Brahma Khanda · Chapter 49
The Hymn to Ramanatha, Spoken by Rama and the Others
Verse 1 (skanda.3.49.1)
श्रीसूत उवाच । अथातः संप्रवक्ष्यामि रामनाथस्य शूलिनः । स्तोत्राध्यायं महापुण्यं शृणुत श्रद्धया द्विजाः
śrīsūta uvāca athātaḥ sampravakṣyāmi rāmanāthasya śūlinaḥ stotrādhyāyaṁ mahāpuṇyaṁ śṛṇuta śraddhayā dvijāḥ
Shri Suta said: O brahmins, now I shall recount the most sacred chapter of hymns to the trident-bearing Ramanatha; listen with faith.
Verse 2 (skanda.3.49.2)
रामः प्रतिष्ठिते लिंगे तुष्टाव परमेश्वरम् । लक्ष्मणो जानकी सीता सुग्रीवाद्याः कपीश्वराः
rāmaḥ pratiṣṭhite liṅge tuṣṭāva parameśvaram lakṣmaṇo jānakī sītā sugrīvādyāḥ kapīśvarāḥ
When the linga had been established, Rama praised the Supreme Lord. Lakshmana, Janaki Sita, and Sugriva and the other lords of monkeys,
Verse 3 (skanda.3.49.3)
ब्रह्मप्रभृतयो देवाः कुम्भजाद्या महर्षयः । अस्तुवन्भक्तिसंयुक्ताः प्रत्येकं राघवेश्वरम्
brahmaprabhṛtayo devāḥ kumbhajādyā maharṣayaḥ astuvan bhaktisaṁyuktāḥ pratyekaṁ rāghaveśvaram
and the gods beginning with Brahma, and the great sages beginning with Kumbhaja (Agastya), each, filled with devotion, praised Raghaveshvara.
Verse 4 (skanda.3.49.4)
तद्वक्ष्याम्यानुपूर्व्येण शृणुतादरपूर्वकम् । एतच्छ्रवणमात्रेण मुक्तः स्या न्मानवो द्विजाः
tad vakṣyāmy ānupūrvyeṇa śṛṇutādarapūrvakam etac chravaṇamātreṇa muktaḥ syān mānavo dvijāḥ
I shall tell it in due order; listen with reverence. O brahmins, by merely hearing this, a man becomes liberated.
Verse 5 (skanda.3.49.5)
श्रीराम उवाच । नमो महात्मने तुभ्यं महामायाय शूलिने । स्वपदांबुजभक्तार्तिहारिणे सर्प हारिणे
śrīrāma uvāca namo mahātmane tubhyaṁ mahāmāyāya śūline svapadāmbujabhaktārtihāriṇe sarpahāriṇe
Shri Rama said: Salutation to you, O great soul, O great illusion, O trident-bearer, remover of the afflictions of devotees of your lotus feet, bearer of serpents.
Verse 6 (skanda.3.49.6)
नमो देवाधिदेवाय रामनाथाय साक्षिणे । नमो वेदांतवेद्याय योगिनां तत्त्वदायिने
namo devādhidevāya rāmanāthāya sākṣiṇe namo vedāntavedyāya yogināṁ tattvadāyine
Salutation to the god of gods, Ramanatha, the very witness. Salutation to you who are known through the Vedanta, granter of truth to yogis.
Verse 7 (skanda.3.49.7)
सर्वदानंदपूर्णाय विश्वनाथाय शंभवे । नमो भक्तभयच्छेदहेतुपादाब्जरेणवे
sarvadānandapūrṇāya viśvanāthāya śambhave namo bhaktabhayacchedahetupādābjareṇave
Salutation to you who are ever full of bliss, Lord of the universe, Shambhu. Salutation to you whose lotus-foot dust is the very cause of cutting off devotees' fear.
Verse 8 (skanda.3.49.8)
नमस्तेऽखिलनाथाय नमः साक्षात्परात्मने । नमस्तेऽद्भुतवीर्याय महापातकनाशिने
namaste'khilanāthāya namaḥ sākṣāt parātmane namaste'dbhutavīryāya mahāpātakanāśine
Salutation to you, Lord of all; salutation to you, the Supreme Self in visible form. Salutation to you, of wondrous power, destroyer of great sins.
Verse 9 (skanda.3.49.9)
कालकालाय कालाय कालातीताय ते नमः । नमोऽविद्यानिहंत्रे ते नमः पापहराय च
kālakālāya kālāya kālātītāya te namaḥ namo'vidyānihantre te namaḥ pāpaharāya ca
Salutation to you, the death of Death, Death itself, and beyond Death. Salutation to you, destroyer of ignorance, and salutation to you, remover of sin.
Verse 10 (skanda.3.49.10)
नमः संसारतप्तानां तापनाशैकहेतवे । नमो मद्ब्रह्महत्याविनाशिने च विषाशिने
namaḥ saṁsārataptānāṁ tāpanāśaikahetave namo madbrahmahatyāvināśine ca viṣāśine
Salutation to you, sole cause of the destruction of the torment of those scorched by worldly existence. Salutation to you who destroy my brahmin-slaying, and who drank the poison.
Verse 11 (skanda.3.49.11)
नमस्ते पार्वतीनाथ कैलासनिलयाव्यय । गंगाधर विरूपाक्ष मां रक्ष सकलापदः
namaste pārvatīnātha kailāsanilayāvyaya gaṅgādhara virūpākṣa māṁ rakṣa sakalāpadaḥ
Salutation to you, O Lord of Parvati, O dweller of Kailasa, O imperishable one. O bearer of the Ganga, O Virupaksha, protect me from every calamity.
Verse 12 (skanda.3.49.12)
तुभ्यं पिनाकहस्ताय नमो मदनहारिणे । भूयोभूयो नमस्तुभ्यं सर्वावस्थासु सर्वदा
tubhyaṁ pinākahastāya namo madanahāriṇe bhūyo bhūyo namas tubhyaṁ sarvāvasthāsu sarvadā
Salutation to you, bearer of the Pinaka bow in hand, destroyer of Kama. Again and again, salutation to you, in every state, always.
Verse 13 (skanda.3.49.13)
लक्ष्मण उवाच । नमस्ते रामनाथाय त्रिपुरघ्नाय शंभवे । पार्वतीजीवितेशाय गणेशस्कन्दसूनवे
lakṣmaṇa uvāca namaste rāmanāthāya tripuraghnāya śambhave pārvatījīviteśāya gaṇeśaskandasūnave
Lakshmana said: Salutation to you, Ramanatha, destroyer of Tripura, Shambhu, lord of Parvati's very life, father of Ganesha and Skanda.
