Skip to main content

Brahma Khanda · Chapter 35

The Liberation of the Jackal and the Monkey

Chapter 34All chaptersChapter 36

Verse 1 (skanda.3.35.1)

यज्ञदेव उवाच दुर्वासर्षे महाप्राज्ञ परापरविचक्षण दुर्विनीताभिधः कोऽयं योऽसौ गुर्वंगनामगात्

yajñadeva uvāca durvāsarṣe mahāprājña parāparavicakṣaṇa durvinītābhidhaḥ ko'yaṁ yo'sau gurvaṁganāmagāt

Yajnadeva said: "O sage Durvasa, greatly wise, discerning of the higher and lower truths, who is this man named Durvinita, who went unto his guru's wife?"

Verse 2 (skanda.3.35.2)

कस्य पुत्रो धनुष्कोटौ स्नानेन स कथं द्विजः तत्क्षणान्मुमुचे पापाद्गुरुस्त्रीगमसंभवात् एतन्मे श्रद्धधानस्य विस्तराद्वक्तुमर्हसि

kasya putro dhanuṣkoṭau snānena sa kathaṁ dvijaḥ tatkṣaṇānmumuce pāpādgurustrīgamasaṁbhavāt etanme śraddhadhānasya vistarādvaktumarhasi

"Whose son was he, and how did that brahmin, by bathing at Dhanushkoti, become instantly freed from the sin arising from consorting with his guru's wife? Tell this to me, who listen with faith, in full detail."

Verse 3 (skanda.3.35.3)

दुर्वासा उवाच पांड्यदेशे पुरा कश्चिद्ब्राह्मणोभूद्बहुश्रुतः

durvāsā uvāca pāṁḍyadeśe purā kaścidbrāhmaṇobhūdbahuśrutaḥ

Durvasa said: "Of old, in the Pandya country, there was a certain brahmin, greatly learned,"

Verse 4 (skanda.3.35.4)

इध्मवाहाभिधो नाम्ना तस्य भार्या रुचिंस्तथा बभूव तस्य तनयो दुर्विनीताभिधो द्विजः

idhmavāhābhidho nāmnā tasya bhāryā ruciṁstathā babhūva tasya tanayo durvinītābhidho dvijaḥ

"known by the name Idhmavaha; his wife was named Ruchi. To him was born a son, the brahmin known as Durvinita."

Verse 5 (skanda.3.35.5)

बाल्ये वयसि पुत्रस्य ममार जनकोऽस्य

bālye vayasi putrasya mamāra janako'sya

While the son was still a child in age, his father died.

Verse 6 (skanda.3.35.6)

दुर्विनीतः पितुस्तस्य स कृत्वा चौर्ध्वदैहिकम्

durvinītaḥ pitustasya sa kṛtvā caurdhvadaihikam

Durvinita, having performed his father's funeral rites,

Verse 7 (skanda.3.35.7)

कंचित्कालं गृहेऽवात्सीन्मात्रा विधवया सह ततो दुर्भिक्षमभवद्वादशाब्दमवर्षणात्

kaṁcitkālaṁ gṛhe'vātsīnmātrā vidhavayā saha tato durbhikṣamabhavadvādaśābdamavarṣaṇāt

dwelt for some time at home with his widowed mother; then, owing to a lack of rain, a famine occurred lasting twelve years.

Verse 8 (skanda.3.35.8)

ततो देशांतरमगान्मात्रा साकं द्विजोत्तम गोकर्णं स समासाद्य सुभिक्षं धान्यसंचयैः

tato deśāṁtaramagānmātrā sākaṁ dvijottama gokarṇaṁ sa samāsādya subhikṣaṁ dhānyasaṁcayaiḥ

Then, O best of brahmins, he went to another land together with his mother, and, reaching Gokarna, a place well-provisioned with stores of grain,

Verse 9 (skanda.3.35.9)

उवास सुचिरं कालं मात्रा विधवया सह ततो बहुतिथे काले दुर्विनीतो गते सति

uvāsa suciraṁ kālaṁ mātrā vidhavayā saha tato bahutithe kāle durvinīto gate sati

he dwelt there for a long time with his widowed mother. Then, after much time had passed, Durvinita,

Verse 10 (skanda.3.35.10)

पूर्वदुष्कर्मपाकेन मूढबुद्धिरहो बत अनंगशरविद्धांगो रागाद्विकृतमानसः

pūrvaduṣkarmapākena mūḍhabuddhiraho bata anaṁgaśaraviddhāṁgo rāgādvikṛtamānasaḥ

through the ripening of some evil deed from a former life — alas! — his mind bewildered, his body pierced by the arrows of Kama, his mind deranged by passion,

Verse 11 (skanda.3.35.11)

मामेति वादिनीमंबां बलादाकृष्य पातकी बुभुजे काममोहात्मा मैथुनेन द्विजोत्तम

māmeti vādinīmaṁbāṁ balādākṛṣya pātakī bubhuje kāmamohātmā maithunena dvijottama

O best of brahmins, that sinner, his soul deluded by lust, forcibly dragged his mother, who was crying out in protest, and violated her.

