Uttara Khanda · Chapter 153
The Glory of Durdharsheshvara
Verse 1 (padma.6.153.1)
महादेव उवाच। अन्यत्तीर्थं प्रवक्ष्यामि दुर्द्धर्षेश्वरमुत्तमम् । यस्य स्मरणमात्रेण पापोऽपि पुण्यवान्भवेत्
mahādeva uvāca anyattīrthaṃ pravakṣyāmi durddharṣeśvaramuttamam yasya smaraṇamātreṇa pāpo'pi puṇyavānbhavet
Mahadeva said: I shall now tell of another tirtha, the excellent Durdharsheshvara -- by the mere remembrance of which even a sinner becomes meritorious.
Verse 2 (padma.6.153.2)
वृत्ते देवासुरे युद्धे दैत्ये च निधनं गते । दुर्धर्षं च व्रतं कृत्वा यत्र भार्गवनंदनः
vṛtte devāsure yuddhe daitye ca nidhanaṃ gate durdharṣaṃ ca vrataṃ kṛtvā yatra bhārgavanaṃdanaḥ
When the war between gods and demons had taken place, and the demons had met their end, the son of Bhrigu, having undertaken a most formidable vow, here
Verse 3 (padma.6.153.3)
समाराध्य महादेवं दुर्द्धर्षं लोककारणम् । मृतसंजीवनीमाप यत्र विद्यां हि त्र्यंबकात्
samārādhya mahādevaṃ durddharṣaṃ lokakāraṇam mṛtasaṃjīvanīmāpa yatra vidyāṃ hi tryaṃbakāt
worshipped Mahadeva, the Unassailable, the cause of the worlds, and here obtained from Tryambaka the knowledge of Mrita-sanjivani, the reviving of the dead.
Verse 4 (padma.6.153.4)
दैत्यार्थमुशनस्तीर्थं विख्यातं जगतीतले । काव्यतीर्थे कृतस्नानः पूज्य देवं महेश्वरम्
daityārthamuśanastīrthaṃ vikhyātaṃ jagatītale kāvyatīrthe kṛtasnānaḥ pūjya devaṃ maheśvaram
For the sake of the demons, Ushanas made this tirtha renowned on earth. Having bathed at Kavya-tirtha and worshipped the god Maheshvara --
Verse 5 (padma.6.153.5)
दुर्द्धर्षेश्वरसंज्ञं वै सर्वपापैः प्रमुच्यते । अत्र वृत्तं तु श्रोतव्यं त्वया च नगनंदिनि
durddharṣeśvarasaṃjñaṃ vai sarvapāpaiḥ pramucyate atra vṛttaṃ tu śrotavyaṃ tvayā ca naganaṃdini
known by the name Durdharsheshvara -- one is released from all sins. Hear now, O daughter of the mountain, the story connected with this place.
Verse 6 (padma.6.153.6)
पुरा यदाभवद्युद्धं वृत्रवासवयोरिह । तदासुरैर्जिता देवा मघवान्वै सुरेश्वरः । किं कर्त्तव्यमिति ध्यात्वा गतोऽसौ तं गुरुं प्रति
purā yadābhavadyuddhaṃ vṛtravāsavayoriha tadāsurairjitā devā maghavānvai sureśvaraḥ kiṃ karttavyamiti dhyātvā gato'sau taṃ guruṃ prati
Formerly, when a war took place here between Vritra and Vasava, the gods, together with Maghavan, lord of the gods, were overcome by the demon. Pondering what should be done, he went to his guru.
Verse 7 (padma.6.153.7)
इंद्र उवाच। अस्माकं त्वं गुरुः साक्षाद्देवानां पालकः सदा । ऋषीणां त्वं वरः श्रीमान्कृपां कुरु दयानिधे
iṃdra uvāca asmākaṃ tvaṃ guruḥ sākṣāddevānāṃ pālakaḥ sadā ṛṣīṇāṃ tvaṃ varaḥ śrīmānkṛpāṃ kuru dayānidhe
Indra said: You are our guru in truth, ever the protector of the gods. You are the foremost and most glorious among sages -- have mercy, O treasury of compassion.