Verse 14 (skanda.3.49.14)
नमस्ते सूर्यचद्राग्निलोचनाय कपर्दिने । नमः शिवाय सोमाय मार्कंडेय भयच्छिदे
namaste sūryacandrāgnilocanāya kapardine namaḥ śivāya somāya mārkaṇḍeyabhayacchide
Salutation to you whose eyes are the sun, moon, and fire, wearer of matted locks. Salutation to Shiva, in the form of Soma, cutter of Markandeya's fear.
Verse 15 (skanda.3.49.15)
नमः सर्वप्रपंचस्य सृष्टिस्थित्यंतहेतवे । नम उग्राय भीमाय महादेवाय साक्षिणे
namaḥ sarvaprapañcasya sṛṣṭisthityantahetave nama ugrāya bhīmāya mahādevāya sākṣiṇe
Salutation to you, cause of the creation, preservation, and dissolution of the whole world. Salutation to the fierce, the terrible, Mahadeva, the witness.
Verse 16 (skanda.3.49.16)
सर्वज्ञाय वरेण्याय वरदाय वराय ते । श्रीकण्ठाय नमस्तुभ्यं पंचपातकभेदिने
sarvajñāya vareṇyāya varadāya varāya te śrīkaṇṭhāya namas tubhyaṁ pañcapātakabhedine
Salutation to you, all-knowing, most worthy of choice, boon-giver, excellent. Salutation to you, Shrikantha, destroyer of the five great sins.
Verse 17 (skanda.3.49.17)
नमस्तेऽस्तु परानंदसत्यविज्ञानरूपिणे । नमस्ते भवरोगघ्न स्नायूनां पतये नमः
namaste'stu parānandasatyavijñānarūpiṇe namaste bhavarogaghna snāyūnāṁ pataye namaḥ
Salutation to you, whose form is supreme bliss, truth, and knowledge. Salutation to you, destroyer of the disease of worldly existence; salutation to the lord of sinews (living beings).
Verse 18 (skanda.3.49.18)
पतये तस्कराणां ते वनानां पतये नमः । गणानां पतये तुभ्यं विश्वरूपायसाक्षिणे
pataye taskarāṇāṁ te vanānāṁ pataye namaḥ gaṇānāṁ pataye tubhyaṁ viśvarūpāya sākṣiṇe
Salutation to the lord of thieves, salutation to the lord of forests. Salutation to you, the lord of the ganas, of universal form, the witness.
Verse 19 (skanda.3.49.19)
कर्मणा प्रेरितः शम्भो जनिष्ये यत्रयत्र तु । तत्रतत्र पदद्वंद्वे भवतो भक्तिरस्तु मे
karmaṇā preritaḥ śambho janiṣye yatra yatra tu tatra tatra padadvandve bhavato bhaktir astu me
O Shambhu, driven by karma, wherever I may be born, there, always, let my devotion be to your pair of feet.
Verse 20 (skanda.3.49.20)
असन्मार्गे रतिर्मा भूद्भवतः कृपया मम । वैदिकाचारमार्गे च रतिः स्याद्भवते नमः
asanmārge ratir mā bhūd bhavataḥ kṛpayā mama vaidikācāramārge ca ratiḥ syād bhavate namaḥ
By your grace, may my attachment never be to an unrighteous path; may my attachment be to the path of Vedic observance alone. Salutation to you.
Verse 21 (skanda.3.49.21)
सीतोवाच । परमकारण शंकर धूर्जटे गिरिसुतास्तनकुंकुमशोभित । मम पतौ परिदेहि मतिं सदा न विषमां परपूरुषगोचराम्
sītovāca paramakāraṇa śaṅkara dhūrjaṭe girisutāstanakuṅkumaśobhita mama patau paridehi matiṁ sadā na viṣamāṁ parapūruṣagocarām
Sita said: O supreme Cause, O Shankara, O Dhurjati, adorned with the vermilion of the mountain's daughter's breast — grant that my mind ever remain fixed on my husband, never straying toward another man.
Verse 22 (skanda.3.49.22)
गंगाधर विरूपाक्ष नीललोहित शंकर । रामनाथ नमस्तुभ्यं रक्ष मा करुणाकर
gaṅgādhara virūpākṣa nīlalohita śaṅkara rāmanātha namas tubhyaṁ rakṣa mā karuṇākara
O bearer of the Ganga, O Virupaksha, O blue-red one, O Shankara, O Ramanatha, salutation to you — O fount of compassion, protect me.
Verse 23 (skanda.3.49.23)
नमस्ते देवदेवेश नमस्ते करुणालय । नमस्ते भवभीतानां भवभीतिविमर्दन
namaste devadeveśa namaste karuṇālaya namaste bhavabhītānāṁ bhavabhītivimardana
Salutation to you, Lord of the gods of gods; salutation to you, abode of compassion; salutation to you, crusher of the fear of worldly existence for those who fear it.
Verse 24 (skanda.3.49.24)
नाथ त्वदीयचरणांबुजचिंतनेन निर्द्धूय भास्करसुताद्भयमाशु शम्भो । नित्यत्वमाशु गतवान्स मृकंडुपुत्रः किं वा न सिध्यति तवाश्रयणात्परेश
nātha tvadīyacaraṇāmbujacintanena nirdhūya bhāskarasutād bhayam āśu śambho nityatvam āśu gatavān sa mṛkaṇḍuputraḥ kiṁ vā na sidhyati tavāśrayaṇāt pareśa
O Lord, O Shambhu, by meditating on your lotus feet, quickly dispelling the fear of the Sun's son (Yama), that son of Mrikandu (Markandeya) swiftly attained eternity. O supreme Lord, what does not succeed through taking refuge in you?
Verse 25 (skanda.3.49.25)
परेशपरमानंद शरणागतपालक । पातिव्रत्यं मम सदा देहि तुभ्यं नमोनमः
pareśaparamānanda śaraṇāgatapālaka pātivratyaṁ mama sadā dehi tubhyaṁ namo namaḥ
O supreme Lord, O supreme bliss, O protector of those who take refuge — grant me ever the virtue of chastity. Salutation, salutation to you.
Verse 26 (skanda.3.49.26)
हनूमानुवाच । देवदेव जगन्नाथ रामनाथ कृपानिधे । त्वत्पादांभोरुहगता निश्चला भक्तिरस्तु मे
hanūmān uvāca devadeva jagannātha rāmanātha kṛpānidhe tvatpādāmbhoruhagatā niścalā bhaktir astu me
Hanuman said: O God of gods, O Lord of the world, O Ramanatha, O treasury of compassion, let my devotion, resting upon your lotus feet, be unwavering.
Verse 27 (skanda.3.49.27)
यं विना न जगत्सत्ता तद्भानमपि नो भवेत् । नमः सद्भानरूपाय रामनाथाय शंभवे
yaṁ vinā na jagatsattā tadbhānam api no bhavet namaḥ sadbhānarūpāya rāmanāthāya śambhave
Without whom the world has no existence, nor even any perception of it — salutation to Ramanatha Shambhu, whose very form is being and awareness.