Verse 12 (skanda.3.35.12)

स खिन्नो दुर्विनीतोऽयं रेतःसेकादनंतरम् मनसा चिंतयन्पापं रुरोदभृशदुःखितः

sa khinno durvinīto'yaṁ retaḥsekādanaṁtaram manasā ciṁtayanpāpaṁ rurodabhṛśaduḥkhitaḥ

This Durvinita, distressed immediately afterward, reflecting in his mind upon his sin, wept, exceedingly grief-stricken.

Verse 13 (skanda.3.35.13)

अहोतिपापकृदहं महापातकिनां वरः अगमं जननीं यस्मात्कामबाणवशानुगः

ahotipāpakṛdahaṁ mahāpātakināṁ varaḥ agamaṁ jananīṁ yasmātkāmabāṇavaśānugaḥ

"Alas, I am the doer of the greatest sin, foremost among great sinners, since, overpowered by the arrows of desire, I have violated my own mother!"

Verse 14 (skanda.3.35.14)

इति संचित्य मनसा स तत्र मुनिसन्निधौ जुगुप्तमानश्चात्मानं तान्मुनीनिदमब्रवीत्

iti saṁcitya manasā sa tatra munisannidhau juguptamānaścātmānaṁ tānmunīnidamabravīt

Thus reflecting in his mind, and loathing himself, he then, in the presence of the sages there, said this to those sages:

Verse 15 (skanda.3.35.15)

गुरुस्त्रीगमपापस्य प्रायश्चित्तं ममद्विजाः वदध्वं शास्त्रतत्त्वज्ञाः कृपया मयि केवलम्

gurustrīgamapāpasya prāyaścittaṁ mamadvijāḥ vadadhvaṁ śāstratattvajñāḥ kṛpayā mayi kevalam

"O brahmins, knowers of the essence of the shastras, tell me, out of sheer compassion for me alone, the expiation for the sin of consorting with a guru's wife."

Verse 16 (skanda.3.35.16)

मरणान्निष्कृतिः स्याच्चेन्मरिष्यामि न संशयः भवद्भिरुच्यते यत्तु प्रायश्चित्तं ममाधुना

maraṇānniṣkṛtiḥ syāccenmariṣyāmi na saṁśayaḥ bhavadbhirucyate yattu prāyaścittaṁ mamādhunā

"If deliverance can come through death, I shall die without any doubt; whatever expiation you now prescribe for me,"

Verse 17 (skanda.3.35.17)

करिष्ये तद्द्विजाः सत्यं मरणं वान्यदैव वा तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य केचित्तत्रमुनीश्वराः

kariṣye taddvijāḥ satyaṁ maraṇaṁ vānyadaiva vā tacchrutvā vacanaṁ tasya kecittatramunīśvarāḥ

"I shall truly perform it, O brahmins, be it death or anything else." Hearing his words, some of the great sages there,

Verse 18 (skanda.3.35.18)

अनेन साकं वार्ता तु दोषायेति विनिश्चिताः मौनित्वं भेजिरे केचिन्मुनयः केचिदा भृशम्

anena sākaṁ vārtā tu doṣāyeti viniścitāḥ maunitvaṁ bhejire kecinmunayaḥ kecidā bhṛśam

deciding that even speaking with him would be sinful, kept silent; while some other sages reacted with great vehemence.

Verse 19 (skanda.3.35.19)

दुष्टात्मा मातृगामी त्वं महापातकिनां वरः गच्छगच्छेतिबहुशो वाचमूचुर्द्विजोत्तमाः

duṣṭātmā mātṛgāmī tvaṁ mahāpātakināṁ varaḥ gacchagacchetibahuśo vācamūcurdvijottamāḥ

"You are a wicked soul, one who has gone unto his own mother, foremost among great sinners; go away, go away!" — those best of brahmins repeatedly spoke such words.