Verse 8 (padma.6.153.8)
वृत्रेण निर्जितोऽहं च क्व गच्छामि च सुव्रत
vṛtreṇa nirjito'haṃ ca kva gacchāmi ca suvrata
I have been utterly defeated by Vritra -- where shall I go, O you of noble vows?
Verse 9 (padma.6.153.9)
बृहस्पतिरुवाच। शृणु देवेंद्र वक्ष्यामि येन त्वं हि सदा सुखी । मम वाक्यं कुरुष्वैव यदीच्छेच्छुभमात्मनः
bṛhaspatiruvāca śṛṇu deveṃdra vakṣyāmi yena tvaṃ hi sadā sukhī mama vākyaṃ kuruṣvaiva yadīcchecchubhamātmanaḥ
Brihaspati said: Listen, O lord of the gods, I shall tell you a means by which you will ever be happy. Follow my word alone, if you wish well for yourself.
Verse 10 (padma.6.153.10)
साभ्रमत्यां तदा गच्छ तत्र गत्वा सुखी भव । दुर्द्धराख्यो यत्र देवो नित्यं तिष्ठति भूतिदः
sābhramatyāṃ tadā gaccha tatra gatvā sukhī bhava durddharākhyo yatra devo nityaṃ tiṣṭhati bhūtidaḥ
Go then to the Sabarmati; going there, become happy. There the god named Durdhara, the bestower of prosperity, ever abides,
Verse 11 (padma.6.153.11)
ददाति वांछितान्कामान्सत्यं सत्यं सुरेश्वर । गुरोर्वचनमाकर्ण्य स गतस्तां नदीं प्रति
dadāti vāṃchitānkāmānsatyaṃ satyaṃ sureśvara gurorvacanamākarṇya sa gatastāṃ nadīṃ prati
and grants desired wishes -- truly, truly, O lord of the gods. Having heard his guru's words, Indra went to that river.
Verse 12 (padma.6.153.12)
तत्र स्नात्वा तु देवेशो महेशं तमपूजयत् । स्नानाच्च पूजनादेव संतुष्टः श्रीमहेश्वरः
tatra snātvā tu deveśo maheśaṃ tamapūjayat snānācca pūjanādeva saṃtuṣṭaḥ śrīmaheśvaraḥ
There, having bathed, the lord of the gods worshipped that Mahesha. By the bathing and by the worship alone, Shri Maheshvara became satisfied.
Verse 13 (padma.6.153.13)
महादेव उवाच। यं यं प्रार्थयसे नित्यं तत्सर्वं हि ददाम्यहम् । श्रुत्वा वाक्यं तु देवेशो ह्युवाच परमं वचः
mahādeva uvāca yaṃ yaṃ prārthayase nityaṃ tatsarvaṃ hi dadāmyaham śrutvā vākyaṃ tu deveśo hyuvāca paramaṃ vacaḥ
Mahadeva said: Whatever you constantly desire, all that I shall grant you. Hearing these words, the lord of the gods then spoke this supreme reply:
Verse 14 (padma.6.153.14)
इंद्र उवाच। त्वं नाथः सर्वलोकानां त्वमेव कारणं पदम् । त्वं हि विश्वेश्वरो देवो सर्वदा लक्ष्यसे मया
iṃdra uvāca tvaṃ nāthaḥ sarvalokānāṃ tvameva kāraṇaṃ padam tvaṃ hi viśveśvaro devo sarvadā lakṣyase mayā
Indra said: You are the Lord of all worlds, you alone are the ultimate cause. You are indeed the god Vishveshvara, ever perceived by me as such.
Verse 15 (padma.6.153.15)
यदि त्वं मे प्रसन्नोऽसि विश्वेश्वर सुरेश्वर । वृत्रं हन महादेव एष कामो महान्मम
yadi tvaṃ me prasanno'si viśveśvara sureśvara vṛtraṃ hana mahādeva eṣa kāmo mahānmama
If you are pleased with me, O Vishveshvara, O lord of the gods, then slay Vritra, O Mahadeva -- this is my one great desire.
