रुद्र संहिता · अध्याय 89
पार्वती-जटिल संवाद
श्लोक 1 (shiva.rudra.89.1)
ब्रह्मोवाच । गतेषु तेषु मुनिषु स्वं लोकं शङ्करः स्वयम् । परीक्षितुं तपो देव्या ऐच्छत्सूतिकरः प्रभुः
brahmovāca gateṣu teṣu muniṣu svaṁ lokaṁ śaṅkaraḥ svayam parīkṣituṁ tapo devyā aicchatsūtikaraḥ prabhuḥ
ब्रह्मा ने कहा -- "जब वे मुनि अपने-अपने लोक को चले गए, तब शंकर स्वयं, वह सृष्टिकर्ता प्रभु, देवी की तपस्या की परीक्षा लेना चाहते थे।"
श्लोक 2 (shiva.rudra.89.2)
परीक्षाछद्मना शम्भुर्द्रष्टुं तां तुष्टमानसः । जटिलं रूपमास्थाय स ययौ पार्वतीवनम्
parīkṣāchadmanā śambhurdraṣṭuṁ tāṁ tuṣṭamānasaḥ jaṭilaṁ rūpamāsthāya sa yayau pārvatīvanam
"अपने मन में प्रसन्न शम्भु ने परीक्षा के बहाने उन्हें देखने की इच्छा से जटिल रूप धारण कर पार्वती के वन की ओर प्रस्थान किया।"
श्लोक 3 (shiva.rudra.89.3)
अतीव स्थविरो विप्रदेहधारी स्वतेजसा । प्रज्वलन्मनसा हृष्टो दण्डी छत्री बभूव सः
atīva sthaviro vipradehadhārī svatejasā prajvalanmanasā hṛṣṭo daṇḍī chatrī babhūva saḥ
"वे अत्यंत वृद्ध, विप्र-देहधारी, अपने तेज से देदीप्यमान, हर्षित मन वाले, दण्ड और छत्र धारण किए हुए हो गए।"
श्लोक 4 (shiva.rudra.89.4)
तत्रापश्यत्स्थितां देवीं सखीभिः परिवारिताम् । वेदिकोपरि शुद्धां तां शिवामिव विधोः कलाम्
tatrāpaśyatsthitāṁ devīṁ sakhībhiḥ parivāritām vedikopari śuddhāṁ tāṁ śivāmiva vidhoḥ kalām
"वहाँ उन्होंने देवी को, सखियों से घिरी, वेदी पर विराजमान, विधु की कला के समान शुद्ध, मानो साक्षात् शिवा को देखा।"
श्लोक 5 (shiva.rudra.89.5)
शम्भुर्निरीक्ष्य तां देवीं ब्रह्मचारिस्वरूपवान् । उपकण्ठं ययौ प्रीत्या तदासौ भक्तवत्सलः
śambhurnirīkṣya tāṁ devīṁ brahmacārisvarūpavān upakaṇṭhaṁ yayau prītyā tadāsau bhaktavatsalaḥ
"उस देवी को देखकर, ब्रह्मचारी-स्वरूप शम्भु, भक्तवत्सल होने के कारण, प्रेमपूर्वक उनके निकट गए।"
श्लोक 6 (shiva.rudra.89.6)
आगतं तं तदा दृष्ट्वा ब्राह्मणं तेजसाद्भुतम् । अपूजयच्छिवा देवी सर्वपूजोपहारकैः
āgataṁ taṁ tadā dṛṣṭvā brāhmaṇaṁ tejasādbhutam apūjayacchivā devī sarvapūjopahārakaiḥ
"इस प्रकार आए हुए, अद्भुत तेजस्वी उस ब्राह्मण को देखकर देवी शिवा (पार्वती) ने सम्पूर्ण पूजा-सामग्री से उनकी पूजा की।"
श्लोक 7 (shiva.rudra.89.7)
सुसत्कृतं संविधाभिः पूजितं परया मुदा । पार्वती कुशलं प्रीत्या पप्रच्छ द्विजमादरात्
susatkṛtaṁ saṁvidhābhiḥ pūjitaṁ parayā mudā pārvatī kuśalaṁ prītyā papraccha dvijamādarāt
"अपनी विधियों से भलीभाँति सत्कार और परम हर्षपूर्वक पूजा करके पार्वती ने प्रेम और आदरपूर्वक उस द्विज से कुशल-क्षेम पूछा।"
श्लोक 8 (shiva.rudra.89.8)
पार्वत्युवाच । ब्रह्मचारिस्वरूपेण कस्त्वं हि कुत आगतः । इदं वनं भासयसे वद वेदविदां वर
