Skip to main content

चतुर्थांश · अध्याय 19

पुरु से कुरु तक का वंश तथा मगध के राजा

अध्याय 18अध्याय-सूचीअध्याय 20

श्लोक 1 (vishnu.4.19.1)

श्रीपराशर उवाच । पूरोर्जनमेजयस्तस्यापि प्रचिन्वान् प्रचिन्वतः प्रवीरः प्रवीरान्मनस्युर्मनस्योश्चाभयदः तस्यापि सुद्युस्सुद्यो र्बहुगतः तस्यापि संयातिस्संयातेरहंयातिः ततो रौद्रा श्वः । ऋतेषुकक्षेषुस्थंडिलेषुकृतेषुजलेषुधर्मेषुधृतेषुस्थलेषुसन्नतेषुवनेषुनामानो रौद्रा श्वस्य दश पुत्रा बभूवुः ।

śrīparāśara uvāca pūrorjanamejayastasyāpi pracinvān pracinvataḥ pravīraḥ pravīrānmanasyurmanasyoścābhayadaḥ tasyāpi sudyussudyo rbahugataḥ tasyāpi saṁyātissaṁyāterahaṁyātiḥ tato raudrā śvaḥ ṛteṣukakṣeṣusthaṁḍileṣukṛteṣujaleṣudharmeṣudhṛteṣusthaleṣusannateṣuvaneṣunāmāno raudrā śvasya daśa putrā babhūvuḥ

पराशर जी ने कहा — पुरु का पुत्र जनमेजय हुआ, उसका भी प्रचिन्वान, प्रचिन्वान से प्रवीर, प्रवीर से मनस्यु, मनस्यु से अभयद, उसका भी सुद्यु, सुद्यु से बहुगत, उसका भी संयाति, संयाति से अहंयाति, उससे रौद्राश्व हुआ। ऋतेषु, कक्ष, स्थंडिल, कृत, जल, धर्म, धृत, स्थल, सन्नत और वन नामक रौद्राश्व के दस पुत्र हुए।

श्लोक 2 (vishnu.4.19.2)

ऋतेषोरंतिनारः पुत्रोऽभूत् । सुमतिमप्रतिरथं ध्रुवं चाप्यंतिनारः पुत्रानवाप । अप्रतिरथस्य कण्वः पुत्रोऽभूत् । तस्यापि मेधातिथिः ।

ṛteṣoraṁtināraḥ putro'bhūt sumatimapratirathaṁ dhruvaṁ cāpyaṁtināraḥ putrānavāpa apratirathasya kaṇvaḥ putro'bhūt tasyāpi medhātithiḥ

ऋतेषु का अंतिनार नामक पुत्र हुआ। अंतिनार ने सुमति, अप्रतिरथ और ध्रुव नामक पुत्र प्राप्त किए। अप्रतिरथ का कण्व नामक पुत्र हुआ। उसका भी मेधातिथि हुआ।

श्लोक 3 (vishnu.4.19.3)

यतः कण्वायना द्विजा बभूवुः । अप्रतिरथस्यापरः पुत्रोऽभूदैलीनः । ऐलीनस्य दुष्यंताद्याश्चत्वारः पुत्रा बभूवुः । दुष्यंताच्चक्रवर्त्ती भरतोऽभूत् ।

yataḥ kaṇvāyanā dvijā babhūvuḥ apratirathasyāparaḥ putro'bhūdailīnaḥ ailīnasya duṣyaṁtādyāścatvāraḥ putrā babhūvuḥ duṣyaṁtāccakravarttī bharato'bhūt

जिससे कण्वायन नामक द्विज उत्पन्न हुए। अप्रतिरथ का एक अन्य पुत्र भी हुआ, ऐलीन नामक। ऐलीन के दुष्यंत आदि चार पुत्र हुए। दुष्यंत से चक्रवर्ती भरत उत्पन्न हुआ।

