Avanti Khanda · Chapter 46
The Telling of the Name Amaravati
Verse 1 (skanda.5.46.1)
सनत्कुमार उवाच। अमरावती यथा जाता पुरी ह्येषा कुशस्थली। शृणु व्यास महाभाग यथा ब्रह्माब्रवीत्सुरान्॥
sanatkumāra uvāca| amarāvatī yathā jātā purī hyeṣā kuśasthalī| śṛṇu vyāsa mahābhāga yathā brahmābravītsurān||
Sanatkumara said: Hear, O fortunate Vyasa, how this city of Kushasthali became Amaravati, just as Brahma spoke to the gods.
Verse 2 (skanda.5.46.2)
तथाहं संप्रवक्ष्यामि विस्तरेण तपोधन। एकदा ब्रह्मणादिष्टः प्रजार्थमृषिसत्तमः॥
tathāhaṁ saṁpravakṣyāmi vistareṇa tapodhana| ekadā brahmaṇādiṣṭaḥ prajārthamṛṣisattamaḥ||
So, O rich in austerity, I shall relate it in detail: once, commanded by Brahma for the sake of progeny, that best of sages,
Verse 3 (skanda.5.46.3)
मारीचः कश्यपस्तेपे तपः परमदुष्करम्। महाकालवने रम्ये दिव्ये स हि महानृषिः॥
mārīcaḥ kaśyapastepe tapaḥ paramaduṣkaram| mahākālavane ramye divye sa hi mahānṛṣiḥ||
Kashyapa, son of Marichi, that great sage, performed an extremely difficult austerity in the beautiful, divine Mahakalavana.
Verse 4 (skanda.5.46.4)
शीर्णपत्रानिलाहारो वायुभक्षी जितेन्द्रियः। पूर्णे वर्षसहस्रे तु वागुवाचाशरीरिणी॥
śīrṇapatrānilāhāro vāyubhakṣī jitendriyaḥ| pūrṇe varṣasahasre tu vāguvācāśarīriṇī||
Living on withered leaves and air alone, his senses conquered, he practiced austerity; when a thousand years were complete, a bodiless voice spoke.
Verse 5 (skanda.5.46.5)
श्रूयतां भो द्विजश्रेष्ठ मम वाक्यमनुत्तमम्। यस्मात्तपसि तपस्तीव्रं फलमुद्दिश्य सुव्रत॥
śrūyatāṁ bho dvijaśreṣṭha mama vākyamanuttamam| yasmāttapasi tapastīvraṁ phalamuddiśya suvrata||
'Listen, O best of the twice-born, to my supreme word: because, O one of good vows, you have practiced such intense austerity aiming at its fruit,'
Verse 6 (skanda.5.46.6)
तस्मात्ते संततिस्तात यावच्चंद्रदिवाकरौ। तावत्तिष्ठतु मेदिन्यां यशसा पुत्रपौत्रकैः॥
tasmātte saṁtatistāta yāvaccaṁdradivākarau| tāvattiṣṭhatu medinyāṁ yaśasā putrapautrakaiḥ||
'—therefore, my child, may your progeny, with sons and grandsons, remain upon this earth in glory for as long as the moon and sun endure.'
Verse 7 (skanda.5.46.7)
अदितिस्ते सती भार्या त्वया सहाचरत्तपः। तस्मात्सर्वेषु कालेषु छायाभूता यशस्विनी॥
aditiste satī bhāryā tvayā sahācarattapaḥ| tasmātsarveṣu kāleṣu chāyābhūtā yaśasvinī||
'Aditi, your virtuous wife, has practiced austerity together with you; therefore, glorious, she shall remain like your shadow for all time.'
Verse 8 (skanda.5.46.8)
भविष्यंति सुताः सर्वे विष्णुश्चेंद्रपुरोगमाः। अमरा निर्जरा देवा दिवि ख्याताः सदैव हि॥
bhaviṣyaṁti sutāḥ sarve viṣṇuśceṁdrapurogamāḥ| amarā nirjarā devā divi khyātāḥ sadaiva hi||
'All your sons shall become gods, led by Vishnu and Indra — immortal, ageless, ever renowned in heaven.'