Verse 20 (skanda.3.35.20)

तान्निवार्य कृपाशीलः सर्वज्ञः करुणानिधिः कृष्णद्वैपायनस्तत्र दुर्विनीतमभाषत

tānnivārya kṛpāśīlaḥ sarvajñaḥ karuṇānidhiḥ kṛṣṇadvaipāyanastatra durvinītamabhāṣata

Restraining them, the compassionate, all-knowing Krishna Dvaipayana, that treasury of mercy, then spoke to Durvinita:

Verse 21 (skanda.3.35.21)

गच्छाशु रामसेतौ त्वं धनुष्कोटौ सहांबया मकरस्थे रवौ माघे मासमेकं निरंतरम्

gacchāśu rāmasetau tvaṁ dhanuṣkoṭau sahāṁbayā makarasthe ravau māghe māsamekaṁ niraṁtaram

"Go at once to the Rama-Setu, to Dhanushkoti, together with your mother; while the sun is in Makara, in the month of Magha, for one whole month continuously,"

Verse 22 (skanda.3.35.22)

जितेंद्रियो जितक्रोधः परद्रोहविवर्जितः एकमासं निराहारः कुरु स्नानं सहांबया

jiteṁdriyo jitakrodhaḥ paradrohavivarjitaḥ ekamāsaṁ nirāhāraḥ kuru snānaṁ sahāṁbayā

"with senses and anger mastered, free from malice toward others, fasting for one month, bathe there together with your mother."

Verse 23 (skanda.3.35.23)

पूतो भविष्यस्यद्धा गुरुस्त्री गमदोषतः यत्पातकं न नश्येत सेतुस्नानेन तन्नहि

pūto bhaviṣyasyaddhā gurustrī gamadoṣataḥ yatpātakaṁ na naśyeta setusnānena tannahi

"You shall surely become purified from the fault of consorting with your guru's wife; there is no sin that does not perish through bathing at the Setu."

Verse 24 (skanda.3.35.24)

श्रुतिस्मृतिपुराणेषु धनुष्कोटिप्रशंसनम् बहुधा भण्यते पंचमहापातकनाशनम्

śrutismṛtipurāṇeṣu dhanuṣkoṭipraśaṁsanam bahudhā bhaṇyate paṁcamahāpātakanāśanam

"In the Shrutis, Smritis and Puranas, the praise of Dhanushkoti is proclaimed in many ways, as the destroyer of the five great sins."

Verse 25 (skanda.3.35.25)

तस्मात्त्वं त्वरया गच्छ धनुष्कोटिं सहांबया प्रमाणं कुरु मद्वाक्यं वेदवाक्यमिव द्विज

tasmāttvaṁ tvarayā gaccha dhanuṣkoṭiṁ sahāṁbayā pramāṇaṁ kuru madvākyaṁ vedavākyamiva dvija

"Therefore, go quickly to Dhanushkoti together with your mother; take my word, O brahmin, as authoritative as the word of the Veda."

Verse 26 (skanda.3.35.26)

श्रीरामधनुषः कोटौ स्नातस्य द्विज पुत्रक महापातककोट्योपि नैव लक्ष्या इतीव हि

śrīrāmadhanuṣaḥ koṭau snātasya dvija putraka mahāpātakakoṭyopi naiva lakṣyā itīva hi

"For one who has bathed at the tip of Sri Rama's bow, O young brahmin, not even ten million great sins can be reckoned against him."

Verse 27 (skanda.3.35.27)

प्रायश्चित्तांतरं प्रोक्तं मन्वादिस्मृतिभिः स्मृतौ तद्गच्छत्वं धनुष्कोटिं महापातक नाशिनीम्

prāyaścittāṁtaraṁ proktaṁ manvādismṛtibhiḥ smṛtau tadgacchatvaṁ dhanuṣkoṭiṁ mahāpātaka nāśinīm

"Other expiations too have been prescribed in the Smritis by Manu and other lawgivers; but go you to Dhanushkoti, destroyer of great sins."

Verse 28 (skanda.3.35.28)

इतीरितोऽथ व्यासेन दुर्विनीतोद्विजोत्तमाः मात्रा साकं धनुष्कोटिं नत्वा व्यासं च निर्ययौ

itīrito'tha vyāsena durvinītodvijottamāḥ mātrā sākaṁ dhanuṣkoṭiṁ natvā vyāsaṁ ca niryayau

Thus addressed by Vyasa, Durvinita, O best of brahmins, bowed to Vyasa and set out for Dhanushkoti together with his mother.

