Words of Friendship

Shloka 1 (kishkindha.7.1)

एवम् उक्तः तु सुग्रीवः रामेण आर्तेन वानरः । अब्रवीत् प्राञ्जलिः वाक्यम् सबाष्पम् बाष्प गद्गदः ॥ 7.1 ॥

evam uktaḥ tu sugrīvaḥ rāmeṇa ārtena vānaraḥ | abravīt prāñjaliḥ vākyam sabāṣpam bāṣpa gadgadaḥ

Thus addressed by the anguished Rama, the monkey Sugriva, with joined palms, spoke these words, his eyes filled with tears and his voice choked with emotion.

Shloka 2 (kishkindha.7.2)

न जाने निलयम् तस्य सर्वथा पाप रक्षसः । सामर्थ्यम् विक्रमम् वा अपि दौष्कुलेयस्य वा कुलम् ॥ 7.2 ॥

na jāne nilayam tasya sarvathā pāpa rakṣasaḥ | sāmarthyam vikramam vā api dauṣkuleyasya vā kulam

I do not know at all where that sinful demon dwells, nor his strength or valour, nor even the lineage of that ill-born wretch.

Shloka 3 (kishkindha.7.3)

सत्यम् तु प्रतिजानामि त्यज शोकम् अरिन्दम । करिष्यामि तथा यत्नम् यथा प्राप्स्यसि मैथिलीम् ॥ 7.3 ॥

satyam tu pratijānāmi tyaja śokam arindama | kariṣyāmi tathā yatnam yathā prāpsyasi maithilīm

But I truthfully promise you, O slayer of foes — give up your grief; I shall make such effort that you will surely recover Maithili.

Shloka 4 (kishkindha.7.4)

रावणम् सगणम् हत्वा परितोष्य आत्म पौरुषम् । तथा अस्मि कर्ता नचिराद् यथा प्रीतो भविष्यसि ॥ 7.4 ॥

rāvaṇam sagaṇam hatvā paritoṣya ātma pauruṣam | tathā asmi kartā nacirād yathā prīto bhaviṣyasi

I shall soon act in such a way that, having slain Ravana together with his followers, you will find satisfaction in your own valour and be gladdened before long.

Shloka 5 (kishkindha.7.5)

अलम् वैक्लव्यम् आलम्ब्य धैर्यम् आत्मगतम् स्मर । त्वत् विधानाम् न सदृशम् ईदृशम् बुद्धि लाघवम् ॥ 7.5 ॥

alam vaiklavyam ālambya dhairyam ātmagatam smara | tvat vidhānām na sadṛśam īdṛśam buddhi lāghavam

Enough of clinging to despair — recall the courage within you. Such littleness of mind does not become one of your stature.

Shloka 6 (kishkindha.7.6)

मया अपि व्यसनम् प्राप्तम् भार्या विरहजम् महत् । न अहम् एवम् हि शोचामि धैर्यम् न च परित्यजे ॥ 7.6 ॥

mayā api vyasanam prāptam bhāryā virahajam mahat | na aham evam hi śocāmi dhairyam na ca parityaje

I too have suffered a great calamity born of separation from my wife, yet I did not grieve in this manner, nor did I abandon my composure.

Shloka 7 (kishkindha.7.7)

न अहम् ताम् अनुशोचामि प्राकृतो वानरो अपि सन् । महात्मा च विनीतः च किम् पुनर् धृतिमान् महान् ॥ 7.7 ॥

na aham tām anuśocāmi prākṛto vānaro api san | mahātmā ca vinītaḥ ca kim punar dhṛtimān mahān

Even being but an ordinary monkey, I do not grieve so much for her; how much less should a great, noble, and steadfast soul like you!

Shloka 8 (kishkindha.7.8)

बाष्पम् आपतितम् धैर्यात् निग्रहीतुम् त्वम् अर्हसि । मर्यादाम् सत्त्व युक्तानाम् धृतिम् न उत्स्रष्टुम् अर्हसि ॥ 7.8 ॥

bāṣpam āpatitam dhairyāt nigrahītum tvam arhasi | maryādām sattva yuktānām dhṛtim na utsraṣṭum arhasi

It befits you to restrain, with courage, the tears that well up; it does not befit you to forsake the dignity and steadfastness proper to men of true strength.

