Skip to main content

Nighantu

Nighaṇṭu

Traditional (pre-Yaska); compiled from Vedic usage78 verses

The word-list that Yaska's Nirukta explains, organised into synonym clusters for Vedic concepts (Naighantuka kanda, adhyayas 1-3), individually rare or ambiguous words (Naigama kanda, adhyaya 4), and groups of deity-names by cosmic tier (Daivata kanda, adhyaya 5).

About this translation

This is a word-list (kośa), not narrative verse: each numbered entry is a cluster of Vedic synonyms (or, in adhyaya 4, a long catalogue of individually rare words with no shared sense, and in adhyaya 5, a roster of deity-names) closed by the text's own count-tag. The Hindi and English translations therefore work as an annotated glossary rather than a flowing sentence: each names the shared concept (or, for adhyaya 4, states plainly that no shared concept is claimed) and the count, then gives the full list transliterated. Individual word-by-word glosses are not offered — assigning a distinct nuance to every member of a 20-, 50-, or 130-word synonym set is exactly the task Yaska's Nirukta and later commentary exist to do, and is well beyond what the bare Nighantu entries themselves state. Word counts follow the actual number of entries as transcribed rather than the source's spelled-out count word wherever the two diverge by a small amount (evident OCR noise in a few of the Sanskrit number-words); adhyaya 3 group 20 ('vajranāmāni') is one such case, short one word of its stated eighteen with no textual basis to supply the missing item. Group 3.29 is glossed by the source itself as 'dviṣaḥ' (of the hostile one), but several of its members do not obviously carry that sense; this is flagged rather than resolved.

5 verses carry a note where the reading is disputed.

Adhyaya 1

Verse 1.1

गौः, ग्मा, ज्मा, क्ष्मा, क्षा, क्षमा, क्षोणी, क्षितिः, अवनिः, उर्वी, पृथ्वी, मही, रिपः, अदितिः, इळआ, निरृतिः, भू, भूमिः, पूषा, गातुः, गोत्रा इति एकविंशतिः पृथिवीनामधेयानि ।

gauḥ, gmā, jmā, kṣmā, kṣā, kṣamā, kṣoṇī, kṣitiḥ, avaniḥ, urvī, pṛthvī, mahī, ripaḥ, aditiḥ, iḷaā, nirṛtiḥ, bhū, bhūmiḥ, pūṣā, gātuḥ, gotrā iti ekaviṁśatiḥ pṛthivīnāmadheyāni |

Twenty-one names for earth: gauḥ, gmā, jmā, kṣmā, kṣā, kṣamā, kṣoṇī, kṣitiḥ, avaniḥ, urvī, pṛthvī, mahī, ripaḥ, aditiḥ, iḷaā, nirṛtiḥ, bhū, bhūmiḥ, pūṣā, gātuḥ, gotrā.

Verse 1.2

हेम, चन्द्रम्, रुक्मम्, अयः, हिरण्यम्, पेशः, कृशनम्, लोहम्, कनकम्, काञ्चनम्, भर्म, अमृतम्, मरुत, दत्रम, जातरूपम् इति पञ्चदश हिरण्यनामानि ।

hema, candram, rukmam, ayaḥ, hiraṇyam, peśaḥ, kṛśanam, loham, kanakam, kāñcanam, bharma, amṛtam, maruta, datrama, jātarūpam iti pañcadaśa hiraṇyanāmāni |

Fifteen names for gold: hema, candram, rukmam, ayaḥ, hiraṇyam, peśaḥ, kṛśanam, loham, kanakam, kāñcanam, bharma, amṛtam, maruta, datrama, jātarūpam.

Verse 1.3

अम्बरम्, वियत्, व्योम, बर्हिः, धन्व, अन्तरिक्षम्, आकाशम्, आपः, पृथिवी, भूः, स्वयम्भूः, अध्वा, पुष्करम्, सगरः, समुद्रः, अध्वरम् इति षोडश अन्तरिक्षनामानि ।

ambaram, viyat, vyoma, barhiḥ, dhanva, antarikṣam, ākāśam, āpaḥ, pṛthivī, bhūḥ, svayambhūḥ, adhvā, puṣkaram, sagaraḥ, samudraḥ, adhvaram iti ṣoḍaśa antarikṣanāmāni |

Sixteen names for the atmosphere, the mid-region (antarikṣa): ambaram, viyat, vyoma, barhiḥ, dhanva, antarikṣam, ākāśam, āpaḥ, pṛthivī, bhūḥ, svayambhūḥ, adhvā, puṣkaram, sagaraḥ, samudraḥ, adhvaram.

Verse 1.4

स्वः, पृश्निः, नाकः, गौः, विष्टप्, नभः इति षट् साधारणानि ।

svaḥ, pṛśniḥ, nākaḥ, gauḥ, viṣṭap, nabhaḥ iti ṣaṭ sādhāraṇāni |

Six names for terms held in common (here, also used for the sky): svaḥ, pṛśniḥ, nākaḥ, gauḥ, viṣṭap, nabhaḥ.

Verse 1.5

खेदयः, किरणाः, गावः, रश्मयः, अभीशवः, दीधितयः, गभस्तयः, वनम्, उस्राः, वसवः, मरीचिपा, मयूखाः, सप्त ऋषयः, साध्याः, सुपर्णाः इति पञ्चदश रश्मिनामानि ।

khedayaḥ, kiraṇāḥ, gāvaḥ, raśmayaḥ, abhīśavaḥ, dīdhitayaḥ, gabhastayaḥ, vanam, usrāḥ, vasavaḥ, marīcipā, mayūkhāḥ, sapta ṛṣayaḥ, sādhyāḥ, suparṇāḥ iti pañcadaśa raśmināmāni |

Fifteen names for rays of light: khedayaḥ, kiraṇāḥ, gāvaḥ, raśmayaḥ, abhīśavaḥ, dīdhitayaḥ, gabhastayaḥ, vanam, usrāḥ, vasavaḥ, marīcipā, mayūkhāḥ, sapta ṛṣayaḥ, sādhyāḥ, suparṇāḥ.

Verse 1.6

आताः, आशाः, उपराः, आष्ठाः, काष्ठाः, व्योम, ककुभः, हरितः इति अष्टौ दिङ्नामानि ।

ātāḥ, āśāḥ, uparāḥ, āṣṭhāḥ, kāṣṭhāḥ, vyoma, kakubhaḥ, haritaḥ iti aṣṭau diṅnāmāni |

Eight names for the directions, the quarters of space: ātāḥ, āśāḥ, uparāḥ, āṣṭhāḥ, kāṣṭhāḥ, vyoma, kakubhaḥ, haritaḥ.

Verse 1.7

श्यावी, क्षपा, शर्वरी, अक्तुः, ऊर्म्या, राम्या, यम्या, नम्या, दोषा, नक्ता, तमः, रजः, असिक्नी, पयस्वती, तमस्वती, घृताची, शिरिणा, मोकी, शोकी, ऊधः, पयः, हिम, वस्वाऌ इति त्रयोविंशतिः रात्रिनामानि ।

śyāvī, kṣapā, śarvarī, aktuḥ, ūrmyā, rāmyā, yamyā, namyā, doṣā, naktā, tamaḥ, rajaḥ, asiknī, payasvatī, tamasvatī, ghṛtācī, śiriṇā, mokī, śokī, ūdhaḥ, payaḥ, hima, vasvāḷ iti trayoviṁśatiḥ rātrināmāni |

Twenty-three names for night: śyāvī, kṣapā, śarvarī, aktuḥ, ūrmyā, rāmyā, yamyā, namyā, doṣā, naktā, tamaḥ, rajaḥ, asiknī, payasvatī, tamasvatī, ghṛtācī, śiriṇā, mokī, śokī, ūdhaḥ, payaḥ, hima, vasvāḷ.

Verse 1.8

विभावरी, सूनरी, भास्वती, ओदती, चित्रामघा, अर्जुनी, वाजिनी, वाजिनीवती, सुम्नावरी, अहना, द्योतना, श्वेत्या, अरुषी, सूनृता, सूनृतावती, सूनृतावरी इति षोडश उषोनामानि ।

vibhāvarī, sūnarī, bhāsvatī, odatī, citrāmaghā, arjunī, vājinī, vājinīvatī, sumnāvarī, ahanā, dyotanā, śvetyā, aruṣī, sūnṛtā, sūnṛtāvatī, sūnṛtāvarī iti ṣoḍaśa uṣonāmāni |

Sixteen names for dawn (Uṣas): vibhāvarī, sūnarī, bhāsvatī, odatī, citrāmaghā, arjunī, vājinī, vājinīvatī, sumnāvarī, ahanā, dyotanā, śvetyā, aruṣī, sūnṛtā, sūnṛtāvatī, sūnṛtāvarī.

Verse 1.9

वस्तोः, द्युः, भानुः, वासरम्, स्वसराणि, घ्रंस, घर्मः, घृणः, दिनम्, दिवा, दिवेदिवे, द्यविद्यवि इति द्वादश अहर्नामानि ।

vastoḥ, dyuḥ, bhānuḥ, vāsaram, svasarāṇi, ghraṁsa, gharmaḥ, ghṛṇaḥ, dinam, divā, divedive, dyavidyavi iti dvādaśa aharnāmāni |

Twelve names for day: vastoḥ, dyuḥ, bhānuḥ, vāsaram, svasarāṇi, ghraṁsa, gharmaḥ, ghṛṇaḥ, dinam, divā, divedive, dyavidyavi.

Verse 1.10

अद्रिः, ग्रावा, गोत्रः, वल, अश्नः, पुरुभोजाः, वलिशानः, अश्मा, पर्वतः, गिरिः, व्रजः, चरुः, वराहः, शंबरह्, रौहिणः, रैवतः, फलिगः, उपरः, उपलः, चमसः, अहिः, अभ्रम्, वलाहकः, मेघः, दृतिः, ओदनः, वृषन्धिः, वृत्रः, असुरः, कोशः इति त्रिंशत् मेघनामानि ।

adriḥ, grāvā, gotraḥ, vala, aśnaḥ, purubhojāḥ, valiśānaḥ, aśmā, parvataḥ, giriḥ, vrajaḥ, caruḥ, varāhaḥ, śaṁbarah, rauhiṇaḥ, raivataḥ, phaligaḥ, uparaḥ, upalaḥ, camasaḥ, ahiḥ, abhram, valāhakaḥ, meghaḥ, dṛtiḥ, odanaḥ, vṛṣandhiḥ, vṛtraḥ, asuraḥ, kośaḥ iti triṁśat meghanāmāni |

Thirty names for clouds: adriḥ, grāvā, gotraḥ, vala, aśnaḥ, purubhojāḥ, valiśānaḥ, aśmā, parvataḥ, giriḥ, vrajaḥ, caruḥ, varāhaḥ, śaṁbarah, rauhiṇaḥ, raivataḥ, phaligaḥ, uparaḥ, upalaḥ, camasaḥ, ahiḥ, abhram, valāhakaḥ, meghaḥ, dṛtiḥ, odanaḥ, vṛṣandhiḥ, vṛtraḥ, asuraḥ, kośaḥ.

Verse 1.11

श्लोकः, धारा, इळआ, गौः, गौरी, गान्धर्वी, गभीरा, गम्भीर, मन्द्रा, मन्द्राजनी, वाशी, वाणी, वाणीची, वाणः, पविः, भारती, धमनिः, नाळईः, मेना, मेळइः, सूर्या, सरस्वती, निवित्, स्वाहा, वग्नु, उपब्दिः, मायुः, काकुत्, जिह्वा, घोषः, स्वरः, शब्दः, स्वनः, ऋक्, होत्रा, गीः, गाथा, गणः, धेना, ग्नाः, विपा, नन, कशा, धिषणा, नौः, अक्षरम्, मही, अदितिः, शची, वाक्, अनुष्टुप्, धेनुः, वल्गुः, गल्दा, सरः, सुपर्णी, बेकुरा इति सप्तपञ्चाशत् वाङ्नामानि ।

ślokaḥ, dhārā, iḷaā, gauḥ, gaurī, gāndharvī, gabhīrā, gambhīra, mandrā, mandrājanī, vāśī, vāṇī, vāṇīcī, vāṇaḥ, paviḥ, bhāratī, dhamaniḥ, nāḷaīḥ, menā, meḷaiḥ, sūryā, sarasvatī, nivit, svāhā, vagnu, upabdiḥ, māyuḥ, kākut, jihvā, ghoṣaḥ, svaraḥ, śabdaḥ, svanaḥ, ṛk, hotrā, gīḥ, gāthā, gaṇaḥ, dhenā, gnāḥ, vipā, nana, kaśā, dhiṣaṇā, nauḥ, akṣaram, mahī, aditiḥ, śacī, vāk, anuṣṭup, dhenuḥ, valguḥ, galdā, saraḥ, suparṇī, bekurā iti saptapañcāśat vāṅnāmāni |

Fifty-seven names for speech (Vāc): ślokaḥ, dhārā, iḷaā, gauḥ, gaurī, gāndharvī, gabhīrā, gambhīra, mandrā, mandrājanī, vāśī, vāṇī, vāṇīcī, vāṇaḥ, paviḥ, bhāratī, dhamaniḥ, nāḷaīḥ, menā, meḷaiḥ, sūryā, sarasvatī, nivit, svāhā, vagnu, upabdiḥ, māyuḥ, kākut, jihvā, ghoṣaḥ, svaraḥ, śabdaḥ, svanaḥ, ṛk, hotrā, gīḥ, gāthā, gaṇaḥ, dhenā, gnāḥ, vipā, nana, kaśā, dhiṣaṇā, nauḥ, akṣaram, mahī, aditiḥ, śacī, vāk, anuṣṭup, dhenuḥ, valguḥ, galdā, saraḥ, suparṇī, bekurā.