pārvatyuvāca brahmacārisvarūpeṇa kastvaṁ hi kuta āgataḥ idaṁ vanaṁ bhāsayase vada vedavidāṁ vara
पार्वती ने कहा -- "ब्रह्मचारी के रूप में आप कौन हैं और कहाँ से आए हैं? आप इस वन को प्रकाशित कर रहे हैं -- हे वेदविदों में श्रेष्ठ! बताइए।"
श्लोक 9 (shiva.rudra.89.9)
विप्र उवाच । अहमिच्छाभिगामी च वृद्धो विप्रतनुः सुधीः । तपस्वी सुखदोऽन्येषामुपकारी न संशयः
vipra uvāca ahamicchābhigāmī ca vṛddho vipratanuḥ sudhīḥ tapasvī sukhado'nyeṣāmupakārī na saṁśayaḥ
विप्र ने कहा -- "मैं इच्छानुसार विचरण करने वाला, वृद्ध ब्राह्मण-देहधारी, सुबुद्धि तपस्वी हूँ; मैं दूसरों को सुख देने वाला और उपकारी हूँ, इसमें संशय नहीं।"
श्लोक 10 (shiva.rudra.89.10)
का त्वं कस्यासि तनया किमर्थं विजने वने । तपश्चरसि दुर्धर्षं मुनिभिः प्रपदैरपि
kā tvaṁ kasyāsi tanayā kimarthaṁ vijane vane tapaścarasi durdharṣaṁ munibhiḥ prapadairapi
"आप कौन हैं, किसकी पुत्री हैं, और इस निर्जन वन में मुनियों के लिए भी दुर्धर्ष ऐसा कठोर तप क्यों कर रही हैं?"
श्लोक 11 (shiva.rudra.89.11)
न बाला न च वृद्धासि तरुणी भासि शोभना । कथं पतिं विना तीक्ष्णं तपश्चरसि वै वने
na bālā na ca vṛddhāsi taruṇī bhāsi śobhanā kathaṁ patiṁ vinā tīkṣṇaṁ tapaścarasi vai vane
"आप न बालिका हैं न वृद्धा, तरुणी और सुंदर दिखती हैं; बिना पति के इस वन में इतना तीव्र तप क्यों कर रही हैं?"
श्लोक 12 (shiva.rudra.89.12)
किं त्वं तपस्विनी भद्रे कस्यचित्सहचारिणी । तपस्वी स न पुष्णाति देवि त्वां च गतोऽन्यतः
kiṁ tvaṁ tapasvinī bhadre kasyacitsahacāriṇī tapasvī sa na puṣṇāti devi tvāṁ ca gato'nyataḥ
"हे भद्रे! क्या आप स्वयं तपस्विनी हैं या किसी की सहचरी? हे देवि! तपस्वी तो अन्यत्र चला जाता है, वह किसी का निर्वाह नहीं करता।"
श्लोक 13 (shiva.rudra.89.13)
वद कस्य कुले जाता कः पिता तव काभिधा । महासौभाग्यरूपा त्वं वृथा तव तपोरतिः
vada kasya kule jātā kaḥ pitā tava kābhidhā mahāsaubhāgyarūpā tvaṁ vṛthā tava taporatiḥ
"बताइए, आप किस कुल में जन्मी हैं, आपके पिता कौन हैं, आपका नाम क्या है? आप महासौभाग्यशालिनी और रूपवती हैं -- आपकी तपोरति व्यर्थ प्रतीत होती है।"
श्लोक 14 (shiva.rudra.89.14)
किं त्वं वेदप्रसूर्लक्ष्मीः किं सुरूपा सरस्वती । एतासु मध्ये का वा त्वं नाहं तर्कितुमुत्सहे
kiṁ tvaṁ vedaprasūrlakṣmīḥ kiṁ surūpā sarasvatī etāsu madhye kā vā tvaṁ nāhaṁ tarkitumutsahe
"क्या आप वेदप्रसू लक्ष्मी हैं, या सुरूपा सरस्वती हैं? इनमें से आप कौन हैं? मैं अनुमान नहीं कर पा रहा।"
श्लोक 15 (shiva.rudra.89.15)
पार्वत्युवाच । नाहं वेदप्रसूर्विप्र न लक्ष्मीश्च सरस्वती । अहं हिमाचलसुता साम्प्रतं नाम पार्वती
pārvatyuvāca nāhaṁ vedaprasūrvipra na lakṣmīśca sarasvatī ahaṁ himācalasutā sāmprataṁ nāma pārvatī