Verse 28 (skanda.3.49.28)
अंगद उवाच । यस्य भासा जगद्भानं यत्प्रकाशं विना जगत् । न भासते नमस्तस्मै रामनाथाय शंभवे
aṅgada uvāca yasya bhāsā jagadbhānaṁ yatprakāśaṁ vinā jagat na bhāsate namas tasmai rāmanāthāya śambhave
Angada said: By whose radiance the world is perceived, without whose light the world does not shine — salutation to that Ramanatha Shambhu.
Verse 29 (skanda.3.49.29)
जांबुवानुवाच । सर्वानंदो यदानंदो भासते परमार्थतः । नमो रामेश्वरायास्मै परमानंदरूपिणे
jāmbuvān uvāca sarvānando yad ānando bhāsate paramārthataḥ namo rāmeśvarāyāsmai paramānandarūpiṇe
Jambavan said: From whom all joy, in the ultimate sense, shines forth — salutation to that Rameshvara, whose very form is supreme bliss.
Verse 30 (skanda.3.49.30)
नील उवाच । यद्देशकालदिग्भेदैरभिन्नं सर्वदा द्वयम् । तस्मै रामेश्वरायास्मै नमोऽभिन्नस्व रूपिणे
nīla uvāca yad deśakāladigbhedair abhinnaṁ sarvadā dvayam tasmai rāmeśvarāyāsmai namo'bhinnasvarūpiṇe
Nila said: Which is ever undivided, non-dual, unaffected by divisions of place, time, and direction — salutation to that Rameshvara whose form is undivided.
Verse 31 (skanda.3.49.31)
नल उवाच । ब्रह्मविष्णुमहेशाना यदविद्याविजृंभिताः । नमोऽविद्याविहीनाय तस्मै रामेश्वराय ते
nala uvāca brahmaviṣṇumaheśānā yad avidyāvijṛmbhitāḥ namo'vidyāvihīnāya tasmai rāmeśvarāya te
Nala said: Owing to which ignorance Brahma, Vishnu, and Mahesha [as distinct beings] have arisen — salutation to that Rameshvara, free of ignorance.
Verse 32 (skanda.3.49.32)
कुमुद उवाच । यस्त्वरूपापरिज्ञानात्प्रधानं कारणत्वतः । कल्पितं कारणायास्मै रामनाथाय शंभवे
kumuda uvāca yas tv arūpāparijñānāt pradhānaṁ kāraṇatvataḥ kalpitaṁ kāraṇāyāsmai rāmanāthāya śambhave
Kumuda said: Owing to non-recognition of whose true form, Pradhana (primal matter) is imagined as the cause — salutation to that Ramanatha Shambhu, the true cause.
Verse 33 (skanda.3.49.33)
पनस उवाच । जाग्रत्स्वप्नसुषुप्त्यादियदविद्याविजृंभितम् । जाग्रदादिविहीनाय नमोऽस्मै ज्ञानरूपिणे
panasa uvāca jāgratsvapnasuṣuptyādi yad avidyāvijṛmbhitam jāgradādivihīnāya namo'smai jñānarūpiṇe
Panasa said: From which ignorance the waking, dreaming, and deep-sleep states arise — salutation to him who is free of waking and the rest, whose very form is knowledge.
Verse 34 (skanda.3.49.34)
गज उवाच । यत्स्वरूपापरिज्ञानात्कार्याणां परमा णवः । कल्पिताः कारणत्वेन तार्किकापसदैर्वृथा
gaja uvāca yat svarūpāparijñānāt kāryāṇāṁ paramāṇavaḥ kalpitāḥ kāraṇatvena tārkikāpasadair vṛthā
Gaja said: Owing to non-recognition of whose true form, atoms are vainly imagined by base logicians as the cause of effects,
Verse 35 (skanda.3.49.35)
तमहं परमानंदं रामनाथं महेश्वरम् । आत्मरूपतया नित्यमुपासे सर्वसाक्षिणम्
tam ahaṁ paramānandaṁ rāmanāthaṁ maheśvaram ātmarūpatayā nityam upāse sarvasākṣiṇam
that supremely blissful, all-witnessing Maheshvara Ramanatha I ever worship as my very own Self.
Verse 36 (skanda.3.49.36)
गवाक्ष उवाच । अज्ञानपाशबद्धानां पशूनां पाशमोचकम् । रामेश्वरं शिवं शांतमुपैमि शरणं सदा
gavākṣa uvāca ajñānapāśabaddhānāṁ paśūnāṁ pāśamocakam rāmeśvaraṁ śivaṁ śāntam upaimi śaraṇaṁ sadā
Gavaksha said: I ever take refuge in that tranquil Rameshvara Shiva, who releases the bonds of creatures bound by the fetter of ignorance.
Verse 37 (skanda.3.49.37)
गवय उवाच । साध्वस्तजगदाधारं चंद्रचूडमुमापतिम् । रामनाथं शिवं वन्दे संसारामयभेषजम्
gavaya uvāca sādhvastajagadādhāraṁ candracūḍam umāpatim rāmanāthaṁ śivaṁ vande saṁsārāmayabheṣajam
Gavaya said: I bow to Ramanatha Shiva, praised by the virtuous, the foundation of the world, wearer of the crescent moon, lord of Uma, the very medicine for the disease of worldly existence.
Verse 38 (skanda.3.49.38)
शरभ उवाच । अंतःकरणमात्मेति यदज्ञानाद्विमोहितैः । भण्यते रामनाथं तमात्मानं प्रणमाम्यहम्
śarabha uvāca antaḥkaraṇam ātmeti yad ajñānād vimohitaiḥ bhaṇyate rāmanāthaṁ tam ātmānaṁ praṇamāmy aham
Sharabha said: Whom, deluded by ignorance, people call merely the inner faculty, taking it for the Self — that Self, Ramanatha, I bow to.
Verse 39 (skanda.3.49.39)
गन्धमादन उवाच । रामनाथमुमानाथं गणनाथं च त्र्यंबकम् । सर्वपातकशुद्ध्यर्थमुपासे जगदीश्वरम्
gandhamādana uvāca rāmanātham umānāthaṁ gaṇanāthaṁ ca tryambakam sarvapātakaśuddhyartham upāse jagadīśvaram
Gandhamadana said: I worship Ramanatha, lord of Uma, lord of the ganas, three-eyed, ruler of the world, for the purification of all my sins.
