Ambika Khanda · Chapter 136
Rahu Binds Vinayaka
Verse 1 (skanda.8.136.1)
विरोचनस्तु दैत्येन्द्रो विरोचन इवोदितः । विवेश प्रमथानीकं मेघानीकमिवांशुमान् ।।
virocanastu daityendro virocana ivoditaḥ | viveśa pramathānīkaṁ meghānīkamivāṁśumān ||
The daitya-lord Virochana, risen like the sun he was named for, plunged into the pramathas' host as the radiant sun plunges into a bank of clouds.
Verse 2 (skanda.8.136.2)
मन्दराग्रप्रतीकाशमीषादन्तं क्षरन्मदम् । चतुर्दन्तं समास्थाय दन्तिनं दन्तभूषितम् ।।
mandarāgrapratīkāśamīṣādantaṁ kṣaranmadam | caturdantaṁ samāsthāya dantinaṁ dantabhūṣitam ||
He came mounted on a four-tusked elephant, tusk-adorned, its ichor streaming, huge as the peak of Mount Mandara.
Verse 3 (skanda.8.136.3)
स नागस्कन्धगस्तत्र भ्राजतेऽसुरपुंगवः । उदयाग्रं समास्थाय सहस्रांशुज्वलन्निव ।।
sa nāgaskandhagastatra bhrājate'surapuṁgavaḥ | udayāgraṁ samāsthāya sahasrāṁśujvalanniva ||
Seated upon the elephant's shoulder, that bull among asuras shone like the thousand-rayed sun blazing atop the mountain of sunrise.
Verse 4 (skanda.8.136.4)
तोमरैः सशरैश्चापि दिवाकरकरप्रभैः । प्रमथानभ्यपतत्तत्र शतशोऽथ सहस्रशः ।।
tomaraiḥ saśaraiścāpi divākarakaraprabhaiḥ | pramathānabhyapatattatra śataśo'tha sahasraśaḥ ||
With javelins and arrows bright as sunbeams, he fell upon the pramathas there, hundreds and thousands at a time.
Verse 5 (skanda.8.136.5)
वैनतेयो यथा नागान् सिंहो गोवृषभान् यथा । द्रावयामास प्रमथान् तथा शूरो विरोचनः ।।
vainateyo yathā nāgān siṁho govṛṣabhān yathā | drāvayāmāsa pramathān tathā śūro virocanaḥ ||
As Garuda routs serpents, as a lion routs bulls, so the heroic Virochana put the pramathas to flight.
Verse 6 (skanda.8.136.6)
यान्तमायान्तमप्राप्तं प्राप्तं दूरस्थमेव च । प्रमथं पश्यते यं यं तं तं दारयतेऽसुरः ।।
yāntamāyāntamaprāptaṁ prāptaṁ dūrasthameva ca | pramathaṁ paśyate yaṁ yaṁ taṁ taṁ dārayate'suraḥ ||
Whichever pramatha he sighted — going or coming, near at hand or far off — that one the demon tore apart.
Verse 7 (skanda.8.136.7)
मृगाः सिंहं यथा दृष्ट्वा गरुडश्च यथोरगान् । विरोचनं तथा दृष्ट्वा प्रमथा दुद्रुवुर्भयात् ।।
mṛgāḥ siṁhaṁ yathā dṛṣṭvā garuḍaśca yathoragān | virocanaṁ tathā dṛṣṭvā pramathā dudruvurbhayāt ||
As deer flee at the sight of a lion, as serpents flee at the sight of Garuda, the pramathas fled in terror at the sight of Virochana.
Verse 8 (skanda.8.136.8)
गणेश्वरबलं दृष्ट्वा गणेश्वरवरो द्रुतम् । विनायकः सन्निवृत्तः प्रमथानीकनायकः ।।
gaṇeśvarabalaṁ dṛṣṭvā gaṇeśvaravaro drutam | vināyakaḥ sannivṛttaḥ pramathānīkanāyakaḥ ||
Seeing the host of ganas thus routed, Vinayaka, foremost of the lords of the ganas and leader of the pramatha army, swiftly turned back.