Verse 29 (skanda.3.35.29)

मकरस्थे रवौ माघे मासमात्रं निरंतरम् मात्रा सह निराहारो जितक्रोधो जितेंद्रियः

makarasthe ravau māghe māsamātraṁ niraṁtaram mātrā saha nirāhāro jitakrodho jiteṁdriyaḥ

While the sun was in Makara, in the month of Magha, for one whole month continuously, fasting together with his mother, with anger and senses mastered,

Verse 30 (skanda.3.35.30)

श्रीरामधनुषः कोटौ सस्नौ संकल्पपूर्वकम् रामनाथं नमस्कुर्वं स्त्रिकालं भक्तिपूर्वकम्

śrīrāmadhanuṣaḥ koṭau sasnau saṁkalpapūrvakam rāmanāthaṁ namaskurvaṁ strikālaṁ bhaktipūrvakam

he bathed at the tip of Sri Rama's bow according to the ritual resolve, and bowed to Ramanatha three times a day, with devotion.

Verse 31 (skanda.3.35.31)

मासांते पारणां कृत्वा मात्रा सह विशुद्धधीः व्यासांतिकं पुनः प्रायात्तस्मै वृत्तं निवेदितुम्

māsāṁte pāraṇāṁ kṛtvā mātrā saha viśuddhadhīḥ vyāsāṁtikaṁ punaḥ prāyāttasmai vṛttaṁ niveditum

At the end of the month, having broken his fast together with his mother, now of purified mind, he went again to Vyasa to relate to him what had happened.

Verse 32 (skanda.3.35.32)

स प्रणम्य पुनर्व्यासं दुर्विनीतोऽब्रवीद्वचः

sa praṇamya punarvyāsaṁ durvinīto'bravīdvacaḥ

Bowing to Vyasa once more, Durvinita spoke these words:

Verse 33 (skanda.3.35.33)

दुर्विनीत उवाच भगवन्करुणासिंधो द्वैपायन महत्तम भवतः कृपया रामधनुष्कोटौ सहांबया माघमासे निराहारो मासमात्रमतंद्रितः

durvinīta uvāca bhagavankaruṇāsiṁdho dvaipāyana mahattama bhavataḥ kṛpayā rāmadhanuṣkoṭau sahāṁbayā māghamāse nirāhāro māsamātramataṁdritaḥ

Durvinita said: "O venerable Dvaipayana, ocean of compassion, greatest of all, by your grace, together with my mother, in the month of Magha, fasting for a whole month, vigilant throughout,"

Verse 34 (skanda.3.35.34)

अहं त्वकरवं स्नानं नमस्कुर्वन्महेश्वरम् इतः परं मया व्यास भगवन्भक्तवत्सल

ahaṁ tvakaravaṁ snānaṁ namaskurvanmaheśvaram itaḥ paraṁ mayā vyāsa bhagavanbhaktavatsala

"I performed the bathing at Rama's Dhanushkoti, offering homage to Maheshvara. Henceforth, O Vyasa, venerable one, ever gracious to your devotees,"

Verse 35 (skanda.3.35.35)

यत्कर्त्तव्यं मुने तत्त्वं ममोपदिश तत्त्वतः इति तस्य वचः श्रुत्वा दुर्विनीतस्य वै मुनिः बभाषे दुर्विनीतं तं व्यासो नारायणांशकः

yatkarttavyaṁ mune tattvaṁ mamopadiśa tattvataḥ iti tasya vacaḥ śrutvā durvinītasya vai muniḥ babhāṣe durvinītaṁ taṁ vyāso nārāyaṇāṁśakaḥ

"instruct me truly, O sage, on what I must do." Hearing these words of Durvinita, the sage Vyasa, a portion of Narayana, spoke to that Durvinita:

Verse 36 (skanda.3.35.36)

व्यास उवाच दुर्विनीत गतं तेऽद्य पातकं मातृसंगजम्

vyāsa uvāca durvinīta gataṁ te'dya pātakaṁ mātṛsaṁgajam

Vyasa said: "O Durvinita, your sin born of union with your mother has today departed."

Verse 37 (skanda.3.35.37)

मातुश्च पातकं नष्टं त्वत्संगतिनिमि त्तजम् संदेहो नात्र कर्तव्यः सत्यमुक्तं मया तव

mātuśca pātakaṁ naṣṭaṁ tvatsaṁgatinimi ttajam saṁdeho nātra kartavyaḥ satyamuktaṁ mayā tava

"And your mother's sin, arising on account of her union with you, is likewise destroyed; entertain no doubt about this — I have told you the truth."

Verse 38 (skanda.3.35.38)

बांधवाः स्वजनाः सर्वे तथान्ये ब्राह्मणाश्च ये सर्वे त्वां संग्रहीष्यंति दुर्विनीतां बया सह

bāṁdhavāḥ svajanāḥ sarve tathānye brāhmaṇāśca ye sarve tvāṁ saṁgrahīṣyaṁti durvinītāṁ bayā saha

"All your kinsmen, relatives, and other brahmins too, will all accept you, O Durvinita, together with your mother."