Verse 40 (skanda.3.49.40)
सुग्रीव उवाच । संसारांभोधि मध्ये मां जन्ममृत्युजले भये । पुत्रदारधनक्षेत्रवीचिमालासमाकुले
sugrīva uvāca saṁsārāmbodhi madhye māṁ janmamṛtyujale bhaye putradāradhanakṣetravīcimālāsamākule
Sugriva said: In the midst of this ocean of worldly existence, whose waters are the terror of birth and death, teeming with garlands of waves that are sons, wives, wealth, and land,
Verse 41 (skanda.3.49.41)
मज्जद्ब्रह्मांडखंडे च पतितं नाप्तपारकम् । क्रोशंतमवशं दीनं विषयव्या लकातरम्
majjadbrahmāṇḍakhaṇḍe ca patitaṁ nāptapārakam krośantam avaśaṁ dīnaṁ viṣayavyālakātaram
sinking amid the fragments of the universe, fallen, unable to reach the far shore, crying out, helpless, wretched, distressed by the serpents of sense-objects,
Verse 42 (skanda.3.49.42)
व्याधिनक्रसमुद्विग्नं तापत्रयझषार्तिदम् । मां रक्ष गिरिजानाथ रामनाथ नमोऽस्तु ते
vyādhinakrasamudvignaṁ tāpatrayajhaṣārtidam māṁ rakṣa girijānātha rāmanātha namo'stu te
agitated by the crocodiles of disease, tormented by the fish of the threefold suffering — protect me, O Lord of Girija, O Ramanatha, salutation to you.
Verse 43 (skanda.3.49.43)
विभीषण उवाच । संसारवनमध्ये मां विनष्टनिजमार्गके । व्याधिचौरे क्रोधसिंहे जन्मव्याघ्रे लयोरगे
vibhīṣaṇa uvāca saṁsāravanamadhye māṁ vinaṣṭanijamārgake vyādhicaure krodhasiṁhe janmavyāghre layorage
Vibhishana said: In the midst of this forest of worldly existence, its true path lost, where disease is the robber, anger the lion, birth the tiger, and dissolution the serpent,
Verse 44 (skanda.3.49.44)
बाल्ययौवनवार्धक्यमहाभीमांधकूपके । क्रोधेर्ष्या लोभवह्नौ च विषयक्रूरपर्वते
bālyayauvanavārdhakyamahābhīmāndhakūpake krodherṣyālobhavahnau ca viṣayakrūraparvate
with the most terrible blind well of childhood, youth, and old age, with the fire of anger, envy, and greed, with the cruel mountain of sense-objects,
Verse 45 (skanda.3.49.45)
त्रासभूकंटकाढ्ये च सीदंतमधुनांधकम् । शोभनां पदवीं शंभो नय रामेश्वराधुना
trāsabhūkaṇṭakāḍhye ca sīdantam adhunāndhakam śobhanāṁ padavīṁ śambho naya rāmeśvarādhunā
and thickets of the thorns of terror upon its ground — I sink, blinded; O Shambhu, O Rameshvara, lead me now to the auspicious path.
Verse 46 (skanda.3.49.46)
सर्वे वानरा ऊचुः । निंद्यानिंद्येषु सर्वत्र जनित्वा योनिषु प्रभो । कुंभीपाकादिनरके पतित्वा च पुनस्तथा
sarve vānarā ūcuḥ nindyānindyeṣu sarvatra janitvā yoniṣu prabho kumbhīpākādinarake patitvā ca punas tathā
All the monkeys said: O Lord, being born in every kind of womb, base and noble alike, and falling into hells beginning with Kumbhipaka, and then, in the same manner,
Verse 47 (skanda.3.49.47)
जनित्वा च पुनर्योनौ कर्मशेषेण कुत्सिते । संसारे पतितानस्मान्रामनाथ दयानिधे
janitvā ca punar yonau karmaśeṣeṇa kutsite saṁsāre patitān asmān rāmanātha dayānidhe
being born once more, on account of remaining karma, in some degraded womb — us, fallen into this world, O Ramanatha, O treasury of compassion,
Verse 48 (skanda.3.49.48)
अनाथान्विवशान्दीनान्क्रोशतः पाहि शंकर । नमस्तेस्तु दयासिंधो रामनाथ महेश्वर
anāthān vivaśān dīnān krośataḥ pāhi śaṅkara namaste'stu dayāsindho rāmanātha maheśvara
protect us, orphaned, helpless, wretched, crying out, O Shankara. Salutation to you, O ocean of compassion, O Ramanatha Maheshvara.
Verse 49 (skanda.3.49.49)
ब्रह्मोवाच । नमस्ते लोकनाथाय रामनाथाय शंभवे । प्रसीद मम सर्वेश मदविद्यां विनाशय
brahmovāca namaste lokanāthāya rāmanāthāya śambhave prasīda mama sarveśa madavidyāṁ vināśaya
Brahma said: Salutation to you, Lord of the worlds, Ramanatha, Shambhu. Be gracious, O Lord of all; destroy my ignorance.
Verse 50 (skanda.3.49.50)
इंद्र उवाच । यस्य शक्तिरुमा देवी जगन्माता त्रयीमयी । तमहं शंकरं वंदे रामनाथमुमापतिम्
indra uvāca yasya śaktir umā devī jaganmātā trayīmayī tam ahaṁ śaṅkaraṁ vande rāmanātham umāpatim
Indra said: Whose power is the goddess Uma, mother of the world, embodiment of the three Vedas — I bow to that Shankara Ramanatha, lord of Uma.
Verse 51 (skanda.3.49.51)
यम उवाच । पुत्रौ गणेश्वरस्कंदौ वृषो यस्य च वाहनम् । तं वै रामेश्वरं सेवे सर्वाज्ञाननिवृत्तये
yama uvāca putrau gaṇeśvaraskandau vṛṣo yasya ca vāhanam taṁ vai rāmeśvaraṁ seve sarvājñānanivṛttaye
Yama said: Whose sons are Ganeshvara and Skanda, whose mount is the bull — I serve that Rameshvara for the removal of all ignorance.
Verse 52 (skanda.3.49.52)
वरुण उवाच । यस्य पूजाप्रभावेन जित मृत्युर्मृकंडुजः । मृत्युंजयमुपासेऽहं रामनाथं हृदा तु तम्
varuṇa uvāca yasya pūjāprabhāveṇa jitamṛtyur mṛkaṇḍujaḥ mṛtyuñjayam upāse'haṁ rāmanāthaṁ hṛdā tu tam
Varuna said: By the power of whose worship the son of Mrikandu (Markandeya) conquered death — I worship, with my heart, that death-conquering Ramanatha.
