प्रथमांश · अध्याय 18
विष, कृत्या और प्रह्लाद की करुणा
श्लोक 1 (vishnu.1.18.1)
श्रीपराशर उवाच । तस्यैतां दानवाश् चेष्टां दृष्ट्वा दैत्यपतेर् भयात् । आचचक्षुः स चोवाच सूदान् आहूय सत्वरः
śrīparāśara uvāca tasyaitāṁ dānavāś ceṣṭāṁ dṛṣṭvā daityapater bhayāt ācacakṣuḥ sa covāca sūdān āhūya satvaraḥ
श्रीपराशर बोले — उसकी यह चेष्टा देखकर दानवों ने भय से दैत्यपति को यह बताया; उन्होंने शीघ्रता से रसोइयों को बुलाकर कहा।
श्लोक 2 (vishnu.1.18.2)
हिरण्यकशिपुर् उवाच । हे सूदा मम पुत्रोऽसाव् अन्येषाम् अपि दुर्मतिः । कुमार्गदेशिको दुष्टो हन्यताम् अविलम्बितम्
hiraṇyakaśipur uvāca he sūdā mama putro 'sāv anyeṣām api durmatiḥ kumārgadeśiko duṣṭo hanyatām avilambitam
हिरण्यकशिपु बोला — 'हे रसोइयो! यह मेरा पुत्र, औरों के प्रति भी दुर्बुद्धि, कुमार्ग का दर्शक, दुष्ट है — इसे बिना विलंब मार डाला जाए।'
श्लोक 3 (vishnu.1.18.3)
हालाहलं विषं तस्य सर्वभक्ष्येषु दीयताम् । अविज्ञातम् असौ पापो वध्यतां मा विचार्यताम्
hālāhalaṁ viṣaṁ tasya sarvabhakṣyeṣu dīyatām avijñātam asau pāpo vadhyatāṁ mā vicāryatām
'इसके समस्त भोज्य पदार्थों में हलाहल विष मिलाकर दिया जाए; इस पापी को अनजाने में मार डाला जाए, इसमें विचार न किया जाए।'
श्लोक 4 (vishnu.1.18.4)
श्रीपराशर उवाच । ते तथैव ततश् चक्रुः प्रह्लादाय महात्मने । विषदानं यथाज्ञप्तं पित्रा तस्य महात्मनः
śrīparāśara uvāca te tathaiva tataś cakruḥ prahlādāya mahātmane viṣadānaṁ yathājñaptaṁ pitrā tasya mahātmanaḥ
श्रीपराशर बोले — तत्पश्चात् उन्होंने पिता की आज्ञा के अनुसार ही उस महात्मा प्रह्लाद को विष दिया।
श्लोक 5 (vishnu.1.18.5)
हालाहलं विषं घोरम् अनन्तोच्चारणेन सः । अभिमन्त्र्य सहान्नेन मैत्रेय बुभुजे तदा
hālāhalaṁ viṣaṁ ghoram anantoccāraṇena saḥ abhimantrya sahānnena maitreya bubhuje tadā
उस भयंकर हलाहल विष को अनंत के अनवरत उच्चारण से अभिमंत्रित करके, हे मैत्रेय, उसने भोजन सहित उसे खा लिया।
श्लोक 6 (vishnu.1.18.6)
अविकारं स तद् भुक्त्वा प्रह्लादः स्वस्थमानसः । अनन्तख्यातिनिर्वीर्यं जरयाम् आस दुर्विषम्
avikāraṁ sa tad bhuktvā prahlādaḥ svasthamānasaḥ anantakhyātinirvīryaṁ jarayām āsa durviṣam
उसे बिना किसी विकार के खाकर, स्वस्थचित्त प्रह्लाद ने अनंत के यश के प्रभाव से उस दुर्विष को निर्वीर्य करके पचा लिया।
श्लोक 7 (vishnu.1.18.7)
ततः सूदा भयत्रस्ता जीर्णं दृष्ट्वा महाविषम् । दैत्येश्वरम् उपागम्य प्रणिपत्येदम् अब्रुवन्
