Uttara Khanda · Chapter 140
The Tirtha of the Hiranya Confluence
Verse 1 (padma.6.140.1)
श्रीमहादेव उवाच। भो देव्यन्यत्प्रवक्ष्यामि हिरण्यासंगमं महत् । यदा साभ्रमती गंगा सप्तस्रोता पुराभवत्
śrīmahādeva uvāca bho devyanyatpravakṣyāmi hiraṇyāsaṁgamaṁ mahat yadā sābhramatī gaṁgā saptasrotā purābhavat
Shri Mahadeva said: 'O goddess, I shall now describe another great place, the confluence of the Hiranya. When the Sabarmati Ganga long ago became sevenfold in stream,'
Verse 2 (padma.6.140.2)
तदा सा ब्रह्मतनया सप्तस्रोतेति विश्रुता । सप्तमं तद्धिरण्याख्यं स्रोत इत्यभिधीयते
tadā sā brahmatanayā saptasroteti viśrutā saptamaṁ taddhiraṇyākhyaṁ srota ityabhidhīyate
'then she, Brahma's own daughter, became renowned as Saptasrota. Her seventh stream is called by the name of Hiranya.'
Verse 3 (padma.6.140.3)
तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा पापी गतिमवाप्नुयात् । ऋक्षुमंजुमयोर्मध्ये सत्यवान्नाम पर्वतः
tasmiṁstīrthe naraḥ snātvā pāpī gatimavāpnuyāt ṛkṣumaṁjumayormadhye satyavānnāma parvataḥ
'Bathing at that ford, even a sinful man attains a good destiny. Between the rivers Rikshu and Manju stands the mountain called Satyavan.'
Verse 4 (padma.6.140.4)
तस्य प्राक्सुमहत्तीर्थं हिरण्यासंगमं शुभम् । तत्र स्नात्वा च पीत्वा च शुभां गतिमवाप्नुयात्
tasya prāksumahattīrthaṁ hiraṇyāsaṁgamaṁ śubham tatra snātvā ca pītvā ca śubhāṁ gatimavāpnuyāt
'To its east lies the exceedingly great and auspicious ford of Hiranyasangama. Bathing there and drinking of its water, one attains an auspicious destiny.'
Verse 5 (padma.6.140.5)
वनस्थल्यां ततो गच्छेद्दृष्ट्वा नारायणं हरिम् । तीर्थमप्सरसां पुण्यं हिरण्यासंगमेश्वरम्
vanasthalyāṁ tato gaccheddṛṣṭvā nārāyaṇaṁ harim tīrthamapsarasāṁ puṇyaṁ hiraṇyāsaṁgameśvaram
'One should then go to Vanasthali and behold Narayana Hari. There is also the meritorious ford of the apsaras, Hiranyasangameshvara.'
Verse 6 (padma.6.140.6)
यत्रोर्वशी पुरा जाता समस्ताप्सरसां शुभा । नरनारायणौ तत्र तपस्तेपतुरुत्तमम्
yatrorvaśī purā jātā samastāpsarasāṁ śubhā naranārāyaṇau tatra tapastepaturuttamam
'There, long ago, was born Urvashi, most auspicious among all the apsaras. There too Nara and Narayana performed the highest austerity.'
Verse 7 (padma.6.140.7)
हिरण्यासंगमे रम्ये महापापहरे शुभे । यत्र वै ऋषयः सर्वे मज्जंति वीतकल्मषाः
hiraṇyāsaṁgame ramye mahāpāpahare śubhe yatra vai ṛṣayaḥ sarve majjaṁti vītakalmaṣāḥ
'At the lovely, sin-removing, auspicious Hiranyasangama, all the sages immerse themselves and become free of every stain.'