Verse 39 (skanda.3.35.39)

मत्प्रसादाद्धनुष्कोटौ विशुद्धस्त्वं निमज्जनात् दारसंग्रहणं कृत्वा गार्हस्थ्यं धर्ममाचर

matprasādāddhanuṣkoṭau viśuddhastvaṁ nimajjanāt dārasaṁgrahaṇaṁ kṛtvā gārhasthyaṁ dharmamācara

"By my grace, you have been purified through immersion at Dhanushkoti; take a wife, and practice the duty of a householder."

Verse 40 (skanda.3.35.40)

त्यज त्वं प्राणिहिंसां च धर्मं भज सनातनम् सेवस्व सज्जनान्नित्यं भक्तियुक्तेन चेतसा

tyaja tvaṁ prāṇihiṁsāṁ ca dharmaṁ bhaja sanātanam sevasva sajjanānnityaṁ bhaktiyuktena cetasā

"Give up the harming of living creatures, and follow the eternal dharma; always serve the virtuous with a devoted heart."

Verse 41 (skanda.3.35.41)

संध्योपासनमुख्यानि नित्यकर्माणि न त्यज निगृहीष्वेन्द्रियग्राममर्चयस्व हरं हरिम्

saṁdhyopāsanamukhyāni nityakarmāṇi na tyaja nigṛhīṣvendriyagrāmamarcayasva haraṁ harim

"Do not abandon the daily duties, chiefly the worship at the twilight junctures; restrain the multitude of your senses, and worship both Hara and Hari."

Verse 42 (skanda.3.35.42)

परापवादं मा ब्रूया मासूयां भज कर्हिचित् अन्यस्याभ्युदयं दृष्ट्वा संतापं कृणु मा वृथा

parāpavādaṁ mā brūyā māsūyāṁ bhaja karhicit anyasyābhyudayaṁ dṛṣṭvā saṁtāpaṁ kṛṇu mā vṛthā

"Never speak ill of others, and never harbor envy; upon seeing another's prosperity, do not vainly torment yourself."

Verse 43 (skanda.3.35.43)

मातृवत्परदा रांश्च त्वन्नित्यमवलोकय अधीतवेदानखिलान्माविस्मर कदाचन

mātṛvatparadā rāṁśca tvannityamavalokaya adhītavedānakhilānmāvismara kadācana

"Regard the wives of others always as you would your own mother; never at any time forget all the Vedas you have studied."

Verse 44 (skanda.3.35.44)

अतिथीन्मावमन्यस्व श्राद्धं पितृदिने कुरु पैशून्यं मा वदस्व त्वं स्वप्नेऽप्यन्स्य कर्हिचित्

atithīnmāvamanyasva śrāddhaṁ pitṛdine kuru paiśūnyaṁ mā vadasva tvaṁ svapne'pyansya karhicit

"Do not disrespect guests; perform the shraddha rite on your father's death-anniversary day; never speak slander of another, even in a dream."

Verse 45 (skanda.3.35.45)

इतिहासपुराणानि धर्मशास्त्राणि संततम् अवलोकय वेदांतं वेदांगानि तथा पुनः

itihāsapurāṇāni dharmaśāstrāṇi saṁtatam avalokaya vedāṁtaṁ vedāṁgāni tathā punaḥ

"Continually study the Itihasas and Puranas and the dharma-shastras; and likewise study the Vedanta and the Vedangas again and again."

Verse 46 (skanda.3.35.46)

हरिशंकरना मानि मुक्तलज्जोऽनुकीर्त्तय जाबालोपनिषन्मंत्रैस्त्रिपुंड्रोद्धूलनं कुरु

hariśaṁkaranā māni muktalajjo'nukīrttaya jābālopaniṣanmaṁtraistripuṁḍroddhūlanaṁ kuru

"Chant the names of Hari and Shankara without shame or hesitation; apply the tripundra ash-marking with the mantras of the Jabala Upanishad."