tataḥ sūdā bhayatrastā jīrṇaṁ dṛṣṭvā mahāviṣam daityeśvaram upāgamya praṇipatyedam abruvan
तत्पश्चात् भय से त्रस्त रसोइए उस महाविष को पचा हुआ देखकर दैत्येश्वर के पास जाकर, प्रणाम करके यह बोले।
श्लोक 8 (vishnu.1.18.8)
सूदा ऊचुः । दैत्यराज विषं दत्तम् अस्माभिर् अतिभीषणम् । जीर्णं तच् च सहान्नेन प्रह्लादेन सुतेन ते
sūdā ūcuḥ daityarāja viṣaṁ dattam asmābhir atibhīṣaṇam jīrṇaṁ tac ca sahānnena prahlādena sutena te
रसोइयों ने कहा — 'हे दैत्यराज! हमने जो अत्यंत भयंकर विष दिया था, वह आपके पुत्र प्रह्लाद ने भोजन सहित पचा लिया।'
श्लोक 9 (vishnu.1.18.9)
हिरण्यकशिपुर् उवाच । त्वर्यतां त्वर्यतां सद्यो हे हे दैत्यपुरोहिताः । कृत्यां तस्य विनाशाय उत्पादयत मा चिरम्
hiraṇyakaśipur uvāca tvaryatāṁ tvaryatāṁ sadyo he he daityapurohitāḥ kṛtyāṁ tasya vināśāya utpādayata mā ciram
हिरण्यकशिपु बोला — 'शीघ्र करो, शीघ्र करो, हे दैत्य-पुरोहितो! इसके विनाश के लिए कृत्या उत्पन्न करो, विलंब मत करो।'
श्लोक 10 (vishnu.1.18.10)
श्रीपराशर उवाच । सकाशम् आगम्य ततः प्रह्लादस्य पुरोहिताः । सामपूर्वम् अथोचुस् ते प्रह्लादं विनयान्वितम्
śrīparāśara uvāca sakāśam āgamya tataḥ prahlādasya purohitāḥ sāmapūrvam athocus te prahlādaṁ vinayānvitam
श्रीपराशर बोले — तत्पश्चात् प्रह्लाद के पास जाकर उन पुरोहितों ने विनम्र प्रह्लाद से पहले सामनीतिपूर्वक यह कहा।
श्लोक 11 (vishnu.1.18.11)
पुरोहिता ऊचुः । जातस् त्रैलोक्यविख्यात आयुष्मन् ब्रह्मणः कुले । दैत्यराजस्य तनयो हिरण्यकशिपोर् भवान्
purohitā ūcuḥ jātas trailokyavikhyāta āyuṣman brahmaṇaḥ kule daityarājasya tanayo hiraṇyakaśipor bhavān
पुरोहितों ने कहा — 'हे चिरंजीवी! आप ब्रह्मा के कुल में त्रिभुवनविख्यात दैत्यराज हिरण्यकशिपु के पुत्र के रूप में उत्पन्न हुए हैं।'
श्लोक 12 (vishnu.1.18.12)
किं दैवैः किम् अनन्तेन किम् अन्येन तवाश्रयः । पिता समस्तलोकानां त्वं तथैव भविष्यसि
kiṁ daivaiḥ kim anantena kim anyena tavāśrayaḥ pitā samastalokānāṁ tvaṁ tathaiva bhaviṣyasi
'आपको देवों से, अनंत से, या किसी और आश्रय से क्या प्रयोजन? आप स्वयं भी उसी प्रकार समस्त लोकों के पिता बनेंगे।'
श्लोक 13 (vishnu.1.18.13)
तस्मात् परित्यजैनां त्वं विपक्षस्तवसंहिताम् । वाच्यः पिता समस्तानां गुरूणां परमो गुरुः
tasmāt parityajaināṁ tvaṁ vipakṣastavasaṁhitām vācyaḥ pitā samastānāṁ gurūṇāṁ paramo guruḥ