Verse 8 (padma.6.140.8)
वसिष्ठाद्याश्च ये विप्रा वालखिल्यादयश्च ये । यत्र मज्जंति देवेशि हिरण्या सह संगमे
vasiṣṭhādyāśca ye viprā vālakhilyādayaśca ye yatra majjaṁti deveśi hiraṇyā saha saṁgame
'Brahmins headed by Vasishtha, and sages headed by the Valakhilyas — O queen of gods, all of them immerse themselves at the confluence with the Hiranya.'
Verse 9 (padma.6.140.9)
यत्र हिरण्मयं रूपं स्नानाद्वै भवति ध्रुवम् । कपिलागोसहस्रस्य दानेनैव तु यत्फलम्
yatra hiraṇmayaṁ rūpaṁ snānādvai bhavati dhruvam kapilāgosahasrasya dānenaiva tu yatphalam
'By bathing there, one certainly attains a golden, radiant form. Whatever fruit is obtained from the gift of a thousand tawny cows,'
Verse 10 (padma.6.140.10)
तत्फलं समवाप्नोति हिरण्यासंगमे सदा । दशाश्वमेधे यत्पुण्यं ग्रहणे चंद्रसूर्ययोः
tatphalaṁ samavāpnoti hiraṇyāsaṁgame sadā daśāśvamedhe yatpuṇyaṁ grahaṇe caṁdrasūryayoḥ
'that same fruit one always obtains at Hiranyasangama. Whatever merit belongs to ten Ashvamedha sacrifices, whatever merit belongs to a solar or lunar eclipse,'
Verse 11 (padma.6.140.11)
तदनंतगुणं प्रोक्तं हिरण्यासंगमे पुनः । तुलापुरुषदाने च यत्फलं समवाप्नुयात्
tadanaṁtaguṇaṁ proktaṁ hiraṇyāsaṁgame punaḥ tulāpuruṣadāne ca yatphalaṁ samavāpnuyāt
'that same merit, multiplied without limit, is again obtained at Hiranyasangama, it is said. Whatever fruit is obtained from the gift of Tulapurusha,'
Verse 12 (padma.6.140.12)
तत्फलं समवाप्नोति हिरण्यासंगमे सदा । हिरण्याक्षो महादैत्यस्तेन तप्तं महत्तपः
tatphalaṁ samavāpnoti hiraṇyāsaṁgame sadā hiraṇyākṣo mahādaityastena taptaṁ mahattapaḥ
'that same fruit one always obtains at Hiranyasangama. The great demon Hiranyaksha performed great austerity there.'
Verse 13 (padma.6.140.13)
हिरण्यसदृशं तत्र शरीरमभवत्पुरा । जनमेजये तथा राज्ञि यत्र स्नानं प्रकुर्वति
hiraṇyasadṛśaṁ tatra śarīramabhavatpurā janamejaye tathā rājñi yatra snānaṁ prakurvati
'There, in ancient times, his body became like gold. And when King Janamejaya too performed his bathing there,'
Verse 14 (padma.6.140.14)
ब्रह्महत्या गता देवि हिरण्यासंगमे तदा । विश्वामित्रोऽथ राजर्षिः स्नानार्थं वै समागतः
brahmahatyā gatā devi hiraṇyāsaṁgame tadā viśvāmitro'tha rājarṣiḥ snānārthaṁ vai samāgataḥ
'O goddess, his sin of killing a brahmin was then removed at Hiranyasangama. The royal sage Vishvamitra too came there for the sake of bathing.'
Verse 15 (padma.6.140.15)
स्नानं कृत्वा विशेषेण गतोऽसौ मामकीं पुरीम्
snānaṁ kṛtvā viśeṣeṇa gato'sau māmakīṁ purīm
'Having bathed there in particular, he departed for my own city.'
Verse 16 (padma.6.140.16)
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चाथ सुरेश्वरि । स्नानं येऽत्र प्रकुर्वंति ते गच्छंति शिवालयम्
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāścātha sureśvari snānaṁ ye'tra prakurvaṁti te gacchaṁti śivālayam
'O queen of gods, brahmins, kshatriyas, vaishyas, and shudras — whoever bathes here attains the abode of Shiva.'