Verse 47 (skanda.3.35.47)

रुद्राक्षान्धारय सदा शौचाचारपरो भव तुलस्या बिल्वपत्रैश्च नारायणहरावुभौ

rudrākṣāndhāraya sadā śaucācāraparo bhava tulasyā bilvapatraiśca nārāyaṇaharāvubhau

"Always wear rudraksha beads, and be devoted to purity and good conduct; worship both Narayana and Hara with tulasi leaves and bilva leaves,"

Verse 48 (skanda.3.35.48)

एकं कालं द्विकालं वा त्रिकालं चार्चयस्य भोः तुलसीदलसंमिश्रं सिक्तं पादोदकेन च

ekaṁ kālaṁ dvikālaṁ vā trikālaṁ cārcayasya bhoḥ tulasīdalasaṁmiśraṁ siktaṁ pādodakena ca

"once daily, or twice daily, or thrice daily, O worthy one; offer worship mixed with tulasi leaves, sprinkled with the water that has washed the deity's feet,"

Verse 49 (skanda.3.35.49)

नैवेद्यान्नं सदा भुंक्ष्व शंभुनारायणाग्रतः कुरु त्वं वैश्वदेवाख्यं बलिमन्नविशुद्धये

naivedyānnaṁ sadā bhuṁkṣva śaṁbhunārāyaṇāgrataḥ kuru tvaṁ vaiśvadevākhyaṁ balimannaviśuddhaye

"always eat the food offered as naivedya, first presented before Shambhu and Narayana; perform the offering known as Vaishvadeva for the purification of your food."

Verse 50 (skanda.3.35.50)

यतीश्वरान्ब्रह्मनिष्ठान्तर्पयान्नैर्गृहागतान् वृद्धानन्याननाथांश्च रोगिणो ब्रह्मचारिणः

yatīśvarānbrahmaniṣṭhāntarpayānnairgṛhāgatān vṛddhānanyānanāthāṁśca rogiṇo brahmacāriṇaḥ

"Satisfy with food the great ascetics devoted to Brahman who come to your house, the aged, those without protectors, the sick, and celibate students."

Verse 51 (skanda.3.35.51)

कुरु त्वं मातृशुश्रूषामौपासनपरो भव पंचाक्षरं महामंत्रं प्रणवेन समन्वितम्

kuru tvaṁ mātṛśuśrūṣāmaupāsanaparo bhava paṁcākṣaraṁ mahāmaṁtraṁ praṇavena samanvitam

"Serve your mother, and be devoted to the maintenance of the sacred household fire; recite the great five-syllabled mantra, joined with the pranava Om,"

Verse 52 (skanda.3.35.52)

तथैवाष्टाक्षरं मंत्रमन्यमंत्रानपि द्विज जप त्वं प्रयतो भूत्वा ध्यायन्मंत्राधिदेवताः

tathaivāṣṭākṣaraṁ maṁtramanyamaṁtrānapi dvija japa tvaṁ prayato bhūtvā dhyāyanmaṁtrādhidevatāḥ

"and likewise the eight-syllabled mantra and other mantras too, O brahmin; recite them with purity, meditating upon the presiding deities of the mantras."

Verse 53 (skanda.3.35.53)

एवमन्यांस्तथा धर्मान्स्मृत्युक्तान्त्सर्वदा कुरु एवं कृतव्रतस्ते स्याद्देहांते मुक्तिरप्यलम्

evamanyāṁstathā dharmānsmṛtyuktāntsarvadā kuru evaṁ kṛtavrataste syāddehāṁte muktirapyalam

"In this way, always practice the other duties too, as enjoined by the Smritis; if you keep your vows thus, liberation itself, at the end of the body, shall surely be yours."

Verse 54 (skanda.3.35.54)

इत्युक्तो व्यासमुनिना दुर्विनीतः प्रणम्य तम् तदुक्तमखिलं कृत्वा देहांते मुक्तिमाप्तवान्

ityukto vyāsamuninā durvinītaḥ praṇamya tam taduktamakhilaṁ kṛtvā dehāṁte muktimāptavān

Thus instructed by the sage Vyasa, Durvinita bowed to him, and, having done all that had been prescribed, attained liberation at the end of his body.

Verse 55 (skanda.3.35.55)

तन्मातापि मृता काले धनुष्कोटिनिमज्जनात अवाप परमां मुक्तिमपुनर्भवदायिनीम्

tanmātāpi mṛtā kāle dhanuṣkoṭinimajjanāta avāpa paramāṁ muktimapunarbhavadāyinīm

His mother too, when she died in due course, by virtue of her immersion at Dhanushkoti, attained supreme liberation, granting freedom from rebirth.

Verse 56 (skanda.3.35.56)

दुर्वासा उवाच एवं ते दुर्विनीतस्य तन्मातुश्च विमोक्षणम् धनुष्कोट्यभिषेकेण यज्ञदेव मयेरितम्

durvāsā uvāca evaṁ te durvinītasya tanmātuśca vimokṣaṇam dhanuṣkoṭyabhiṣekeṇa yajñadeva mayeritam

Durvasa said: "Thus, O Yajnadeva, I have told you the release of Durvinita and his mother, through the immersion at Dhanushkoti."