Verse 9 (skanda.8.136.9)
प्रसारयन् करं घोरं पूर्वमैरावतो यथा । विरोचनं सोऽभ्यधावच्छार्दूलो हरिणं यथा ।।
prasārayan karaṁ ghoraṁ pūrvamairāvato yathā | virocanaṁ so'bhyadhāvacchārdūlo hariṇaṁ yathā ||
Spreading his terrible trunk like Airavata of old, he charged at Virochana as a tiger charges a deer.
Verse 10 (skanda.8.136.10)
तमापतन्तं संवीक्ष्य तीक्ष्णदन्तं गजाननम् । कुम्भान्तरे तोमरेण दारयामास दानवः ।।
tamāpatantaṁ saṁvīkṣya tīkṣṇadantaṁ gajānanam | kumbhāntare tomareṇa dārayāmāsa dānavaḥ ||
Seeing the sharp-tusked elephant-faced one charging upon him, the demon struck him with a javelin between the temples.
Verse 11 (skanda.8.136.11)
तं तोमरं कराग्रेण निष्कृष्य स विनायकः । हस्तात्क्षिप्तेन तेनैव विरोचनमदारयत् ।।
taṁ tomaraṁ karāgreṇa niṣkṛṣya sa vināyakaḥ | hastātkṣiptena tenaiva virocanamadārayat ||
Vinayaka wrenched that same javelin out with the tip of his trunk and, hurling it back from his hand, tore Virochana open with it.
Verse 12 (skanda.8.136.12)
स तोमरेण निर्भिन्नः करघातातुरश्च ह । चचाल विह्वलो रक्तं चक्षार च विरोचनः ।।
sa tomareṇa nirbhinnaḥ karaghātāturaśca ha | cacāla vihvalo raktaṁ cakṣāra ca virocanaḥ ||
Pierced by the javelin and racked by the blow of that trunk, Virochana staggered, reeled, and vomited blood.
Verse 13 (skanda.8.136.13)
घूर्णमानं तदालक्ष्य दानवेन्द्रं विरोचनम् । दन्ताभ्यां चन्द्रशुभ्राभ्यां निर्बिभेद विनायकः ।।
ghūrṇamānaṁ tadālakṣya dānavendraṁ virocanam | dantābhyāṁ candraśubhrābhyāṁ nirbibheda vināyakaḥ ||
Seeing the demon-lord reeling thus, Vinayaka gored him through with his two tusks, white and gleaming as the moon.
Verse 14 (skanda.8.136.14)
वैनायकं तत्समीक्ष्य कर्म देवाः सशक्रा मुमुचुः प्रणादान् । तस्योत्तमाङ्गोपरि पुष्पमाला पपात देवस्य यथा त्रिमार्गा ।।
vaināyakaṁ tatsamīkṣya karma devāḥ saśakrā mumucuḥ praṇādān | tasyottamāṅgopari puṣpamālā papāta devasya yathā trimārgā ||
Beholding Vinayaka's deed, the gods with Indra raised a shout of triumph, and a garland of flowers fell upon that god's head like the celestial Ganga descending.
Verse 15 (skanda.8.136.15)
तया तु नानाविधपुष्पवत्या विभाति देवः स तदा स्रजा रणे । नक्षत्रमालावलिचारुशोभः समुन्नतो मेरुरिवापरः स्थितः ।।
tayā tu nānāvidhapuṣpavatyā vibhāti devaḥ sa tadā srajā raṇe | nakṣatramālāvalicāruśobhaḥ samunnato merurivāparaḥ sthitaḥ ||
Adorned with that garland of many-hued blossoms, the god shone on the battlefield like a second towering Meru, beautiful with a girdle of constellations.