पार्वती ने कहा -- "हे विप्र! मैं न वेदप्रसू, न लक्ष्मी, न सरस्वती हूँ; मैं हिमाचल की पुत्री हूँ, इस समय मेरा नाम पार्वती है।"
श्लोक 16 (shiva.rudra.89.16)
पुरा दक्षसुता जाता सती नामान्यजन्मनि । योगेन त्यक्तदेहाहं यत्पित्रा निन्दितः पतिः
purā dakṣasutā jātā satī nāmānyajanmani yogena tyaktadehāhaṁ yatpitrā ninditaḥ patiḥ
"पूर्वजन्म में मैं दक्ष की पुत्री सती नामक थी; मैंने योगबल से अपना शरीर त्याग दिया था, जब मेरे पिता ने मेरे पति का अपमान किया।"
श्लोक 17 (shiva.rudra.89.17)
अत्र जन्मनि सम्प्राप्तः शिवोऽपि विधिवैभवात् । मां त्यक्त्वा भस्मसात्कृत्य मन्मथं स जगाम ह
atra janmani samprāptaḥ śivo'pi vidhivaibhavāt māṁ tyaktvā bhasmasātkṛtya manmathaṁ sa jagāma ha
"इस जन्म में भी विधि के प्रभाव से शिव पुनः प्राप्त हुए, किंतु मुझे छोड़कर, मन्मथ को भस्म करके वे चले गए।"
श्लोक 18 (shiva.rudra.89.18)
प्रयाते शङ्करे तापोद्विजिताहं पितुर्गृहात् । आगता तपसे विप्र सुदृढा स्वर्णदीतटे
prayāte śaṅkare tāpodvijitāhaṁ piturgṛhāt āgatā tapase vipra sudṛḍhā svarṇadītaṭe
"शंकर के चले जाने पर, संताप से उद्विग्न होकर मैं पिता के घर से निकलकर, हे विप्र! अत्यंत दृढ़ होकर स्वर्णदी (गंगा) के तट पर तप के लिए आई।"
श्लोक 19 (shiva.rudra.89.19)
कृत्वा तपः कठोरं च सुचिरं प्राणवल्लभम् । न प्राप्याग्नौ विविक्षन्ती त्वां दृष्ट्वा संस्थिता क्षणम्
kṛtvā tapaḥ kaṭhoraṁ ca suciraṁ prāṇavallabham na prāpyāgnau vivikṣantī tvāṁ dṛṣṭvā saṁsthitā kṣaṇam
"अपने प्राणप्रिय के लिए दीर्घकाल तक कठोर तप करके भी उन्हें न पाकर, अग्नि में प्रवेश करने की इच्छा से, आपको देखकर मैं क्षणभर रुक गई।"
श्लोक 20 (shiva.rudra.89.20)
गच्छ त्वं प्रविशाम्यग्नौ शिवेनाङ्गीकृता न हि । यत्र यत्र जनुर्लप्स्ये वरिष्यामि शिवं वरम्
gaccha tvaṁ praviśāmyagnau śivenāṅgīkṛtā na hi yatra yatra janurlapsye variṣyāmi śivaṁ varam
"आप जाइए; मैं अग्नि में प्रवेश करती हूँ, क्योंकि शिव ने मुझे स्वीकार नहीं किया। जिस-जिस जन्म में मुझे जन्म मिलेगा, मैं शिव को ही वर के रूप में वरण करूँगी।"
श्लोक 21 (shiva.rudra.89.21)
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा पार्वती वह्नौ तत्पुरः प्रविवेश सा । निषिध्यमाना पुरतो ब्राह्मणेन पुनः पुनः
brahmovāca ityuktvā pārvatī vahnau tatpuraḥ praviveśa sā niṣidhyamānā purato brāhmaṇena punaḥ punaḥ
ब्रह्मा ने कहा -- "यह कहकर पार्वती अग्नि के समक्ष जाकर उसमें प्रविष्ट हो गईं, यद्यपि वह ब्राह्मण उनके सामने बार-बार उन्हें रोकता रहा।"
श्लोक 22 (shiva.rudra.89.22)
वह्निप्रवेशं कुर्वत्याः पार्वत्यास्तत्प्रभावतः । बभूव तत्क्षणं सद्यो वह्निश्चन्दनपङ्कवत्