Verse 57 (skanda.3.35.57)

पुत्रमेनं त्वमप्याशु ब्रह्महत्याविशुद्धये समादाय व्रज ब्रह्मन्धनुष्कोटिं विमुक्तिदाम्

putramenaṁ tvamapyāśu brahmahatyāviśuddhaye samādāya vraja brahmandhanuṣkoṭiṁ vimuktidām

"You too, O brahmin, take this son of yours at once, for the purification of his brahmin-slaying, and go to Dhanushkoti, the giver of liberation."

Verse 58 (skanda.3.35.58)

सिंधुद्वीप उवाच इति दुर्वाससा प्रोक्तो यज्ञदेवो निजं सुतम् समादाय ययौ राम धनुष्कोटिं विमुक्तिदाम्

siṁdhudvīpa uvāca iti durvāsasā prokto yajñadevo nijaṁ sutam samādāya yayau rāma dhanuṣkoṭiṁ vimuktidām

Sindhudvipa said: "Thus told by Durvasa, Yajnadeva took his own son and went to Rama's Dhanushkoti, the giver of liberation."

Verse 59 (skanda.3.35.59)

गत्वा निवासमकरोत्षण्मासं तत्र स द्विजः पुत्रेण साकं नियतो हे सृगालप्लवंगमौ

gatvā nivāsamakarotṣaṇmāsaṁ tatra sa dvijaḥ putreṇa sākaṁ niyato he sṛgālaplavaṁgamau

Going there, O jackal and monkey, that brahmin dwelt for six months, disciplined, together with his son.

Verse 60 (skanda.3.35.60)

स सस्नौ च धनुष्कोटौ षण्मासं वै स पुत्रकः षण्मासांते यज्ञदेवं प्राह वागशरीरिणी

sa sasnau ca dhanuṣkoṭau ṣaṇmāsaṁ vai sa putrakaḥ ṣaṇmāsāṁte yajñadevaṁ prāha vāgaśarīriṇī

And that son bathed at Dhanushkoti for six full months; at the end of the six months, a bodiless voice spoke to Yajnadeva:

Verse 61 (skanda.3.35.61)

विमुक्ता यज्ञदेवस्य ब्रह्महत्या सुतस्य ते स्वर्णस्तेयात्सुरापानात्किरातीसंगमात्तथा

vimuktā yajñadevasya brahmahatyā sutasya te svarṇasteyātsurāpānātkirātīsaṁgamāttathā

"O Yajnadeva, the sin of brahmin-slaying has been released from this son of yours, along with the sins of stealing gold, drinking liquor, and consorting with the Kirata woman."

Verse 62 (skanda.3.35.62)

अन्येभ्योपि हि पापेभ्यो विमुक्तोयं सुतस्तव संशयं मा कुरुष्व त्वं यज्ञदेव द्विजोत्तम

anyebhyopi hi pāpebhyo vimuktoyaṁ sutastava saṁśayaṁ mā kuruṣva tvaṁ yajñadeva dvijottama

"This son of yours is released from other sins too; do not entertain any doubt, O Yajnadeva, best of brahmins."

Verse 63 (skanda.3.35.63)

इत्युक्त्वा विररामाथ सा तु वाग शरीरिणी तदाऽशरीरिणीवाक्यं यज्ञदेवः स शुश्रुवान्

ityuktvā virarāmātha sā tu vāga śarīriṇī tadā'śarīriṇīvākyaṁ yajñadevaḥ sa śuśruvān

Having said this, that bodiless voice then fell silent; and Yajnadeva heard those words of the bodiless voice.

Verse 64 (skanda.3.35.64)

संतुष्टः पुत्रसहितो रामनाथं निषेव्य च धनुष्कोटिं नमस्कृत्य पुत्रेण सहि तस्तदा

saṁtuṣṭaḥ putrasahito rāmanāthaṁ niṣevya ca dhanuṣkoṭiṁ namaskṛtya putreṇa sahi tastadā

Content, together with his son, he worshipped Ramanatha, and, bowing to Dhanushkoti together with his son,

Verse 65 (skanda.3.35.65)

स्वदेशं प्रययौ हृष्टः स्वग्रामं स्वगृहं तथा सपुत्रदारः सुचिरं सुखमास्ते सुनिर्वृतः

svadeśaṁ prayayau hṛṣṭaḥ svagrāmaṁ svagṛhaṁ tathā saputradāraḥ suciraṁ sukhamāste sunirvṛtaḥ

he went joyfully to his own land, his own village, and his own house; and together with his son and wife, he dwelt for a long time in happiness, wholly content.

