नन्दिन् क्षेत्रपालष्टभैरवाः । सर्वे गणाश्च सन्नद्धाः सायुधा बलशालिनः

rudra uvāca he vīrabhadra he nandin kṣetrapālaṣṭabhairavāḥ sarve gaṇāśca sannaddhāḥ sāyudhā balaśālinaḥ

रुद्र ने कहा — हे वीरभद्र! हे नन्दिन्! हे क्षेत्रपाल और अष्ट भैरवो! तुम सब गण शस्त्रसज्जित और बलशाली होकर सन्नद्ध हो जाओ।

श्लोक 3 (shiva.rudra.171.3)

कुमाराभ्यां सहैवाद्य निर्गच्छन्तु ममाज्ञया । स्वसेनया भद्रकाली निर्गच्छतु रणाय च ॥ शङ्खचूडवधार्थाय निर्गच्छाम्यद्य सत्वरम्

kumārābhyāṁ sahaivādya nirgacchantu mamājñayā svasenayā bhadrakālī nirgacchatu raṇāya ca śaṅkhacūḍavadhārthāya nirgacchāmyadya satvaram

मेरी आज्ञा से आज दोनों कुमारों (स्कन्द और गणेश) के साथ ये सब निकलें; भद्रकाली भी अपनी सेना सहित युद्ध के लिये निकलें। मैं स्वयं भी आज शङ्खचूड के वध के लिये शीघ्र प्रस्थान करता हूँ।

श्लोक 4 (shiva.rudra.171.4)

सनत्कुमार उवाच । इत्याज्ञाप्य महेशानो निर्ययौ सैन्यसंयुतः । सर्वे वीरगणास्तस्यानुययुः सम्प्रहर्षिताः

sanatkumāra uvāca ityājñāpya maheśāno niryayau sainyasaṁyutaḥ sarve vīragaṇāstasyānuyayuḥ sampraharṣitāḥ

सनत्कुमार ने कहा — यह आज्ञा देकर महेश्वर सेना सहित निकल पड़े; उनके सभी वीर गण अत्यंत हर्षित होकर उनके पीछे-पीछे चले।

श्लोक 5 (shiva.rudra.171.5)

एतस्मिन्नन्तरे स्कन्दगणेशौ सर्वसैन्यपौ । ययतुर्मुदितौ नद्धौ सायुधौ च शिवान्तिके

etasminnantare skandagaṇeśau sarvasainyapau yayaturmuditau naddhau sāyudhau ca śivāntike

इसी बीच सम्पूर्ण सेना के दोनों स्वामी स्कन्द और गणेश शस्त्रसज्जित होकर आनन्दपूर्वक शिव के समीप पहुँचे।

श्लोक 6 (shiva.rudra.171.6)

वीरभद्रश्च नन्दी च महाकालः सुभद्रकः । विशालाक्षश्च बाणश्च पिङ्गलाक्षो विकम्पनः

vīrabhadraśca nandī ca mahākālaḥ subhadrakaḥ viśālākṣaśca bāṇaśca piṅgalākṣo vikampanaḥ

वीरभद्र, नन्दी, महाकाल, सुभद्रक, विशालाक्ष, बाण, पिङ्गलाक्ष और विकम्पन —

श्लोक 7 (shiva.rudra.171.7)

विरूपो विकृतिश्चैव मणिभद्रश्च बाष्कलः । कपिलाख्यो दीर्घदंष्द्रो विकरस्ताम्रलोचनः

virūpo vikṛtiścaiva maṇibhadraśca bāṣkalaḥ kapilākhyo dīrghadaṁṣdro vikarastāmralocanaḥ

विरूप, विकृति, मणिभद्र, बाष्कल, कपिल नामक, दीर्घदंष्ट्र, विकर तथा ताम्रलोचन —

श्लोक 8 (shiva.rudra.171.8)

कालङ्करो बलीभद्रः कालजिह्वः कुटीचरः । बलोन्मत्तो रणश्लाघ्यो दुर्जयो दुर्गमस्तथा

kālaṅkaro balībhadraḥ kālajihvaḥ kuṭīcaraḥ balonmatto raṇaślāghyo durjayo durgamastathā

