Skip to main content
Stotram / Stotra

Shiva Bhujangam

शिव भुजङ्गम्

Shiva Bhujangam — Adi Shankaracharya’s flowing hymn to Lord Shiva in the graceful bhujanga metre. Recited for Shiva’s grace, protection, devotion, and liberation.

देवता: Shiva
10 श्लोक
Traditional / Attributed to Adi Shankaracharya
Mondays (Somvar) · Maha Shivratri

शिव भुजंगम् — आदि शंकराचार्य रचित भुजंग छंद में भगवान शिव की प्रवाहमयी स्तुति। शिव कृपा, रक्षा, भक्ति और मुक्ति के लिए पढ़ी जाती है।

stotram
Verse 1

गलद्दानगण्डं मिलद्भृङ्गषण्डं चलच्चारुशुण्डं जगत्त्राणशौण्डम्। कनद्दन्तकाण्डं विपद्भङ्गचण्डं शिवप्रेमपिण्डं भजे वक्रतुण्डम्॥१॥

galaddānagaṇḍaṃ miladbhṛṅgaṣaṇḍaṃ calaccāruśuṇḍaṃ jagattrāṇaśauṇḍam | kanaddantakāṇḍaṃ vipadbhaṅgacaṇḍaṃ śivapremapiṇḍaṃ bhaje vakratuṇḍam ||1||

अर्थ

मैं पहले शिवप्रिय वक्रतुण्ड गणेश का भजन करता हूँ, जिनका गजरूप बाधाओं को दूर करता है और जगत की रक्षा करता है।

Meaning

I first worship Vakratunda Ganesha, beloved of Shiva, whose elephant form removes obstacles and protects the world.

stotram
Verse 2

अनाद्यन्तमाद्यं परं तत्त्वमर्थं चिदाकारमेकं तुरीयं त्वमेव। हरिब्रह्ममृग्यं परब्रह्मरूपं मनोवागतीतं महेशं भजेऽहम्॥२॥

anādyantamādyaṃ paraṃ tattvamarthaṃ cidākāramekaṃ turīyaṃ tvameva | haribrahmamṛgyaṃ parabrahmarūpaṃ manovāgatītaṃ maheśaṃ bhaje'ham ||2||

अर्थ

मैं महेश का भजन करता हूँ, जो अनादि-अनंत, परम तत्त्व, चिदाकार, तुरीय, हरि और ब्रह्मा द्वारा खोजे जाने वाले, परब्रह्म स्वरूप और मन-वाणी से परे हैं।

Meaning

I worship Mahesha, beginningless and endless, the supreme truth, pure consciousness, the fourth state beyond waking, dream and sleep, sought by Vishnu and Brahma, beyond mind and speech.

stotram
Verse 3

स्वशक्त्यादिशक्त्यन्तसिंहासनस्थं मनोहारिसर्वाङ्गरत्नोरुभूषम्। जटाहीन्दुगङ्गास्थिशम्याकमौलिं पराशक्तिमित्रं नुमः पञ्चवक्त्रम्॥३॥

svaśaktyādiśaktyantasiṃhāsanasthaṃ manohārisarvāṅgaratnorubhūṣam | jaṭāhīndugaṅgāsthiśamyākamauliṃ parāśaktimitraṃ numaḥ pañcavaktram ||3||

अर्थ

हम पंचवक्त्र शिव की स्तुति करते हैं, जो शक्ति सहित विराजमान, दिव्य आभूषणों से शोभित, जटाओं, चन्द्र, गंगा और सर्पों से अलंकृत तथा पराशक्ति से संयुक्त हैं।

Meaning

We praise the five-faced Shiva, seated with Shakti, adorned with divine ornaments, bearing matted locks, moon, Ganga and serpents, united with the Supreme Shakti.

stotram
Verse 4

शिवेशानतत्पूरुषाघोरवामादि- भिः पञ्चभिर्हृन्मुखैः षड्भिरङ्गैः। अनौपम्य षट्त्रिंशतं तत्त्वविद्यां अतीतं परं त्वां कथं वेत्ति कश्चित्॥४॥

śiveśānatatpuruṣāghoravāmādi- bhiḥ pañcabhirhṛnmukhaiḥ ṣaḍbhiraṅgaiḥ | anaupamya ṣaṭtriṃśataṃ tattvavidyāṃ atītaṃ paraṃ tvāṃ kathaṃ vetti kaścit ||4||

अर्थ

हे परम शिव, जो ईशान, तत्पुरुष, अघोर, वामदेव आदि पाँच मुखों, अंगों और छत्तीस तत्त्वों से भी परे हैं, आपको पूर्णतः कौन जान सकता है?

