Avanti Khanda · Chapter 338
The Glory of Kedareshvara Tirtha
Verse 1 (skanda.5.338.1)
श्रीमार्कण्डेय उवाच। अतः परं महाराज गच्छेत्केदारसंज्ञकम् । यत्र गत्वा महाराज श्राद्धं कृत्वा पिबेज्जलम् । सम्पूज्य देवदेवेशं केदारोत्थं फलं लभेत् ॥ १ ॥
śrīmārkaṇḍeya uvāca| ataḥ paraṁ mahārāja gacchetkedārasaṁjñakam | yatra gatvā mahārāja śrāddhaṁ kṛtvā pibejjalam | sampūjya devadeveśaṁ kedārotthaṁ phalaṁ labhet || 1 ||
Sri Markandeya said: Thereafter, O great king, one should go to the place named Kedara. Going there, O great king, having performed shraddha and drunk its water, and having worshipped the god of gods, one obtains the fruit arising from Kedara.
Verse 2 (skanda.5.338.2)
युधिष्ठिर उवाच। कथमत्र सुरश्रेष्ठ केदाराख्यः स्थितः स्वयम् । उत्तरे नर्मदाकूले एतद्विस्तरतो वद ॥ २ ॥
yudhiṣṭhira uvāca| kathamatra suraśreṣṭha kedārākhyaḥ sthitaḥ svayam | uttare narmadākūle etadvistarato vada || 2 ||
Yudhishthira said: 'O foremost among gods, how did the one named Kedara come to be established here, on the northern bank of the Narmada? Tell me this in detail.'
Verse 3 (skanda.5.338.3)
श्रीमार्कण्डेय उवाच। पुरा कृतयुगस्यादौ शङ्करस्तु महेश्वरः । भृगुणाराधितः शप्तः श्रिया च भृगुकच्छके ॥ ३ ॥
śrīmārkaṇḍeya uvāca| purā kṛtayugasyādau śaṅkarastu maheśvaraḥ | bhṛguṇārādhitaḥ śaptaḥ śriyā ca bhṛgukacchake || 3 ||
Sri Markandeya said: Long ago, at the start of the Krita Yuga, Shankara Maheshvara was worshipped by Bhrigu, and this place was cursed by Shri at Bhrigukachchha.
Verse 4 (skanda.5.338.4)
अपवित्रमिदं क्षेत्रं सर्ववेदविवर्जितम् । भविष्यति नृपश्रेष्ठ गतेत्युक्त्वा हरिप्रिया ॥ ४ ॥
apavitramidaṁ kṣetraṁ sarvavedavivarjitam | bhaviṣyati nṛpaśreṣṭha gatetyuktvā haripriyā || 4 ||
'This field shall become impure, devoid of all Vedic sanctity' — O best of kings, having said this, Hari's beloved departed.
Verse 5 (skanda.5.338.5)
तपश्चचार विपुलं भृगुर्वर्षसहस्रकम् । वायुभक्षो निराहारश्चिरं धमनिसंततः ॥ ५ ॥
tapaścacāra vipulaṁ bhṛgurvarṣasahasrakam | vāyubhakṣo nirāhāraścciraṁ dhamanisaṁtataḥ || 5 ||
Bhrigu then performed vast austerity for a thousand years, living on air alone, without food, for a long time, his veins showing through his skin.
Verse 6 (skanda.5.338.6)
ततः प्रत्यक्षतामागाल्लिङ्गीभूतो महेश्वरः । प्रादुर्भूतस्तु सहसा भित्त्वा पातालसप्तकम् ॥ ६ ॥
tataḥ pratyakṣatāmāgālliṅgībhūto maheśvaraḥ | prādurbhūtastu sahasā bhittvā pātālasaptakam || 6 ||
Then Maheshvara, having taken the form of a linga, became manifest — suddenly appearing, splitting through the seven Patalas.
Verse 7 (skanda.5.338.7)
ददर्शाथ भृगुर्देवमौत्पलीं केलिकामिव । स्तुतिं चक्रे स देवाय स्थाणवे त्र्यम्बकेति च ॥ ७ ॥
dadarśātha bhṛgurdevamautpalīṁ kelikāmiva | stutiṁ cakre sa devāya sthāṇave tryambaketi ca || 7 ||
Then Bhrigu beheld the god, radiant like a lotus in play; he offered praise to that god, saying 'O Sthanu, O Tryambaka' and the like.
Verse 8 (skanda.5.338.8)
एवं स्तुतः स भगवान् प्रोवाच प्रहसन्निव । पुनः पुनर्भृगुं मत्तः किंतु प्रार्थयसे मुने ॥ ८ ॥
evaṁ stutaḥ sa bhagavān provāca prahasanniva | punaḥ punarbhṛguṁ mattaḥ kiṁtu prārthayase mune || 8 ||
Thus praised, the blessed Lord spoke, as if smiling: 'O Bhrigu, again and again — what is it you seek from me, O sage?'