'इसलिए विपक्ष की स्तुति से युक्त इस बात को त्याग दीजिए; सबके सामने पिता का ही बखान करना चाहिए, जो समस्त गुरुओं के भी परम गुरु हैं।'
श्लोक 14 (vishnu.1.18.14)
श्रीप्रह्लाद उवाच । एवम् एतन् महाभागाः श्लाघ्यम् एतन् महाकुलम् । मरीचेः सकलेऽप्य् अस्मिन् त्रैलोक्ये नान्यथा वदेत्
śrīprahlāda uvāca evam etan mahābhāgāḥ ślāghyam etan mahākulam marīceḥ sakale 'py asmin trailokye nānyathā vadet
श्रीप्रह्लाद बोले — 'हे महाभाग्यशालियो! यह ठीक है, यह प्रशंसनीय महाकुल है, मरीचि का — इस समस्त त्रिभुवन में इसके विपरीत कोई नहीं कहेगा।'
श्लोक 15 (vishnu.1.18.15)
पिता च मम सर्वस्मिञ् जगत्य् उत्कृष्टचेष्टितः । एतद् अप्य् अवगच्छामि सत्यम् अत्रापि नानृतम्
pitā ca mama sarvasmiñ jagaty utkṛṣṭaceṣṭitaḥ etad apy avagacchāmi satyam atrāpi nānṛtam
'और मेरे पिता भी इस सम्पूर्ण जगत् में उत्कृष्ट आचरण वाले हैं — यह भी मैं समझता हूँ; इसमें भी सत्य है, असत्य नहीं।'
श्लोक 16 (vishnu.1.18.16)
गुरूणाम् अपि सर्वेषां पिता परमको गुरुः । यद् उक्तं भ्रान्तिस् तत्रापि स्वल्पापि हि न विद्यते
gurūṇām api sarveṣāṁ pitā paramako guruḥ yad uktaṁ bhrāntis tatrāpi svalpāpi hi na vidyate
'समस्त गुरुओं में भी पिता ही परम गुरु है — इसमें भी जो कहा गया, उसमें तनिक भी भ्रम नहीं है।'
श्लोक 17 (vishnu.1.18.17)
पिता गुरुर् न संदेहः पूजनीयः प्रयत्नतः । तत्रापि नापराध्यामीत्य् एवं मनसि मे स्थितम्
pitā gurur na saṁdehaḥ pūjanīyaḥ prayatnataḥ tatrāpi nāparādhyāmīty evaṁ manasi me sthitam
'पिता ही गुरु है, इसमें संदेह नहीं, वे यत्नपूर्वक पूज्य हैं; इसमें भी मैं अपराध नहीं करता — मेरे मन में यह बात स्थिर है।'
श्लोक 18 (vishnu.1.18.18)
यत् त्व् एतत् किम् अनन्तेनेत्य् उक्तं युष्माभिर् ईदृशम् । को ब्रवीति यथायुक्तं किं तु नैतद् वचोऽर्थवत्
yat tv etat kim anantenety uktaṁ yuṣmābhir īdṛśam ko bravīti yathāyuktaṁ kiṁ tu naitad vaco 'rthavat
'परन्तु आपने यह जो कहा कि 'अनंत से क्या प्रयोजन?' — ऐसा उचित रूप से कौन कहता है? यह वचन अर्थयुक्त नहीं है।'
श्लोक 19 (vishnu.1.18.19)
इत्य् उक्त्वा सोऽभवन् मौनी तेषां गौरवयन्त्रितः । प्रहस्य च पुनः प्राह किम् अनन्तेन साध्व् इति
ity uktvā so 'bhavan maunī teṣāṁ gauravayantritaḥ prahasya ca punaḥ prāha kim anantena sādhv iti
ऐसा कहकर वह उनके प्रति सम्मान से बंधा हुआ मौन हो गया; फिर हँसकर पुनः बोला — 'अनंत से क्या — साधु!'