कालङ्कर, बलीभद्र, कालजिह्व, कुटीचर, बलोन्मत्त, रणश्लाघ्य, दुर्जय तथा दुर्गम —

श्लोक 9 (shiva.rudra.171.9)

इत्यादयो गणेशानाः सैन्यानां पतयो वराः । तेषां च गणनां वच्मि सावधानतया शृणु

ityādayo gaṇeśānāḥ sainyānāṁ patayo varāḥ teṣāṁ ca gaṇanāṁ vacmi sāvadhānatayā śṛṇu

ये तथा अन्य श्रेष्ठ गणेश सेनाओं के स्वामी थे। अब मैं उनकी गणना बतलाता हूँ, तुम सावधानतापूर्वक सुनो।

श्लोक 10 (shiva.rudra.171.10)

शङ्खकर्णः कोटिगणैर्युतः परविमर्दकः । दशभिः केकराक्षश्च विकृतोऽष्टाभिरेव च

śaṅkhakarṇaḥ koṭigaṇairyutaḥ paravimardakaḥ daśabhiḥ kekarākṣaśca vikṛto'ṣṭābhireva ca

शत्रुओं का विनाश करने वाला शङ्खकर्ण एक करोड़ गणों सहित आया; केकराक्ष दस करोड़ के साथ तथा विकृत आठ करोड़ के साथ।

श्लोक 11 (shiva.rudra.171.11)

चतुःषष्ट्या विशाखश्च नवभिः पारियात्रिकः । षड्भिः सर्वान्तकः श्रीमांस्तथैव विकृताननः

catuḥṣaṣṭyā viśākhaśca navabhiḥ pāriyātrikaḥ ṣaḍbhiḥ sarvāntakaḥ śrīmāṁstathaiva vikṛtānanaḥ

विशाख चौंसठ करोड़ के साथ, पारियात्रिक नौ करोड़ के साथ, तथा श्रीमान् सर्वान्तक और विकृतानन छह-छह करोड़ के साथ आये।

श्लोक 12 (shiva.rudra.171.12)

जालको हि द्वादशभिः कोटिभिर्गणपुङ्गवः । सप्तभिः समदः श्रीमान्दुन्दुभोऽष्टाभिरेव च

jālako hi dvādaśabhiḥ koṭibhirgaṇapuṅgavaḥ saptabhiḥ samadaḥ śrīmāndundubho'ṣṭābhireva ca

गणश्रेष्ठ जालक बारह करोड़ के साथ, श्रीमान् समद सात करोड़ के साथ तथा दुन्दुभ आठ करोड़ के साथ आये।

श्लोक 13 (shiva.rudra.171.13)

पञ्चभिश्च करालाक्षः षड्भिः सन्दारको वरः । कोटिकोटिभिरेवेह कन्दुकः कुण्डकस्तथा

pañcabhiśca karālākṣaḥ ṣaḍbhiḥ sandārako varaḥ koṭikoṭibhireveha kandukaḥ kuṇḍakastathā

करालाक्ष पाँच करोड़ के साथ, श्रेष्ठ सन्दारक छह करोड़ के साथ, तथा कन्दुक एवं कुण्डक करोड़ों करोड़ सेना के साथ आये।

श्लोक 14 (shiva.rudra.171.14)

विष्टम्भोऽष्टाभिरेवेह गणपः सर्वसत्तमः । पिप्पलश्च सहस्रेण सन्नादश्च तथाविधः

viṣṭambho'ṣṭābhireveha gaṇapaḥ sarvasattamaḥ pippalaśca sahasreṇa sannādaśca tathāvidhaḥ

सर्वश्रेष्ठ गणपति विष्टम्भ आठ करोड़ के साथ, पिप्पल एक सहस्र करोड़ के साथ तथा सन्नाद भी उतनी ही संख्या के साथ आये।

श्लोक 15 (shiva.rudra.171.15)

आवेशनस्तथाष्टाभिस्त्वष्टभिश्चन्द्रतापनः । महाकेशः सहस्रेण कोटीनां गणपो वृतः

āveśanastathāṣṭābhistvaṣṭabhiścandratāpanaḥ mahākeśaḥ sahasreṇa koṭīnāṁ gaṇapo vṛtaḥ