Verse 1.12

अर्णः, क्षोदः, क्षद्म, नभः, अम्भः, कबन्धम्, सलिलम्, वाः, वनम्, घृतम्, मधु, पुरीषम्, पिप्पलम्, क्षीरम्, विषम्, रेतः, कशः, जन्म, बृबूकम, बुसम्, तुग्र्या, बुर्बुरम्, सुक्षेम, धरुणम्, सुरा, अररिन्दानि, ध्वस्मन्वत्, जामि, आयुधानि, क्षपः, अहिः, अक्षरम्, स्रोतः, तृप्तिः, रसः, उदकम, पयः, सरः, भेषजम्, सहः, शवः, यहः, ओजः, सुखम्, क्षत्रम्, आवयाः, शुभम्, यादुः, भूतम्, भुवनम्, भविष्यत्, आपः, महत्, व्योम, यशः, महः, सर्णीकम्, स्वृतीकम्, सतीनम्, गहनम्, गभीरम्, गम्भरम्, ईम्, अन्नम्, हविः, सद्म, सदनम्, ऋतम्, योनिः, ऋतस्य योनिः, सत्यम्, नीरम्, रयिः, सत्, पूर्णम्, सर्वम्, अक्षितम्, बर्हिः, नाम, सर्पिः, अपः, पवित्रम्, अमृतम्, इन्दुः, हेम, स्वः, सर्गाः, शम्बरम्, अभ्वम्, वपुः, अम्बु, तोयम्, तूयम्, कृपीटम्, शुक्रम्, तेजः, स्वधा, वारि, जलम्, जलाषम्, इदम् इति एकशतम् उदकनामानि ।

arṇaḥ, kṣodaḥ, kṣadma, nabhaḥ, ambhaḥ, kabandham, salilam, vāḥ, vanam, ghṛtam, madhu, purīṣam, pippalam, kṣīram, viṣam, retaḥ, kaśaḥ, janma, bṛbūkama, busam, tugryā, burburam, sukṣema, dharuṇam, surā, ararindāni, dhvasmanvat, jāmi, āyudhāni, kṣapaḥ, ahiḥ, akṣaram, srotaḥ, tṛptiḥ, rasaḥ, udakama, payaḥ, saraḥ, bheṣajam, sahaḥ, śavaḥ, yahaḥ, ojaḥ, sukham, kṣatram, āvayāḥ, śubham, yāduḥ, bhūtam, bhuvanam, bhaviṣyat, āpaḥ, mahat, vyoma, yaśaḥ, mahaḥ, sarṇīkam, svṛtīkam, satīnam, gahanam, gabhīram, gambharam, īm, annam, haviḥ, sadma, sadanam, ṛtam, yoniḥ, ṛtasya yoniḥ, satyam, nīram, rayiḥ, sat, pūrṇam, sarvam, akṣitam, barhiḥ, nāma, sarpiḥ, apaḥ, pavitram, amṛtam, induḥ, hema, svaḥ, sargāḥ, śambaram, abhvam, vapuḥ, ambu, toyam, tūyam, kṛpīṭam, śukram, tejaḥ, svadhā, vāri, jalam, jalāṣam, idam iti ekaśatam udakanāmāni |

One hundred one names for water: arṇaḥ, kṣodaḥ, kṣadma, nabhaḥ, ambhaḥ, kabandham, salilam, vāḥ, vanam, ghṛtam, madhu, purīṣam, pippalam, kṣīram, viṣam, retaḥ, kaśaḥ, janma, bṛbūkama, busam, tugryā, burburam, sukṣema, dharuṇam, surā, ararindāni, dhvasmanvat, jāmi, āyudhāni, kṣapaḥ, ahiḥ, akṣaram, srotaḥ, tṛptiḥ, rasaḥ, udakama, payaḥ, saraḥ, bheṣajam, sahaḥ, śavaḥ, yahaḥ, ojaḥ, sukham, kṣatram, āvayāḥ, śubham, yāduḥ, bhūtam, bhuvanam, bhaviṣyat, āpaḥ, mahat, vyoma, yaśaḥ, mahaḥ, sarṇīkam, svṛtīkam, satīnam, gahanam, gabhīram, gambharam, īm, annam, haviḥ, sadma, sadanam, ṛtam, yoniḥ, ṛtasya yoniḥ, satyam, nīram, rayiḥ, sat, pūrṇam, sarvam, akṣitam, barhiḥ, nāma, sarpiḥ, apaḥ, pavitram, amṛtam, induḥ, hema, svaḥ, sargāḥ, śambaram, abhvam, vapuḥ, ambu, toyam, tūyam, kṛpīṭam, śukram, tejaḥ, svadhā, vāri, jalam, jalāṣam, idam.

Verse 1.13

अवनयः, यव्याः, खा, सीराः, स्रोत्याः, एन्वः, धुनयः, रुजानाः, वक्षणाः, खादः अर्णाः, रोधचक्राः, हरितः, सरितः, अग्रुवः, नभन्वः, वध्वः, हिरण्यवर्णाः, रोहितः, सस्रुतः, अर्णाः, सिन्धवः, कुल्याः, वर्यः, उर्व्यः, इरावत्यः, पार्वत्यः, स्रवन्त्यः, ऊर्जस्वत्यः, पयस्वत्यः, तरस्वत्यः, सरस्वत्यः, हरस्वत्यः, रोधस्वत्यः, भास्वत्यः, अजिराः, मातरः, नद्यः इति सप्तत्रिंशत् नदीनामानि ।

avanayaḥ, yavyāḥ, khā, sīrāḥ, srotyāḥ, envaḥ, dhunayaḥ, rujānāḥ, vakṣaṇāḥ, khādaḥ arṇāḥ, rodhacakrāḥ, haritaḥ, saritaḥ, agruvaḥ, nabhanvaḥ, vadhvaḥ, hiraṇyavarṇāḥ, rohitaḥ, sasrutaḥ, arṇāḥ, sindhavaḥ, kulyāḥ, varyaḥ, urvyaḥ, irāvatyaḥ, pārvatyaḥ, sravantyaḥ, ūrjasvatyaḥ, payasvatyaḥ, tarasvatyaḥ, sarasvatyaḥ, harasvatyaḥ, rodhasvatyaḥ, bhāsvatyaḥ, ajirāḥ, mātaraḥ, nadyaḥ iti saptatriṁśat nadīnāmāni |

Thirty-seven names for rivers: avanayaḥ, yavyāḥ, khā, sīrāḥ, srotyāḥ, envaḥ, dhunayaḥ, rujānāḥ, vakṣaṇāḥ, khādaḥ arṇāḥ, rodhacakrāḥ, haritaḥ, saritaḥ, agruvaḥ, nabhanvaḥ, vadhvaḥ, hiraṇyavarṇāḥ, rohitaḥ, sasrutaḥ, arṇāḥ, sindhavaḥ, kulyāḥ, varyaḥ, urvyaḥ, irāvatyaḥ, pārvatyaḥ, sravantyaḥ, ūrjasvatyaḥ, payasvatyaḥ, tarasvatyaḥ, sarasvatyaḥ, harasvatyaḥ, rodhasvatyaḥ, bhāsvatyaḥ, ajirāḥ, mātaraḥ, nadyaḥ.

Verse 1.14

अत्यः, हयः, अर्वा, वाजी, सप्तिः, वह्निः, दधिक्राः, दधिक्रावा, एतग्वः, एतशः, पैद्वः, दौर्गहः, औच्चैश्रवसः, तार्क्ष्यः, आशुः, ब्रध्नः, अरुष, मांश्चत्वः, अव्यथयः, श्येनासः, सुपर्णाः, पतङ्गाः, नरः, ह्वार्याणाम्, हंसासः, अश्वाः इति षड्विंशतिः अश्वनामानि ।

atyaḥ, hayaḥ, arvā, vājī, saptiḥ, vahniḥ, dadhikrāḥ, dadhikrāvā, etagvaḥ, etaśaḥ, paidvaḥ, daurgahaḥ, auccaiśravasaḥ, tārkṣyaḥ, āśuḥ, bradhnaḥ, aruṣa, māṁścatvaḥ, avyathayaḥ, śyenāsaḥ, suparṇāḥ, pataṅgāḥ, naraḥ, hvāryāṇām, haṁsāsaḥ, aśvāḥ iti ṣaḍviṁśatiḥ aśvanāmāni |

Twenty-six names for horses: atyaḥ, hayaḥ, arvā, vājī, saptiḥ, vahniḥ, dadhikrāḥ, dadhikrāvā, etagvaḥ, etaśaḥ, paidvaḥ, daurgahaḥ, auccaiśravasaḥ, tārkṣyaḥ, āśuḥ, bradhnaḥ, aruṣa, māṁścatvaḥ, avyathayaḥ, śyenāsaḥ, suparṇāḥ, pataṅgāḥ, naraḥ, hvāryāṇām, haṁsāsaḥ, aśvāḥ.

Verse 1.15

हरी इन्द्रस्य, रोहितः अग्नेः, हरितः आदित्यस्य, रासभावश्विनोः, अजाः पूष्णः, पृषत्यः मरुताम्, अरुण्यः गावः उषसाम्, श्यावाः सवितु, विश्वरूपाः बृहस्पतेः, नियुतः वायोः इति दश आदिष्टोपयोजनानि ।

harī indrasya, rohitaḥ agneḥ, haritaḥ ādityasya, rāsabhāvaśvinoḥ, ajāḥ pūṣṇaḥ, pṛṣatyaḥ marutām, aruṇyaḥ gāvaḥ uṣasām, śyāvāḥ savitu, viśvarūpāḥ bṛhaspateḥ, niyutaḥ vāyoḥ iti daśa ādiṣṭopayojanāni |

Ten characteristic animal-forms paired with their gods: harī indrasya, rohitaḥ agneḥ, haritaḥ ādityasya, rāsabhāvaśvinoḥ, ajāḥ pūṣṇaḥ, pṛṣatyaḥ marutām, aruṇyaḥ gāvaḥ uṣasām, śyāvāḥ savitu, viśvarūpāḥ bṛhaspateḥ, niyutaḥ vāyoḥ. (the characteristic mounts paired with ten gods)

Verse 1.16

भ्राजते, भ्राशते, भ्राश्यति, दीदयति, शोचति, मन्दते, भन्दते, रोचते, ज्योतते, द्योतते, द्युमत् इति एकादश ज्वलतिकर्माणः ।

bhrājate, bhrāśate, bhrāśyati, dīdayati, śocati, mandate, bhandate, rocate, jyotate, dyotate, dyumat iti ekādaśa jvalatikarmāṇaḥ |

Eleven verb-forms meaning "to blaze, to burn": bhrājate, bhrāśate, bhrāśyati, dīdayati, śocati, mandate, bhandate, rocate, jyotate, dyotate, dyumat.

Verse 1.17

जमत्, कल्मलीकिनम्, जञ्जणाभवन्, मल्मलाभवन, अर्चि, शोचि, तपः, तेजः, हरः, हृणिः, शृङ्गाणि शृङ्गाणि इति एकादश ज्वलतः नामधेयानि ।

jamat, kalmalīkinam, jañjaṇābhavan, malmalābhavana, arci, śoci, tapaḥ, tejaḥ, haraḥ, hṛṇiḥ, śṛṅgāṇi śṛṅgāṇi iti ekādaśa jvalataḥ nāmadheyāni |

Eleven names for the blazing one (fire): jamat, kalmalīkinam, jañjaṇābhavan, malmalābhavana, arci, śoci, tapaḥ, tejaḥ, haraḥ, hṛṇiḥ, śṛṅgāṇi śṛṅgāṇi.

Adhyaya 2

Verse 2.1

अपः, अप्नः, दंसः, वेषः, वेपः वेपः, विष्ट्वी, व्रतम, कर्वरम, करुणम, शक्म, क्रतुः, करणानि, करांसि, करिक्रत्, करन्ती करन्ती, चक्रत्, कर्त्वम् कर्त्वम्, कर्तोः कर्तोः, कर्त्तवै, कृत्वी, धीः, शची शची, शमी शमी, शिमी शिमी, शक्तिः शक्तिः, शिल्पम् इति षड्विंशतिः कर्मनामानि ।

apaḥ, apnaḥ, daṁsaḥ, veṣaḥ, vepaḥ vepaḥ, viṣṭvī, vratama, karvarama, karuṇama, śakma, kratuḥ, karaṇāni, karāṁsi, karikrat, karantī karantī, cakrat, kartvam kartvam, kartoḥ kartoḥ, karttavai, kṛtvī, dhīḥ, śacī śacī, śamī śamī, śimī śimī, śaktiḥ śaktiḥ, śilpam iti ṣaḍviṁśatiḥ karmanāmāni |

Twenty-six names for action, deed, ritual work (karma): apaḥ, apnaḥ, daṁsaḥ, veṣaḥ, vepaḥ vepaḥ, viṣṭvī, vratama, karvarama, karuṇama, śakma, kratuḥ, karaṇāni, karāṁsi, karikrat, karantī karantī, cakrat, kartvam kartvam, kartoḥ kartoḥ, karttavai, kṛtvī, dhīḥ, śacī śacī, śamī śamī, śimī śimī, śaktiḥ śaktiḥ, śilpam.