Verse 53 (skanda.3.49.53)
कुबेर उवाच । ईश्वराय लसत्कर्णकुंडलाभरणाय ते । लाक्षारुणशरीराय नमो रामेश्वराय वै
kubera uvāca īśvarāya lasatkarṇakuṇḍalābharaṇāya te lākṣāruṇaśarīrāya namo rāmeśvarāya vai
Kubera said: Salutation to you, Ishvara, Rameshvara, adorned with gleaming earrings, your body red as lac.
Verse 54 (skanda.3.49.54)
आदित्य उवाच । नमस्तेऽस्तु महादेव रामनाथ त्रियंबक । दक्षाध्वरविनाशाय नमस्ते पाहि मां शिव
āditya uvāca namaste'stu mahādeva rāmanātha triyambaka dakṣādhvaravināśāya namaste pāhi māṁ śiva
Aditya said: Salutation to you, O Mahadeva, Ramanatha, three-eyed one. Salutation to you, destroyer of Daksha's sacrifice; O Shiva, protect me.
Verse 55 (skanda.3.49.55)
सोम उवाच । नमस्ते भस्मदिग्धाय शूलिने सर्पमालिने । रामनाथ दयांभोधे स्मशाननिलयाय ते
soma uvāca namaste bhasmadigdhāya śūline sarpamāline rāmanātha dayāmbhodhe śmaśānanilayāya te
Soma said: Salutation to you, smeared with ash, bearer of the trident, garlanded with serpents. O Ramanatha, O ocean of compassion, salutation to you, dweller of the cremation ground.
Verse 56 (skanda.3.49.56)
अग्निरुवाच । इन्द्राद्यखिलदिक्पालसंसेवितपदांबुज । रामनाथाय शुद्धाय नमो दिग्वाससे सदा
agnir uvāca indrādyakhiladikpālasaṁsevitapadāmbuja rāmanāthāya śuddhāya namo digvāsase sadā
Agni said: Whose lotus feet are served by Indra and all the other guardians of the directions — salutation, ever, to the pure Ramanatha, clad in the directions themselves.
Verse 57 (skanda.3.49.57)
वायुरुवाच । हराय हरिरूपाय व्याघ्रचर्मांबराय च । रामनाथ नमस्तुभ्यं ममाभीष्टप्रदो भव
vāyur uvāca harāya harirūpāya vyāghracarmāmbarāya ca rāmanātha namas tubhyaṁ mamābhīṣṭaprado bhava
Vayu said: Salutation to Hara, in the form of Hari, clad in a tiger-skin garment. O Ramanatha, salutation to you; be the granter of my heart's desire.
Verse 58 (skanda.3.49.58)
बृहस्पतिरुवाच । अहंतासाक्षिणे नित्यं प्रत्यगद्वयवस्तुने । रामनाथ ममाज्ञानमाशु नाशय ते नमः
bṛhaspatir uvāca ahantāsākṣiṇe nityaṁ pratyagadvayavastune rāmanātha mamājñānam āśu nāśaya te namaḥ
Brihaspati said: Salutation to you, witness of the ego, eternal, the non-dual reality that is the inner Self. O Ramanatha, quickly destroy my ignorance; salutation to you.
Verse 59 (skanda.3.49.59)
शुक्र उवाच । वंचकानामलभ्याय महामंत्रार्थरूपिणे । नमो द्वैतविहीनाय रामनाथाय शंभवे
śukra uvāca vañcakānām alabhyāya mahāmantrārtharūpiṇe namo dvaitavihīnāya rāmanāthāya śambhave
Shukra said: Salutation to Ramanatha Shambhu, unattainable by deceivers, embodying the meaning of the great mantra, free of duality.
Verse 60 (skanda.3.49.60)
अश्विनावूचतुः । आत्मरूपतया नित्यं योगिनां भासते हृदि । अनन्य भानवेद्याय नमस्ते राघवेश्वर
aśvinau ūcatuḥ ātmarūpatayā nityaṁ yogināṁ bhāsate hṛdi ananyabhānavedyāya namaste rāghaveśvara
The Ashvins said: Who ever shines in the hearts of yogis in the very form of the Self, knowable only through undivided awareness — salutation to you, O Raghaveshvara.
Verse 61 (skanda.3.49.61)
अगस्त्य उवाच । आदिदेव महादेव विश्वेश्वर शिवाव्यय । रामनाथांबिकानाथ प्रसीद वृष भध्वज
agastya uvāca ādideva mahādeva viśveśvara śivāvyaya rāmanāthāmbikānātha prasīda vṛṣabhadhvaja
Agastya said: O primal god, O Mahadeva, O lord of the universe, O imperishable Shiva, O Ramanatha, O lord of Ambika, be gracious, O bull-bannered one.
Verse 62 (skanda.3.49.62)
अपराधसहस्रं मे क्षमस्व विधुशेखर । ममाहमिति पुत्रादावहंतां मम मोचय
aparādhasahasraṁ me kṣamasva vidhuśekhara mamāham iti putrādāv ahantāṁ mama mocaya
O crescent-crowned one, forgive my thousand offenses. Free me from this egoism of 'I' and 'mine' regarding my sons and the rest.
Verse 63 (skanda.3.49.63)
सुतीक्ष्ण उवाच । क्षेत्राणि रत्नानि धनानि दारा मित्राणि वस्त्राणि गवाश्वपुत्राः । नैवोपकाराय हि रामनाथ मह्यं प्रयच्छ त्वमतो विरक्तिम्
sutīkṣṇa uvāca kṣetrāṇi ratnāni dhanāni dārā mitrāṇi vastrāṇi gavāśvaputrāḥ naivopakārāya hi rāmanātha mahyaṁ prayaccha tvam ato viraktim
Sutikshna said: Lands, jewels, wealth, wife, friends, garments, cows, horses, sons — none of these truly benefit. O Ramanatha, therefore grant me detachment from them.
Verse 64 (skanda.3.49.64)
विश्वामित्र उवाच । श्रुतानि शास्त्राण्यपि निष्फलानि त्रय्यप्यधीता विफलैव नूनम् । त्वयीश्वरे चेन्न भवेद्धि भक्तिः श्रीरामनाथे शिव मानुषस्य
viśvāmitra uvāca śrutāni śāstrāṇy api niṣphalāni trayy apy adhītā viphalaiva nūnam tvayīśvare cen na bhaved dhi bhaktiḥ śrīrāmanāthe śiva mānuṣasya
Vishvamitra said: If a man's devotion is not toward the Lord Shri Ramanatha Shiva, then even the scriptures heard are fruitless, and even the three Vedas studied are surely in vain.
Verse 65 (skanda.3.49.65)
गालव उवाच । दानानि यज्ञा नियमास्तपांसि गंगादितीर्थेषु निमज्जनानि । रामेश्वरं त्वां न नमंति ये तु व्यर्थानि तेषामिति निश्चयोऽत्र
gālava uvāca dānāni yajñā niyamās tapāṁsi gaṅgāditīrtheṣu nimajjanāni rāmeśvaraṁ tvāṁ na namanti ye tu vyarthāni teṣām iti niścayo'tra
Galava said: Gifts, sacrifices, vows, austerities, and bathing in tirthas beginning with the Ganga — for those who do not bow to you, O Rameshvara, all these are, it is certain, in vain.