आवेशन भी आठ करोड़ के साथ तथा चन्द्रतापन भी आठ करोड़ के साथ; गणपति महाकेश एक सहस्र करोड़ सैनिकों से घिरे हुए आये।

श्लोक 16 (shiva.rudra.171.16)

कुण्डी द्वादशभिर्वीरैस्तथा पर्वतकः शुभः । कालश्च कालकश्चैव महाकालशतेन वै

kuṇḍī dvādaśabhirvīraistathā parvatakaḥ śubhaḥ kālaśca kālakaścaiva mahākālaśatena vai

कुण्डी बारह करोड़ वीरों सहित तथा शुभ पर्वतक भी; काल और कालक सौ करोड़ महाकालों सहित आये।

श्लोक 17 (shiva.rudra.171.17)

अग्निकः शतकोट्या च कोट्याग्निमुख एव च । आदित्यो ह्यर्द्धकोट्या च तथा चैव घनावहः

agnikaḥ śatakoṭyā ca koṭyāgnimukha eva ca ādityo hyarddhakoṭyā ca tathā caiva ghanāvahaḥ

अग्निक सौ करोड़ के साथ तथा अग्निमुख एक करोड़ के साथ; आदित्य आधे करोड़ के साथ तथा घनावह भी उतने ही के साथ आये।

श्लोक 18 (shiva.rudra.171.18)

सन्नाहश्च शतेनैव कुमुदः कोटिभिस्तथा । अमोघः कोकिलश्चैव शतकोट्या सुमन्त्रकः

sannāhaśca śatenaiva kumudaḥ koṭibhistathā amoghaḥ kokilaścaiva śatakoṭyā sumantrakaḥ

सन्नाह सौ करोड़ के साथ तथा कुमुद एक करोड़ के साथ; अमोघ, कोकिल तथा सुमन्त्रक सौ करोड़ के साथ आये।

श्लोक 19 (shiva.rudra.171.19)

काकपादः कोटिषष्ट्या षष्ट्या सन्तानकस्तथा । महाबलश्च नवभिः पञ्चभिर्मधुपिङ्गलः

kākapādaḥ koṭiṣaṣṭyā ṣaṣṭyā santānakastathā mahābalaśca navabhiḥ pañcabhirmadhupiṅgalaḥ

काकपाद साठ करोड़ के साथ, सन्तानक भी साठ करोड़ के साथ; महाबल नौ करोड़ के साथ तथा मधुपिङ्गल पाँच करोड़ के साथ आये।

श्लोक 20 (shiva.rudra.171.20)

नीलो नवत्या देवेशः पूर्णभद्रस्तथैव च । कोटीनां चैव सप्तानां चतुर्वक्त्रो महाबलः

nīlo navatyā deveśaḥ pūrṇabhadrastathaiva ca koṭīnāṁ caiva saptānāṁ caturvaktro mahābalaḥ

देवेश नील नब्बे करोड़ के साथ तथा पूर्णभद्र भी उतने ही के साथ; महाबली चतुर्मुख सात करोड़ के साथ आये।

श्लोक 21 (shiva.rudra.171.21)

कोटिकोटिसहस्राणां शतैर्विंशतिभिस्तथा । तत्राजग्मुस्तथा वीरास्ते सर्वे सङ्गरोत्सवे

koṭikoṭisahasrāṇāṁ śatairviṁśatibhistathā tatrājagmustathā vīrāste sarve saṅgarotsave

करोड़ों-करोड़ सहस्रों के सौ गुने तथा बीस गुने के साथ वे समस्त वीर वहाँ युद्धोत्सव में आ पहुँचे।

श्लोक 22 (shiva.rudra.171.22)

भूतकोटिसहस्रेण प्रमथैर्कोटिभिस्त्रिभिः । वीरभद्रश्चतुःषष्ट्या लोमजानां त्रिकोटिभिः

bhūtakoṭisahasreṇa pramathairkoṭibhistribhiḥ vīrabhadraścatuḥṣaṣṭyā lomajānāṁ trikoṭibhiḥ