Verse 9 (skanda.5.338.9)
भृगुरुवाच। पञ्चक्रोशमिदं क्षेत्रं पद्मया शापितं विभो । उपवित्रमिदं क्षेत्रं सर्ववेदविवर्जितम् । भविष्यतीति च प्रोच्य गता देवी विदं प्रति ॥ ९ ॥
bhṛguruvāca| pañcakrośamidaṁ kṣetraṁ padmayā śāpitaṁ vibho | upavitramidaṁ kṣetraṁ sarvavedavivarjitam | bhaviṣyatīti ca procya gatā devī vidaṁ prati || 9 ||
Bhrigu said: 'O mighty one, this field of five kroshas was cursed by Padma: this field shall become impure, devoid of all Vedic sanctity — having said this, the goddess departed for heaven.
Verse 10 (skanda.5.338.10)
पुनः पवित्रतां याति यथेदं क्षेत्रमुत्तमम् । तथा कुरु महेशान प्रसन्नो यदि शङ्कर ॥ १० ॥
punaḥ pavitratāṁ yāti yathedaṁ kṣetramuttamam | tathā kuru maheśāna prasanno yadi śaṅkara || 10 ||
O Maheshana, O Shankara, if you are pleased, do something so that this excellent field regains its purity once more.'
Verse 11 (skanda.5.338.11)
ईश्वर उवाच। केदाराख्यमिदं ब्रह्मंल्लिङ्गमाद्यं भविष्यति । कृत्वेदमादिलिङ्गानि भविष्यन्ति दशैव हि ॥ ११ ॥
īśvara uvāca| kedārākhyamidaṁ brahmanlliṅgamādyaṁ bhaviṣyati | kṛtvedamādiliṅgāni bhaviṣyanti daśaiva hi || 11 ||
Ishvara said: 'O brahmin, this linga named Kedara shall be the first; having made this the foremost, ten more lingas shall come to be.
Verse 12 (skanda.5.338.12)
एकादशमदृश्यं हि क्षेत्रमध्ये भविष्यति । पावयिष्यति तत्क्षेत्रमेकादशः स्वयं विभुः ॥ १२ ॥
ekādaśamadṛśyaṁ hi kṣetramadhye bhaviṣyati | pāvayiṣyati tatkṣetramekādaśaḥ svayaṁ vibhuḥ || 12 ||
An eleventh, invisible, shall stand in the midst of the field; that eleventh, mighty in itself, shall purify that entire field.
Verse 13 (skanda.5.338.13)
तथा वै द्वादशादित्या मत्प्रसादात्तु मूर्तितः । वसिष्यन्ति भृगुक्षेत्रे रोगदुःखनिबर्हणाः ॥ १३ ॥
tathā vai dvādaśādityā matprasādāttu mūrtitaḥ | vasiṣyanti bhṛgukṣetre rogaduḥkhanibarhaṇāḥ || 13 ||
Likewise, the twelve Adityas, by my grace, taking visible form, shall dwell in Bhrigukshetra, destroying disease and suffering.
Verse 14 (skanda.5.338.14)
दुर्गाः ह्यष्टादश तथा क्षेत्रपालास्तु षोडश । भृगुक्षेत्रे भविष्यन्ति वीरभद्राश्च मातरः ॥ १४ ॥
durgāḥ hyaṣṭādaśa tathā kṣetrapālāstu ṣoḍaśa | bhṛgukṣetre bhaviṣyanti vīrabhadrāśca mātaraḥ || 14 ||
Likewise, eighteen forms of Durga, and sixteen Kshetrapalas, shall come to be in Bhrigukshetra, together with Virabhadras and Mothers.
Verse 15 (skanda.5.338.15)
पवित्रीकृतमेतद्धि नित्यं क्षेत्रं भविष्यति । नाघमासे ह्युषःकाले स्नात्वा मासं जितेन्द्रियः ॥ १५ ॥
pavitrīkṛtametaddhi nityaṁ kṣetraṁ bhaviṣyati | nāghamāse hyuṣaḥkāle snātvā māsaṁ jitendriyaḥ || 15 ||
Thus this field shall ever remain purified. Whoever, self-controlled, bathes at dawn throughout the month of Magha,
Verse 16 (skanda.5.338.16)
यः पूजयति केदारं स गच्छेच्छिवमन्दिरम् । तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा पित्ॄनुद्दिश्य भारत । श्राद्धं ददाति विधिवत्तस्य प्रीताः पितामहाः ॥ १६ ॥
yaḥ pūjayati kedāraṁ sa gacchecchivamandiram | tasmiṁstīrthe naraḥ snātvā pitṝnuddiśya bhārata | śrāddhaṁ dadāti vidhivattasya prītāḥ pitāmahāḥ || 16 ||
— worships Kedara, goes to the abode of Shiva. O Bharata, a man who bathes at that tirtha and, for the sake of his ancestors, offers shraddha duly — his forefathers are pleased.
Verse 17 (skanda.5.338.17)
इति ते कथितं सम्यक्केदाराख्यं सविस्तरम् । सर्वपापहरं पुण्यं सर्वदुःखप्रणाशनम् ॥ १७ ॥
iti te kathitaṁ samyakkedārākhyaṁ savistaram | sarvapāpaharaṁ puṇyaṁ sarvaduḥkhapraṇāśanam || 17 ||
Thus has this account of Kedara been fully told to you in detail — meritorious, remover of all sin, destroyer of all sorrow.