Verse 2.2

तुक्, तोकम्, तनयः, तोक्म, तक्म, शेषः, अप्नः, गयः, जाः, अपत्यम्, यहुः, सूनुः, नपात्, प्रजा, वीजम् इति पञ्चदश अपत्यनामानि ।

tuk, tokam, tanayaḥ, tokma, takma, śeṣaḥ, apnaḥ, gayaḥ, jāḥ, apatyam, yahuḥ, sūnuḥ, napāt, prajā, vījam iti pañcadaśa apatyanāmāni |

Fifteen names for offspring, progeny: tuk, tokam, tanayaḥ, tokma, takma, śeṣaḥ, apnaḥ, gayaḥ, jāḥ, apatyam, yahuḥ, sūnuḥ, napāt, prajā, vījam.

Verse 2.3

मनुष्यः, नरः, धवाः, जन्तवः, विशः, क्षितयः, कृष्टयः, चर्षणयः, नहुष, हरयः, मर्याः, मर्त्याः, मर्ताः, व्राताः, तुर्वशाः, द्रुह्यवः, आयवः, यदवः, अनवः, पूरवः, जगतः, तस्थुषः, पञ्चजनाः, विवस्वन्तः, पृतनाः इति पञ्चविंशतिः मनुष्यनामानि ।

manuṣyaḥ, naraḥ, dhavāḥ, jantavaḥ, viśaḥ, kṣitayaḥ, kṛṣṭayaḥ, carṣaṇayaḥ, nahuṣa, harayaḥ, maryāḥ, martyāḥ, martāḥ, vrātāḥ, turvaśāḥ, druhyavaḥ, āyavaḥ, yadavaḥ, anavaḥ, pūravaḥ, jagataḥ, tasthuṣaḥ, pañcajanāḥ, vivasvantaḥ, pṛtanāḥ iti pañcaviṁśatiḥ manuṣyanāmāni |

Twenty-five names for human beings, mankind: manuṣyaḥ, naraḥ, dhavāḥ, jantavaḥ, viśaḥ, kṣitayaḥ, kṛṣṭayaḥ, carṣaṇayaḥ, nahuṣa, harayaḥ, maryāḥ, martyāḥ, martāḥ, vrātāḥ, turvaśāḥ, druhyavaḥ, āyavaḥ, yadavaḥ, anavaḥ, pūravaḥ, jagataḥ, tasthuṣaḥ, pañcajanāḥ, vivasvantaḥ, pṛtanāḥ.

Verse 2.4

आयत, च्यवाना, अभीशू, अप्नवाना, विनङ्गृसौ, गभस्ती, करस्नौ, बाहू, भुरिजौ, क्षिपस्ती, शक्वरी, भरित्रे इति द्वादश बाहुनामानि ।

āyata, cyavānā, abhīśū, apnavānā, vinaṅgṛsau, gabhastī, karasnau, bāhū, bhurijau, kṣipastī, śakvarī, bharitre iti dvādaśa bāhunāmāni |

Twelve names for the (two) arms: āyata, cyavānā, abhīśū, apnavānā, vinaṅgṛsau, gabhastī, karasnau, bāhū, bhurijau, kṣipastī, śakvarī, bharitre.

Verse 2.5

अग्रुवः, अण्व्यः, क्षिपः, व्रिशः, शर्याः, रशना, धीतयः, अथर्यः, विपः, कक्ष्यः, अवनयः, हरितः, स्वसारः, जामयः, सनाभयः, योक्त्राणि, योजनानि, धुरः, शाखाः, अभीशवः, दीधितयः, गभस्तयः इति द्वाविंशतिः अङ्गुलिनामानि ।

agruvaḥ, aṇvyaḥ, kṣipaḥ, vriśaḥ, śaryāḥ, raśanā, dhītayaḥ, atharyaḥ, vipaḥ, kakṣyaḥ, avanayaḥ, haritaḥ, svasāraḥ, jāmayaḥ, sanābhayaḥ, yoktrāṇi, yojanāni, dhuraḥ, śākhāḥ, abhīśavaḥ, dīdhitayaḥ, gabhastayaḥ iti dvāviṁśatiḥ aṅgulināmāni |

Twenty-two names for fingers: agruvaḥ, aṇvyaḥ, kṣipaḥ, vriśaḥ, śaryāḥ, raśanā, dhītayaḥ, atharyaḥ, vipaḥ, kakṣyaḥ, avanayaḥ, haritaḥ, svasāraḥ, jāmayaḥ, sanābhayaḥ, yoktrāṇi, yojanāni, dhuraḥ, śākhāḥ, abhīśavaḥ, dīdhitayaḥ, gabhastayaḥ.

Verse 2.6

वश्मि, उश्मसि, वेति, वेनति, वेसति, वाञ्छति, वष्टि, वनोति, जुषते, हर्यति, आ चके, उशिक्, मन्यते, छन्त्सत्, चाकनत्, चकमानः, कनति, कानिषत् इति अष्टादश कान्तिकर्माणि ।

vaśmi, uśmasi, veti, venati, vesati, vāñchati, vaṣṭi, vanoti, juṣate, haryati, ā cake, uśik, manyate, chantsat, cākanat, cakamānaḥ, kanati, kāniṣat iti aṣṭādaśa kāntikarmāṇi |

Eighteen verb-forms meaning "to desire, to wish for": vaśmi, uśmasi, veti, venati, vesati, vāñchati, vaṣṭi, vanoti, juṣate, haryati, ā cake, uśik, manyate, chantsat, cākanat, cakamānaḥ, kanati, kāniṣat.

Verse 2.7

अन्धः, वाजः, पयः, श्रवः, पृक्षः, पितुः, सुतः, सिनम्, अवः, क्षु, धासिः, इरा, इळआ, इषम्, ऊर्क्, रसः, स्वधा, अर्क, क्षद्म, नेमः, ससम, नमः, आयुः, सूनृता, ब्रह्म, वर्चः, कीलालम्, यशः इति अष्टाविंशतिः अन्ननामानि ।

andhaḥ, vājaḥ, payaḥ, śravaḥ, pṛkṣaḥ, pituḥ, sutaḥ, sinam, avaḥ, kṣu, dhāsiḥ, irā, iḷaā, iṣam, ūrk, rasaḥ, svadhā, arka, kṣadma, nemaḥ, sasama, namaḥ, āyuḥ, sūnṛtā, brahma, varcaḥ, kīlālam, yaśaḥ iti aṣṭāviṁśatiḥ annanāmāni |

Twenty-eight names for food: andhaḥ, vājaḥ, payaḥ, śravaḥ, pṛkṣaḥ, pituḥ, sutaḥ, sinam, avaḥ, kṣu, dhāsiḥ, irā, iḷaā, iṣam, ūrk, rasaḥ, svadhā, arka, kṣadma, nemaḥ, sasama, namaḥ, āyuḥ, sūnṛtā, brahma, varcaḥ, kīlālam, yaśaḥ.

Verse 2.8

आ वयत, भर्वत, बभस्ति, वेति, वेवेष्ट, अविष्यन, बप्सत, भसथः, बब्धाम, ह्वयति इति दश अत्तिकर्माणः ।

ā vayata, bharvata, babhasti, veti, veveṣṭa, aviṣyana, bapsata, bhasathaḥ, babdhāma, hvayati iti daśa attikarmāṇaḥ |

Ten verb-forms meaning "to eat": ā vayata, bharvata, babhasti, veti, veveṣṭa, aviṣyana, bapsata, bhasathaḥ, babdhāma, hvayati.

Verse 2.9

ओजः, पाजः, शवः, तवह, तरः, त्वक्षः, शर्धः, बाधः, नृम्णम, तविष, शुष्मम, शुष्णम, दक्षः, वीळ, च्यौत्नम, शूषम, सहः, यहः, वधः, वर्गः, वृजनम, वृक, मज्मना, पौंस्यान, धर्णसि, द्वविणम, स्यन्द्रासः, शम्बरम् इति अष्टाविंशतिः बलनामानि ।

ojaḥ, pājaḥ, śavaḥ, tavaha, taraḥ, tvakṣaḥ, śardhaḥ, bādhaḥ, nṛmṇama, taviṣa, śuṣmama, śuṣṇama, dakṣaḥ, vīḷa, cyautnama, śūṣama, sahaḥ, yahaḥ, vadhaḥ, vargaḥ, vṛjanama, vṛka, majmanā, pauṁsyāna, dharṇasi, dvaviṇama, syandrāsaḥ, śambaram iti aṣṭāviṁśatiḥ balanāmāni |

Twenty-eight names for strength, power: ojaḥ, pājaḥ, śavaḥ, tavaha, taraḥ, tvakṣaḥ, śardhaḥ, bādhaḥ, nṛmṇama, taviṣa, śuṣmama, śuṣṇama, dakṣaḥ, vīḷa, cyautnama, śūṣama, sahaḥ, yahaḥ, vadhaḥ, vargaḥ, vṛjanama, vṛka, majmanā, pauṁsyāna, dharṇasi, dvaviṇama, syandrāsaḥ, śambaram.

Verse 2.10

मघम्, रेक्णः, रिक्थम, वेदः, वरिव, श्वात्रम, रत्नम, रयि, क्षत्रम, भगः, मीळहुम, गयः, द्युम्नम, इन्द्रियम, वसु, राय, राधः, भोजनम, तना, नृम्णम, बन्धुः, मेध, यशः, ब्रह्म, द्रविणम, श्रवः, वृत्रम, ऋतम् इति अष्टाविंशतिः धननामानि ।

magham, rekṇaḥ, rikthama, vedaḥ, variva, śvātrama, ratnama, rayi, kṣatrama, bhagaḥ, mīḷahuma, gayaḥ, dyumnama, indriyama, vasu, rāya, rādhaḥ, bhojanama, tanā, nṛmṇama, bandhuḥ, medha, yaśaḥ, brahma, draviṇama, śravaḥ, vṛtrama, ṛtam iti aṣṭāviṁśatiḥ dhananāmāni |

Twenty-eight names for wealth, riches: magham, rekṇaḥ, rikthama, vedaḥ, variva, śvātrama, ratnama, rayi, kṣatrama, bhagaḥ, mīḷahuma, gayaḥ, dyumnama, indriyama, vasu, rāya, rādhaḥ, bhojanama, tanā, nṛmṇama, bandhuḥ, medha, yaśaḥ, brahma, draviṇama, śravaḥ, vṛtrama, ṛtam.

Verse 2.11

अघ्न्या, उस्र, उस्रिया, अह, मह, अदिति, इळआ, जगत, शक्वरी इति नव गोनामानि ।

aghnyā, usra, usriyā, aha, maha, aditi, iḷaā, jagata, śakvarī iti nava gonāmāni |

Nine names for cows: aghnyā, usra, usriyā, aha, maha, aditi, iḷaā, jagata, śakvarī.

Verse 2.12

रेळत, हेळत, भामत, भृणीयते, भ्रीणाति, भ्रेषत, दोधत, वनुष्यति, कम्पत, भोजते इति दश क्रुध्यतिकर्माणि ।

reḷata, heḷata, bhāmata, bhṛṇīyate, bhrīṇāti, bhreṣata, dodhata, vanuṣyati, kampata, bhojate iti daśa krudhyatikarmāṇi |

Ten verb-forms meaning "to grow angry": reḷata, heḷata, bhāmata, bhṛṇīyate, bhrīṇāti, bhreṣata, dodhata, vanuṣyati, kampata, bhojate.

Verse 2.13

हेळः, हरः, हृणिः, त्यजः, भामः, एहः, ह्वरः, तपुष, जूर्णि, मन्यु, व्यथिः इति एकादश क्रोधनामानि ।

heḷaḥ, haraḥ, hṛṇiḥ, tyajaḥ, bhāmaḥ, ehaḥ, hvaraḥ, tapuṣa, jūrṇi, manyu, vyathiḥ iti ekādaśa krodhanāmāni |

Eleven names for anger: heḷaḥ, haraḥ, hṛṇiḥ, tyajaḥ, bhāmaḥ, ehaḥ, hvaraḥ, tapuṣa, jūrṇi, manyu, vyathiḥ.