एक सहस्र करोड़ भूतों तथा तीन करोड़ प्रमथों सहित; वीरभद्र चौंसठ करोड़ तथा तीन करोड़ लोमजों (रोम से उत्पन्न गणों) सहित आये।

श्लोक 23 (shiva.rudra.171.23)

काष्ठारूढश्चतुःषष्ट्या सुकेशो वृषभस्तथा । विरूपाक्षश्च भगवांश्चतुःषष्ट्या सनातनः

kāṣṭhārūḍhaścatuḥṣaṣṭyā sukeśo vṛṣabhastathā virūpākṣaśca bhagavāṁścatuḥṣaṣṭyā sanātanaḥ

काष्ठारूढ चौंसठ करोड़ के साथ, सुकेश तथा वृषभ भी; भगवान् सनातन विरूपाक्ष चौंसठ करोड़ के साथ आये।

श्लोक 24 (shiva.rudra.171.24)

तालकेतुः षडास्यश्च पञ्चास्यश्च प्रतापवान् । संवर्तकस्तथा चैत्रो लङ्कुलीशः स्वयं प्रभुः

tālaketuḥ ṣaḍāsyaśca pañcāsyaśca pratāpavān saṁvartakastathā caitro laṅkulīśaḥ svayaṁ prabhuḥ

तालकेतु, षडानन तथा प्रतापी पञ्चानन; संवर्तक, चैत्र तथा स्वयं प्रभु लंकुलीश भी वहाँ आये।

श्लोक 25 (shiva.rudra.171.25)

लोकान्तकश्च दीप्तात्मा तथा दैत्यान्तकः प्रभुः । देवो भृङ्गीरिटिः श्रीमान्देवदेवप्रियस्तथा

lokāntakaśca dīptātmā tathā daityāntakaḥ prabhuḥ devo bhṛṅgīriṭiḥ śrīmāndevadevapriyastathā

तेजस्वी लोकान्तक तथा प्रभु दैत्यान्तक; देव भृङ्गिरिटि, जो श्रीमान् एवं देवाधिदेव के अत्यंत प्रिय हैं।

श्लोक 26 (shiva.rudra.171.26)

अशनिर्भानुकश्चैव चतुःषष्ट्या सहस्रशः । कङ्कालः कालकः कालो नन्दी सर्वान्तकस्तथा

aśanirbhānukaścaiva catuḥṣaṣṭyā sahasraśaḥ kaṅkālaḥ kālakaḥ kālo nandī sarvāntakastathā

अशनि तथा भानुक चौंसठ सहस्र सैनिकों सहित; कङ्काल, कालक, काल, नन्दी तथा सर्वान्तक भी उपस्थित हुए।

श्लोक 27 (shiva.rudra.171.27)

एते चान्ये च गणपा असङ्ख्याता महाबलाः । युद्धार्थं निर्ययुः प्रीत्या शङ्खचूडेन निर्भयाः

ete cānye ca gaṇapā asaṅkhyātā mahābalāḥ yuddhārthaṁ niryayuḥ prītyā śaṅkhacūḍena nirbhayāḥ

ये तथा अन्य असंख्य महाबली गणपति प्रसन्नतापूर्वक शङ्खचूड से निर्भय होकर युद्ध के लिये निकल पड़े।

श्लोक 28 (shiva.rudra.171.28)

सर्वे सहस्रहस्ताश्च जटामुकुटधारिणः । चन्द्ररेखावतंसाश्च नीलकण्ठास्त्रिलोचनाः

sarve sahasrahastāśca jaṭāmukuṭadhāriṇaḥ candrarekhāvataṁsāśca nīlakaṇṭhāstrilocanāḥ

वे सभी सहस्र भुजाओं वाले, जटामुकुटधारी, चन्द्ररेखा से विभूषित, नीलकण्ठ तथा त्रिनेत्र थे।

श्लोक 29 (shiva.rudra.171.29)