श्लोक 4 (vishnu.4.19.4)

यन्नामहेतुर्देवैश्श्लोको गीयते । माता भस्त्र पितुः पुत्रो येन जातः स एव सः । भरस्व पुत्रं दुष्यंतमावमंस्थाश्शकुंतलाम् । रेतोधाः पुत्रो नयति नरदेव यमक्षयात् । त्वं चास्य धाता गर्भस्य सत्यमाह शकुंतला । भरतस्य पत्नित्रये नव पुत्रा बभूवुः ।

yannāmaheturdevaiśśloko gīyate mātā bhastra pituḥ putro yena jātaḥ sa eva saḥ bharasva putraṁ duṣyaṁtamāvamaṁsthāśśakuṁtalām retodhāḥ putro nayati naradeva yamakṣayāt tvaṁ cāsya dhātā garbhasya satyamāha śakuṁtalā bharatasya patnitraye nava putrā babhūvuḥ

जिसके नाम की व्युत्पत्ति के विषय में देवताओं द्वारा यह श्लोक गाया जाता है — 'माता तो केवल एक चमड़े की थैली है; पुत्र वही है जिससे पिता स्वयं उत्पन्न होकर पुनर्जन्म लेता है। हे राजन्! शकुंतला का अपमान मत करो, अपने पुत्र भरत का पालन करो; जो अपने वीर्य से पुत्र को जन्म देता है, वही उसे मृत्यु के पार ले जाता है — तुम ही इस गर्भ के जन्मदाता हो, यह शकुंतला सत्य कहती है।' भरत की तीन पत्नियों से नौ पुत्र हुए।

श्लोक 5 (vishnu.4.19.5)

नैते ममानुरूपा इत्यभिहितास्तन्मातरः परित्यागभयात्तत्पुत्राञ्जघ्नुः । ततोस्य वितथे पुत्रजन्मनि पुत्रार्थिनो मरुत्सोमयाजिनो दीर्घतमसः पार्ष्ण्यपास्तद्बृहस्पतिवीर्यादुतथ्यपत्न्यां ममतायां समुत्पन्नो भरद्वाजाख्यः पुत्रो मरुद्भिर्दत्तः ।

naite mamānurūpā ityabhihitāstanmātaraḥ parityāgabhayāttatputrāñjaghnuḥ tatosya vitathe putrajanmani putrārthino marutsomayājino dīrghatamasaḥ pārṣṇyapāstadbṛhaspativīryādutathyapatnyāṁ mamatāyāṁ samutpanno bharadvājākhyaḥ putro marudbhirdattaḥ

'ये मेरे अनुरूप नहीं हैं' यह कहकर उनकी माताओं ने, परित्याग के भय से, उन पुत्रों को मार डाला। तब उसके पुत्र-जन्म के व्यर्थ हो जाने पर, पुत्र की कामना करने वाले उसने मरुत् और सोम-यज्ञ करने वाले दीर्घतमा ऋषि से — जो बृहस्पति के वीर्य से उतथ्य की पत्नी ममता में उत्पन्न हुए थे — भरद्वाज नामक पुत्र मरुतों द्वारा प्राप्त किया।

श्लोक 6 (vishnu.4.19.6)

तस्यापि नामनिर्वचनश्लोकः पठ्यते । मूढे भर द्वाजमिमं भरद्वाजं बृहस्पते । यातौ यदुक्त्वा पितरौ भरद्वाजस्ततस्त्वयम् इति । भरद्वाजस्स तस्य वितथे पुत्रजन्मनि मरुद्भिर्दत्तः ततो वितथसंज्ञामवाप । वितथस्यापि मन्युः पुत्रोऽभवत् ।

tasyāpi nāmanirvacanaślokaḥ paṭhyate mūḍhe bhara dvājamimaṁ bharadvājaṁ bṛhaspate yātau yaduktvā pitarau bharadvājastatastvayam iti bharadvājassa tasya vitathe putrajanmani marudbhirdattaḥ tato vitathasaṁjñāmavāpa vitathasyāpi manyuḥ putro'bhavat