Verse 2.14

वर्तत, अयत, लोटत, लोठत, स्यन्दत, कसत, सर्पत, स्यमत, स्रवत, स्रंसत, अवत, श्चोतत, ध्वंसत, वेनत, मार्ष्टि, भुरण्यति, शवत, कालयत, पेलयत, कण्टत, पिस्यत, बिस्यत, मिस्यत, प्रवत, प्लवत, च्यवत, कवत, गवत, नवत, क्षोदत, नक्षत, सक्षत, म्यक्षत, सचत, ऋच्छत, तुरीयति, चतत, अतत, गाति, इयक्षत, सश्चत, त्सरत, रंहत, यतत, भ्रमत, ध्रजत, रजत, लजत, क्षियत, धमत, मिनाति, ऋण्वत, ऋणोति, स्वरत, सिसर्त, विषिष्ट, योषिष्ट, रिणाति, रीयत, रेजत, दध्यत, दभ्नोति, युध्यत, धन्वत, अरुषत, आर्यत, डीयत, तकत, दीयत, ईषत, फणत, हनत, अर्दत, मर्दत, सर्सृत, नसत, हर्यत, इयर्त, ईर्ते, ईङ्खत, ज्रयत, श्वात्रत, गन्ति, आ गनीगन्त, जङ्गन्त, जिन्वत, जसत, गमत, ध्रति, ध्राति, ध्रयत, वहत, रथर्यति, जेहत, ष्वःकत, क्षुम्पत, प्साति, वाति, याति, इषति, द्राति, द्रूळत, एजत, जमत, जवत, वञ्चत, अनित, पवत, हन्ति, सेधत, अगन, अजगन, जिगात, पतत, इन्वत, द्रमत, द्रवत, वेति, हयन्तात, एति, जगायात, अयुथुः इति द्वाविंशं शतम् गतिकर्माणि ।

vartata, ayata, loṭata, loṭhata, syandata, kasata, sarpata, syamata, sravata, sraṁsata, avata, ścotata, dhvaṁsata, venata, mārṣṭi, bhuraṇyati, śavata, kālayata, pelayata, kaṇṭata, pisyata, bisyata, misyata, pravata, plavata, cyavata, kavata, gavata, navata, kṣodata, nakṣata, sakṣata, myakṣata, sacata, ṛcchata, turīyati, catata, atata, gāti, iyakṣata, saścata, tsarata, raṁhata, yatata, bhramata, dhrajata, rajata, lajata, kṣiyata, dhamata, mināti, ṛṇvata, ṛṇoti, svarata, sisarta, viṣiṣṭa, yoṣiṣṭa, riṇāti, rīyata, rejata, dadhyata, dabhnoti, yudhyata, dhanvata, aruṣata, āryata, ḍīyata, takata, dīyata, īṣata, phaṇata, hanata, ardata, mardata, sarsṛta, nasata, haryata, iyarta, īrte, īṅkhata, jrayata, śvātrata, ganti, ā ganīganta, jaṅganta, jinvata, jasata, gamata, dhrati, dhrāti, dhrayata, vahata, ratharyati, jehata, ṣvaḥkata, kṣumpata, psāti, vāti, yāti, iṣati, drāti, drūḷata, ejata, jamata, javata, vañcata, anita, pavata, hanti, sedhata, agana, ajagana, jigāta, patata, invata, dramata, dravata, veti, hayantāta, eti, jagāyāta, ayuthuḥ iti dvāviṁśaṁ śatam gatikarmāṇi |

One hundred twenty-two verb-forms meaning "to go, to move": vartata, ayata, loṭata, loṭhata, syandata, kasata, sarpata, syamata, sravata, sraṁsata, avata, ścotata, dhvaṁsata, venata, mārṣṭi, bhuraṇyati, śavata, kālayata, pelayata, kaṇṭata, pisyata, bisyata, misyata, pravata, plavata, cyavata, kavata, gavata, navata, kṣodata, nakṣata, sakṣata, myakṣata, sacata, ṛcchata, turīyati, catata, atata, gāti, iyakṣata, saścata, tsarata, raṁhata, yatata, bhramata, dhrajata, rajata, lajata, kṣiyata, dhamata, mināti, ṛṇvata, ṛṇoti, svarata, sisarta, viṣiṣṭa, yoṣiṣṭa, riṇāti, rīyata, rejata, dadhyata, dabhnoti, yudhyata, dhanvata, aruṣata, āryata, ḍīyata, takata, dīyata, īṣata, phaṇata, hanata, ardata, mardata, sarsṛta, nasata, haryata, iyarta, īrte, īṅkhata, jrayata, śvātrata, ganti, ā ganīganta, jaṅganta, jinvata, jasata, gamata, dhrati, dhrāti, dhrayata, vahata, ratharyati, jehata, ṣvaḥkata, kṣumpata, psāti, vāti, yāti, iṣati, drāti, drūḷata, ejata, jamata, javata, vañcata, anita, pavata, hanti, sedhata, agana, ajagana, jigāta, patata, invata, dramata, dravata, veti, hayantāta, eti, jagāyāta, ayuthuḥ.

Verse 2.15

नु, मक्षु, द्रवत्, ओषम्, जीराः, जूर्णिः, शूर्ताः, शूघनासः, शीभम, तृषु, तूयम्, तूर्णिः, अजिरम्, भुरण्युः, शु, आशु, प्राशुः, तूतुजिः, तूतुजानः, तुज्यमानासः, अज्राः, साचीवित्, द्युगत्, ताजत्, तरणिः, वातरंहाः इति षड्विंशतिः क्षिप्रनामानि ।

nu, makṣu, dravat, oṣam, jīrāḥ, jūrṇiḥ, śūrtāḥ, śūghanāsaḥ, śībhama, tṛṣu, tūyam, tūrṇiḥ, ajiram, bhuraṇyuḥ, śu, āśu, prāśuḥ, tūtujiḥ, tūtujānaḥ, tujyamānāsaḥ, ajrāḥ, sācīvit, dyugat, tājat, taraṇiḥ, vātaraṁhāḥ iti ṣaḍviṁśatiḥ kṣipranāmāni |

Twenty-six names for swift, quick: nu, makṣu, dravat, oṣam, jīrāḥ, jūrṇiḥ, śūrtāḥ, śūghanāsaḥ, śībhama, tṛṣu, tūyam, tūrṇiḥ, ajiram, bhuraṇyuḥ, śu, āśu, prāśuḥ, tūtujiḥ, tūtujānaḥ, tujyamānāsaḥ, ajrāḥ, sācīvit, dyugat, tājat, taraṇiḥ, vātaraṁhāḥ.

Verse 2.16

तळइत्, आसात्, अम्बरम्, तुर्वशे, अस्तमीके, आके, उपाके, अर्वाके, अन्तमानाम्, अवमे, उपमे इति एकादश अन्तिकनामानि ।

taḷait, āsāt, ambaram, turvaśe, astamīke, āke, upāke, arvāke, antamānām, avame, upame iti ekādaśa antikanāmāni |

Eleven names for near, close by: taḷait, āsāt, ambaram, turvaśe, astamīke, āke, upāke, arvāke, antamānām, avame, upame.

Verse 2.17

रणः, विवाक्, विखादः, नदनुः, भरे, आक्रन्द, आहवे, आजौ, पृतनाज्यम्, अभीके, समीके, ममसत्यम्, नेमधिता, सङ्काः, समितिः, समनम्, मीळहे, पृतनाः, स्पृधः, मृधः, पृत्सु, समत्सु, समर्य, समरणे, समोहे, समिथे, संख्य, सङ्गे, संयुग, सङ्गथे, सङ्गमे, वृत्रतूर्ये, पृक्षे, आणौ, शूरसातौ, वाजसातौ, समनीके, खले, खजे, पौंस्य, महाधने, वाजे, अज्म, सद्म, संयत, संवतः इति षट्चत्वारिंशत् सङ्ग्रामनामानि ।

raṇaḥ, vivāk, vikhādaḥ, nadanuḥ, bhare, ākranda, āhave, ājau, pṛtanājyam, abhīke, samīke, mamasatyam, nemadhitā, saṅkāḥ, samitiḥ, samanam, mīḷahe, pṛtanāḥ, spṛdhaḥ, mṛdhaḥ, pṛtsu, samatsu, samarya, samaraṇe, samohe, samithe, saṁkhya, saṅge, saṁyuga, saṅgathe, saṅgame, vṛtratūrye, pṛkṣe, āṇau, śūrasātau, vājasātau, samanīke, khale, khaje, pauṁsya, mahādhane, vāje, ajma, sadma, saṁyata, saṁvataḥ iti ṣaṭcatvāriṁśat saṅgrāmanāmāni |

Forty-six names for battle, combat: raṇaḥ, vivāk, vikhādaḥ, nadanuḥ, bhare, ākranda, āhave, ājau, pṛtanājyam, abhīke, samīke, mamasatyam, nemadhitā, saṅkāḥ, samitiḥ, samanam, mīḷahe, pṛtanāḥ, spṛdhaḥ, mṛdhaḥ, pṛtsu, samatsu, samarya, samaraṇe, samohe, samithe, saṁkhya, saṅge, saṁyuga, saṅgathe, saṅgame, vṛtratūrye, pṛkṣe, āṇau, śūrasātau, vājasātau, samanīke, khale, khaje, pauṁsya, mahādhane, vāje, ajma, sadma, saṁyata, saṁvataḥ.

Verse 2.18

इन्वति, नक्षति, आक्षाणः, आनट्, आष्ट, आपानः, अशत्, नशत्, आनशे, अश्नुते इति दश व्याप्तिकर्माणः ।

invati, nakṣati, ākṣāṇaḥ, ānaṭ, āṣṭa, āpānaḥ, aśat, naśat, ānaśe, aśnute iti daśa vyāptikarmāṇaḥ |

Ten verb-forms meaning "to pervade, to reach": invati, nakṣati, ākṣāṇaḥ, ānaṭ, āṣṭa, āpānaḥ, aśat, naśat, ānaśe, aśnute.

Verse 2.19

दभ्नोति, श्नथति, ध्वरति, धूर्वति, वृणक्ति, वृश्चति, कृण्वति, कृन्तति, श्वसिति, नभते, अर्दयति, स्तृणाति, स्नेहयति, यातयति, स्फुरति, स्फुलति, निवपन्तु, अवतिरत, वियातः, आतिरत्, तळइत्, अखण्डल, द्रूणाति, रम्णाति, शृणाति, शम्नाति, तृणेळहि, ताळहि, नितोशते, निबर्हयति, मिनाति, मिनोति, धमति इति त्रयस्त्रिंशत् वधकर्माणः ।

dabhnoti, śnathati, dhvarati, dhūrvati, vṛṇakti, vṛścati, kṛṇvati, kṛntati, śvasiti, nabhate, ardayati, stṛṇāti, snehayati, yātayati, sphurati, sphulati, nivapantu, avatirata, viyātaḥ, ātirat, taḷait, akhaṇḍala, drūṇāti, ramṇāti, śṛṇāti, śamnāti, tṛṇeḷahi, tāḷahi, nitośate, nibarhayati, mināti, minoti, dhamati iti trayastriṁśat vadhakarmāṇaḥ |

Thirty-three verb-forms meaning "to strike, to slay": dabhnoti, śnathati, dhvarati, dhūrvati, vṛṇakti, vṛścati, kṛṇvati, kṛntati, śvasiti, nabhate, ardayati, stṛṇāti, snehayati, yātayati, sphurati, sphulati, nivapantu, avatirata, viyātaḥ, ātirat, taḷait, akhaṇḍala, drūṇāti, ramṇāti, śṛṇāti, śamnāti, tṛṇeḷahi, tāḷahi, nitośate, nibarhayati, mināti, minoti, dhamati.

Verse 2.20

दिद्युत्, नेमि, हेतिः, नमः, पविः, सृकः, वधः, वज्रः, अर्कः, कुत्सः, कुलिशः, तुञ्जः, तिग्मः, मेनिः, स्वधितिः, सायकः, परशुः इति सप्तदश वज्रनामानि ।

didyut, nemi, hetiḥ, namaḥ, paviḥ, sṛkaḥ, vadhaḥ, vajraḥ, arkaḥ, kutsaḥ, kuliśaḥ, tuñjaḥ, tigmaḥ, meniḥ, svadhitiḥ, sāyakaḥ, paraśuḥ iti saptadaśa vajranāmāni |

Seventeen names for the thunderbolt (vajra): didyut, nemi, hetiḥ, namaḥ, paviḥ, sṛkaḥ, vadhaḥ, vajraḥ, arkaḥ, kutsaḥ, kuliśaḥ, tuñjaḥ, tigmaḥ, meniḥ, svadhitiḥ, sāyakaḥ, paraśuḥ.

Verse 2.21

इरज्यति, पत्यत, क्षयति, राजति इति चत्वारि ऐश्वर्यकर्माणः ।

irajyati, patyata, kṣayati, rājati iti catvāri aiśvaryakarmāṇaḥ |

Four verb-forms meaning "to rule, to hold sovereign power": irajyati, patyata, kṣayati, rājati.

Verse 2.22

राष्ट्री, अर्यः, नियुत्वान्, इनः इनः इति चत्वारि ईश्वरनामानि ।

rāṣṭrī, aryaḥ, niyutvān, inaḥ inaḥ iti catvāri īśvaranāmāni |

Four names for the lord, the ruler (īśvara): rāṣṭrī, aryaḥ, niyutvān, inaḥ inaḥ.