vahnipraveśaṁ kurvatyāḥ pārvatyāstatprabhāvataḥ babhūva tatkṣaṇaṁ sadyo vahniścandanapaṅkavat
"पार्वती के अग्नि में प्रवेश करते ही, उनके प्रभाव से वह अग्नि उसी क्षण चंदन के लेप के समान शीतल हो गई।"
श्लोक 23 (shiva.rudra.89.23)
क्षणं तदन्तरे स्थित्वा ह्युत्पतन्तीं दिवं द्विजः । पुनः पप्रच्छ सहसा विहसन्सुतनुं शिवः
kṣaṇaṁ tadantare sthitvā hyutpatantīṁ divaṁ dvijaḥ punaḥ papraccha sahasā vihasansutanuṁ śivaḥ
"उस क्षण उसके भीतर ठहरकर, स्वर्ग की ओर उठती हुई सुंदरी को देखकर वह द्विज पुनः सहसा हँसते हुए पूछने लगा।"
श्लोक 24 (shiva.rudra.89.24)
द्विज उवाच । अहो तपस्ते किं भद्रे न बुद्धं किञ्चिदेव हि । न दग्धो वह्निना देहो न च प्राप्तं मनीषितम्
dvija uvāca aho tapaste kiṁ bhadre na buddhaṁ kiñcideva hi na dagdho vahninā deho na ca prāptaṁ manīṣitam
द्विज ने कहा -- "हे भद्रे! अहो, क्या आपका तप कुछ भी सिद्ध न हुआ? न तो आपका शरीर अग्नि से जला, न ही आपकी मनोकामना पूर्ण हुई।"
श्लोक 25 (shiva.rudra.89.25)
अतः सत्यं निकामं वै वद देवि मनोरथम् । ममाग्रे विप्रवर्यस्य सर्वानन्दप्रदस्य हि
ataḥ satyaṁ nikāmaṁ vai vada devi manoratham mamāgre vipravaryasya sarvānandapradasya hi
"अतः हे देवि! मेरे समक्ष, जो सर्वानंदप्रद विप्रश्रेष्ठ हूँ, अपने पूरे हृदय की बात सत्य कहिए।"
श्लोक 26 (shiva.rudra.89.26)
यथाविधि त्वया देवि कीर्त्यतां सर्वथात्मना । तस्मान्मैत्री च सञ्जाता कार्यं गोप्यं त्वया न हि
yathāvidhi tvayā devi kīrtyatāṁ sarvathātmanā tasmānmaitrī ca sañjātā kāryaṁ gopyaṁ tvayā na hi
"हे देवि! उचित रीति से पूर्णतः सब कुछ कहिए; अब हमारे बीच मित्रता हो चुकी है, अतः यह बात आपको छिपानी नहीं चाहिए।"
श्लोक 27 (shiva.rudra.89.27)
किमिच्छसि वरं देवि प्रष्टुमिच्छाम्यतः परम् । त्वय्येव तदसौ देवि फलं सर्वं प्रदृश्यते
kimicchasi varaṁ devi praṣṭumicchāmyataḥ param tvayyeva tadasau devi phalaṁ sarvaṁ pradṛśyate
"हे देवि! आप कौन-सा वर चाहती हैं? मैं आगे यह पूछना चाहता हूँ; आप में ही, हे देवि! सारा फल प्रकट होगा।"
श्लोक 28 (shiva.rudra.89.28)
परार्थे च तपश्चेद्वै तिष्ठेत्तु तप एव तत् । रत्नं हस्ते समादाय हित्वा काचस्तु सञ्चितः
parārthe ca tapaścedvai tiṣṭhettu tapa eva tat ratnaṁ haste samādāya hitvā kācastu sañcitaḥ
"यदि तप दूसरे के लिए किया जाए तो वह तप ही रहता है; किन्तु यह तो हाथ में रत्न लेकर काँच का संग्रह करने के समान है।"
श्लोक 29 (shiva.rudra.89.29)
ईदृशं तव सौन्दर्यं कथं व्यर्थीकृतं त्वया । हित्वा वस्त्राण्यनेकानि चर्मादि च धृतं त्वया
īdṛśaṁ tava saundaryaṁ kathaṁ vyarthīkṛtaṁ tvayā hitvā vastrāṇyanekāni carmādi ca dhṛtaṁ tvayā
"आपका ऐसा सौंदर्य आपने कैसे व्यर्थ कर दिया? अनेक वस्त्रों को त्यागकर आपने वल्कल आदि धारण कर लिया है।"