उसके नाम की भी व्युत्पत्ति का यह श्लोक पढ़ा जाता है — 'हे मूढ़े! इसका भरण करो, हे बृहस्पते! यह द्वाज (भार) है' — यह कहकर माता-पिता चले गए, इसलिए यह भरद्वाज कहलाया। वह भरद्वाज, भरत के पुत्र-जन्म के व्यर्थ होने पर मरुतों द्वारा दिया गया, इसलिए वितथ नाम को प्राप्त हुआ। वितथ का भी मन्यु नामक पुत्र हुआ।

श्लोक 7 (vishnu.4.19.7)

बृहत्क्षत्रमहावीर्यनगरगर्गा अभवन्मन्युपुत्राः । नगरस्य संकृतिस्संकृतेर्गुरुप्रीतिरंतिदेवौ । गर्गाच्छिनिः ततश्च गार्ग्याश्शैन्याः क्षत्रोपेता द्विजातयो बभूवु । महावीर्याच्च दुरुक्षयो नाम पुत्रोऽभवत् ।

bṛhatkṣatramahāvīryanagaragargā abhavanmanyuputrāḥ nagarasya saṁkṛtissaṁkṛterguruprītiraṁtidevau gargācchiniḥ tataśca gārgyāśśainyāḥ kṣatropetā dvijātayo babhūvu mahāvīryācca durukṣayo nāma putro'bhavat

बृहत्क्षत्र, महावीर्य, नगर और गर्ग — ये मन्यु के पुत्र हुए। नगर का संकृति, संकृति का गुरुप्रीति और अंतिदेव हुआ। गर्ग से शिनि, फिर गार्ग्य और शैन्य नामक क्षत्रिय-मूल के द्विज उत्पन्न हुए। महावीर्य का दुरुक्षय नामक पुत्र हुआ।

श्लोक 8 (vishnu.4.19.8)

तस्य त्रय्यारुणिः पुष्करिणः कपिश्च पुत्रत्रयमभूत् । तच्च पुत्रत्रितयमपि पश्चाद्विप्रतामुपजगाम । बृहत्क्षत्रस्य सुहोत्रः । सुहोत्राद्धस्ती य इदं हस्तिनपुरमावासयामास ।

tasya trayyāruṇiḥ puṣkariṇaḥ kapiśca putratrayamabhūt tacca putratritayamapi paścādvipratāmupajagāma bṛhatkṣatrasya suhotraḥ suhotrāddhastī ya idaṁ hastinapuramāvāsayāmāsa

उसके त्रय्यारुणि, पुष्करिण और कपि — ये तीन पुत्र हुए। वे तीनों पुत्र बाद में ब्राह्मणत्व को प्राप्त हो गए। बृहत्क्षत्र का सुहोत्र हुआ। सुहोत्र से हस्ती हुआ, जिसने इस हस्तिनापुर को बसाया।

श्लोक 9 (vishnu.4.19.9)

अजमीढद्विजमीढपुरुमीढास्त्रयो हस्तिनस्तनयाः । अजमीढात्कण्वः । कण्वान्मेधातिथिः । यतः कण्वायना द्विजाः ।

ajamīḍhadvijamīḍhapurumīḍhāstrayo hastinastanayāḥ ajamīḍhātkaṇvaḥ kaṇvānmedhātithiḥ yataḥ kaṇvāyanā dvijāḥ

अजमीढ, द्विजमीढ और पुरुमीढ — ये हस्ती के तीन पुत्र थे। अजमीढ से कण्व, कण्व से मेधातिथि हुआ, जिससे कण्वायन द्विज उत्पन्न हुए।

श्लोक 10 (vishnu.4.19.10)