Verse 66 (skanda.3.49.66)
वसिष्ठ उवाच । कृत्वापि पापान्यखिलानि लोकस्त्वामेत्य रामेश्वर भक्तियुक्तः । नमेत चेत्तानि लयं व्रजेयुर्यथांधकारो रवितेजसाऽद्धा
vasiṣṭha uvāca kṛtvāpi pāpāny akhilāni lokas tvām etya rāmeśvara bhaktiyuktaḥ nameta cet tāni layaṁ vrajeyur yathāndhakāro ravitejasāddhā
Vasishtha said: O Rameshvara, even having committed all sins, if a man, coming to you with devotion, bows down, those sins shall dissolve, just as darkness truly dissolves before the sun's radiance.
Verse 67 (skanda.3.49.67)
अत्रिरुवाच । दृष्ट्वा तु रामेश्वरमेकदापि स्पृष्ट्वा नमस्कृत्य भवंतमीशम् । पुनर्न गर्भं स नरः प्रयायात्किं त्वद्वयं ते लभतं स्वरूपम्
atrir uvāca dṛṣṭvā tu rāmeśvaram ekadāpi spṛṣṭvā namaskṛtya bhavantam īśam punar na garbhaṁ sa naraḥ prayāyāt kiṁ tv advayaṁ te labhataṁ svarūpam
Atri said: Having beheld Rameshvara even once, having touched and bowed to you, O Lord, that man does not enter the womb again — does he not, then, attain your very non-dual nature?
Verse 68 (skanda.3.49.68)
अंगिरा उवाच । यो रामनाथं मनुजो भवंतमुपेत्य बंधून्प्रणमन्स्मरेत । संतारयेत्तानपि सर्वपापात्किम द्भुतं तस्य कृतार्थतायाम्
aṅgirā uvāca yo rāmanāthaṁ manujo bhavantam upetya bandhūn praṇaman smareta saṁtārayet tān api sarvapāpāt kim adbhutaṁ tasya kṛtārthatāyām
Angira said: Whatever man, having come to you, Ramanatha, remembers his kinsmen while bowing, ferries even them across all sin — what wonder is there in his own fulfillment?
Verse 69 (skanda.3.49.69)
गौतम उवाच । श्रीरामनाथेश्वर गूढमेत्तद्रहस्यभूतं परमं विशोकम् । त्वत्पादमूलं भजतां नृणां ये सेवां प्रकुर्वंति हि तेऽपि धन्याः
gautama uvāca śrīrāmanātheśvara gūḍham etad rahasyabhūtaṁ paramaṁ viśokam tvatpādamūlaṁ bhajatāṁ nṛṇāṁ ye sevāṁ prakurvanti hi te'pi dhanyāḥ
Gautama said: O Shri Ramanatheshvara, this is secret, mysterious, supremely sorrowless. Even those who serve the men who worship the base of your feet are themselves blessed.
Verse 70 (skanda.3.49.70)
शतानंद उवाच । वेदांतविज्ञानरहस्यविद्भिर्विज्ञेयमेतद्धि मुमुक्षुभिस्तु । शास्त्राणि सर्वाणि विहाय देव त्वत्सेवनं यद्रघुवीरनाथ
śatānanda uvāca vedāntavijñānarahasyavidbhir vijñeyam etaddhi mumukṣubhis tu śāstrāṇi sarvāṇi vihāya deva tvatsevanaṁ yad raghuvīranātha
Shatananda said: This alone is to be known by seekers of liberation who know the secret of Vedantic wisdom, O God, O lord of the hero of the Raghus — that abandoning all scriptures, service to you alone remains.
Verse 71 (skanda.3.49.71)
भृगुरुवाच । रामनाथ तव पादपंकजं द्वंद्वचिंतनविधूतकल्मषः । निर्भयं व्रजति सत्सुखाद्वयं सुप्रभं त्वथ अमोघचिद्धनम्
bhṛgur uvāca rāmanātha tava pādapaṅkajaṁ dvandvacintanavidhūtakalmaṣaḥ nirbhayaṁ vrajati satsukhādvayaṁ suprabhaṁ tv atha amoghacidghanam
Bhrigu said: O Ramanatha, by meditating on the pair of your lotus feet, a man, his sins washed away, fearlessly attains that being-bliss, non-dual, radiant, unfailing mass of pure consciousness.
Verse 72 (skanda.3.49.72)
कुत्स उवाच । रामनाथ तव पादसेवनं भोगमोक्षवरदं नृणां सदा । रौरवादिनरकप्रणाशनं कः पुमान्न भजते रसग्रहः
kutsa uvāca rāmanātha tava pādasevanaṁ bhogamokṣavaradaṁ nṛṇāṁ sadā rauravādinarakapraṇāśanaṁ kaḥ pumān na bhajate rasagrahaḥ
Kutsa said: O Ramanatha, service to your feet ever grants men both enjoyment and liberation, and destroys the hells beginning with Raurava. What man of taste would not worship it?
Verse 73 (skanda.3.49.73)
काश्यप उवाच । रामनाथ तव पादसेविनां किं व्रतैरुत तपोभिरध्वरैः । वेदशास्त्र जपचिन्तया च किं स्वर्गसिन्धुपयसापि किं फलम्
kāśyapa uvāca rāmanātha tava pādasevināṁ kiṁ vratair uta tapobhir adhvaraiḥ vedaśāstrajapacintayā ca kiṁ svargasindhupayasāpi kiṁ phalam
Kashyapa said: O Ramanatha, what need have those who serve your feet for vows, for austerities, for sacrifices? What need for Vedic study, recitation, contemplation, or even the waters of the celestial Ganga?
Verse 74 (skanda.3.49.74)
श्रीरामनाथ त्वमागत्य शीघ्रं ममोत्क्रांतिकाले भवान्या च साकम् । मां प्रापय स्वात्मपादारविन्दं विशोकं विमोहं सुखं चित्स्वरूपम्
śrīrāmanātha tvam āgatya śīghraṁ mamotkrāntikāle bhavānyā ca sākam māṁ prāpaya svātmapādāravindaṁ viśokaṁ vimohaṁ sukhaṁ cit svarūpam
O Shri Ramanatha, at the time of my passing, come quickly, together with Bhavani, and lead me to your own lotus feet — sorrowless, undeluded, blissful, of the very nature of consciousness.