Verse 16 (skanda.8.136.16)
उद्भिन्नरक्तं तु विदार्यमाणं विरोचनं वीक्ष्य विनायकेन । जम्भोऽम्बुदाभीतुरमारसित्वा दुद्राव मा भैरिति भाषमाणः ।।
udbhinnaraktaṁ tu vidāryamāṇaṁ virocanaṁ vīkṣya vināyakena | jambho'mbudābhīturamārasitvā dudrāva mā bhairiti bhāṣamāṇaḥ ||
Seeing Virochana torn open and bleeding beneath Vinayaka's tusks, Jambha, thundering like a cloud, cried 'Fear not!' and rushed forward.
Verse 17 (skanda.8.136.17)
तमापतन्तं बहुधा नदन्तं जम्भं वियन्मेघमिवाप्रमेयम् । रुरोध नन्दी समताडयच्च वज्रेण वज्री कुपितो यथाद्रिम् ।।
tamāpatantaṁ bahudhā nadantaṁ jambhaṁ viyanmeghamivāprameyam | rurodha nandī samatāḍayacca vajreṇa vajrī kupito yathādrim ||
Nandi blocked the onrush of Jambha, roaring again and again like a boundless cloud in the sky, and struck him as furious Indra strikes a mountain with his thunderbolt.
Verse 18 (skanda.8.136.18)
स वज्रघाताच्छिथिलः क्रियासु व्यसुर्यथा दानवदेवपुत्रः । पपात भूमौ मुहुरुत्थितश्च घृतावसिक्तः सदसीव वह्निः ।।
sa vajraghātācchithilaḥ kriyāsu vyasuryathā dānavadevaputraḥ | papāta bhūmau muhurutthitaśca ghṛtāvasiktaḥ sadasīva vahniḥ ||
Loosened in every limb by that thunderbolt-like blow, as if lifeless, the demon's son fell to the ground and rose again and again, like fire flaring up when ghee is poured on it in the sacrificial hall.
Verse 19 (skanda.8.136.19)
जम्भे वसन्ने रणबले प्रसन्ने षड्दानवाः षण्मुखपूर्वजं तम् । कुठारशूलासिपरश्वधैस्तु म्लेच्छा यथा क्रुद्धमुखास्ततक्षुः ।।
jambhe vasanne raṇabale prasanne ṣaḍdānavāḥ ṣaṇmukhapūrvajaṁ tam | kuṭhāraśūlāsiparaśvadhaistu mlecchā yathā kruddhamukhāstatakṣuḥ ||
When Jambha lay thus spent upon the field, six danavas fell upon Vinayaka, the elder-born of six-faced Skanda, and hacked at him with axes, tridents, swords and battle-axes, as fierce-faced barbarians hack at a tree.
Verse 20 (skanda.8.136.20)
विनायकस्तैरवतक्षितस्तु प्रह्लादिदेहात्प्रविकृष्य दन्तौ । मुमोच तं वै रुधिरावसिक्तं राहुर्विवस्वन्तमिवार्धभुक्तम् ।।
vināyakastairavatakṣitastu prahlādidehātpravikṛṣya dantau | mumoca taṁ vai rudhirāvasiktaṁ rāhurvivasvantamivārdhabhuktam ||
Thus gashed by them, Vinayaka wrenched his tusks free from the body of Prahlada's descendant and let him drop, drenched in blood, as Rahu releases the sun after devouring it half.
Verse 21 (skanda.8.136.21)
स तेन मुक्तोऽतिरुजावृतश्रीर्विरोचनो नातिबभौ मनोज्ञः । मेघाभिरुद्धो नवमेघकाले संपूर्णबिम्बो नभसीव चन्द्रः ।।
sa tena mukto'tirujāvṛtaśrīrvirocano nātibabhau manojñaḥ | meghābhiruddho navameghakāle saṁpūrṇabimbo nabhasīva candraḥ ||
Released, Virochana, his splendour buried beneath great pain, no longer shone handsome — like the full moon in the young rainy season, its disc smothered by banks of cloud.