अजमीढस्यान्यः पुत्रो बृहदिषुः । बृहदिषोर्बृहद्धनुर्बृहद्धनुषश्च बृहत्कर्मा ततश्च जयद्रथस्तस्मादपिविश्वजित् । ततश्च सेनजित् । रुचिराश्वकाश्यदृढहनुवत्सहनुसंज्ञास्सेनजितः पुत्राः ।

ajamīḍhasyānyaḥ putro bṛhadiṣuḥ bṛhadiṣorbṛhaddhanurbṛhaddhanuṣaśca bṛhatkarmā tataśca jayadrathastasmādapiviśvajit tataśca senajit rucirāśvakāśyadṛḍhahanuvatsahanusaṁjñāssenajitaḥ putrāḥ

अजमीढ का एक अन्य पुत्र भी हुआ, बृहदिषु नामक। बृहदिषु से बृहद्धनु, बृहद्धनु से बृहत्कर्मा, फिर जयद्रथ, उससे भी विश्वजित् हुआ। उससे सेनजित् हुआ। रुचिराश्व, काश्य, दृढहनु और वत्सहनु — ये सेनजित् के पुत्र थे।

श्लोक 11 (vishnu.4.19.11)

रुचिराश्वपुत्रः पृथुसेनः पृथुसेनात्पारः । पारान्नीलः । तस्यैकशतं पुत्राणाम् । तेषां प्रधानः कांपिल्याधिपतिस्समरः ।

rucirāśvaputraḥ pṛthusenaḥ pṛthusenātpāraḥ pārānnīlaḥ tasyaikaśataṁ putrāṇām teṣāṁ pradhānaḥ kāṁpilyādhipatissamaraḥ

रुचिराश्व का पुत्र पृथुसेन, पृथुसेन से पार हुआ। पार से नील हुआ। उसके सौ पुत्र थे, जिनमें कांपिल्य के अधिपति समर प्रधान थे।

श्लोक 12 (vishnu.4.19.12)

समरस्यापि पारसुपारसदश्वास्त्रयः पुत्राः । सुपारात्पृथुः पृथोस्सुकृतेर्विभ्राजः । तस्माच्चाणुहः । यश्शुकदुहितरं कीर्त्तिं नामोपयेमे ।

samarasyāpi pārasupārasadaśvāstrayaḥ putrāḥ supārātpṛthuḥ pṛthossukṛtervibhrājaḥ tasmāccāṇuhaḥ yaśśukaduhitaraṁ kīrttiṁ nāmopayeme

समर के भी पार, सुपार्श्व और सदश्व नामक तीन पुत्र हुए। सुपार्श्व से पृथु, पृथु से सुकृति, उससे विभ्राज हुआ। उससे अणुह हुआ, जिसने शुक की पुत्री कीर्ति नामक से विवाह किया।

श्लोक 13 (vishnu.4.19.13)

अणुहाद्ब्रह्यदत्तः । ततश्च विष्वक्सेनस्तस्मादुदक्सेनः । भल्लाभस्तस्य चात्मजः । द्विजमीढस्य तु यवीनरसंज्ञः पुत्रः ।

aṇuhādbrahyadattaḥ tataśca viṣvaksenastasmādudaksenaḥ bhallābhastasya cātmajaḥ dvijamīḍhasya tu yavīnarasaṁjñaḥ putraḥ

अणुह से ब्रह्मदत्त हुआ। उससे विष्वक्सेन, उससे उदक्सेन हुआ। उसका पुत्र भल्लाभ हुआ। द्विजमीढ का पुत्र यवीनर नामक हुआ।

श्लोक 14 (vishnu.4.19.14)