Verse 66 (skanda.3.35.66)

सिन्धुद्वीप उवाच गोमायुवानरावेवं युवयोः कथितं मया यज्ञदेवसुतस्यास्य सुमतेः परिमोक्षणम्

sindhudvīpa uvāca gomāyuvānarāvevaṁ yuvayoḥ kathitaṁ mayā yajñadevasutasyāsya sumateḥ parimokṣaṇam

Sindhudvipa said: "O jackal and monkey, thus I have told you both of the complete release of this Sumati, son of Yajnadeva."

Verse 67 (skanda.3.35.67)

पातकेभ्यो महद्भ्यश्च धनुष्कोटौ निमज्जनात् युवामतो धनुष्कोटिं गच्छतं पापशुद्धये नान्यथा पापशुद्धिः स्यात्प्रायश्चित्तायुतैरपि

pātakebhyo mahadbhyaśca dhanuṣkoṭau nimajjanāt yuvāmato dhanuṣkoṭiṁ gacchataṁ pāpaśuddhaye nānyathā pāpaśuddhiḥ syātprāyaścittāyutairapi

"From even great sins, one is freed by immersion at Dhanushkoti; therefore you two go to Dhanushkoti for the purification of your sin — otherwise there can be no purification of sin, even with ten thousand expiations."

Verse 68 (skanda.3.35.68)

श्रीसूत उवाच सिन्धुद्वीपस्य वचनमिति श्रुत्वा द्विजो त्तमाः

śrīsūta uvāca sindhudvīpasya vacanamiti śrutvā dvijo ttamāḥ

Sri Suta said: "Hearing these words of Sindhudvipa, O best of brahmins,"

Verse 69 (skanda.3.35.69)

सृगालवानरावाशु विलंघितमहापथौ धनुष्कोटिं प्रयासेन गत्वा स्नात्वा च तज्जले

sṛgālavānarāvāśu vilaṁghitamahāpathau dhanuṣkoṭiṁ prayāsena gatvā snātvā ca tajjale

the jackal and the monkey at once, having traversed the great road, went to Dhanushkoti with great effort, and bathed in its waters.

Verse 70 (skanda.3.35.70)

विमुक्तौ सर्वपापेभ्यो विमानवरसंस्थितौ देवैः कुसुमवर्षेण कीर्यमाणौ सुतेजसौ

vimuktau sarvapāpebhyo vimānavarasaṁsthitau devaiḥ kusumavarṣeṇa kīryamāṇau sutejasau

Freed from all their sins, seated upon an excellent celestial chariot, showered with flowers by the gods, greatly radiant,

Verse 71 (skanda.3.35.71)

हारकेयूरमुकुटकटकादिविभूषितौ देवस्त्रीधूयमानाभ्यां चामराभ्यां विराजितौ गत्वा देवपुरीं रम्यामिंद्र स्यार्द्धासनं गतौ

hārakeyūramukuṭakaṭakādivibhūṣitau devastrīdhūyamānābhyāṁ cāmarābhyāṁ virājitau gatvā devapurīṁ ramyāmiṁdra syārddhāsanaṁ gatau

adorned with necklaces, armlets, crowns, bracelets and the like, resplendent with chowries waved by celestial women, they went to the lovely city of the gods and attained a seat beside Indra's own throne.

Verse 72 (skanda.3.35.72)

श्रीसूत उवाच युष्माकमेवं कथितं सृगालस्य कपेरपि

śrīsūta uvāca yuṣmākamevaṁ kathitaṁ sṛgālasya kaperapi

Sri Suta said: "Thus I have told you the story of the jackal and the monkey too,"

Verse 73 (skanda.3.35.73)

पापाद्विमोक्षणं विप्रा धनुष्कोटौ निमजनात् भक्त्या य इममध्यायं शृणोति पठतेऽपि वा

pāpādvimokṣaṇaṁ viprā dhanuṣkoṭau nimajanāt bhaktyā ya imamadhyāyaṁ śṛṇoti paṭhate'pi vā

"their release from sin through immersion at Dhanushkoti, O brahmins. Whoever, with devotion, listens to this chapter or reads it,"

Verse 74 (skanda.3.35.74)

स्नानजं फलमाप्नोति धनुष्कोटौ स मानवः योगिवृंदैरसुलभां मुक्तिमप्याशु विंदति

snānajaṁ phalamāpnoti dhanuṣkoṭau sa mānavaḥ yogivṛṁdairasulabhāṁ muktimapyāśu viṁdati

that person obtains the fruit of bathing at Dhanushkoti, and swiftly attains even that liberation which is hard for hosts of yogis to obtain.

Chapter 34All chaptersChapter 36