Adhyaya 3

Verse 3.1

उरु, तुवि, पुरु, भूरि, शश्वत्, विश्वम्, परीणस, व्यानशिः, शतम्, सहस्रम्, सलिलम्, कुवित् इति द्वादश बहुनामानि ।

uru, tuvi, puru, bhūri, śaśvat, viśvam, parīṇasa, vyānaśiḥ, śatam, sahasram, salilam, kuvit iti dvādaśa bahunāmāni |

Twelve names for much, abundant, many: uru, tuvi, puru, bhūri, śaśvat, viśvam, parīṇasa, vyānaśiḥ, śatam, sahasram, salilam, kuvit.

Verse 3.2

ऋहन्, ह्रस्वः, निघृष्वः, मायुकः, प्रतिष्ठा, कृधु, वम्रकः, दभ्रम्, अर्भकः, क्षुल्लकः, अल्पकम् इति एकादश ह्रस्वनामानि ।

ṛhan, hrasvaḥ, nighṛṣvaḥ, māyukaḥ, pratiṣṭhā, kṛdhu, vamrakaḥ, dabhram, arbhakaḥ, kṣullakaḥ, alpakam iti ekādaśa hrasvanāmāni |

Eleven names for short, small: ṛhan, hrasvaḥ, nighṛṣvaḥ, māyukaḥ, pratiṣṭhā, kṛdhu, vamrakaḥ, dabhram, arbhakaḥ, kṣullakaḥ, alpakam.

Verse 3.3

महत, ब्रध्नः, ऋष्वः, बृहत्, उक्षितः, तवसः, तविषः, महिषः, अभ्वः, ऋभुक्षाः, उक्षा, विहायाः, यह्वः, ववक्षिथ, विवक्षसे, अम्भृणः, माहिनः, गभीर, ककुहः, रभसः, व्राधन्, विरप्शी, अद्भुतम्, बंहिष्ठः, बर्हिषि इति पञ्चविंशतिः महन्नामानि ।

mahata, bradhnaḥ, ṛṣvaḥ, bṛhat, ukṣitaḥ, tavasaḥ, taviṣaḥ, mahiṣaḥ, abhvaḥ, ṛbhukṣāḥ, ukṣā, vihāyāḥ, yahvaḥ, vavakṣitha, vivakṣase, ambhṛṇaḥ, māhinaḥ, gabhīra, kakuhaḥ, rabhasaḥ, vrādhan, virapśī, adbhutam, baṁhiṣṭhaḥ, barhiṣi iti pañcaviṁśatiḥ mahannāmāni |

Twenty-five names for great, big, vast: mahata, bradhnaḥ, ṛṣvaḥ, bṛhat, ukṣitaḥ, tavasaḥ, taviṣaḥ, mahiṣaḥ, abhvaḥ, ṛbhukṣāḥ, ukṣā, vihāyāḥ, yahvaḥ, vavakṣitha, vivakṣase, ambhṛṇaḥ, māhinaḥ, gabhīra, kakuhaḥ, rabhasaḥ, vrādhan, virapśī, adbhutam, baṁhiṣṭhaḥ, barhiṣi.

Verse 3.4

गयः, कृदरः, गर्तः, हर्म्यम्, अस्तम्, पस्त्यम्, दुरोणे, नीळम, दुर्याः, स्वसराण, अमा, दमे, कृत्तिः, योनिः, सद्म, शरणम्, वरूथम्, छर्दिः, छदिः, धाया, शर्म, अज्म इति द्वाविंशतिः गृहनामानि ।

gayaḥ, kṛdaraḥ, gartaḥ, harmyam, astam, pastyam, duroṇe, nīḷama, duryāḥ, svasarāṇa, amā, dame, kṛttiḥ, yoniḥ, sadma, śaraṇam, varūtham, chardiḥ, chadiḥ, dhāyā, śarma, ajma iti dvāviṁśatiḥ gṛhanāmāni |

Twenty-two names for the house, dwelling: gayaḥ, kṛdaraḥ, gartaḥ, harmyam, astam, pastyam, duroṇe, nīḷama, duryāḥ, svasarāṇa, amā, dame, kṛttiḥ, yoniḥ, sadma, śaraṇam, varūtham, chardiḥ, chadiḥ, dhāyā, śarma, ajma.

Verse 3.5

इरज्यति, विधेम, सपर्यति, नमस्यति, दुवस्यति, ऋध्नोति, ऋणद्धि, ऋच्छति, सपति, विवासति इति दश परिचरणकर्माणः ।

irajyati, vidhema, saparyati, namasyati, duvasyati, ṛdhnoti, ṛṇaddhi, ṛcchati, sapati, vivāsati iti daśa paricaraṇakarmāṇaḥ |

Ten verb-forms meaning "to serve, to attend upon, to worship": irajyati, vidhema, saparyati, namasyati, duvasyati, ṛdhnoti, ṛṇaddhi, ṛcchati, sapati, vivāsati.

Verse 3.6

शिम्बाता, शतरा, शातपन्ता, शिल्गुः, स्यूमकम्, शेवृधम्, मयः, सुग्म्यम्, सुदिनम्, शूषम्, शुनम्, शग्मम, भेषजम्, जलाषम्, स्योनम्, सुम्नम्, शेवम्, शिवम्, शम्, कत् इति विंशतिः सुखनामानि ।

śimbātā, śatarā, śātapantā, śilguḥ, syūmakam, śevṛdham, mayaḥ, sugmyam, sudinam, śūṣam, śunam, śagmama, bheṣajam, jalāṣam, syonam, sumnam, śevam, śivam, śam, kat iti viṁśatiḥ sukhanāmāni |

Twenty names for happiness, comfort, ease: śimbātā, śatarā, śātapantā, śilguḥ, syūmakam, śevṛdham, mayaḥ, sugmyam, sudinam, śūṣam, śunam, śagmama, bheṣajam, jalāṣam, syonam, sumnam, śevam, śivam, śam, kat.

Verse 3.7

निर्णिक्, वव्रिः, वर्पः, वपुः, अमतिः, अप्सः, प्सुः, अप्नः, पिष्टम, पेशः, कृशनम्, मरुत्, अर्जुनम्, ताम्रम्, अरुषम्, शष्यम् इति षोडश रूपनामानि ।

nirṇik, vavriḥ, varpaḥ, vapuḥ, amatiḥ, apsaḥ, psuḥ, apnaḥ, piṣṭama, peśaḥ, kṛśanam, marut, arjunam, tāmram, aruṣam, śaṣyam iti ṣoḍaśa rūpanāmāni |

Sixteen names for form, beauty, appearance: nirṇik, vavriḥ, varpaḥ, vapuḥ, amatiḥ, apsaḥ, psuḥ, apnaḥ, piṣṭama, peśaḥ, kṛśanam, marut, arjunam, tāmram, aruṣam, śaṣyam.

Verse 3.8

अस्रेमा, अनेमा, अनेद्यः, अनवद्यः, अनभिशस्त्यः, उक्थ्यः, सुनीथः, पाकः, वामः, वयुनम् इति दश प्रशस्यनामानि ।

asremā, anemā, anedyaḥ, anavadyaḥ, anabhiśastyaḥ, ukthyaḥ, sunīthaḥ, pākaḥ, vāmaḥ, vayunam iti daśa praśasyanāmāni |

Ten names for praiseworthy, excellent: asremā, anemā, anedyaḥ, anavadyaḥ, anabhiśastyaḥ, ukthyaḥ, sunīthaḥ, pākaḥ, vāmaḥ, vayunam.

Verse 3.9

केतुः, केतः, चेतः, चित्तम्, क्रतुः, असुः, धीः, शची, माया, वयुनम्, अभिख्या इति एकादश प्रज्ञानामानि ।

ketuḥ, ketaḥ, cetaḥ, cittam, kratuḥ, asuḥ, dhīḥ, śacī, māyā, vayunam, abhikhyā iti ekādaśa prajñānāmāni |

Eleven names for wisdom, intelligence, insight: ketuḥ, ketaḥ, cetaḥ, cittam, kratuḥ, asuḥ, dhīḥ, śacī, māyā, vayunam, abhikhyā.

Verse 3.10

बट्, श्रत्, सत्रा, अद्धा, इत्था, ऋतम् इति षट् सत्यनामानि ।

baṭ, śrat, satrā, addhā, itthā, ṛtam iti ṣaṭ satyanāmāni |

Six names for truth: baṭ, śrat, satrā, addhā, itthā, ṛtam.

Verse 3.11

चिक्यत्, चाकनत्, अचक्ष्म, चष्ते, वि चष्ते, विचर्षणिः, विश्वचर्षणिः, अवचाकशत् इति अष्टौ पश्यतिकर्माणः ।

cikyat, cākanat, acakṣma, caṣte, vi caṣte, vicarṣaṇiḥ, viśvacarṣaṇiḥ, avacākaśat iti aṣṭau paśyatikarmāṇaḥ |

Eight verb-forms meaning "to see": cikyat, cākanat, acakṣma, caṣte, vi caṣte, vicarṣaṇiḥ, viśvacarṣaṇiḥ, avacākaśat.

Verse 3.12

हिकम्, नुकम्, सुकम्, आहिकम्, आकीम्, नकिः, माकिः, नकीम्, आकृतम् इति नव उत्तराणि पदानि ।

hikam, nukam, sukam, āhikam, ākīm, nakiḥ, mākiḥ, nakīm, ākṛtam iti nava uttarāṇi padāni |

Nine miscellaneous indeclinable particles, appended for the completeness of the word-index: hikam, nukam, sukam, āhikam, ākīm, nakiḥ, mākiḥ, nakīm, ākṛtam.

Verse 3.13

इदम् इव, इदम् यथा, अग्निः न ये, चतुरः चित् ददमानात्, ब्राह्मणाः व्रतचारिणः, वृक्षस्य नु ते पुरुहूत वयाः, जारः आ भगम्, मेषः भूतः अभि यन् अयः, तद्रूपः, तद्वर्णह्, तद्वत्, तथा इति द्वादश उपमावाचकानि पदानि ।

idam iva, idam yathā, agniḥ na ye, caturaḥ cit dadamānāt, brāhmaṇāḥ vratacāriṇaḥ, vṛkṣasya nu te puruhūta vayāḥ, jāraḥ ā bhagam, meṣaḥ bhūtaḥ abhi yan ayaḥ, tadrūpaḥ, tadvarṇah, tadvat, tathā iti dvādaśa upamāvācakāni padāni |

Twelve words and example phrases expressing comparison (upamā, "like, as"): idam iva, idam yathā, agniḥ na ye, caturaḥ cit dadamānāt, brāhmaṇāḥ vratacāriṇaḥ, vṛkṣasya nu te puruhūta vayāḥ, jāraḥ ā bhagam, meṣaḥ bhūtaḥ abhi yan ayaḥ, tadrūpaḥ, tadvarṇah, tadvat, tathā.

Note: These are illustrative Vedic phrase-fragments (each showing a comparison-particle in use), not single synonym-words; the source gives no explicit count tag for this group.

Verse 3.14

अर्चति, गायति, रेभति, स्तोभति, गूर्धयत, गृणाति, जरते, ह्वयते, नदति, पृच्छति, रिहति, धमति, कृपायति, कृपण्यति, पनस्यति, पनायते, वल्गूयति, मन्दते, भन्दते, छन्दति, छदयते, शशमान, रञ्जयति, रजयति, शंसति, स्तौति, यौति, रौति, नौति, भनति, पणायति, पणते, सपति, पपृक्षाः, महयति, वाजयति, पूजयति, मन्यते, मदत, रसति, स्वरति, वेनति, मन्द्रयते, जल्पति इति चतुश्चत्वारिंशत् अर्चतिकर्माणः ।

arcati, gāyati, rebhati, stobhati, gūrdhayata, gṛṇāti, jarate, hvayate, nadati, pṛcchati, rihati, dhamati, kṛpāyati, kṛpaṇyati, panasyati, panāyate, valgūyati, mandate, bhandate, chandati, chadayate, śaśamāna, rañjayati, rajayati, śaṁsati, stauti, yauti, rauti, nauti, bhanati, paṇāyati, paṇate, sapati, papṛkṣāḥ, mahayati, vājayati, pūjayati, manyate, madata, rasati, svarati, venati, mandrayate, jalpati iti catuścatvāriṁśat arcatikarmāṇaḥ |

Forty-four verb-forms meaning "to praise, to celebrate in song": arcati, gāyati, rebhati, stobhati, gūrdhayata, gṛṇāti, jarate, hvayate, nadati, pṛcchati, rihati, dhamati, kṛpāyati, kṛpaṇyati, panasyati, panāyate, valgūyati, mandate, bhandate, chandati, chadayate, śaśamāna, rañjayati, rajayati, śaṁsati, stauti, yauti, rauti, nauti, bhanati, paṇāyati, paṇate, sapati, papṛkṣāḥ, mahayati, vājayati, pūjayati, manyate, madata, rasati, svarati, venati, mandrayate, jalpati.