श्लोक 20 (vishnu.1.18.20)
साधु भोः किम् अनन्तेन साधु भो गुरवो मम । श्रूयतां यद् अनन्तेन यदि खेदं न यास्यथ
sādhu bhoḥ kim anantena sādhu bho guravo mama śrūyatāṁ yad anantena yadi khedaṁ na yāsyatha
'साधु, हे मेरे गुरुजनो! 'अनंत से क्या' — साधु! अब सुनिए, अनंत से क्या मिलता है, यदि आप खेद को प्राप्त नहीं होंगे।'
श्लोक 21 (vishnu.1.18.21)
धर्मार्थकाममोक्षाख्यः पुरुषार्थ उदाहृतः । चतुष्टयम् इदं यस्मात् तस्मात् किं किम् इदं वृथा
dharmārthakāmamokṣākhyaḥ puruṣārtha udāhṛtaḥ catuṣṭayam idaṁ yasmāt tasmāt kiṁ kim idaṁ vṛthā
'धर्म, अर्थ, काम और मोक्ष नामक चार पुरुषार्थ कहे गए हैं; चूँकि यह चतुष्टय ही है, इसलिए 'क्या-क्या' यह व्यर्थ क्यों कहा जाए?'
श्लोक 22 (vishnu.1.18.22)
मरीचिमिश्रैर् दक्षेण तथैवान्यैर् अनन्ततः । धर्मः प्राप्तस् तथैवान्यैर् अर्थः कामस् तथापरैः
marīcimiśrair dakṣeṇa tathaivānyair anantataḥ dharmaḥ prāptas tathaivānyair arthaḥ kāmas tathāparaiḥ
'मरीचि आदि द्वारा, दक्ष द्वारा, और अन्य अनेकों द्वारा उसी अनंत से धर्म प्राप्त हुआ; उसी प्रकार अन्य अनेकों द्वारा अर्थ, और अन्यों द्वारा काम,'
श्लोक 23 (vishnu.1.18.23)
तत्तत्त्ववेदिनो भूत्वा ज्ञानध्यानसमाधिभिः । अवापुर् मुक्तिम् अपरे पुरुषा ध्वस्तबन्धनाः
tattattvavedino bhūtvā jñānadhyānasamādhibhiḥ avāpur muktim apare puruṣā dhvastabandhanāḥ
'और उस तत्त्व के ज्ञाता बनकर ज्ञान-ध्यान-समाधि से अन्य पुरुषों ने बंधनों को नष्ट करके मुक्ति प्राप्त की।'
श्लोक 24 (vishnu.1.18.24)
संपदैश्वर्यमाहात्म्यज्ञानसंततिकर्मणाम् । विमुक्तेश् चैकतो लभ्यं मूलम् आराधनं हरेः
saṁpadaiśvaryamāhātmyajñānasaṁtatikarmaṇām vimukteś caikato labhyaṁ mūlam ārādhanaṁ hareḥ
'सम्पत्ति, ऐश्वर्य, महिमा, ज्ञान, संतति-परम्परा और कर्मों का, और मुक्ति का भी — एक ही मूल है: हरि की आराधना।'
श्लोक 25 (vishnu.1.18.25)
यतो धर्मार्थकामाख्यं विमुक्तिश् च फलं द्विजाः । तेनापि हि किम् इत्य् एवम् अनन्तेन किम् उच्यते
yato dharmārthakāmākhyaṁ vimuktiś ca phalaṁ dvijāḥ tenāpi hi kim ity evam anantena kim ucyate
'हे द्विजो! चूँकि धर्म, अर्थ, काम और मुक्ति भी उन्हीं का फल हैं, तो यह क्यों कहा जाए कि 'अनंत से क्या प्रयोजन'?'