रुद्राक्षाभरणाः सर्वे तथा सद्भस्मधारिणः । हारकुण्डलकेयूरमुकुटाद्यैरलङ्कृताः

rudrākṣābharaṇāḥ sarve tathā sadbhasmadhāriṇaḥ hārakuṇḍalakeyūramukuṭādyairalaṅkṛtāḥ

सभी रुद्राक्ष के आभूषणों से युक्त तथा पवित्र भस्म धारण किये हुए थे; हार, कुण्डल, केयूर तथा मुकुट आदि से अलंकृत थे।

श्लोक 30 (shiva.rudra.171.30)

ब्रह्मेन्द्रविष्णुसङ्काशा अणिमादिगुणैर्वृताः । सूर्यकोटिप्रतीकाशाः प्रवीणा युद्धकर्मणि

brahmendraviṣṇusaṅkāśā aṇimādiguṇairvṛtāḥ sūryakoṭipratīkāśāḥ pravīṇā yuddhakarmaṇi

वे ब्रह्मा, इन्द्र और विष्णु के समान तेजस्वी, अणिमा आदि सिद्धियों से युक्त, करोड़ों सूर्यों के समान प्रकाशमान तथा युद्धकर्म में निपुण थे।

श्लोक 31 (shiva.rudra.171.31)

पृथिवीचारिणः केचित्केचित्पातालचारिणः । केचिद् व्योमचराः केचित्सप्तस्वर्गचरा मुने

pṛthivīcāriṇaḥ kecitkecitpātālacāriṇaḥ kecid vyomacarāḥ kecitsaptasvargacarā mune

कोई पृथ्वी पर विचरने वाले थे, कोई पाताल में विचरने वाले; कोई आकाश में विचरने वाले तथा हे मुने! कोई सातों स्वर्गों में विचरने वाले थे।

श्लोक 32 (shiva.rudra.171.32)

किं बहूक्तेन देवर्षे सर्वलोकनिवासिनः । ययुः शिवगणाः सर्वे युद्धार्थं दानवैः सह

kiṁ bahūktena devarṣe sarvalokanivāsinaḥ yayuḥ śivagaṇāḥ sarve yuddhārthaṁ dānavaiḥ saha

हे देवर्षे! अधिक कहने से क्या लाभ? समस्त लोकों में निवास करने वाले शिवगण सभी दानवों के साथ युद्ध के लिये चल पड़े।

श्लोक 33 (shiva.rudra.171.33)

अष्टौ च भैरवा रौद्रा रुद्राश्चैकादशाशु ये । वसवोऽष्टौ वासवश्चादित्या द्वादश ते द्रुतम्

aṣṭau ca bhairavā raudrā rudrāścaikādaśāśu ye vasavo'ṣṭau vāsavaścādityā dvādaśa te drutam

आठ रौद्र भैरव, शीघ्रगामी ग्यारह रुद्र; आठ वसु, वासव (इन्द्र) तथा बारह आदित्य — ये सब शीघ्र ही वहाँ पहुँचे।

श्लोक 34 (shiva.rudra.171.34)

हुताशनश्च चन्द्रश्च विश्वकर्माश्विनौ च तौ । कुबेरश्च यमश्चैव निरृतिर्नलकूबरः

hutāśanaśca candraśca viśvakarmāśvinau ca tau kuberaśca yamaścaiva nirṛtirnalakūbaraḥ

अग्नि, चन्द्रमा, विश्वकर्मा तथा दोनों अश्विनीकुमार; कुबेर, यम, निर्ऋति तथा नलकूबर —

श्लोक 35 (shiva.rudra.171.35)

वायुश्च वरुणश्चैव बुधश्च मङ्गलश्च वै । ग्रहाश्चान्ये महेशेन कामदेवश्च वीर्यवान्

vāyuśca varuṇaścaiva budhaśca maṅgalaśca vai grahāścānye maheśena kāmadevaśca vīryavān

वायु, वरुण, बुध तथा मंगल भी; अन्य ग्रह भी महेश्वर के साथ आये, और पराक्रमी कामदेव भी।

श्लोक 36 (shiva.rudra.171.36)