श्लोक 30 (shiva.rudra.89.30)
तत्सर्वं कारणं ब्रूहि तपसस्त्वस्य सत्यतः । तच्छ्रुत्वा विप्रवर्योऽहं यथा हर्षमवाप्नुयाम्
tatsarvaṁ kāraṇaṁ brūhi tapasastvasya satyataḥ tacchrutvā vipravaryo'haṁ yathā harṣamavāpnuyām
"इस सम्पूर्ण तप का सच्चा कारण बताइए; उसे सुनकर मैं, यह विप्रश्रेष्ठ, यथोचित हर्ष प्राप्त करूँ।"
श्लोक 31 (shiva.rudra.89.31)
ब्रह्मोवाच । इति पृष्टा तदा तेन सखीं प्रैरयताम्बिका । तन्मुखेनैव तत्सर्वं कथयामास सुव्रता
brahmovāca iti pṛṣṭā tadā tena sakhīṁ prairayatāmbikā tanmukhenaiva tatsarvaṁ kathayāmāsa suvratā
ब्रह्मा ने कहा -- "इस प्रकार उसके द्वारा पूछे जाने पर अम्बिका ने अपनी सखी को भेजा; और उस सुव्रता ने अपने मुख से ही उसे सब कुछ बताने को कहा।"
श्लोक 32 (shiva.rudra.89.32)
तया च प्रेरिता तत्र पार्वत्या विजयाभिधा । प्राणप्रिया सुव्रतज्ञा सखी जटिलमब्रवीत्
tayā ca preritā tatra pārvatyā vijayābhidhā prāṇapriyā suvratajñā sakhī jaṭilamabravīt
"उसके द्वारा भेजी गई, पार्वती की प्राणप्रिय, सुव्रत-ज्ञाता सखी विजया नामक ने वहाँ जटिल से कहा।"
श्लोक 33 (shiva.rudra.89.33)
सख्युवाच । शृणु साधो प्रवक्ष्यामि पार्वतीचरितं परम् । हेतुं च तपसस्सर्वं यदि त्वं श्रोतुमिच्छसि
sakhyuvāca śṛṇu sādho pravakṣyāmi pārvatīcaritaṁ param hetuṁ ca tapasassarvaṁ yadi tvaṁ śrotumicchasi
सखी ने कहा -- "हे साधु! सुनिए, मैं पार्वती का परम चरित्र और इस तप का सम्पूर्ण कारण कहती हूँ, यदि आप सुनना चाहें।"
श्लोक 34 (shiva.rudra.89.34)
सखी मे गिरिराजस्य सुतेयं हिमभूभृतः । ख्याता वै पार्वती नाम्ना तस्या मातास्ति मेनका
sakhī me girirājasya suteyaṁ himabhūbhṛtaḥ khyātā vai pārvatī nāmnā tasyā mātāsti menakā
"मेरी यह सखी हिमालय गिरिराज की पुत्री हैं, नाम से पार्वती विख्यात हैं; इनकी माता मेनका हैं।"
श्लोक 35 (shiva.rudra.89.35)
ऊढेयं न च केनापि न वाञ्छति शिवात्परम् । त्रीणि वर्षसहस्राणि तपश्चरणसाधिनी
ūḍheyaṁ na ca kenāpi na vāñchati śivātparam trīṇi varṣasahasrāṇi tapaścaraṇasādhinī
"इनका विवाह किसी से नहीं हुआ, और ये शिव के अतिरिक्त किसी को नहीं चाहतीं; तीन सहस्र वर्षों से ये तपश्चरण में सिद्धि पा रही हैं।"
श्लोक 36 (shiva.rudra.89.36)
तदर्थं मेऽनया सख्या प्रारब्धं तप ईदृशम् । तदत्र कारणं वक्ष्ये शृणु साधो द्विजोत्तम
tadarthaṁ me'nayā sakhyā prārabdhaṁ tapa īdṛśam tadatra kāraṇaṁ vakṣye śṛṇu sādho dvijottama
"उसी उद्देश्य से इस सखी ने ऐसा तप आरम्भ किया है; इसका कारण अब बताती हूँ, हे साधो! हे द्विजोत्तम! सुनिए।"
श्लोक 37 (shiva.rudra.89.37)
हित्वेन्द्रप्रमुखान्देवान् हरिं ब्रह्माणमेव च । पतिं पिनाकपाणिं वै प्राप्तुमिच्छति पार्वती