श्लोक 26 (vishnu.1.18.26)
किं वात्र बहुनोक्तेन भवन्तो गुरवो मम । वदन्तु साधु वासाधु विवेकोऽस्माकम् अल्पकः
kiṁ vātra bahunoktena bhavanto guravo mama vadantu sādhu vāsādhu viveko 'smākam alpakaḥ
'अथवा यहाँ अधिक कहने से क्या लाभ? आप मेरे गुरुजन ही बताइए — यह अच्छा है या बुरा; मेरी बुद्धि तो अल्प ही है।'
श्लोक 27 (vishnu.1.18.27)
पुरोहिता ऊचुः । दह्यमानस् त्वम् अस्माभिर् अग्निना बाल रक्षितः । भूयो न वक्ष्यसीत्य् एवं नैवं ज्ञातोऽस्य् अबुद्धिमान्
purohitā ūcuḥ dahyamānas tvam asmābhir agninā bāla rakṣitaḥ bhūyo na vakṣyasīty evaṁ naivaṁ jñāto 'sy abuddhimān
पुरोहितों ने कहा — 'हे बालक! अग्नि से जलाए जाते हुए तुम्हें हमने ही बचाया था — 'अब यह फिर नहीं कहोगे' यह भी तुम नहीं समझे, तुम बुद्धिहीन हो।'
श्लोक 28 (vishnu.1.18.28)
यद्य् अस्मद्वचनान् मोहग्राहं न त्यक्ष्यते भवान् । ततः कृत्यां विनाशाय तव सृक्ष्याम दुर्मते
yady asmadvacanān mohagrāhaṁ na tyakṣyate bhavān tataḥ kṛtyāṁ vināśāya tava sṛkṣyāma durmate
'यदि हमारे वचन से भी मोह के इस ग्रह को नहीं त्यागोगे, तो, हे दुर्बुद्धे, हम तुम्हारे विनाश के लिए कृत्या का प्रयोग करेंगे।'
श्लोक 29 (vishnu.1.18.29)
श्रीप्रह्लाद उवाच । कः केन रक्ष्यते जन्तुर् जन्तुः कः केन हन्यते । हन्ति रक्षति चैवात्मा जगत् सर्वं चराचरम्
śrīprahlāda uvāca kaḥ kena rakṣyate jantur jantuḥ kaḥ kena hanyate hanti rakṣati caivātmā jagat sarvaṁ carācaram
श्रीप्रह्लाद बोले — 'कौन किसके द्वारा रक्षित होता है? कौन प्राणी किसके द्वारा मारा जाता है? आत्मा ही इस समस्त चराचर जगत् को मारता और रक्षा करता है।'
श्लोक 30 (vishnu.1.18.30)
श्रीपराशर उवाच । इत्य् उक्तास् तेन ते क्रुद्धा दैत्यराजपुरोहिताः । कृत्याम् उत्पादयाम् आसुर् ज्वालामालोज्ज्वलाननाम्
śrīparāśara uvāca ity uktās tena te kruddhā daityarājapurohitāḥ kṛtyām utpādayām āsur jvālāmālojjvalānanām
श्रीपराशर बोले — ऐसा कहे जाने पर उन क्रोधित दैत्यराज-पुरोहितों ने ज्वाला-मालाओं से प्रज्वलित मुख वाली कृत्या उत्पन्न की।
श्लोक 31 (vishnu.1.18.31)
अतिभीमा समागम्य पादन्यासक्षतक्षितिः । शूलेन सा सुसंक्रुद्धा तं जघानाथ वक्षसि
atibhīmā samāgamya pādanyāsakṣatakṣitiḥ śūlena sā susaṁkruddhā taṁ jaghānātha vakṣasi