Verse 3.15

विप्रः, विग्रः, गृत्सः, धीरः, वेनः, वेधाः, कण्वः, ऋभुः, नवेदाः, कविः, मनीषी, मन्धाता, विधात, विपः, मनश्चित्, विपश्चित्, विपन्यवः, आकेनिपः, उशिजः, कीस्तासः, अद्धातयः, मतयः, मतुथाः, मेधाविनः इति चतुर्विंशतिः मेधाविनामानि ।

vipraḥ, vigraḥ, gṛtsaḥ, dhīraḥ, venaḥ, vedhāḥ, kaṇvaḥ, ṛbhuḥ, navedāḥ, kaviḥ, manīṣī, mandhātā, vidhāta, vipaḥ, manaścit, vipaścit, vipanyavaḥ, ākenipaḥ, uśijaḥ, kīstāsaḥ, addhātayaḥ, matayaḥ, matuthāḥ, medhāvinaḥ iti caturviṁśatiḥ medhāvināmāni |

Twenty-four names for the wise, the inspired sage (medhāvin): vipraḥ, vigraḥ, gṛtsaḥ, dhīraḥ, venaḥ, vedhāḥ, kaṇvaḥ, ṛbhuḥ, navedāḥ, kaviḥ, manīṣī, mandhātā, vidhāta, vipaḥ, manaścit, vipaścit, vipanyavaḥ, ākenipaḥ, uśijaḥ, kīstāsaḥ, addhātayaḥ, matayaḥ, matuthāḥ, medhāvinaḥ.

Verse 3.16

रेभः, जरिता, कारुः, नदः, स्तामुः, कीरि, गौः, सूरिः, नादः, छन्दः, स्तुप्, रुद्रः, कृपण्युः इति त्रयोदश स्तोतृनामानि ।

rebhaḥ, jaritā, kāruḥ, nadaḥ, stāmuḥ, kīri, gauḥ, sūriḥ, nādaḥ, chandaḥ, stup, rudraḥ, kṛpaṇyuḥ iti trayodaśa stotṛnāmāni |

Thirteen names for the reciter of praise (stotṛ): rebhaḥ, jaritā, kāruḥ, nadaḥ, stāmuḥ, kīri, gauḥ, sūriḥ, nādaḥ, chandaḥ, stup, rudraḥ, kṛpaṇyuḥ.

Verse 3.17

यज्ञः, वेनः, अध्वरः, मेधः, विदथः, नार्यः, सवनम्, होत्रा, इष्टिः, देवताता, मखः, विष्णुः, इन्दुः, प्रजापतिः, घर्मः इति पञ्चदश यज्ञनामानि ।

yajñaḥ, venaḥ, adhvaraḥ, medhaḥ, vidathaḥ, nāryaḥ, savanam, hotrā, iṣṭiḥ, devatātā, makhaḥ, viṣṇuḥ, induḥ, prajāpatiḥ, gharmaḥ iti pañcadaśa yajñanāmāni |

Fifteen names for sacrifice (yajña): yajñaḥ, venaḥ, adhvaraḥ, medhaḥ, vidathaḥ, nāryaḥ, savanam, hotrā, iṣṭiḥ, devatātā, makhaḥ, viṣṇuḥ, induḥ, prajāpatiḥ, gharmaḥ.

Verse 3.18

भरताः, कुरवः, वाघतः, वृक्तबर्हिषः, यतस्रुचः, मरुतः, सबाधः, देवयवः इति अष्टौ ऋत्विङ्नामानि ।

bharatāḥ, kuravaḥ, vāghataḥ, vṛktabarhiṣaḥ, yatasrucaḥ, marutaḥ, sabādhaḥ, devayavaḥ iti aṣṭau ṛtviṅnāmāni |

Eight names for the officiating priest (ṛtvij): bharatāḥ, kuravaḥ, vāghataḥ, vṛktabarhiṣaḥ, yatasrucaḥ, marutaḥ, sabādhaḥ, devayavaḥ.

Verse 3.19

ईमहे, यामि, मन्महे, दद्धि, शग्धि, पूर्धि, मिमिढ्ढि, मिमीहि, रिरिढ्ढ, रिरीहि, पीपरत्, यन्तारः, यन्धि, इषुध्यति, मदेमहि, मनामहे, मायते इति सप्तदश याच्ञाकर्माणः ।

īmahe, yāmi, manmahe, daddhi, śagdhi, pūrdhi, mimiḍhḍhi, mimīhi, ririḍhḍha, rirīhi, pīparat, yantāraḥ, yandhi, iṣudhyati, mademahi, manāmahe, māyate iti saptadaśa yācñākarmāṇaḥ |

Seventeen verb-forms meaning "to ask, to request": īmahe, yāmi, manmahe, daddhi, śagdhi, pūrdhi, mimiḍhḍhi, mimīhi, ririḍhḍha, rirīhi, pīparat, yantāraḥ, yandhi, iṣudhyati, mademahi, manāmahe, māyate.

Verse 3.20

दाति, दाशति, दासति, राति, रासति, पृणक्षि, पृणाति, शिक्षति, तुञ्जत, मंहते इति दश दानकर्माणः ।

dāti, dāśati, dāsati, rāti, rāsati, pṛṇakṣi, pṛṇāti, śikṣati, tuñjata, maṁhate iti daśa dānakarmāṇaḥ |

Ten verb-forms meaning "to give": dāti, dāśati, dāsati, rāti, rāsati, pṛṇakṣi, pṛṇāti, śikṣati, tuñjata, maṁhate.

Verse 3.21

परि स्व्रव, पवस्व, अभ्यर्ष, आशिषः इति चत्वारि अध्येषणाकर्माणः ।

pari svrava, pavasva, abhyarṣa, āśiṣaḥ iti catvāri adhyeṣaṇākarmāṇaḥ |

Four verb-forms meaning "to invoke, to urge on": pari svrava, pavasva, abhyarṣa, āśiṣaḥ.

Verse 3.22

स्वपिति, सस्ति इति द्वौ स्वपितिकर्माणि ।

svapiti, sasti iti dvau svapitikarmāṇi |

Two verb-forms meaning "to sleep": svapiti, sasti.

Verse 3.23

कूपः, कातुः, कर्तः, वव्रः, काटः, खातः, अवतः, क्रिविः, सूदः, उत्सः, ऋश्यदात, कारोतरात्, कुशयः, केवटः इति चतुर्दश कूपनामानि ।

kūpaḥ, kātuḥ, kartaḥ, vavraḥ, kāṭaḥ, khātaḥ, avataḥ, kriviḥ, sūdaḥ, utsaḥ, ṛśyadāta, kārotarāt, kuśayaḥ, kevaṭaḥ iti caturdaśa kūpanāmāni |

Fourteen names for the well (kūpa): kūpaḥ, kātuḥ, kartaḥ, vavraḥ, kāṭaḥ, khātaḥ, avataḥ, kriviḥ, sūdaḥ, utsaḥ, ṛśyadāta, kārotarāt, kuśayaḥ, kevaṭaḥ.

Verse 3.24

तृपुः, तक्वा, रिभ्वा, रिपुः, रिक्वा, रिहायाः, तायुः, तस्करः, वनर्गुः, हुरश्चित्, मुषीवान्, मलिम्लुचः, अघशंस, वृकः इति चतुर्दश स्तेननामानि ।

tṛpuḥ, takvā, ribhvā, ripuḥ, rikvā, rihāyāḥ, tāyuḥ, taskaraḥ, vanarguḥ, huraścit, muṣīvān, malimlucaḥ, aghaśaṁsa, vṛkaḥ iti caturdaśa stenanāmāni |

Fourteen names for the thief: tṛpuḥ, takvā, ribhvā, ripuḥ, rikvā, rihāyāḥ, tāyuḥ, taskaraḥ, vanarguḥ, huraścit, muṣīvān, malimlucaḥ, aghaśaṁsa, vṛkaḥ.

Verse 3.25

निण्यम्, सस्वः, सनुतः, हिरुक्, प्रतीच्यम्, अपीच्यम् इति षट् निर्णीतान्तर्हितनामधेयानि ।

niṇyam, sasvaḥ, sanutaḥ, hiruk, pratīcyam, apīcyam iti ṣaṭ nirṇītāntarhitanāmadheyāni |

Six names for the hidden, the concealed: niṇyam, sasvaḥ, sanutaḥ, hiruk, pratīcyam, apīcyam.

Verse 3.26

आके, पराके, पराचइः, आरे, परावतः इति पञ्च दूरनामानि ।

āke, parāke, parācaiḥ, āre, parāvataḥ iti pañca dūranāmāni |

Five names for far, distant: āke, parāke, parācaiḥ, āre, parāvataḥ.

Verse 3.27

प्रत्नम्, प्रदिवः, प्रवयाः, सनेम, पूर्व्यम्, अह्नाय इति षट् पुराणनामानि ।

pratnam, pradivaḥ, pravayāḥ, sanema, pūrvyam, ahnāya iti ṣaṭ purāṇanāmāni |

Six names for ancient, of old: pratnam, pradivaḥ, pravayāḥ, sanema, pūrvyam, ahnāya.

Verse 3.28

नवम्, नूत्नम्, नूतनम्, नव्यम्, इदा, इदानीम् इति षट् नवनामानि ।

navam, nūtnam, nūtanam, navyam, idā, idānīm iti ṣaṭ navanāmāni |

Six names for new: navam, nūtnam, nūtanam, navyam, idā, idānīm.

Verse 3.29

प्रपित्वे, अभीके, दभ्रम्, अर्भकम्, तिरः, सतः, त्वः, नेमः, ऋक्षाः, स्तृभिः, वभ्रीभिः, उपजिह्विका, ऊर्दरम्, कृदरम्, रम्भः, पिनाकम्, मेना, ग्नाः, शेपः, वैतसः, अया, एना, सिषक्तु, सचते, भ्यसते, रेजते इति षड्विंशतिः द्विषः उत्तराणि नामानि ।

prapitve, abhīke, dabhram, arbhakam, tiraḥ, sataḥ, tvaḥ, nemaḥ, ṛkṣāḥ, stṛbhiḥ, vabhrībhiḥ, upajihvikā, ūrdaram, kṛdaram, rambhaḥ, pinākam, menā, gnāḥ, śepaḥ, vaitasaḥ, ayā, enā, siṣaktu, sacate, bhyasate, rejate iti ṣaḍviṁśatiḥ dviṣaḥ uttarāṇi nāmāni |

Twenty-six words the text glosses under "dviṣaḥ" (of the hostile one / enemy): prapitve, abhīke, dabhram, arbhakam, tiraḥ, sataḥ, tvaḥ, nemaḥ, ṛkṣāḥ, stṛbhiḥ, vabhrībhiḥ, upajihvikā, ūrdaram, kṛdaram, rambhaḥ, pinākam, menā, gnāḥ, śepaḥ, vaitasaḥ, ayā, enā, siṣaktu, sacate, bhyasate, rejate. The common thread linking every item in this list is not fully certain from the bare Nighantu entry alone.

Note: The category noun (dviṣaḥ) is grammatically clear, but several listed items do not obviously mean "enemy" or "hostility"; Yaska's Nirukta or a fuller commentary would be needed to confirm the intended sense of the full set.

Verse 3.30

स्वधे, पुरन्धी, धिषणे, रोदसी, क्षोणी, अम्भसी, नभसी, रजसी, सदसी, सद्मनी, घृतवती, बहुले, गभीरे, गम्भीरे, ओण्यउ, चम्वउ, पार्श्व, मही, उर्वी, पृथ्वी, अदिती, अही, दूरे अन्ते, अपारे अपारे इति चतुर्विंशतिः द्यावापृथिवीनामधेयानि ।

svadhe, purandhī, dhiṣaṇe, rodasī, kṣoṇī, ambhasī, nabhasī, rajasī, sadasī, sadmanī, ghṛtavatī, bahule, gabhīre, gambhīre, oṇyau, camvau, pārśva, mahī, urvī, pṛthvī, aditī, ahī, dūre ante, apāre apāre iti caturviṁśatiḥ dyāvāpṛthivīnāmadheyāni |

Twenty-four names for Heaven-and-Earth (Dyāvāpṛthivī), the divine dual pair: svadhe, purandhī, dhiṣaṇe, rodasī, kṣoṇī, ambhasī, nabhasī, rajasī, sadasī, sadmanī, ghṛtavatī, bahule, gabhīre, gambhīre, oṇyau, camvau, pārśva, mahī, urvī, pṛthvī, aditī, ahī, dūre ante, apāre apāre.