तस्यापि धृतिमांस्तस्माच्च सत्यधृतिस्ततश्च दृढनेमिस्तस्माच्च सुपार्श्वस्ततस्सुमतिस्ततश्च सन्नतिमान् । सन्नतिमतः कृतः पुत्रोऽभूत् । यं हिरण्यनाभो योगमध्यापयामास । यश्चतुर्विंशतिप्राच्यसामागानां संहिताश्चकार ।

tasyāpi dhṛtimāṁstasmācca satyadhṛtistataśca dṛḍhanemistasmācca supārśvastatassumatistataśca sannatimān sannatimataḥ kṛtaḥ putro'bhūt yaṁ hiraṇyanābho yogamadhyāpayāmāsa yaścaturviṁśatiprācyasāmāgānāṁ saṁhitāścakāra

उसका भी धृतिमान, उससे सत्यधृति, फिर दृढनेमि, उससे सुपार्श्व, फिर सुमति, फिर सन्नतिमान हुआ। सन्नतिमान का भी कृत नामक पुत्र हुआ, जिसे हिरण्यनाभ ने योग की शिक्षा दी, और जिसने चौबीस पूर्वी सामगान-संहिताओं की रचना की।

श्लोक 15 (vishnu.4.19.15)

कृताच्चोग्रायुधः । येन प्राचुर्येण नीपक्षयः कृतः । उग्रायुधात्क्षेम्यः क्षेम्यात्सुधीरस्तस्माद्रि पुंजयः तस्माच्च बहुरथ इत्येते पौरवाः । अजमीढस्य नलिनी नाम पत्नी तस्यां नीलसंज्ञः पुत्रोऽभवत् ।

kṛtāccogrāyudhaḥ yena prācuryeṇa nīpakṣayaḥ kṛtaḥ ugrāyudhātkṣemyaḥ kṣemyātsudhīrastasmādri puṁjayaḥ tasmācca bahuratha ityete pauravāḥ ajamīḍhasya nalinī nāma patnī tasyāṁ nīlasaṁjñaḥ putro'bhavat

कृत से उग्रायुध हुआ, जिसने अपनी प्रचुरता से नीप-वंश का क्षय कर दिया। उग्रायुध से क्षेम्य, क्षेम्य से सुधीर, उससे रिपुंजय, उससे बहुरथ — ये पौरव कहलाए। अजमीढ की नलिनी नामक पत्नी थी, जिससे नील नामक पुत्र हुआ।

श्लोक 16 (vishnu.4.19.16)

तस्मादपि शांतिः शांतेस्सुशांतिस्सुशांतेः पुरंजयः तस्माच्च ऋक्षः । ततश्च हर्यश्वः । तस्मान्मुद्गलसृंजयबृहदिषुयवीनरकांपिल्यसंज्ञाः पंचानामेव तेषां विषयाणां रक्षणायालमेते मत्पुत्रा इति पित्राभिहिताः पांचालाः । मुद्गलाच्च मौद्गल्याः क्षत्रोपेता द्विजातयो बभूवुः ।

tasmādapi śāṁtiḥ śāṁtessuśāṁtissuśāṁteḥ puraṁjayaḥ tasmācca ṛkṣaḥ tataśca haryaśvaḥ tasmānmudgalasṛṁjayabṛhadiṣuyavīnarakāṁpilyasaṁjñāḥ paṁcānāmeva teṣāṁ viṣayāṇāṁ rakṣaṇāyālamete matputrā iti pitrābhihitāḥ pāṁcālāḥ mudgalācca maudgalyāḥ kṣatropetā dvijātayo babhūvuḥ

उसका भी शांति, शांति से सुशांति, सुशांति से पुरंजय, उससे ऋक्ष हुआ। उससे हर्यश्व हुआ। उसके मुद्गल, सृंजय, बृहदिषु, यवीनर और कांपिल्य नामक पुत्र हुए, जिन्हें पिता ने 'तुम इन पांचों प्रदेशों की रक्षा करने में समर्थ हो' कहकर पांचाल कहा। मुद्गल से मौद्गल्य नामक क्षत्रिय-मूल के द्विज उत्पन्न हुए।