Verse 22 (skanda.8.136.22)
विनायकाभान्स विनायकस्तु षड्दानवान्षण्मुखसन्निकाशः । विशालदन्ताशनिसंप्रहारैर्व्यर्थद्रावयत्सिंह इव द्विपेन्द्रान् ।।
vināyakābhānsa vināyakastu ṣaḍdānavānṣaṇmukhasannikāśaḥ | viśāladantāśanisaṁprahārairvyarthadrāvayatsiṁha iva dvipendrān ||
Vinayaka, radiant as six-faced Skanda, scattered those six danavas — each as formidable as if he were Vinayaka's own image — with thunderbolt-blows of his great tusks, as a lion routs elephant-kings.
Verse 23 (skanda.8.136.23)
करीन्द्रवक्त्रः करमुच्छ्रयित्वा करी सुराणामिव जातदर्पः । प्राकालयद्दानवपुङ्गवाँस्तान्यथा गजान्दर्पितसिंहपोतः ।।
karīndravaktraḥ karamucchrayitvā karī surāṇāmiva jātadarpaḥ | prākālayaddānavapuṅgavā~stānyathā gajāndarpitasiṁhapotaḥ ||
Elephant-faced, filling with pride like the gods' own tusker, Vinayaka raised his trunk and scattered those bull-demons, as a proud young lion scatters elephants.
Verse 24 (skanda.8.136.24)
सिंहेक्षितानामिव गोपतीनां कालेक्षितानामिव मानवानाम् । विनायकेनेक्षितकालितानां भयं तदासीन्मिषतां बलानाम् ।।
siṁhekṣitānāmiva gopatīnāṁ kālekṣitānāmiva mānavānām | vināyakenekṣitakālitānāṁ bhayaṁ tadāsīnmiṣatāṁ balānām ||
As bulls quail beneath a lion's gaze, or men beneath the gaze of Death, so terror seized the enemy hosts the instant Vinayaka's eye fell upon them, even as they looked on.
Verse 25 (skanda.8.136.25)
यतो यतः प्रेक्षति वै स देवो हस्तीव हस्तं स्वकमुच्छ्रयित्वा । ततस्ततो दैत्यबलं प्रभग्नं चण्डानिलेनेव वनं सपुष्पम् ।।
yato yataḥ prekṣati vai sa devo hastīva hastaṁ svakamucchrayitvā | tatastato daityabalaṁ prabhagnaṁ caṇḍānileneva vanaṁ sapuṣpam ||
Wherever that god looked, raising his trunk like a charging elephant, there the demon host broke apart, as a flowering forest is torn asunder by a fierce gale.
Verse 26 (skanda.8.136.26)
दृष्ट्वा बलं तद्बलिनाभिभूतं बलेः सुतोऽसौ बलिनां वरिष्ठः । विनायकं हन्तुमनाः ससार मत्तं रणे मत्त इव द्विपेन्द्रः ।।
dṛṣṭvā balaṁ tadbalinābhibhūtaṁ baleḥ suto'sau balināṁ variṣṭhaḥ | vināyakaṁ hantumanāḥ sasāra mattaṁ raṇe matta iva dvipendraḥ ||
Seeing his mighty army thus overpowered, Bali's son, mightiest of the strong, rushed to slay the maddened Vinayaka, as one rutting elephant charges another in battle.
Verse 27 (skanda.8.136.27)
तमापतन्तं तपनप्रकाशं क्रुद्धं रणे कालमिवाभितप्तम् । ससार रोद्धुं समरे च योद्धुं कुण्डोदरः सिंह इवान्यसिंहम् ।।
tamāpatantaṁ tapanaprakāśaṁ kruddhaṁ raṇe kālamivābhitaptam | sasāra roddhuṁ samare ca yoddhuṁ kuṇḍodaraḥ siṁha ivānyasiṁham ||
Seeing him charge, blazing like the sun, furious in battle as burning Death itself, Kundodara went out to check and fight him, as one lion challenges another.