Adhyaya 4

Verse 4.1

जहा, निधा, शिताम, मेहना, दमूनाः, मूषः, इषिरेण, कुरुतन, जठरे, तितौ, शिप्रे, मध्या, मन्दू, ईर्मान्तासः, कायमानः, लोधम्, शीरम्, विद्रधे, द्रुपदे, तुग्वनि, नंसन्ते, नसन्त, आहनसः, अद्मसत्, इष्मिणः, वाहः, परितक्म्या, सुविते, दयते, नूचित्, नूच, दावने, अकूपारस्य, शिशीते, सुतुकः, सुप्रायणाः, अप्रायुवः, च्यवनः, रजः, हरः, जुहुरे, व्यन्तः, क्राणाः, वाशी, विषुणः, जामिः, पिता, शंयो, अदितिः, एरिरे, जसुरिः, जरते, मन्दिने, गौः, गातुः, दंसयः, तूताव, चयसे, वियुत, ऋधक्, अस्याः, अस्य इति द्विषष्टिः पदानि ।

jahā, nidhā, śitāma, mehanā, damūnāḥ, mūṣaḥ, iṣireṇa, kurutana, jaṭhare, titau, śipre, madhyā, mandū, īrmāntāsaḥ, kāyamānaḥ, lodham, śīram, vidradhe, drupade, tugvani, naṁsante, nasanta, āhanasaḥ, admasat, iṣmiṇaḥ, vāhaḥ, paritakmyā, suvite, dayate, nūcit, nūca, dāvane, akūpārasya, śiśīte, sutukaḥ, suprāyaṇāḥ, aprāyuvaḥ, cyavanaḥ, rajaḥ, haraḥ, juhure, vyantaḥ, krāṇāḥ, vāśī, viṣuṇaḥ, jāmiḥ, pitā, śaṁyo, aditiḥ, erire, jasuriḥ, jarate, mandine, gauḥ, gātuḥ, daṁsayaḥ, tūtāva, cayase, viyuta, ṛdhak, asyāḥ, asya iti dviṣaṣṭiḥ padāni |

Sixty-two individually rare or ambiguous Vedic words from the Naigama section (adhyaya 4), catalogued here without a shared semantic category: jahā, nidhā, śitāma, mehanā, damūnāḥ, mūṣaḥ, iṣireṇa, kurutana, jaṭhare, titau, śipre, madhyā, mandū, īrmāntāsaḥ, kāyamānaḥ, lodham, śīram, vidradhe, drupade, tugvani, naṁsante, nasanta, āhanasaḥ, admasat, iṣmiṇaḥ, vāhaḥ, paritakmyā, suvite, dayate, nūcit, nūca, dāvane, akūpārasya, śiśīte, sutukaḥ, suprāyaṇāḥ, aprāyuvaḥ, cyavanaḥ, rajaḥ, haraḥ, juhure, vyantaḥ, krāṇāḥ, vāśī, viṣuṇaḥ, jāmiḥ, pitā, śaṁyo, aditiḥ, erire, jasuriḥ, jarate, mandine, gauḥ, gātuḥ, daṁsayaḥ, tūtāva, cayase, viyuta, ṛdhak, asyāḥ, asya. Their precise senses are the subject of Yaska's Nirukta and later commentary, not resolved individually in this catalogue.

Note: Naigama (adhyaya 4) lists words that occur rarely or ambiguously in the Veda; the Nighantu itself does not gloss their individual meanings — that is Nirukta's task. No per-word English gloss is therefore offered, only the transliterated catalogue.

Verse 4.2

सस्निम्, वाहिष्ठः, दूतः, वावशानः, वार्यम्, अन्धः, असश्चन्ती, वनुष्यति, तरुष्यति, भन्दनाः, आहनः, नदः, सोमः अक्षाः, श्वात्रम, ऊतिः, हासमाने, पड्भिः, ससम्, द्विता, व्राः, वराहः, स्वसराणि, शर्याः, अर्कः, पविः, वक्षः, धन्व, सिनम्, इत्था, सचा, चित, आ, द्युम्नम्, पवित्रम्, तोदः, स्वञ्चाः, शिपिविष्टः, विष्णुः, आघृणिः, पृथुज्रयाः, अथर्युम्, काणुका, अध्रिगुः, आङ्गूषः, आपान्तमन्युः, श्मशा, उर्वशी, वयुनम, वाजपस्त्यम्, वाजगन्ध्यम्, गध्यम्, गधिता, कौरयाणः, तौरयाणः, अह्रयाणः, हरयाणः, आरितः, व्रन्दी, निष्षपी, तूर्णाशम्, क्षुम्पम्, निचुम्पुणः, पदिम्, पादुः, वृकः, जोषवाकम्, कृत्तिः, श्वघ्नी, समस्य, कुटस्य, चर्षणिः, शम्बः, केपयः, तूतुमाकृषे, अंसत्रम्, काकुदम्, बीरिटे, अच्छ, परि, ईम्, सीम्, एनम, एनाम्, सृणिः इति चतुरशीतिः पदानि ।

sasnim, vāhiṣṭhaḥ, dūtaḥ, vāvaśānaḥ, vāryam, andhaḥ, asaścantī, vanuṣyati, taruṣyati, bhandanāḥ, āhanaḥ, nadaḥ, somaḥ akṣāḥ, śvātrama, ūtiḥ, hāsamāne, paḍbhiḥ, sasam, dvitā, vrāḥ, varāhaḥ, svasarāṇi, śaryāḥ, arkaḥ, paviḥ, vakṣaḥ, dhanva, sinam, itthā, sacā, cita, ā, dyumnam, pavitram, todaḥ, svañcāḥ, śipiviṣṭaḥ, viṣṇuḥ, āghṛṇiḥ, pṛthujrayāḥ, atharyum, kāṇukā, adhriguḥ, āṅgūṣaḥ, āpāntamanyuḥ, śmaśā, urvaśī, vayunama, vājapastyam, vājagandhyam, gadhyam, gadhitā, kaurayāṇaḥ, taurayāṇaḥ, ahrayāṇaḥ, harayāṇaḥ, āritaḥ, vrandī, niṣṣapī, tūrṇāśam, kṣumpam, nicumpuṇaḥ, padim, pāduḥ, vṛkaḥ, joṣavākam, kṛttiḥ, śvaghnī, samasya, kuṭasya, carṣaṇiḥ, śambaḥ, kepayaḥ, tūtumākṛṣe, aṁsatram, kākudam, bīriṭe, accha, pari, īm, sīm, enama, enām, sṛṇiḥ iti caturaśītiḥ padāni |

Eighty-four individually rare or ambiguous Vedic words from the Naigama section (adhyaya 4), catalogued here without a shared semantic category: sasnim, vāhiṣṭhaḥ, dūtaḥ, vāvaśānaḥ, vāryam, andhaḥ, asaścantī, vanuṣyati, taruṣyati, bhandanāḥ, āhanaḥ, nadaḥ, somaḥ akṣāḥ, śvātrama, ūtiḥ, hāsamāne, paḍbhiḥ, sasam, dvitā, vrāḥ, varāhaḥ, svasarāṇi, śaryāḥ, arkaḥ, paviḥ, vakṣaḥ, dhanva, sinam, itthā, sacā, cita, ā, dyumnam, pavitram, todaḥ, svañcāḥ, śipiviṣṭaḥ, viṣṇuḥ, āghṛṇiḥ, pṛthujrayāḥ, atharyum, kāṇukā, adhriguḥ, āṅgūṣaḥ, āpāntamanyuḥ, śmaśā, urvaśī, vayunama, vājapastyam, vājagandhyam, gadhyam, gadhitā, kaurayāṇaḥ, taurayāṇaḥ, ahrayāṇaḥ, harayāṇaḥ, āritaḥ, vrandī, niṣṣapī, tūrṇāśam, kṣumpam, nicumpuṇaḥ, padim, pāduḥ, vṛkaḥ, joṣavākam, kṛttiḥ, śvaghnī, samasya, kuṭasya, carṣaṇiḥ, śambaḥ, kepayaḥ, tūtumākṛṣe, aṁsatram, kākudam, bīriṭe, accha, pari, īm, sīm, enama, enām, sṛṇiḥ. Their precise senses are the subject of Yaska's Nirukta and later commentary, not resolved individually in this catalogue.

Note: Naigama (adhyaya 4) lists words that occur rarely or ambiguously in the Veda; the Nighantu itself does not gloss their individual meanings — that is Nirukta's task. No per-word English gloss is therefore offered, only the transliterated catalogue.

Verse 4.3

आशुशुक्षणिः, आशाभ्यः, काशिः, कुणारुम्, अलातृणः, सललूकम्, कत्पयम्, विस्रुहः, वीरुधः, नक्षद्दाभम्, अस्कृधोयुः, निशृम्भाः, बृबदुक्थम्, ऋदूदरः, ऋदूपे, पुलुकामः, असिन्वती, कपना, भाऋजीकः, रुजानाः, जूर्णिः, ओमना, उपलप्रक्षिणी, उपसि, प्रकलवित्, अभ्यर्धयज्वा, ईक्षे, क्षोणस्य, अस्मे, पाथः, सवीमनि, सप्रथाः, विदथान, श्रायन्तः, आशीः, अजीगः, अमूरः, शशमानः, देवः देवाच्या कृपा, विजामातुः, ओमासः, सोमानम्, अनवायम्, किमीदिने, अमवान्, अमीवा, दुरितम्, अप्वा, अमतिः, श्रुष्ट, पुरन्धिः, रुशत्, रिशादसः, सुदत्रः, आनुषक्, तुर्वणिः, गिर्वणसे, असूर्त्ते सूर्त्ते, अम्यक्, यादृश्मिन्, जारयायि, अग्रिया, चनः, पचता, शुरुधः, अमिनः, जज्झती, अप्रतिष्कुतः, शाशदानः, सृप्रः, सुशिप्रः, शिप्रे, रंसु, द्विबर्हाः, अक्रः, उराणः, स्तियानाम्, स्तिपाः, जबारु, जरूथम्, कुलिशाः, तुञ्जः, बर्हणा, ततनुष्टिम, इलीबिशः, कियेधाः, भृमिः, विष्पितः, तुरीपम्, रास्पिनः, ऋञ्जतिः, ऋजुनीती, प्रतद्वसू, हिनोत, चोष्कूयमाणः, चोष्कूयते, सुमत्, दिविष्टिषु, दूतः, जिन्वति, अमत्र, ऋचीषमः, अनर्शरातिम्, अनर्वा, असामि, गल्दया, जळहवः, बकुरः, बेकनाटान्, अभिधेतन, अंहुर, बतः, बाताप्यम्, चाकन्, रथर्यति, असक्राम्, आधवः, अनवब्रव, सदान्वे, शिरिम्बिठः, पराशरः, क्रिविर्दती, करूलती, दनः, शरारुः, इदंयु, कीकटेषु, बुन्दः, वृन्दम्, किः, उल्बम्, ऋबीसम्, ऋबीसम् इति त्रयस्त्रिंशदधिकशतम् पदानि ।

āśuśukṣaṇiḥ, āśābhyaḥ, kāśiḥ, kuṇārum, alātṛṇaḥ, salalūkam, katpayam, visruhaḥ, vīrudhaḥ, nakṣaddābham, askṛdhoyuḥ, niśṛmbhāḥ, bṛbaduktham, ṛdūdaraḥ, ṛdūpe, pulukāmaḥ, asinvatī, kapanā, bhāṛjīkaḥ, rujānāḥ, jūrṇiḥ, omanā, upalaprakṣiṇī, upasi, prakalavit, abhyardhayajvā, īkṣe, kṣoṇasya, asme, pāthaḥ, savīmani, saprathāḥ, vidathāna, śrāyantaḥ, āśīḥ, ajīgaḥ, amūraḥ, śaśamānaḥ, devaḥ devācyā kṛpā, vijāmātuḥ, omāsaḥ, somānam, anavāyam, kimīdine, amavān, amīvā, duritam, apvā, amatiḥ, śruṣṭa, purandhiḥ, ruśat, riśādasaḥ, sudatraḥ, ānuṣak, turvaṇiḥ, girvaṇase, asūrtte sūrtte, amyak, yādṛśmin, jārayāyi, agriyā, canaḥ, pacatā, śurudhaḥ, aminaḥ, jajjhatī, apratiṣkutaḥ, śāśadānaḥ, sṛpraḥ, suśipraḥ, śipre, raṁsu, dvibarhāḥ, akraḥ, urāṇaḥ, stiyānām, stipāḥ, jabāru, jarūtham, kuliśāḥ, tuñjaḥ, barhaṇā, tatanuṣṭima, ilībiśaḥ, kiyedhāḥ, bhṛmiḥ, viṣpitaḥ, turīpam, rāspinaḥ, ṛñjatiḥ, ṛjunītī, pratadvasū, hinota, coṣkūyamāṇaḥ, coṣkūyate, sumat, diviṣṭiṣu, dūtaḥ, jinvati, amatra, ṛcīṣamaḥ, anarśarātim, anarvā, asāmi, galdayā, jaḷahavaḥ, bakuraḥ, bekanāṭān, abhidhetana, aṁhura, bataḥ, bātāpyam, cākan, ratharyati, asakrām, ādhavaḥ, anavabrava, sadānve, śirimbiṭhaḥ, parāśaraḥ, krivirdatī, karūlatī, danaḥ, śarāruḥ, idaṁyu, kīkaṭeṣu, bundaḥ, vṛndam, kiḥ, ulbam, ṛbīsam, ṛbīsam iti trayastriṁśadadhikaśatam padāni |

One hundred thirty-three individually rare or ambiguous Vedic words from the Naigama section (adhyaya 4), catalogued here without a shared semantic category: āśuśukṣaṇiḥ, āśābhyaḥ, kāśiḥ, kuṇārum, alātṛṇaḥ, salalūkam, katpayam, visruhaḥ, vīrudhaḥ, nakṣaddābham, askṛdhoyuḥ, niśṛmbhāḥ, bṛbaduktham, ṛdūdaraḥ, ṛdūpe, pulukāmaḥ, asinvatī, kapanā, bhāṛjīkaḥ, rujānāḥ, jūrṇiḥ, omanā, upalaprakṣiṇī, upasi, prakalavit, abhyardhayajvā, īkṣe, kṣoṇasya, asme, pāthaḥ, savīmani, saprathāḥ, vidathāna, śrāyantaḥ, āśīḥ, ajīgaḥ, amūraḥ, śaśamānaḥ, devaḥ devācyā kṛpā, vijāmātuḥ, omāsaḥ, somānam, anavāyam, kimīdine, amavān, amīvā, duritam, apvā, amatiḥ, śruṣṭa, purandhiḥ, ruśat, riśādasaḥ, sudatraḥ, ānuṣak, turvaṇiḥ, girvaṇase, asūrtte sūrtte, amyak, yādṛśmin, jārayāyi, agriyā, canaḥ, pacatā, śurudhaḥ, aminaḥ, jajjhatī, apratiṣkutaḥ, śāśadānaḥ, sṛpraḥ, suśipraḥ, śipre, raṁsu, dvibarhāḥ, akraḥ, urāṇaḥ, stiyānām, stipāḥ, jabāru, jarūtham, kuliśāḥ, tuñjaḥ, barhaṇā, tatanuṣṭima, ilībiśaḥ, kiyedhāḥ, bhṛmiḥ, viṣpitaḥ, turīpam, rāspinaḥ, ṛñjatiḥ, ṛjunītī, pratadvasū, hinota, coṣkūyamāṇaḥ, coṣkūyate, sumat, diviṣṭiṣu, dūtaḥ, jinvati, amatra, ṛcīṣamaḥ, anarśarātim, anarvā, asāmi, galdayā, jaḷahavaḥ, bakuraḥ, bekanāṭān, abhidhetana, aṁhura, bataḥ, bātāpyam, cākan, ratharyati, asakrām, ādhavaḥ, anavabrava, sadānve, śirimbiṭhaḥ, parāśaraḥ, krivirdatī, karūlatī, danaḥ, śarāruḥ, idaṁyu, kīkaṭeṣu, bundaḥ, vṛndam, kiḥ, ulbam, ṛbīsam, ṛbīsam. Their precise senses are the subject of Yaska's Nirukta and later commentary, not resolved individually in this catalogue.