Verse 9 (skanda.5.46.9)
त्वं चापि च ऋषिश्रेष्ठः प्रजापतिरकल्मषः। भविष्यसि न संदेहो ममवाक्याद्द्विजोत्तम॥
tvaṁ cāpi ca ṛṣiśreṣṭhaḥ prajāpatirakalmaṣaḥ| bhaviṣyasi na saṁdeho mamavākyāddvijottama||
'And you too, O best of sages, shall become a stainless Prajapati — of this there is no doubt, by my word, O best of the twice-born.'
Verse 10 (skanda.5.46.10)
इत्युक्त्वा च पुनर्देवी तत्रैवांतरधीयत। तदारभ्य पुरीं व्यास कुशस्थलीमनुत्तमाम्॥
ityuktvā ca punardevī tatraivāṁtaradhīyata| tadārabhya purīṁ vyāsa kuśasthalīmanuttamām||
Having said this, the goddess-voice vanished then and there. From that time on, O Vyasa, in that unsurpassed city of Kushasthali,
Verse 11 (skanda.5.46.11)
कश्यपः सह दाक्षिण्या साग्निकः समुपाश्रितः। प्रजापि ववृधे तस्मात्सदेवासुरमानुषा॥
kaśyapaḥ saha dākṣiṇyā sāgnikaḥ samupāśritaḥ| prajāpi vavṛdhe tasmātsadevāsuramānuṣā||
Kashyapa took up residence, together with Daksha's daughter and his sacred fire; from him progeny multiplied, including gods, asuras and men.
Verse 12 (skanda.5.46.12)
मरीचेः कश्यपो जज्ञे ततः सर्वं प्रतिष्ठितम्। सुधापानकृतो देवाः शश्वत्तेनामराः कृताः॥
marīceḥ kaśyapo jajñe tataḥ sarvaṁ pratiṣṭhitam| sudhāpānakṛto devāḥ śaśvattenāmarāḥ kṛtāḥ||
From Marichi, Kashyapa was born, and from him all creation was established; by him the gods, made to drink the nectar, were rendered immortal forever.
Verse 13 (skanda.5.46.13)
नंदनं चापि तत्रैव महाकालवनोत्तमे। कामधेनुः समाख्याता मनोरथवरप्रदा॥
naṁdanaṁ cāpi tatraiva mahākālavanottame| kāmadhenuḥ samākhyātā manorathavarapradā||
There, in that supreme Mahakalavana, was also the Nandana garden; and there too, renowned, was Kamadhenu, the granter of every heart's desire,
Verse 14 (skanda.5.46.14)
सा सिषेवे सदा तत्र महाकालं महेश्वरम्। पारिजाततरुश्रेष्ठस्तथा चाम्लानपंकजम्॥
sā siṣeve sadā tatra mahākālaṁ maheśvaram| pārijātataruśreṣṭhastathā cāmlānapaṁkajam||
who ever served there the great Maheshvara Mahakala; there too was the finest of trees, the Parijata, and a lotus that never faded.
Verse 15 (skanda.5.46.15)
बिंदुसरः समाख्यातं मानसं सर उत्तमम्। हंससारससमाकीर्णं सुरसिद्धनिषेवितम्॥
biṁdusaraḥ samākhyātaṁ mānasaṁ sara uttamam| haṁsasārasasamākīrṇaṁ surasiddhaniṣevitam||
There was the excellent lake renowned as Bindusaras, the Manasa, thronged with swans and cranes, honored by gods and siddhas,
Verse 16 (skanda.5.46.16)
मुक्तामणिगणाकीर्णं रत्नशोभनशोभितम्। निधिरेष महापद्मः कह्लारकुमुदोज्ज्वलः॥
muktāmaṇigaṇākīrṇaṁ ratnaśobhanaśobhitam| nidhireṣa mahāpadmaḥ kahlārakumudojjvalaḥ||
strewn with masses of pearls and gems, adorned with beautiful jewels; this Mahapadma treasure was radiant with water-lilies and kumuda blossoms.