Verse 28 (skanda.8.136.28)
तौ सिंहपोताविव जातदर्पौ प्रकीर्णहस्ताविव हस्तिपोतौ । समागतौ युद्धरसाभिमत्तौ कुण्डोदरो वै बलिनन्दनश्च ।।
tau siṁhapotāviva jātadarpau prakīrṇahastāviva hastipotau | samāgatau yuddharasābhimattau kuṇḍodaro vai balinandanaśca ||
Kundodara and Bali's son met like two proud young lions, or like two elephant-calves with trunks flung wide, both intoxicated with the joy of battle.
Verse 29 (skanda.8.136.29)
शतानि पञ्चैव स कार्मुकाणां विकृष्य वज्राशनिनिस्वनानाम् । कुण्डोदरायेषुवरान्ससर्ज गर्जन्स बाणस्तु यथा पयोदः ।।
śatāni pañcaiva sa kārmukāṇāṁ vikṛṣya vajrāśaninisvanānām | kuṇḍodarāyeṣuvarānsasarja garjansa bāṇastu yathā payodaḥ ||
Drawing five hundred bows that roared like thunderbolts, he loosed a rain of choice arrows upon Kundodara, thundering like a storm-cloud all the while.
Verse 30 (skanda.8.136.30)
तानागतांस्तीक्ष्णमुखांस्तदानीं बाणस्य बाणान् कुपिताहिकल्पान् । कुण्डोदरः शैलरुहेण सर्वान् मनोरथान् विघ्न इवाजघान ।।
tānāgatāṁstīkṣṇamukhāṁstadānīṁ bāṇasya bāṇān kupitāhikalpān | kuṇḍodaraḥ śailaruheṇa sarvān manorathān vighna ivājaghāna ||
Kundodara struck down all those sharp-tipped arrows rushing at him like angry serpents with a tree torn from a mountainside, as some obstacle shatters cherished hopes.
Verse 31 (skanda.8.136.31)
तान्निष्फलान्प्रेक्ष्य शरान् सुरारिः सुरेतरारिप्रहतान् क्षितिस्थान् । शक्त्या स कुण्डोदरमाजघान शक्त्या गुहः क्रौञ्चमिवाचलेन्द्रम् ।।
tānniṣphalānprekṣya śarān surāriḥ suretarāriprahatān kṣitisthān | śaktyā sa kuṇḍodaramājaghāna śaktyā guhaḥ krauñcamivācalendram ||
Seeing his shafts fall useless to the ground, the foe of the gods struck Kundodara with a spear, as Guha once pierced the great Krauncha mountain with his spear.
Verse 32 (skanda.8.136.32)
वक्षःप्रदेशात्तु गणेश्वरस्य बाणस्य शक्तिः क्षतजं पपौ सा । शक्रोपनीतं रुचिरं सुगन्धि यथामृतं वज्रधरस्य भार्या ।।
vakṣaḥpradeśāttu gaṇeśvarasya bāṇasya śaktiḥ kṣatajaṁ papau sā | śakropanītaṁ ruciraṁ sugandhi yathāmṛtaṁ vajradharasya bhāryā ||
That spear drank the blood from the chieftain's breast as Indra's queen drinks the sweet, fragrant nectar that Indra himself brings her.
Verse 33 (skanda.8.136.33)
शक्तिप्रहाराभिहतस्तु यक्षः कुण्डोदरो दर्दुरमन्दराभः । पपात संज्ञां विपुलां प्रहाय दावाग्निना दग्ध इवोच्चवृक्षः ।।
śaktiprahārābhihatastu yakṣaḥ kuṇḍodaro darduramandarābhaḥ | papāta saṁjñāṁ vipulāṁ prahāya dāvāgninā dagdha ivoccavṛkṣaḥ ||
Struck by that spear, the yaksha-lord Kundodara, vast as Mounts Dardura and Mandara, lost consciousness and fell, like a tall tree consumed by a forest fire.