Shloka 9 (kishkindha.7.9)

व्यसने वा अर्थ कृच्छ्रे वा भये वा जीवितान्तगे । विमृशन् वै स्वया बुद्ध्या धृतिमान् न अवसीदति ॥ 7.9 ॥

vyasane vā artha kṛcchre vā bhaye vā jīvitāntage | vimṛśan vai svayā buddhyā dhṛtimān na avasīdati

In misfortune, in financial ruin, in fear, or even at the end of life, the steadfast man reflects with his own wisdom and does not lose heart.

Shloka 10 (kishkindha.7.10)

बालिशस् तु नरो नित्यम् वैक्लब्यम् योऽनुवर्तते । स मज्जति अवशः शोके भार आक्रान्ता इव नौः जले ॥ 7.10 ॥

bāliśas tu naro nityam vaiklabyam yo'nuvartate | sa majjati avaśaḥ śoke bhāra ākrāntā iva nauḥ jale

The man who continually gives in to despair is a fool; helpless, he sinks in grief, as an overladen ship sinks in the water.

Shloka 11 (kishkindha.7.11)

एषो अन्जलिः मया बद्धः प्रणयात् त्वाम् प्रसादये । पौरुषम् श्रय शोकस्य न अन्तरम् दातुम् अर्हसि ॥ 7.11 ॥

eṣo anjaliḥ mayā baddhaḥ praṇayāt tvām prasādaye | pauruṣam śraya śokasya na antaram dātum arhasi

With joined palms, out of affection, I entreat you — take refuge in your own manhood; it does not befit you to give grief any opening.

Shloka 12 (kishkindha.7.12)

ये शोकम् अनुवर्तन्ते न तेषाम् विद्यते सुखम् । तेजः च क्षीयते तेषाम् न त्वम् शोचितुम् अर्हसि ॥ 7.12 ॥

ye śokam anuvartante na teṣām vidyate sukham | tejaḥ ca kṣīyate teṣām na tvam śocitum arhasi

Those who give themselves over to grief find no happiness, and their splendor too diminishes; therefore it does not befit you to grieve.

Shloka 13 (kishkindha.7.13)

शोकेन अभिप्रपन्नस्य जीविते च अपि संशयः । स शोकम् त्यज राजेन्द्र धैर्यम् आश्रय केवलम् ॥ 7.13 ॥

śokena abhiprapannasya jīvite ca api saṃśayaḥ | sa śokam tyaja rājendra dhairyam āśraya kevalam

For one wholly overcome by grief, even life itself becomes uncertain; therefore, O king of kings, give up sorrow and take refuge in courage alone.

Shloka 14 (kishkindha.7.14)

हितम् वयस्य भावेन ब्रूमि न उपदिशामि ते । वयस्यताम् पूजयन् मे न त्वम् शोचितुम् अर्हसि ॥ 7.14 ॥

hitam vayasya bhāvena brūmi na upadiśāmi te | vayasyatām pūjayan me na tvam śocitum arhasi

I say this out of friendship, meaning your good, not as instruction. If you honor my friendship, it does not befit you to grieve.

Shloka 15 (kishkindha.7.15)

मधुरम् सान्त्वितः तेन सुग्रीवेण स राघवः । मुखम् अश्रु परि क्लिन्नम् वस्त्र अन्तेन प्रमार्जयत् ॥ 7.15 ॥

madhuram sāntvitaḥ tena sugrīveṇa sa rāghavaḥ | mukham aśru pari klinnam vastra antena pramārjayat

Thus sweetly consoled by Sugriva, Raghava wiped his tear-drenched face with the edge of his garment.

Shloka 16 (kishkindha.7.16)

प्रकृतिः स्थः तु काकुत्स्थः सुग्रीव वचनात् प्रभुः । संपरिष्वज्य सुग्रीवम् इदम् वचनम् अब्रवीत् ॥ 7.16 ॥

prakṛtiḥ sthaḥ tu kākutsthaḥ sugrīva vacanāt prabhuḥ | saṃpariṣvajya sugrīvam idam vacanam abravīt

Restored to composure by Sugriva's words, the lord Kakutstha embraced Sugriva and spoke these words—

Shloka 17 (kishkindha.7.17)

कर्तव्यम् यत् वयस्येन स्निग्धेन च हितेन च । अनुरूपम् च युक्तम् च कृतम् सुग्रीव तत् त्वया ॥ 7.17 ॥

kartavyam yat vayasyena snigdhena ca hitena ca | anurūpam ca yuktam ca kṛtam sugrīva tat tvayā

—'O Sugriva, what a loving and well-wishing friend ought to do, that fitting and proper duty you have now performed.'