Note: Naigama (adhyaya 4) lists words that occur rarely or ambiguously in the Veda; the Nighantu itself does not gloss their individual meanings — that is Nirukta's task. No per-word English gloss is therefore offered, only the transliterated catalogue.

Adhyaya 5

Verse 5.1

अग्निः, जातवेदाः, वैश्वानरः इति त्रीणि पदानि ।

agniḥ, jātavedāḥ, vaiśvānaraḥ iti trīṇi padāni |

Three names, here identifying Agni, the fire-deity: agniḥ, jātavedāḥ, vaiśvānaraḥ.

Verse 5.2

द्रविणोदाः, इध्मः, तनूनपात्, नराशंसः, इळ, बर्हिः, द्वारः, उषासानक्ता, देव्या होतारा, तिस्रः देवीः, त्वष्टा, वनस्पतिः, स्वाहाकृतयः इति त्रयोदश पदानि ।

draviṇodāḥ, idhmaḥ, tanūnapāt, narāśaṁsaḥ, iḷa, barhiḥ, dvāraḥ, uṣāsānaktā, devyā hotārā, tisraḥ devīḥ, tvaṣṭā, vanaspatiḥ, svāhākṛtayaḥ iti trayodaśa padāni |

Thirteen names, here identifying the Āprī deities invoked in the fire-kindling rite: draviṇodāḥ, idhmaḥ, tanūnapāt, narāśaṁsaḥ, iḷa, barhiḥ, dvāraḥ, uṣāsānaktā, devyā hotārā, tisraḥ devīḥ, tvaṣṭā, vanaspatiḥ, svāhākṛtayaḥ.

Verse 5.3

अश्वः, शकुनिः, मण्डूकाः, अक्षाः, ग्रावाणः, नाराशंस, रथः, दुन्दुभिः, इषुधिः, हस्तघ्नः, अभीशवः, धनुः, ज्या, इषुः, अश्वाजनी, उलूखलम, वृषभः, द्रुघणः, पितुः, नद्यः, आपः, ओषधयः, रात्रिः, अरण्यानी, श्रद्धा, पृथिवी, अप्वा, अग्नायी, उलूखलमुसले, हविर्धाने, द्यावापृथिवी, विपाट्छुतुद्री, आर्त्नी, शुनासीरौ, देवी जोष्ट्री, देवी ऊर्जाहुती इति षट्त्रिंशत् पदानि ।

aśvaḥ, śakuniḥ, maṇḍūkāḥ, akṣāḥ, grāvāṇaḥ, nārāśaṁsa, rathaḥ, dundubhiḥ, iṣudhiḥ, hastaghnaḥ, abhīśavaḥ, dhanuḥ, jyā, iṣuḥ, aśvājanī, ulūkhalama, vṛṣabhaḥ, drughaṇaḥ, pituḥ, nadyaḥ, āpaḥ, oṣadhayaḥ, rātriḥ, araṇyānī, śraddhā, pṛthivī, apvā, agnāyī, ulūkhalamusale, havirdhāne, dyāvāpṛthivī, vipāṭchutudrī, ārtnī, śunāsīrau, devī joṣṭrī, devī ūrjāhutī iti ṣaṭtriṁśat padāni |

Thirty-six names, here identifying deified ritual objects, animals, rivers and earth-forms of the earthly tier: aśvaḥ, śakuniḥ, maṇḍūkāḥ, akṣāḥ, grāvāṇaḥ, nārāśaṁsa, rathaḥ, dundubhiḥ, iṣudhiḥ, hastaghnaḥ, abhīśavaḥ, dhanuḥ, jyā, iṣuḥ, aśvājanī, ulūkhalama, vṛṣabhaḥ, drughaṇaḥ, pituḥ, nadyaḥ, āpaḥ, oṣadhayaḥ, rātriḥ, araṇyānī, śraddhā, pṛthivī, apvā, agnāyī, ulūkhalamusale, havirdhāne, dyāvāpṛthivī, vipāṭchutudrī, ārtnī, śunāsīrau, devī joṣṭrī, devī ūrjāhutī.

Verse 5.4

वायुः, वरुणः, रुद्रः, इन्द्रः, पर्जन्यः, बृहस्पतिः, ब्रह्मणस्पतिः, क्षेत्रस्य पतिः, वास्तोष्पतिः, वाचस्पतिः, अपां नपात्, यमः, मित्रः, कः, सरस्वान्, विश्वकर्मा, तार्क्ष्यः, मन्युः, दधिक्राः, सविता, त्वष्टा, वातः, अग्निः, वेनः, असुनीतिः, ऋतः, इन्दुः, प्रजापतिः, अहिः, अहिर्बुध्न्यः, सुपर्ण, पुरूरवाः इति द्वात्रिंशत् पदानि ।

vāyuḥ, varuṇaḥ, rudraḥ, indraḥ, parjanyaḥ, bṛhaspatiḥ, brahmaṇaspatiḥ, kṣetrasya patiḥ, vāstoṣpatiḥ, vācaspatiḥ, apāṁ napāt, yamaḥ, mitraḥ, kaḥ, sarasvān, viśvakarmā, tārkṣyaḥ, manyuḥ, dadhikrāḥ, savitā, tvaṣṭā, vātaḥ, agniḥ, venaḥ, asunītiḥ, ṛtaḥ, induḥ, prajāpatiḥ, ahiḥ, ahirbudhnyaḥ, suparṇa, purūravāḥ iti dvātriṁśat padāni |

Thirty-two names, here identifying the deities of the middle region (antarikṣa): vāyuḥ, varuṇaḥ, rudraḥ, indraḥ, parjanyaḥ, bṛhaspatiḥ, brahmaṇaspatiḥ, kṣetrasya patiḥ, vāstoṣpatiḥ, vācaspatiḥ, apāṁ napāt, yamaḥ, mitraḥ, kaḥ, sarasvān, viśvakarmā, tārkṣyaḥ, manyuḥ, dadhikrāḥ, savitā, tvaṣṭā, vātaḥ, agniḥ, venaḥ, asunītiḥ, ṛtaḥ, induḥ, prajāpatiḥ, ahiḥ, ahirbudhnyaḥ, suparṇa, purūravāḥ.

Verse 5.5

श्येनः, सोमः, चन्द्रमाः, मृत्युः, विश्वानरः, धाता, विधाता, मरुतः, रुद्राः, ऋभवः, अङ्गिरसः, पितरः, अथर्वाणः, भृगवः, आप्त्याः, अदिति, सरमा, सरस्वती, वाक्, अनुमतिः, राका, सिनीवाली, कुहूः, यमी, उर्वशी, पृथिवी, इन्द्राणी, गौरी, गौः, धेनुः, अघ्न्या, पथ्य, स्वस्ति, उषाः, इळआ, रोदसी इति षट्त्रिंशत् पदानि ।

śyenaḥ, somaḥ, candramāḥ, mṛtyuḥ, viśvānaraḥ, dhātā, vidhātā, marutaḥ, rudrāḥ, ṛbhavaḥ, aṅgirasaḥ, pitaraḥ, atharvāṇaḥ, bhṛgavaḥ, āptyāḥ, aditi, saramā, sarasvatī, vāk, anumatiḥ, rākā, sinīvālī, kuhūḥ, yamī, urvaśī, pṛthivī, indrāṇī, gaurī, gauḥ, dhenuḥ, aghnyā, pathya, svasti, uṣāḥ, iḷaā, rodasī iti ṣaṭtriṁśat padāni |

Thirty-six names, here identifying deities and goddesses chiefly of the sky-region (dyuloka): śyenaḥ, somaḥ, candramāḥ, mṛtyuḥ, viśvānaraḥ, dhātā, vidhātā, marutaḥ, rudrāḥ, ṛbhavaḥ, aṅgirasaḥ, pitaraḥ, atharvāṇaḥ, bhṛgavaḥ, āptyāḥ, aditi, saramā, sarasvatī, vāk, anumatiḥ, rākā, sinīvālī, kuhūḥ, yamī, urvaśī, pṛthivī, indrāṇī, gaurī, gauḥ, dhenuḥ, aghnyā, pathya, svasti, uṣāḥ, iḷaā, rodasī.

Verse 5.6

अश्विनौ, उषाः, सूर्या, वृषाकपायी, सरण्यूः, त्वष्टा, सविता, भगः, सूर्यः, पूषा, विष्णुः, विश्वानरः, वरुणः, केश, केशिनः, वृषाकपिः, यमः, अजः एकपात्, पृथिवी, समुद्रः, अथर्वा, मनुः, दध्यङ्, आदित्याः, सप्तऋषयः, देवाः, विश्वेदेवाः, साध्याः, वसव, वाजिनः, देवपत्न्यः देवपत्न्यः इति एकत्रिंशत् पदानि ।

aśvinau, uṣāḥ, sūryā, vṛṣākapāyī, saraṇyūḥ, tvaṣṭā, savitā, bhagaḥ, sūryaḥ, pūṣā, viṣṇuḥ, viśvānaraḥ, varuṇaḥ, keśa, keśinaḥ, vṛṣākapiḥ, yamaḥ, ajaḥ ekapāt, pṛthivī, samudraḥ, atharvā, manuḥ, dadhyaṅ, ādityāḥ, saptaṛṣayaḥ, devāḥ, viśvedevāḥ, sādhyāḥ, vasava, vājinaḥ, devapatnyaḥ devapatnyaḥ iti ekatriṁśat padāni |

Thirty-one names, here identifying further sky-region deities, including the Aśvins and the Viśvedevāḥ: aśvinau, uṣāḥ, sūryā, vṛṣākapāyī, saraṇyūḥ, tvaṣṭā, savitā, bhagaḥ, sūryaḥ, pūṣā, viṣṇuḥ, viśvānaraḥ, varuṇaḥ, keśa, keśinaḥ, vṛṣākapiḥ, yamaḥ, ajaḥ ekapāt, pṛthivī, samudraḥ, atharvā, manuḥ, dadhyaṅ, ādityāḥ, saptaṛṣayaḥ, devāḥ, viśvedevāḥ, sādhyāḥ, vasava, vājinaḥ, devapatnyaḥ devapatnyaḥ.

Source

Sanskrit Wikisource, निघण्टुशास्त्रम् (5 adhyayas) — https://sa.wikisource.org/wiki/निघण्टुशास्त्रम् · CC BY-SA 4.0

Devanagari as published on Wikisource, ingested verbatim from the five adhyaya subpages (fetched via the MediaWiki API). A handful of evident transcription artefacts survive from the source (e.g. an occasional accidental word-doubling, a stray unmatched bracket, isolated OCR-looking spellings such as 'इळआ'); these are kept as published rather than silently corrected. Two groups (2.5 'aṅgulinamāni' and 2.7 'annanāmāni') were missing one word each from their own poem list that the source's own closing bracket names as belonging to the set — those words were restored from the bracket to match the source's own stated count. A stray, out-of-sequence duplicate word-list for 'arcatikarmāṇi' (marked with '*' and mislabelled in the source) appears after adhyaya 3, group 14; it is a scribal variant note, not part of the main 1..30 sequence, and was excluded to keep verse numbering clean. An appended English-language editorial note (quoting Louis Renou on the Vedic house, after adhyaya 3 group 4) is Wikisource apparatus, not Nighantu text, and was likewise excluded. Transliteration is machine-generated by a deterministic Devanagari→IAST mapping (anusvara rendered dot-above, ṁ).