Verse 34 (skanda.8.136.34)
कुण्डोदरं तन्निहतं समीक्ष्य विनायकोऽसौ च्युतपद्ममालः । द्रुद्राव बाणं प्रति हन्तुकामः करीव भृङ्गारकरोच्छ्रयेण ।।
kuṇḍodaraṁ tannihataṁ samīkṣya vināyako'sau cyutapadmamālaḥ | drudrāva bāṇaṁ prati hantukāmaḥ karīva bhṛṅgārakarocchrayeṇa ||
Seeing Kundodara fallen, Vinayaka, his garland slipping loose, charged at Bali's son to slay him, trunk raised like a rushing elephant.
Verse 35 (skanda.8.136.35)
तमानने वज्रनिभाननैः शरैर्विनायकं ह्याततमेव बाणः । बिभेद भित्वा च ततो ररास ग्रीष्मव्यपाये नभसीव मेघः ।।
tamānane vajranibhānanaiḥ śarairvināyakaṁ hyātatameva bāṇaḥ | bibheda bhitvā ca tato rarāsa grīṣmavyapāye nabhasīva meghaḥ ||
Bali's son pierced Vinayaka's face with shafts fierce as thunderbolts, and having pierced him, roared like a cloud thundering at the close of summer.
Verse 36 (skanda.8.136.36)
तृणाग्रपातानिव सेषुपातानचिन्तयित्वैव गजेन्द्रवक्त्रः । इषोश्च नेत्रं सवरूथचक्रं बभञ्ज बाणस्य रथं ससूतम् ।।
tṛṇāgrapātāniva seṣupātānacintayitvaiva gajendravaktraḥ | iṣośca netraṁ savarūthacakraṁ babhañja bāṇasya rathaṁ sasūtam ||
Heeding those falling shafts no more than falling blades of grass, the elephant-faced god took aim and smashed Bana's chariot to splinters, wheel-rim, guard-rail, charioteer and all.
Verse 37 (skanda.8.136.37)
बाणस्य वाहान्तु तमारुजन्तं विनायकं भूमिगतं यथेभम् । सिंहीसुतः सिंह इवाभिपत्य स बाहुपाशेन बबन्ध राहुः ।।
bāṇasya vāhāntu tamārujantaṁ vināyakaṁ bhūmigataṁ yathebham | siṁhīsutaḥ siṁha ivābhipatya sa bāhupāśena babandha rāhuḥ ||
As Vinayaka shattered Bana's horses, Rahu, offspring of a lioness, sprang upon him like a lion upon a fallen elephant and bound him fast in the noose of his arms.
Verse 38 (skanda.8.136.38)
स राहुणा बहुयुगावबद्धो विनायकः सर्पसहस्रमालः । प्रस्पन्दमानो भ्रामितपुष्कराग्रो गजस्तरन् देवनदीं यथैव ।।
sa rāhuṇā bahuyugāvabaddho vināyakaḥ sarpasahasramālaḥ | praspandamāno bhrāmitapuṣkarāgro gajastaran devanadīṁ yathaiva ||
Bound tight by Rahu in coil upon coil, Vinayaka — garlanded with a thousand serpents — writhed and swung the tip of his trunk, like an elephant swimming across the celestial Ganga.
Verse 39 (skanda.8.136.39)
तं राहुबाहुप्रतिबद्धचेष्टं विनायकं वीक्ष्य तदा दिविस्थाः । देवाः सशक्राः सह यक्षसिद्धैर्हाहेति हाहेत्यसकृद्विनेदुः ।।
taṁ rāhubāhupratibaddhaceṣṭaṁ vināyakaṁ vīkṣya tadā divisthāḥ | devāḥ saśakrāḥ saha yakṣasiddhairhāheti hāhetyasakṛdvineduḥ ||
Seeing Vinayaka's every movement thus pinned by Rahu's arms, the gods in heaven, with Indra, yakshas and siddhas, cried out again and again in dismay.