अत्यंत भयंकर, चरणों के पड़ने से पृथ्वी को क्षत करती हुई वह अत्यंत क्रुद्ध होकर आगे बढ़ी और त्रिशूल से उसके वक्षःस्थल पर प्रहार किया।
श्लोक 32 (vishnu.1.18.32)
तत् तस्य हृदयं प्राप्य शूलं बालस्य दीप्तिमत् । जगाम खण्डितं भूमौ तत्रापि शतधाभवत्
tat tasya hṛdayaṁ prāpya śūlaṁ bālasya dīptimat jagāma khaṇḍitaṁ bhūmau tatrāpi śatadhābhavat
वह दीप्तिमान त्रिशूल उस बालक के हृदय तक पहुँचकर टूट गया और पृथ्वी पर गिरकर वहाँ भी सौ टुकड़ों में विभक्त हो गया।
श्लोक 33 (vishnu.1.18.33)
यत्रानपायी भगवान् हृद्य् आस्ते हरिर् ईश्वरः । भङ्गो भवति वज्रस्य तत्र शूलस्य का कथा
yatrānapāyī bhagavān hṛdy āste harir īśvaraḥ bhaṅgo bhavati vajrasya tatra śūlasya kā kathā
जहाँ अविनाशी भगवान् हरि, ईश्वर, हृदय में विराजमान हैं, वहाँ तो वज्र भी टूट जाता है, फिर त्रिशूल की क्या कथा?
श्लोक 34 (vishnu.1.18.34)
अपापे तत्र पापैश् च पातिता दैत्ययाजकैः । तान् एव सा जघानाशु कृत्या नाशं जगाम च
apāpe tatra pāpaiś ca pātitā daityayājakaiḥ tān eva sā jaghānāśu kṛtyā nāśaṁ jagāma ca
पापी दैत्य-याजकों द्वारा उस निष्पाप पर छोड़ी गई वह कृत्या शीघ्र ही उन्हीं को मारकर स्वयं भी नष्ट हो गई।
श्लोक 35 (vishnu.1.18.35)
कृत्यया दह्यमानांस् तान् विलोक्य स महामतिः । त्राहि कृष्णेत्य् अनन्तेति वदन्न् अभ्यवपद्यत
kṛtyayā dahyamānāṁs tān vilokya sa mahāmatiḥ trāhi kṛṣṇety ananteti vadann abhyavapadyata
उन्हें कृत्या द्वारा जलाया जाता देखकर वह महामति 'हे कृष्ण, रक्षा करो' और 'अनंत!' कहते हुए उनकी रक्षा के लिए दौड़ पड़ा।
श्लोक 36 (vishnu.1.18.36)
श्रीप्रह्लाद उवाच । सर्वव्यापिञ् जगद्रूप जगत्स्रष्टर् जनार्दन । त्राहि विप्रान् इमान् अस्माद् दुःसहान् मन्त्रपावकात्
śrīprahlāda uvāca sarvavyāpiñ jagadrūpa jagatsraṣṭar janārdana trāhi viprān imān asmād duḥsahān mantrapāvakāt
श्रीप्रह्लाद बोले — 'हे सर्वव्यापी! हे जगद्रूप! हे जगत्स्रष्टा जनार्दन! इन विप्रों को इस असह्य मंत्राग्नि से बचाइए।'
श्लोक 37 (vishnu.1.18.37)
यथा सर्वेषु भूतेषु सर्वव्यापी जगद्गुरुः । विष्णुर् एव तथा सर्वे जीवन्त्व् एते पुरोहिताः
yathā sarveṣu bhūteṣu sarvavyāpī jagadguruḥ viṣṇur eva tathā sarve jīvantv ete purohitāḥ
'जैसे विष्णु ही सर्वव्यापी होकर समस्त प्राणियों में जगद्गुरु रूप से स्थित हैं, वैसे ही ये सब पुरोहित जीवित रहें।'
श्लोक 38 (vishnu.1.18.38)