Verse 17 (skanda.5.46.17)
यानि यानि च दिव्यानि संति ब्रह्माण्डगोलके। तानि सर्वाणि तिष्ठंति महाकालवने शुभे॥
yāni yāni ca divyāni saṁti brahmāṇḍagolake| tāni sarvāṇi tiṣṭhaṁti mahākālavane śubhe||
Whatever divine things exist within the sphere of this universe — all of them dwell within the auspicious Mahakalavana.
Verse 18 (skanda.5.46.18)
तेनतेनात्मयोगेन मानवाश्चात्र संस्थिताः। तदाहारास्तदाचारास्तद्रूपास्तत्पराक्रमाः॥
tenatenātmayogena mānavāścātra saṁsthitāḥ| tadāhārāstadācārāstadrūpāstatparākramāḥ||
By that same divine union, the men established here take on that same food, that same conduct, that same form, and that same might.
Verse 19 (skanda.5.46.19)
अन्योन्यं च समाकीर्णा सर्वे चामरसंनिभाः। विचरंति यथा देवाः पुरीमेतां जना भुवि॥
anyonyaṁ ca samākīrṇā sarve cāmarasaṁnibhāḥ| vicaraṁti yathā devāḥ purīmetāṁ janā bhuvi||
Thronging together, all resembling the immortals, the people here move about this earthly city just as the gods do.
Verse 20 (skanda.5.46.20)
अमरांगनासमा नार्यः सदैव स्थिरयौवनाः। ईदृशी च पुरी दृष्टा भुवि व्यास सनातनी॥
amarāṁganāsamā nāryaḥ sadaiva sthirayauvanāḥ| īdṛśī ca purī dṛṣṭā bhuvi vyāsa sanātanī||
The women here, like the wives of the immortals, remain ever of unfading youth. Such, O Vyasa, is this eternal city as it is seen on earth.
Verse 21 (skanda.5.46.21)
देवदानवगन्धर्वैः किन्नरोरगराक्षसैः। भुक्तिमुक्तिप्रदा नित्या बहुकालफलप्रदा॥
devadānavagandharvaiḥ kinnaroragarākṣasaiḥ| bhuktimuktipradā nityā bahukālaphalapradā||
Frequented by gods, danavas, gandharvas, kinnaras, serpents and rakshasas, this eternal city grants both enjoyment and liberation, and bestows its fruit for a very long time.
Verse 22 (skanda.5.46.22)
अमराणां कटकं ह्यत्र तस्माजातामरावती। य एतस्यां महाभागाः प्रसंगेन समागताः॥
amarāṇāṁ kaṭakaṁ hyatra tasmājātāmarāvatī| ya etasyāṁ mahābhāgāḥ prasaṁgena samāgatāḥ||
Since here is a very camp of the immortals, it became Amaravati. O fortunate ones, whoever comes here, even by mere chance,
Verse 23 (skanda.5.46.23)
स्नानदानादिकं कृत्वा पश्यत्येव महेश्वरम्। न तेषां दुर्लभं किञ्चित्पुत्रतो धनतोऽपि वा॥
snānadānādikaṁ kṛtvā paśyatyeva maheśvaram| na teṣāṁ durlabhaṁ kiñcitputrato dhanato'pi vā||
and, having performed bathing, giving and the like, beholds Maheshvara — for them nothing remains unattainable, whether through sons or through wealth.
Verse 24 (skanda.5.46.24)
सर्वभोगानवाप्नोति मृतः शिवपुरं व्रजेत्। पठनाच्छ्रवणाद्वापि शतरुद्रियफलं लभेत्॥
sarvabhogānavāpnoti mṛtaḥ śivapuraṁ vrajet| paṭhanācchravaṇādvāpi śatarudriyaphalaṁ labhet||
They obtain every enjoyment, and upon death go to Shiva's city. By reciting or by hearing this tale, one obtains the merit of a hundred recitations of the Shatarudriya.