उग्रदंष्ट्रश्चोग्रदण्डः कोरटः कोटभस्तथा । स्वयं शतभुजा देवी भद्रकाली महेश्वरी

ugradaṁṣṭraścogradaṇḍaḥ koraṭaḥ koṭabhastathā svayaṁ śatabhujā devī bhadrakālī maheśvarī

उग्रदंष्ट्र, उग्रदण्ड, कोरट तथा कोटभ; और स्वयं शतभुजा देवी भद्रकाली महेश्वरी भी आयीं।

श्लोक 37 (shiva.rudra.171.37)

रत्नेन्द्रसारनिर्माणविमानोपरि संस्थिता । रक्तवस्त्रपरीधाना रक्तमाल्यानुलेपना

ratnendrasāranirmāṇavimānopari saṁsthitā raktavastraparīdhānā raktamālyānulepanā

वे उत्तम रत्नों से बने हुए विमान पर विराजमान थीं, रक्तवस्त्र धारण किये हुए, रक्तमाल्य तथा रक्त चन्दन से अनुलेपित।

श्लोक 38 (shiva.rudra.171.38)

नृत्यन्ती च हसन्ती च गायन्ती सुस्वरं मुदा । अभयं ददती स्वेभ्यो भयं चारिभ्य एव सा

nṛtyantī ca hasantī ca gāyantī susvaraṁ mudā abhayaṁ dadatī svebhyo bhayaṁ cāribhya eva sā

वे नृत्य करती, हँसती तथा आनन्दपूर्वक मधुर स्वर में गाती हुईं, अपने भक्तों को अभय तथा शत्रुओं को भय प्रदान करती थीं।

श्लोक 39 (shiva.rudra.171.39)

बिभ्रती विकटां जिह्वां सुलीलां योजनायताम् । शङ्खचक्रगदापद्मखड्गचर्मधनुः शरान्

bibhratī vikaṭāṁ jihvāṁ sulīlāṁ yojanāyatām śaṅkhacakragadāpadmakhaḍgacarmadhanuḥ śarān

वे अपनी भयंकर, एक योजन लम्बी जिह्वा को लीलापूर्वक धारण करती हुईं, शंख, चक्र, गदा, पद्म, खड्ग, ढाल, धनुष तथा बाण लिये हुए थीं —

श्लोक 40 (shiva.rudra.171.40)

खर्परं वर्तुलाकारं गम्भीरं योजनायतम् । त्रिशूलं गगनस्पर्शि शक्तिं च योजनायताम्

kharparaṁ vartulākāraṁ gambhīraṁ yojanāyatam triśūlaṁ gaganasparśi śaktiṁ ca yojanāyatām

एक योजन विस्तार वाला गोलाकार, गहरा खर्पर (कपाल-पात्र); आकाश को स्पर्श करने वाला त्रिशूल तथा एक योजन लम्बी शक्ति —

श्लोक 41 (shiva.rudra.171.41)

मुद्गरं मुसलं वज्रं खड्गं फलकमुल्बणम् । वैष्णवास्त्रं वारुणास्त्रं वायव्यं नागपाशकम्

mudgaraṁ musalaṁ vajraṁ khaḍgaṁ phalakamulbaṇam vaiṣṇavāstraṁ vāruṇāstraṁ vāyavyaṁ nāgapāśakam

मुद्गर, मूसल, वज्र, खड्ग, भयंकर ढाल; वैष्णवास्त्र, वारुणास्त्र, वायव्यास्त्र तथा नागपाश —

श्लोक 42 (shiva.rudra.171.42)

नारायणास्त्रं गान्धर्वं ब्रह्मास्त्रं गारुडं तथा । पार्जन्यं च पाशुपतं जृम्भणास्त्रं च पार्वतम्

nārāyaṇāstraṁ gāndharvaṁ brahmāstraṁ gāruḍaṁ tathā pārjanyaṁ ca pāśupataṁ jṛmbhaṇāstraṁ ca pārvatam

नारायणास्त्र, गान्धर्वास्त्र, ब्रह्मास्त्र तथा गारुडास्त्र; पार्जन्यास्त्र, पाशुपतास्त्र, जृम्भणास्त्र तथा पार्वतास्त्र —

श्लोक 43 (shiva.rudra.171.43)