hitvendrapramukhāndevān hariṁ brahmāṇameva ca patiṁ pinākapāṇiṁ vai prāptumicchati pārvatī
"इन्द्र आदि प्रमुख देवों को, तथा हरि और ब्रह्मा को भी त्यागकर, पार्वती त्रिशूलधारी शिव को ही पति रूप में पाना चाहती हैं।"
श्लोक 38 (shiva.rudra.89.38)
इयं सखी मदीया वै वृक्षानारोपयत्पुरा । तेषु सर्वेषु सञ्जातं फलपुष्पादिकं द्विज
iyaṁ sakhī madīyā vai vṛkṣānāropayatpurā teṣu sarveṣu sañjātaṁ phalapuṣpādikaṁ dvija
"इस मेरी सखी ने पूर्वकाल में वृक्ष लगाए थे; हे द्विज! उन सब में फल-फूल आदि उत्पन्न हुए।"
श्लोक 39 (shiva.rudra.89.39)
रूपसार्थाय जनककुलालङ्करणाय च । समुद्दिश्य महेशानं कामस्यानुग्रहाय च
rūpasārthāya janakakulālaṅkaraṇāya ca samuddiśya maheśānaṁ kāmasyānugrahāya ca
"सौंदर्य-प्राप्ति के लिए, पिता के कुल की शोभा हेतु, महेश को लक्ष्य बनाकर तथा काम पर अनुग्रह के लिए --"
श्लोक 40 (shiva.rudra.89.40)
मत्सखी नारददेशात्तपस्तपति दारुणम् । मनोरथं कुतस्तस्या न फलिष्यति तापस
matsakhī nāradadeśāttapastapati dāruṇam manorathaṁ kutastasyā na phaliṣyati tāpasa
"मेरी सखी नारद के आदेश से यह कठोर तप कर रही हैं; हे तापस! उनका मनोरथ क्यों न फलित होगा?"
श्लोक 41 (shiva.rudra.89.41)
यत्ते पृष्टं द्विजश्रेष्ठ मत्सख्या मनसीप्सितम् । मया ख्यातं च तत्प्रीत्या किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि
yatte pṛṣṭaṁ dvijaśreṣṭha matsakhyā manasīpsitam mayā khyātaṁ ca tatprītyā kimanyacchrotumicchasi
"हे द्विजश्रेष्ठ! आपने जो पूछा, मेरी सखी के मन की इच्छा, वह मैंने प्रेमपूर्वक बता दी; अब और क्या सुनना चाहते हैं?"
श्लोक 42 (shiva.rudra.89.42)
ब्रह्मोवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा विजयाया यथार्थतः । मुने स जटिलो रुद्रो विहसन्वाक्यमब्रवीत्
brahmovāca ityevaṁ vacanaṁ śrutvā vijayāyā yathārthataḥ mune sa jaṭilo rudro vihasanvākyamabravīt
ब्रह्मा ने कहा -- "हे मुने! विजया के इन यथार्थ वचनों को सुनकर वह जटिलरूपी रुद्र मुस्कुराते हुए बोले।"
श्लोक 43 (shiva.rudra.89.43)
जटिल उवाच । सख्येदं कथितं तत्र परिहासोऽनुमीयते । यथार्थं चेत्तदा देवी स्वमुखेनाभिभाषताम्
jaṭila uvāca sakhyedaṁ kathitaṁ tatra parihāso'numīyate yathārthaṁ cettadā devī svamukhenābhibhāṣatām
जटिल ने कहा -- "यहाँ सखी ने जो कहा वह परिहास प्रतीत होता है; यदि यह सत्य है तो देवी स्वयं अपने मुख से कहें।"
श्लोक 44 (shiva.rudra.89.44)
ब्रह्मोवाच । इत्युक्ते च तदा तेन जटिलेन द्विजन्मना । उवाच पार्वती देवी स्वमुखेनैव तं द्विजम्
brahmovāca ityukte ca tadā tena jaṭilena dvijanmanā uvāca pārvatī devī svamukhenaiva taṁ dvijam
ब्रह्मा ने कहा -- "उस जटिल द्विज द्वारा इस प्रकार कहे जाने पर देवी पार्वती ने अपने ही मुख से उस द्विज से कहा।"