यथा सर्वगतं विष्णुं मन्यमानोऽनपायिनम् । चिन्तयाम्य् अरिपक्षेऽपि जीवन्त्व् एते तथा द्विजाः
yathā sarvagataṁ viṣṇuṁ manyamāno 'napāyinam cintayāmy aripakṣe 'pi jīvantv ete tathā dvijāḥ
'जैसे मैं सर्वगत, अविनाशी विष्णु को मानते हुए शत्रुपक्ष के प्रति भी वही भाव रखता हूँ, वैसे ही ये द्विज भी जीवित रहें।'
श्लोक 39 (vishnu.1.18.39)
ये हन्तुम् आगता दत्तं यैर् विषं यैर् हुताशनः । यैर् दिग्गजैर् अहं क्षुण्णो दष्टः सर्पैश् च यैर् अहम्
ye hantum āgatā dattaṁ yair viṣaṁ yair hutāśanaḥ yair diggajair ahaṁ kṣuṇṇo daṣṭaḥ sarpaiś ca yair aham
'जो मुझे मारने आए, जिन्होंने मुझे विष दिया, जिन्होंने आग लगाई, जिनके दिग्गजों से मैं कुचला गया, और जिनके सर्पों ने मुझे डसा —'
श्लोक 40 (vishnu.1.18.40)
तेष्व् अहं मित्रपक्षे च समः पापोऽस्मि न क्वचित् । यथा तेनाद्य सत्येन जीवन्त्व् असुरयाजकाः
teṣv ahaṁ mitrapakṣe ca samaḥ pāpo 'smi na kvacit yathā tenādya satyena jīvantv asurayājakāḥ
'उनके प्रति भी, मित्रपक्ष के समान, मैं कहीं भी पापयुक्त नहीं हूँ; उसी सत्य से आज ये असुर-याजक जीवित रहें।'
श्लोक 41 (vishnu.1.18.41)
श्रीपराशर उवाच । इत्य् उक्तास् तेन ते सर्वे संस्पृष्टाश् च निरामयाः । समुत्तस्थुर् द्विजा भूयस् तं चोचुः प्रश्रयान्वितम्
śrīparāśara uvāca ity uktās tena te sarve saṁspṛṣṭāś ca nirāmayāḥ samuttasthur dvijā bhūyas taṁ cocuḥ praśrayānvitam
श्रीपराशर बोले — ऐसा कहे जाने और उसके स्पर्श किए जाने पर वे सभी द्विज रोगमुक्त होकर पुनः उठ खड़े हुए और विनम्रतापूर्वक उससे यह कहा।
श्लोक 42 (vishnu.1.18.42)
पुरोहिता ऊचुः । दीर्घायुर् अप्रतिहतो बलवीर्यसमन्वितः । पुत्रपौत्रधनैश्वर्यैर् युक्तो वत्स भवोत्तमः
purohitā ūcuḥ dīrghāyur apratihato balavīryasamanvitaḥ putrapautradhanaiśvaryair yukto vatsa bhavottamaḥ
पुरोहितों ने कहा — 'हे वत्स! तुम दीर्घायु, अप्रतिहत, बल-पराक्रम से युक्त, पुत्र-पौत्र-धन-ऐश्वर्य से संपन्न, सर्वोत्तम बनो।'
श्लोक 43 (vishnu.1.18.43)
श्रीपराशर उवाच । इत्य् उक्त्वा तं ततो गत्वा यथावृत्तं पुरोहिताः । दैत्यराजाय सकलम् आचचक्षुर् महामुने
śrīparāśara uvāca ity uktvā taṁ tato gatvā yathāvṛttaṁ purohitāḥ daityarājāya sakalam ācacakṣur mahāmune
श्रीपराशर बोले — ऐसा कहकर तत्पश्चात् उन पुरोहितों ने जाकर, हे महामुने, जो कुछ हुआ था, वह सब दैत्यराज को बता दिया।