Verse 40 (skanda.8.136.40)
कुण्डोदरो यक्षवरस्तु सोऽथ आश्वस्य सस्यं हि यथाम्बुसिक्तम् । कुठारमादाय जघान राहुं जत्र्वन्तरे संहतमुष्टिना च ।।
kuṇḍodaro yakṣavarastu so'tha āśvasya sasyaṁ hi yathāmbusiktam | kuṭhāramādāya jaghāna rāhuṁ jatrvantare saṁhatamuṣṭinā ca ||
Then Kundodara, prince of yakshas, revived like a crop refreshed with water, seized an axe and, with a clenched fist besides, struck Rahu at the base of the neck.
Verse 41 (skanda.8.136.41)
कुठारघातात्स तु मुष्टिना च दृढाहतो यक्षवरेण राहुः । विनायकं भीमबलो मुमोच शुभेतरं कर्म यथा कुलीनः ।।
kuṭhāraghātātsa tu muṣṭinā ca dṛḍhāhato yakṣavareṇa rāhuḥ | vināyakaṁ bhīmabalo mumoca śubhetaraṁ karma yathā kulīnaḥ ||
Struck hard by the yaksha-lord's axe-blow and fist, mighty Rahu released Vinayaka, as a well-born man renounces an unworthy deed.
Verse 42 (skanda.8.136.42)
तं वै परावृत्य करीव मत्तो गजाननः काननषण्डवासी । पद्भिश्च दन्तैश्च जघान राहुं प्रकीर्णहस्तेन च भीमहस्तः ।।
taṁ vai parāvṛtya karīva matto gajānanaḥ kānanaṣaṇḍavāsī | padbhiśca dantaiśca jaghāna rāhuṁ prakīrṇahastena ca bhīmahastaḥ ||
Freed, the elephant-faced god, dweller of the forest-thickets, wheeled about like a rutting tusker and struck Rahu with his feet, his tusks, and his great outstretched trunk.
Verse 43 (skanda.8.136.43)
विनायकेनाभिहतस्तु राहुर्दर्पं च गर्वं च बलं च हित्वा । निस्तोयमेघप्रतिमोऽमरारिः स्थितो यथा सिंहहतो गजेन्द्रः ।।
vināyakenābhihatastu rāhurdarpaṁ ca garvaṁ ca balaṁ ca hitvā | nistoyameghapratimo'marāriḥ sthito yathā siṁhahato gajendraḥ ||
Struck down by Vinayaka, the foe of the immortals stood stripped of pride, arrogance and strength, drained like a rainless cloud, as an elephant stands stunned after a lion's blow.
Verse 44 (skanda.8.136.44)
राहौ तु कुण्डोदरमुष्टिघातैर्विनायकेनैव च पीड्यमाने । कुजम्भसंह्रादमयाः सतारा हुण्डस्तुहुण्डश्च तदा तमीयुः ।।
rāhau tu kuṇḍodaramuṣṭighātairvināyakenaiva ca pīḍyamāne | kujambhasaṁhrādamayāḥ satārā huṇḍastuhuṇḍaśca tadā tamīyuḥ ||
As Rahu was thus battered by Kundodara's fists and Vinayaka's blows, Kujambha, Samhrada, Tara, Hunda and Tuhunda came rushing to his side.