श्लोक 17 (vishnu.4.19.17)

मुद्गलाद्धर्यश्वः । हर्यश्वाद्दिवोदासोऽहल्या च मिथुनमभूत् । शरद्वतश्चाहल्यायां शतानंदोऽभवत् । शतानंदात्सत्यधृतिर्धनुर्वेदान्तगो जज्ञे ।

mudgalāddharyaśvaḥ haryaśvāddivodāso'halyā ca mithunamabhūt śaradvataścāhalyāyāṁ śatānaṁdo'bhavat śatānaṁdātsatyadhṛtirdhanurvedāntago jajñe

मुद्गल से हर्यश्व हुआ। हर्यश्व से दिवोदास और अहल्या — यह युगल उत्पन्न हुआ। शरद्वत से अहल्या में शतानंद हुआ। शतानंद से धनुर्वेद में निपुण सत्यधृति उत्पन्न हुआ।

श्लोक 18 (vishnu.4.19.18)

सत्यधृतेर्वराप्सरसमुर्वशीं दृष्ट्वा रेतस्कन्नं शरस्तंबे पपात । तच्च द्विधागतमपत्यद्वयं कुमारः कन्या चाभवत् । तौ च मृगयामुपयातश्शंतनुर्दृष्ट्वा कृपया जग्राह । ततः कुमारः कृपः कन्या चाश्वत्थाम्नो जननी कृपी द्रो णाचार्यस्य पत्न्यभवत् ।

satyadhṛtervarāpsarasamurvaśīṁ dṛṣṭvā retaskannaṁ śarastaṁbe papāta tacca dvidhāgatamapatyadvayaṁ kumāraḥ kanyā cābhavat tau ca mṛgayāmupayātaśśaṁtanurdṛṣṭvā kṛpayā jagrāha tataḥ kumāraḥ kṛpaḥ kanyā cāśvatthāmno jananī kṛpī dro ṇācāryasya patnyabhavat

सत्यधृति का वीर्य श्रेष्ठ अप्सरा उर्वशी को देखकर शर-स्तंब (सरकंडे के झुरमुट) में गिर गया। उससे दो भागों में विभाजित होकर एक पुत्र और एक पुत्री — यह युगल उत्पन्न हुआ। मृगया के लिए गए राजा शंतनु ने उन दोनों को देखकर कृपापूर्वक ग्रहण किया। इसलिए पुत्र का नाम कृप और पुत्री का नाम कृपी पड़ा, जो अश्वत्थामा की माता और द्रोणाचार्य की पत्नी हुई।

श्लोक 19 (vishnu.4.19.19)

दिवोदासस्य पुत्रो मित्रायुः । मित्रायोश्च्यवनो नाम राजा । च्यवनात्सुदासः सुदासात्सौदासः सौदासात्सहदेवस्तस्यापि सोमकः । सोमकाज्जंतुः पुत्रशतज्येष्ठोऽभवत् ।

divodāsasya putro mitrāyuḥ mitrāyoścyavano nāma rājā cyavanātsudāsaḥ sudāsātsaudāsaḥ saudāsātsahadevastasyāpi somakaḥ somakājjaṁtuḥ putraśatajyeṣṭho'bhavat

दिवोदास का पुत्र मित्रायु हुआ। मित्रायु का पुत्र च्यवन नामक राजा हुआ। च्यवन से सुदास, सुदास से सौदास, सौदास से सहदेव, उसका भी सोमक हुआ। सोमक से सौ पुत्रों में ज्येष्ठ जंतु हुआ।

श्लोक 20 (vishnu.4.19.20)