Verse 75 (skanda.3.49.75)
गन्धर्वा ऊचुः । रामनाथ त्वमस्माकं भजतां भवसागरे । अपारे दुःखकल्लोले न त्वत्तोन्या गतिर्हि नः
gandharvā ūcuḥ rāmanātha tvam asmākaṁ bhajatāṁ bhavasāgare apāre duḥkhakallole na tvattonyā gatir hi naḥ
The gandharvas said: O Ramanatha, in this boundless ocean of worldly existence with its waves of sorrow, for us who worship you, there is truly no other refuge but you.
Verse 76 (skanda.3.49.76)
किन्नरा ऊचुः । रामनाथ भवारण्ये व्याधिव्याघ्रभयानके । त्वामंतरेण नास्माकं पदवीदर्शको भवेत्
kinnarā ūcuḥ rāmanātha bhavāraṇye vyādhivyāghrabhayānake tvām antareṇa nāsmākaṁ padavīdarśako bhavet
The kinnaras said: O Ramanatha, in this forest of worldly existence, terrible with the tigers of disease, without you there is none to show us the way.
Verse 77 (skanda.3.49.77)
यक्षा ऊचुः । रामनाथेंद्रियारातिबाधा नो दुःसहा सदा । तान्विजेतुं सहायस्त्वमस्माकं भव धूर्जटे
yakṣā ūcuḥ rāmanāthendriyārātibādhā no duḥsahā sadā tān vijetuṁ sahāyas tvam asmākaṁ bhava dhūrjaṭe
The yakshas said: O Ramanatha, the affliction of the enemy senses is ever unbearable for us. O Dhurjati, be our helper in conquering them.
Verse 78 (skanda.3.49.78)
नागा ऊचुः । अचिन्त्यमहिमानं त्वा रामनाथ वयं कथम् । स्तोतुमल्पधियः शक्ता भविष्यामोंऽबिकापते
nāgā ūcuḥ acintyamahimānaṁ tvā rāmanātha vayaṁ katham stotum alpadhiyaḥ śaktā bhaviṣyāmo'mbikāpate
The nagas said: O Ramanatha, of inconceivable glory, how could we, of scant intelligence, ever be capable of praising you, O lord of Ambika?
Verse 79 (skanda.3.49.79)
किंपुरुषा ऊचुः । नानायोनौ च जननं मरणं चाप्यनेकशः । विनाशय तथाऽज्ञानं रामनाथ नमोऽस्तु ते
kiṁpuruṣā ūcuḥ nānāyonau ca jananaṁ maraṇaṁ cāpy anekaśaḥ vināśaya tathājñānaṁ rāmanātha namo'stu te
The kimpurushas said: Destroy our birth and death, many times over, in manifold wombs, and likewise our ignorance, O Ramanatha; salutation to you.
Verse 80 (skanda.3.49.80)
विद्याधरा ऊचुः । अंबिकापतये तुभ्यमसंगाय महात्मने । नमस्ते रामनाथाय प्रसीद वृषभध्वज
vidyādharā ūcuḥ ambikāpataye tubhyam asaṅgāya mahātmane namaste rāmanāthāya prasīda vṛṣabhadhvaja
The vidyadharas said: Salutation to you, lord of Ambika, unattached, the great soul. O Ramanatha, O bull-bannered one, be gracious.
Verse 81 (skanda.3.49.81)
वसव ऊचुः । रामनाथगणेशाय गणवृंदार्चितांघ्रये । गंगाधराय गुह्याय नमस्ते पाहि नः सदा
vasava ūcuḥ rāmanāthagaṇeśāya gaṇavṛndārcitāṅghraye gaṅgādharāya guhyāya namaste pāhi naḥ sadā
The Vasus said: Salutation to you, lord of the ganas of Ramanatha, whose feet are worshipped by the hosts of ganas, bearer of the Ganga, the mysterious one. Protect us always.
Verse 82 (skanda.3.49.82)
विश्वेदेवा ऊचुः । ज्ञप्तिमात्रैकनिष्ठानां मुक्तिदाय सुयोगिनाम् । रामनाथाय सांबाय नमोऽस्मान्रक्ष शंकर
viśvedevā ūcuḥ jñaptimātraikaniṣṭhānāṁ muktidāya suyoginām rāmanāthāya sāmbāya namo'smān rakṣa śaṅkara
The Vishvedevas said: Salutation to Ramanatha, together with Amba, the giver of liberation to excellent yogis established solely in pure awareness. O Shankara, protect us.
Verse 83 (skanda.3.49.83)
मरुत ऊचुः । परतत्त्वाय तत्त्वानां तत्त्वभूताय वस्तुतः । नमस्ते रामनाथाय स्वयंभानाय शंभवे
maruta ūcuḥ paratattvāya tattvānāṁ tattvabhūtāya vastutaḥ namaste rāmanāthāya svayaṁbhānāya śambhave
The Maruts said: Salutation to Ramanatha Shambhu, the supreme reality beyond all realities, in truth the very essence of reality, self-luminous.
Verse 84 (skanda.3.49.84)
साध्या ऊचुः । स्वातिरिक्तविहीनाय जगत्सत्ताप्रदायिने । रामेश्वराय देवाय नमोऽविद्या विभेदिने
sādhyā ūcuḥ svātiriktavihīnāya jagatsattāpradāyine rāmeśvarāya devāya namo'vidyāvibhedine
The Sadhyas said: Salutation to the god Rameshvara, beyond whom nothing else exists, who grants existence to the world, who pierces through ignorance.