महावीरं च सौरं च कालकालं महानलम् । माहेश्वरास्त्रं याम्यं च दण्डं सम्मोहनं तथा

mahāvīraṁ ca sauraṁ ca kālakālaṁ mahānalam māheśvarāstraṁ yāmyaṁ ca daṇḍaṁ sammohanaṁ tathā

महावीरास्त्र, सौरास्त्र, कालकालास्त्र, महानलास्त्र; माहेश्वरास्त्र, याम्यास्त्र, दण्डास्त्र तथा सम्मोहनास्त्र —

श्लोक 44 (shiva.rudra.171.44)

समर्थमस्त्रकं दिव्यं दिव्यास्त्रं शतकं परम् । बिभ्रती च करैः सर्वैरन्यान्यपि च सा तदा

samarthamastrakaṁ divyaṁ divyāstraṁ śatakaṁ param bibhratī ca karaiḥ sarvairanyānyapi ca sā tadā

इनके अतिरिक्त सौ अन्य समर्थ, दिव्य तथा उत्कृष्ट अस्त्र भी — इन सबको उस समय वे अपने सभी हाथों में धारण किये हुए थीं।

श्लोक 45 (shiva.rudra.171.45)

आगत्य तस्थौ सा तत्र योगिनीनां त्रिकोटिभिः । सार्धं च डाकिनीनां वै विकटानां त्रिकोटिभिः

āgatya tasthau sā tatra yoginīnāṁ trikoṭibhiḥ sārdhaṁ ca ḍākinīnāṁ vai vikaṭānāṁ trikoṭibhiḥ

वहाँ आकर वे तीन करोड़ योगिनियों तथा तीन करोड़ भयंकर डाकिनियों के साथ खड़ी हो गयीं।

श्लोक 46 (shiva.rudra.171.46)

भूतप्रेतपिशाचाश्च कूष्माण्डा ब्रह्मराक्षसाः । वेताला राक्षसाश्चैव यक्षाश्चैव सकिन्नराः

bhūtapretapiśācāśca kūṣmāṇḍā brahmarākṣasāḥ vetālā rākṣasāścaiva yakṣāścaiva sakinnarāḥ

भूत, प्रेत, पिशाच; कूष्माण्ड, ब्रह्मराक्षस; वेताल, राक्षस; तथा यक्ष एवं किन्नर भी उनके साथ थे —

श्लोक 47 (shiva.rudra.171.47)

तश्चैवाभिवृतः स्कन्दः प्रणम्य चन्द्रशेखरम् । पितुः पार्श्वे सहायो यः समुवास तदाज्ञया

taścaivābhivṛtaḥ skandaḥ praṇamya candraśekharam pituḥ pārśve sahāyo yaḥ samuvāsa tadājñayā

इन सबसे घिरे हुए स्कन्द, चन्द्रशेखर को प्रणाम कर, उनकी आज्ञा से सहायक बनकर पिता के पार्श्व में जा बैठे।

श्लोक 48 (shiva.rudra.171.48)

अथ शम्भुः समानीय स्वसैन्यं सकलं तदा । युद्धार्थमगमद् रुद्रः शंङ्खचूडेन निर्भयः

atha śambhuḥ samānīya svasainyaṁ sakalaṁ tadā yuddhārthamagamad rudraḥ śaṁṅkhacūḍena nirbhayaḥ

तत्पश्चात् शम्भु ने अपनी सम्पूर्ण सेना एकत्र करके, रुद्र निर्भय होकर शङ्खचूड के विरुद्ध युद्ध के लिये प्रस्थान किया।

श्लोक 49 (shiva.rudra.171.49)

चन्द्रभागानदीतीरे वटमूले मनोहरे । तत्र तस्थौ महादेवो देवनिस्तारहेतवे

candrabhāgānadītīre vaṭamūle manohare tatra tasthau mahādevo devanistārahetave

चन्द्रभागा नदी के तट पर, एक मनोहर वट वृक्ष के नीचे, वहाँ महादेव देवताओं के उद्धार हेतु ठहर गये।

अध्याय 170अध्याय-सूचीअध्याय 172