Shloka 18 (kishkindha.7.18)

एष च प्रकृतिः स्थः अहम् अनुनीतः त्वया सखे । दुर्लभो हि ईदृशो बन्धुः अस्मिन् काले विशेषतः ॥ 7.18 ॥

eṣa ca prakṛtiḥ sthaḥ aham anunītaḥ tvayā sakhe | durlabho hi īdṛśo bandhuḥ asmin kāle viśeṣataḥ

O friend, comforted by you, I have returned to my natural composure; a kinsman such as you is hard indeed to find, especially at a time like this.

Shloka 19 (kishkindha.7.19)

किम् तु यत्नः त्वया कार्यो मैथिल्याः परिमार्गणे । राक्षसस्य च रौद्रस्य रावणस्य दुरात्मनः ॥ 7.19 ॥

kim tu yatnaḥ tvayā kāryo maithilyāḥ parimārgaṇe | rākṣasasya ca raudrasya rāvaṇasya durātmanaḥ

But now you must make your effort toward the search for Maithili, and toward that fearsome, evil-souled demon Ravana.

Shloka 20 (kishkindha.7.20)

मया च यद् अनुष्ठेयम् विस्रब्धेन तत् उच्यताम् । वर्षासु इव च सुक्षेत्रे सर्वम् संपद्यते तव ॥ 7.20 ॥

mayā ca yad anuṣṭheyam visrabdhena tat ucyatām | varṣāsu iva ca sukṣetre sarvam saṃpadyate tava

Tell me without hesitation what is to be done by me; everything of yours shall bear fruit, as in the rainy season all is fruitful in good soil.

Shloka 21 (kishkindha.7.21)

मया च यदिदम् वाक्यम् अभिमानात् समीरितम् । तत् त्वया हरिशार्दूल तत् त्वम् इति उपधार्यताम् ॥ 7.21 ॥

mayā ca yadidam vākyam abhimānāt samīritam | tat tvayā hariśārdūla tat tvam iti upadhāryatām

O tiger among monkeys, whatever I have spoken here out of confidence, take it to be exactly and certainly so.

Shloka 22 (kishkindha.7.22)

अनृतम् न उक्त पूर्वम् मे न च वक्ष्ये कदाचन । एतत् ते प्रतिजानामि सत्येन एव शपामि अहम् ॥ 7.22 ॥

anṛtam na ukta pūrvam me na ca vakṣye kadācana | etat te pratijānāmi satyena eva śapāmi aham

I have never before spoken untruth, nor shall I ever speak it; this I promise you, and I swear it by truth itself.

Shloka 23 (kishkindha.7.23)

ततः प्रहृष्टः सुग्रीवः वानरैः सचिवैः सह । राघवस्य वचः श्रुत्वा प्रतिज्ञातम् विशेषतः ॥ 7.23 ॥

tataḥ prahṛṣṭaḥ sugrīvaḥ vānaraiḥ sacivaiḥ saha | rāghavasya vacaḥ śrutvā pratijñātam viśeṣataḥ

Then, hearing Raghava's words — and above all his solemn promise — Sugriva, together with his monkey counselors, was filled with great joy.

Shloka 24 (kishkindha.7.24)

एवम् एकान्त संपृक्तौ ततः तौ नर वानरौ । उभौ अन्योन्य सदृशम् सुख दुःखम् अभाष्ताम् ॥ 7.24 ॥

evam ekānta saṃpṛktau tataḥ tau nara vānarau | ubhau anyonya sadṛśam sukha duḥkham abhāṣtām

Thus meeting together in private, those two — man and monkey — spoke to one another of their joys and sorrows, each in kind.

Shloka 25 (kishkindha.7.25)

महानुभावस्य वचो निशम्य । हरिर् नृपाणाम् अधिपस्य तस्य । कृतम् स मेने हरिवीर मुख्यः । तदा च कार्यम् हृदयेन विद्वान् ॥ 7.25 ॥

mahānubhāvasya vaco niśamya | harir nṛpāṇām adhipasya tasya | kṛtam sa mene harivīra mukhyaḥ | tadā ca kāryam hṛdayena vidvān

Having heard the words of that magnanimous one, Rama, the lord of kings, the wise Sugriva, foremost among monkey-heroes, considered in his heart that his own purpose was as good as accomplished.