Verse 85 (skanda.3.49.85)
सर्वे देवा ऊचुः । सच्चिदानंदसंपूर्णं द्वैतवस्तुविवर्जितम् । ब्रह्मात्मानं स्वयंभानमादिमध्यांतवर्जितम्
sarve devā ūcuḥ saccidānandasampūrṇaṁ dvaitavastuvivarjitam brahmātmānaṁ svayaṁbhānam ādimadhyāntavarjitam
All the gods said: Full of being-consciousness-bliss, devoid of any dual reality, the very Self that is Brahman, self-luminous, without beginning, middle, or end,
Verse 86 (skanda.3.49.86)
अविक्रियमसंगं च परिशुद्धं सनातनम् । आकाशादिप्रपंचानां साक्षिभूतं परामृतम्
avikriyam asaṅgaṁ ca pariśuddhaṁ sanātanam ākāśādiprapañcānāṁ sākṣibhūtaṁ parāmṛtam
changeless, unattached, utterly pure, eternal, the very witness of the manifestation of space and the other elements, the supreme nectar,
Verse 87 (skanda.3.49.87)
प्रमातीतं प्रमाणानामपि बोधप्रदायिनम् । आविर्भावतिरोभाव संकोचरहितं सदा
pramātītaṁ pramāṇānām api bodhapradāyinam āvirbhāvatirobhāvasaṅkocarahitaṁ sadā
beyond even the means of valid knowledge, yet the very granter of understanding to those means, ever free of appearance, disappearance, and contraction,
Verse 88 (skanda.3.49.88)
स्वस्मिन्नध्यस्तरूपस्य प्रपंचस्यास्य साक्षिणम् । निर्लेपं परमानंदं निरस्तसकलक्रियम्
svasminn adhyastarūpasya prapañcasyāsya sākṣiṇam nirlepaṁ paramānandaṁ nirastasakalakriyam
the witness of this world-manifestation superimposed upon itself, untainted, supremely blissful, free of all action,
Verse 89 (skanda.3.49.89)
भूमानंदं महात्मानं चिद्रूपं भोगवर्जितम् । रामनाथं वयं सर्वे स्वपातकविशुद्धये
bhūmānandaṁ mahātmānaṁ cidrūpaṁ bhogavarjitam rāmanāthaṁ vayaṁ sarve svapātakaviśuddhaye
the boundless bliss, the great soul, of the nature of pure consciousness, free of all enjoyment — that Ramanatha, all of us, for the purification of our own sins,
Verse 90 (skanda.3.49.90)
चिन्तयामः सदा चित्ते स्वात्मानंदबुभुत्सवः । रक्षास्मान्करुणासिन्धो राम नाथ नमोऽस्तु ते
cintayāmaḥ sadā citte svātmānandabubhutsavaḥ rakṣāsmān karuṇāsindho rāmanātha namo'stu te
ever contemplate in our hearts, desiring to know the bliss of our own Self. Protect us, O ocean of compassion; salutation to you, O Ramanatha.
Verse 91 (skanda.3.49.91)
रामनाथाय रुद्राय नमः संसारहारिणे । ब्रह्मविष्ण्वादिरूपेण विभिन्नाय स्वमायया
rāmanāthāya rudrāya namaḥ saṁsārahāriṇe brahmaviṣṇvādirūpeṇa vibhinnāya svamāyayā
Salutation to Ramanatha, Rudra, remover of worldly existence, who through his own maya appears differentiated into the forms of Brahma, Vishnu, and the rest.
Verse 92 (skanda.3.49.92)
विभीषणसचिवा ऊचुः । वरदाय वरेण्याय त्रिनेत्राय त्रिशूलिने । योगिध्येयाय नित्याय रामनाथाय ते नमः
vibhīṣaṇasacivā ūcuḥ varadāya vareṇyāya trinetrāya triśūline yogidhyeyāya nityāya rāmanāthāya te namaḥ
Vibhishana's ministers said: Salutation to you, Ramanatha, boon-giver, most worthy of choice, three-eyed, trident-bearer, object of yogis' meditation, eternal.
Verse 93 (skanda.3.49.93)
सूत उवाच । इति रामादिभिः सर्वैः स्तुतो रामेश्वरः शिवः । प्राह सर्वान्समाहूय रामादीन्द्विजसत्तमाः
sūta uvāca iti rāmādibhiḥ sarvaiḥ stuto rāmeśvaraḥ śivaḥ prāha sarvān samāhūya rāmādīn dvijasattamāḥ
Suta said: O best of brahmins, thus praised by Rama and all the others, Shiva Rameshvara, summoning Rama and everyone, spoke.
Verse 94 (skanda.3.49.94)
रामराम महाभाग जानकीरमण प्रभो । सौमित्रे जानकि शुभे हे सुग्रीव मुखास्तथा
rāmarāma mahābhāga jānakīramaṇa prabho saumitre jānaki śubhe he sugrīvamukhās tathā
O Rama, Rama, most fortunate one, beloved of Janaki, O Lord! O son of Sumitra, O auspicious Janaki, O Sugriva and the rest!
Verse 95 (skanda.3.49.95)
अन्ये ब्रह्ममुखा यूयं शृणुध्वं सुसमास्थिताः । स्तोत्राध्यायमिमं पुण्यं युष्माभिः कृतमादरात्
anye brahmamukhā yūyaṁ śṛṇudhvaṁ susamāsthitāḥ stotrādhyāyam imaṁ puṇyaṁ yuṣmābhiḥ kṛtam ādarāt
and O all you others, headed by Brahma, listen attentively. This sacred hymn-chapter, composed by all of you with devotion,
Verse 96 (skanda.3.49.96)
ये पठंति च शृण्वंति श्रावयंति च मानवाः । मदर्चनफलं तेषां भविष्यति न संशयः
ye paṭhanti ca śṛṇvanti śrāvayanti ca mānavāḥ madarcanaphalaṁ teṣāṁ bhaviṣyati na saṁśayaḥ
whatever men read it, hear it, or cause it to be heard — the fruit of my worship shall be theirs, without doubt.
Verse 97 (skanda.3.49.97)
रामचंद्रधनुष्कोटिस्नानपुण्यं च वै भवेत् । वर्षमेकं रामसेतौ वासपुण्यं भविष्यति
rāmacandradhanuṣkoṭisnānapuṇyaṁ ca vai bhavet varṣam ekaṁ rāmasetau vāsapuṇyaṁ bhaviṣyati
The merit of bathing at Ramachandra's Dhanushkoti shall also be theirs; the merit of dwelling for one year at Ramasetu too shall be theirs.
Verse 98 (skanda.3.49.98)
गन्धमादनमध्यस्थसर्वर्तीर्थाभिमज्जनात् । यत्पुण्यं तद्भवेत्तेन नात्र संशयकारणम्
gandhamādanamadhyasthasarvatīrthābhimajjanāt yat puṇyaṁ tad bhavet tena nātra saṁśayakāraṇam
Whatever merit comes from bathing in all the tirthas situated within Gandhamadana — that shall be theirs; there is no cause for doubt in this.
Verse 99 (skanda.3.49.99)
उक्त्वैवं रामनाथोऽपि स्वात्मलिंगे तिरोदधे । स्तोत्राध्यायमिमं पुण्यं नित्यं संकीर्तयन्नरः
uktvaivaṁ rāmanātho'pi svātmaliṅge tirodadhe stotrādhyāyam imaṁ puṇyaṁ nityaṁ saṅkīrtayan naraḥ
Having said this, Ramanatha too vanished back into his own linga form. Whatever man daily recites this sacred hymn-chapter,
Verse 100 (skanda.3.49.100)
जरामरणनिर्मुक्तो जन्मदुःखविवर्जितः । रामनाथस्य सायुज्यमुक्तिं प्राप्नोत्यसंशयः
jarāmaraṇanirmukto janmaduḥkhavivarjitaḥ rāmanāthasya sāyujyamuktiṁ prāpnoty asaṁśayaḥ
freed from old age and death, rid of the sorrow of birth, undoubtedly attains liberation in union with Ramanatha.