Verse 45 (skanda.8.136.45)
मयस्तु कुण्डोदरमाजघान शूलेन तारो मुशलेन कुक्षौ । बलस्तु लम्बाम्बुदसन्निकाशं तं मुष्टिना वज्रनिभेन चापि ।।
mayastu kuṇḍodaramājaghāna śūlena tāro muśalena kukṣau | balastu lambāmbudasannikāśaṁ taṁ muṣṭinā vajranibhena cāpi ||
Maya struck Kundodara with a trident; Tara pounded his belly with a mace; and Bala struck that huge, cloud-like yaksha with a fist hard as a thunderbolt.
Verse 46 (skanda.8.136.46)
हिरण्यनेत्रावरजात्मजश्च विनायकं भीमबलं तलेन । तस्यात्मजश्चापि जघान रोषात् स चापि गत्वा बलवाँस्तुहुण्डः ।।
hiraṇyanetrāvarajātmajaśca vināyakaṁ bhīmabalaṁ talena | tasyātmajaścāpi jaghāna roṣāt sa cāpi gatvā balavā~stuhuṇḍaḥ ||
Prahlada, son of Hiranyakashipu (younger brother of Hiranyaksha), and Prahlada's own son too, struck at mighty Vinayaka with the flat of the hand in fury; and mighty Tuhunda joined them there.
Verse 47 (skanda.8.136.47)
विनायकस्तं तु तदा गृहीत्वा करेण विक्रम्य तुहुण्डमाजौ । आक्षिप्य चोत्क्षिप्य च भीमवेगश्चिक्षेप दूरं यमदूतकल्पम् ।।
vināyakastaṁ tu tadā gṛhītvā kareṇa vikramya tuhuṇḍamājau | ākṣipya cotkṣipya ca bhīmavegaścikṣepa dūraṁ yamadūtakalpam ||
Vinayaka seized Tuhunda boldly in that battle, wrenched him up and hurled him far off with terrible force, as though flinging away some dread messenger of Death.
Verse 48 (skanda.8.136.48)
प्रह्रादमाहत्य ततः स देवो मयं च मत्ताञ्जनतुल्यवक्षाः । उत्पाट्य तं घोररवं ननाद शुभ्राम्बुपूर्णो नभसीव मेघः ।।
prahrādamāhatya tataḥ sa devo mayaṁ ca mattāñjanatulyavakṣāḥ | utpāṭya taṁ ghoraravaṁ nanāda śubhrāmbupūrṇo nabhasīva meghaḥ ||
Then that god, his chest broad as a rutting elephant's, struck down Prahlada and Maya, tore them loose, and roared terribly, like a cloud swollen with bright rain.
Verse 49 (skanda.8.136.49)
कुण्डोदरश्चापि बलं सतारं कुजम्भमाहत्य च यक्षवर्यः । उभौ रणस्थौ गजयूथपालौ व्याधूतमालौ भृशजातकोपौ ।।
kuṇḍodaraścāpi balaṁ satāraṁ kujambhamāhatya ca yakṣavaryaḥ | ubhau raṇasthau gajayūthapālau vyādhūtamālau bhṛśajātakopau ||
Kundodara too struck at Bala, Tara and Kujambha; and the two chieftains standing there in the field, garlands flung loose, blazing with fury, looked like two lords of elephant-herds.
Verse 50 (skanda.8.136.50)
ससर्जतुस्तौ शरवृष्टिमुग्रां यथाम्बुवृष्टिं जलदौ सनादौ । ततः पुनश्चायुधसर्जनानि पयोदविस्फूर्जितगर्जितानि बलानि तान्यासुरपार्षदानां संसक्तभावं परमं गतानि ।।
sasarjatustau śaravṛṣṭimugrāṁ yathāmbuvṛṣṭiṁ jaladau sanādau | tataḥ punaścāyudhasarjanāni payodavisphūrjitagarjitāni balāni tānyāsurapārṣadānāṁ saṁsaktabhāvaṁ paramaṁ gatāni ||
Roaring like storm-clouds, the two loosed fierce rains of arrows. Then, amid the thunder-crash of weapons hurled again and again, the armies of the demons and the divine attendants closed in utmost, furious combat.