तेषां यवीयान् पृषतः पृषताद्द्रु पदस्तस्माच्च धृष्टद्युम्नस्ततो धृष्टकेतुः । अजमीढस्यान्यो ऋक्षनामा पुत्रोऽभवत् । तस्य संवरणः । संवरणात्कुरुः । य इदं धर्मक्षेत्रं कुरुक्षेत्रं चकार ।

teṣāṁ yavīyān pṛṣataḥ pṛṣatāddru padastasmācca dhṛṣṭadyumnastato dhṛṣṭaketuḥ ajamīḍhasyānyo ṛkṣanāmā putro'bhavat tasya saṁvaraṇaḥ saṁvaraṇātkuruḥ ya idaṁ dharmakṣetraṁ kurukṣetraṁ cakāra

उनमें सबसे छोटा पृषत था; पृषत से द्रुपद, उससे धृष्टद्युम्न, फिर धृष्टकेतु हुआ। अजमीढ का एक और पुत्र भी हुआ, ऋक्ष नामक। उसका संवरण हुआ। संवरण से कुरु हुआ, जिसने इस धर्मक्षेत्र कुरुक्षेत्र की स्थापना की।

श्लोक 21 (vishnu.4.19.21)

सुधनुर्जह्नुपरीक्षित्प्रमुखाः कुरोः पुत्राः बभूवुः । सुधनुषः पुत्रस्सुहोत्रस्तस्माच्च्यवनः च्यवनात्कृतकः । ततश्चोपरिचरो वसुः । बृहद्रथप्रत्यग्रकुशांबकुचेलमात्स्यप्रमुखाः वसोः पुत्रास्सप्ताजायंत ।

sudhanurjahnuparīkṣitpramukhāḥ kuroḥ putrāḥ babhūvuḥ sudhanuṣaḥ putrassuhotrastasmāccyavanaḥ cyavanātkṛtakaḥ tataścoparicaro vasuḥ bṛhadrathapratyagrakuśāṁbakucelamātsyapramukhāḥ vasoḥ putrāssaptājāyaṁta

सुधनु, जह्नु और परीक्षित आदि कुरु के पुत्र हुए। सुधनु का पुत्र सुहोत्र, उससे च्यवन, च्यवन से कृतक हुआ। उससे उपरिचर वसु हुआ। बृहद्रथ, प्रत्यग्र, कुशांब, कुचेल और मत्स्य आदि वसु के सात पुत्र उत्पन्न हुए।

श्लोक 22 (vishnu.4.19.22)

बृहद्रथात्कुशाग्रः कुशाग्राद्वृषभः वृषभात्पुष्पवान् तस्मात्सत्यहितः तस्मात्सुधन्वा तस्य च जतुः । बृंहद्रथाच्चान्यश्शकलद्वयजन्मा जरया संधितो जरासंधनामा । तस्मात्सहदेवस्सहदेवात्सोमपस्ततश्च श्रुतिश्रवाः । इत्येते मया मागधा भूपालाः कथिताः ।

bṛhadrathātkuśāgraḥ kuśāgrādvṛṣabhaḥ vṛṣabhātpuṣpavān tasmātsatyahitaḥ tasmātsudhanvā tasya ca jatuḥ bṛṁhadrathāccānyaśśakaladvayajanmā jarayā saṁdhito jarāsaṁdhanāmā tasmātsahadevassahadevātsomapastataśca śrutiśravāḥ ityete mayā māgadhā bhūpālāḥ kathitāḥ

बृहद्रथ से कुशाग्र, कुशाग्र से वृषभ, वृषभ से पुष्पवान, उससे सत्यहित, उससे सुधन्वा, उसका पुत्र जतु हुआ। बृहद्रथ से ही एक और पुत्र हुआ, जो दो टुकड़ों में जन्म लेकर जरा नामक राक्षसी द्वारा जोड़ा गया, इसलिए जरासंध कहलाया। उससे सहदेव, सहदेव से सोमप, फिर श्रुतिश्रवा हुआ। इस प्रकार मैंने तुम्हें मागध राजाओं का वर्णन किया।

अध्याय 18अध्याय-सूचीअध्याय 20