Verse 16 (padma.6.153.16)
महादेव उवाच। तव वाक्यात्तु देवेश वृत्रोऽसौ निहतो मया । मया यद्दीयते शस्त्रं तद्गृह्णीष्व सुरेश्वर
mahādeva uvāca tava vākyāttu deveśa vṛtro'sau nihato mayā mayā yaddīyate śastraṃ tadgṛhṇīṣva sureśvara
Mahadeva said: At your word, O lord of the gods, that Vritra is as good as slain by me. Take up the weapon that I now give you, O lord of the gods.
Verse 17 (padma.6.153.17)
तेनैव चासुयोगेन हनिष्यसि न संशयः
tenaiva cāsuyogena haniṣyasi na saṃśayaḥ
By that very weapon, applied properly, you shall slay him -- there is no doubt.
Verse 18 (padma.6.153.18)
इंद्र उवाच। किमस्त्रं वद विश्वेश येन वृत्रं हि हन्म्यहम् । वज्रादप्यधिकं किं त्तन्निर्मितं तु त्वया कदा
iṃdra uvāca kimastraṃ vada viśveśa yena vṛtraṃ hi hanmyaham vajrādapyadhikaṃ kiṃ ttannirmitaṃ tu tvayā kadā
Indra said: Tell me, O Vishvesha, what weapon this is, by which I shall slay Vritra. What is it that exceeds even the vajra, and when was it made by you?
Verse 19 (padma.6.153.19)
महादेव उवाच। इदं पाशुपतं ह्यस्त्रं निर्मितं तु मया पुरा । न दत्तं कस्यचिच्छक्र तवार्थे रक्षितं मया
mahādeva uvāca idaṃ pāśupataṃ hyastraṃ nirmitaṃ tu mayā purā na dattaṃ kasyacicchakra tavārthe rakṣitaṃ mayā
Mahadeva said: This is the Pashupata weapon, made by me long ago. It has never been given to anyone, O Shakra -- I have kept it in reserve for your sake.
Verse 20 (padma.6.153.20)
अत्र स्नातं त्वया देव पूजनं वै त्वया कृतम् । अतस्त्वं गृह्ण मे शस्त्रं येन वृत्रं हनिष्यसि
atra snātaṃ tvayā deva pūjanaṃ vai tvayā kṛtam atastvaṃ gṛhṇa me śastraṃ yena vṛtraṃ haniṣyasi
Here you have bathed, O god, and worship has indeed been performed by you. Therefore take this weapon of mine, by which you shall slay Vritra.
Verse 21 (padma.6.153.21)
श्रीमहेशप्रसादाच्च प्राप्तं मघवता ततः । तेन पाशुपतास्त्रेण हतो वृत्रो महाबलः
śrīmaheśaprasādācca prāptaṃ maghavatā tataḥ tena pāśupatāstreṇa hato vṛtro mahābalaḥ
Thus, by the grace of Shri Mahesha, Maghavan obtained it; and by that Pashupata weapon the mighty Vritra was slain.
Verse 22 (padma.6.153.22)
तत्सर्वमत्र संजातं दुर्द्धर्षेश प्रसादतः । स्नानमात्रात्तु देवेशि पूजनादेव सांप्रतम्
tatsarvamatra saṃjātaṃ durddharṣeśa prasādataḥ snānamātrāttu deveśi pūjanādeva sāṃpratam
All of this came to pass here through the grace of Durdharhesha -- from bathing alone, O queen of the gods, and from worship alone, even now,
Verse 23 (padma.6.153.23)
तीर्थप्रभावात्संप्राप्तं सत्यं सत्यं वरानने । एवं ज्ञात्वा तु देवेशि तत्र वै स्नानमाचरेत् । दर्शनं तु महेशस्य सर्वपापप्रणाशनम्
tīrthaprabhāvātsaṃprāptaṃ satyaṃ satyaṃ varānane evaṃ jñātvā tu deveśi tatra vai snānamācaret darśanaṃ tu maheśasya sarvapāpapraṇāśanam
such power is obtained through the tirtha's own power -- truly, truly, O fair-faced one. Knowing this, O queen of the gods, one should perform bathing there; for the sight of Mahesha destroys every sin.