Meaning

How can anyone fully know You, O Supreme One, who transcends the five faces, sacred limbs and the thirty-six tattvas of Shaiva wisdom?

stotram
Verse 5

प्रवालप्रवाहप्रभाशोणमर्धं मरुत्वन्मणिश्रीमहःश्याममर्धम्। गुणस्यूतमेकं वपुः शैवमन्तः स्मरामि स्मरापत्तिसंपत्तिहेतुम्॥५॥

pravālapravāhaprabhāśoṇamardhaṃ marutvanmaṇiśrīmahaḥśyāmamardham | guṇasyūtamekaṃ vapuḥ śaivamantaḥ smarāmi smarāpattisaṃpattihetum ||5||

अर्थ

मैं भीतर शिव के उस एकीकृत रूप का ध्यान करता हूँ, जिसका एक अर्ध प्रवाल समान अरुण और दूसरा अर्ध नीलम समान श्याम है, जो शिव-शक्ति एकता का प्रतीक है।

Meaning

I meditate within on Shiva’s unified form, one half red like coral radiance and one half dark like a sapphire gem, symbolizing the union of Shiva and Shakti.

stotram
Verse 6

स्वसेवासमायातदेवासुरेन्द्रा- नमन्मौलिमन्दारमालाभिषिक्तम्। नमस्यामि शम्भो पदाम्भोरुहं ते भवाम्भोधिपोतं भवानीविभाव्यम्॥६॥

svasevāsamāyātadevāsurendrā- namanmaulimandāramālābhiṣiktam | namasyāmi śambho padāmbhoruhaṃ te bhavāmbhodhipotaṃ bhavānīvibhāvyam ||6||

अर्थ

हे शम्भो, मैं आपके चरणकमलों को प्रणाम करता हूँ, जिन्हें देव-असुर नमन करते हैं, दिव्य पुष्पों से पूजते हैं और जो भवसागर से पार कराने वाली नाव हैं।

Meaning

O Shambhu, I bow to Your lotus feet, worshipped by gods and asuras, adorned by divine flowers, and serving as a boat across the ocean of worldly existence.

stotram
Verse 7

जगन्नाथ मन्नाथ गौरीसनाथ प्रपन्नानुकम्पिन् विपन्नार्तिहारिन्। महःस्तोममूर्ते समस्तैकबन्धो नमस्ते नमस्ते पुनस्ते नमोऽस्तु॥७॥

jagannātha mannātha gaurīsanātha prapannānukampin vipannārtihārin |\+mahaḥstomamūrte samastaikabandho namaste namaste punaste namo'stu ||7||

अर्थ

हे जगन्नाथ, मेरे नाथ, गौरीनाथ, शरणागतों पर कृपा करने वाले, विपत्ति और पीड़ा हरने वाले, दिव्य तेजस्वरूप, सबके एकमात्र बंधु, आपको बारंबार नमस्कार।

Meaning

O Lord of the universe, my Lord, Lord of Gauri, compassionate to those who surrender, remover of distress, mass of divine radiance, sole relative of all, repeated salutations to You.

stotram
Verse 8

विरूपाक्ष विश्वेश विश्वादिदेव त्रयीमूल शम्भो शिव त्र्यम्बक त्वम्। प्रसीद प्रभो पूर्णकारुण्यसिन्धो भवाब्धेः पितस्त्राहि मां दीनबन्धो॥८॥

virūpākṣa viśveśa viśvādideva trayīmūla śambho śiva tryambaka tvam | prasīda prabho pūrṇakāruṇyasindho bhavābdheḥ pitastrāhi māṃ dīnabandho ||8||

अर्थ

हे विरूपाक्ष, विश्वेश, विश्वादिदेव, त्रयीमूल, शम्भो, शिव, त्र्यम्बक, पूर्ण करुणासागर प्रभो, भवसागर से मेरी रक्षा करें।

Meaning

O Virupaksha, Lord of the universe, primal deity, root of the Vedas, Shambhu, Shiva, Tryambaka, ocean of complete compassion, protect me from the ocean of worldly life.

stotram
Verse 9

महादेव देवेश देवादिदेव स्मरारे पुरारे यमारे हरेति। ब्रुवाणः स्मरिष्यामि भक्त्या भवन्तं ततो मे दयाशील देव प्रसीद॥९॥

mahādeva deveśa devādideva smarāre purāre yamāre hareti | bruvāṇaḥ smariṣyāmi bhaktyā bhavantaṃ tato me dayāśīla deva prasīda ||9||

अर्थ

हे महादेव, देवेश, देवादिदेव, स्मरारे (काम के शत्रु), पुरारे (त्रिपुर के संहारक), यमारे (यम के शत्रु), हर -- इन नामों का उच्चारण करते हुए मैं आपका भक्तिपूर्वक स्मरण करूंगा। अतः हे दयाशील देव, मुझ पर प्रसन्न हों।

Meaning

O Mahadeva, Lord of gods, primal god of gods, foe of Kama, destroyer of Tripura, foe of Yama, O Hara -- calling You by these names, I shall remember You with devotion. Therefore, O compassionate Lord, be pleased with me.

stotram
Verse 10

त्वदन्यः शरण्यः प्रपन्नस्य नेति प्रसीद स्मरन्नेव हन्यास्तु दैन्यम्। न चेत्ते भवेद्भक्तवात्सल्यहानिः स्ततो मे दयालो सदा संनिधेहि॥१०॥

tvadanyaḥ śaraṇyaḥ prapannasya neti prasīda smaranneva hanyāstu dainyam | na cette bhavedbhaktavātsalyahāniḥ stato me dayālo sadā sannidhehi ||10||

अर्थ

शरणागत के लिए आपके अतिरिक्त कोई शरण नहीं है। प्रसन्न हों; आपके स्मरणमात्र से मेरी दीनता नष्ट हो जाए। यदि ऐसा न हो, तो यह आपकी भक्तवत्सलता की हानि होगी। अतः हे दयालु, सदा मेरे निकट रहें।

Meaning

For one who has surrendered, there is no refuge other than You. Be pleased; let my wretchedness be destroyed by the very act of remembering You. If not, it would mean a lessening of Your love for devotees. Therefore, O compassionate one, be ever present with Your grace.

अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न