Avanti Khanda · Chapter 63
The Legend of the Vamana-Kunda and the Thousand Names of Vishnu
Verse 1 (skanda.5.63.1)
सनत्कुमार उवाच। कंथडेश्वर इति ख्यातं तत्र तीर्थमनुत्तमम्। तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा देवं महेश्वरम्
sanatkumāra uvāca| kaṁthaḍeśvara iti khyātaṁ tatra tīrthamanuttamam| tatra tīrthe naraḥ snātvā dṛṣṭvā devaṁ maheśvaram
Sanatkumara said: There, known as Kanthadeshvara, is an unsurpassed tirtha; a man who bathes at that tirtha and beholds the god Maheshvara...
Verse 2 (skanda.5.63.2)
मुच्यते सर्वपापेभ्यः शुचिः प्रयतमानसः। विमानशतसंयुक्तः शिवलोके महीयते
mucyate sarvapāpebhyaḥ śuciḥ prayatamānasaḥ| vimānaśatasaṁyuktaḥ śivaloke mahīyate
...becomes pure and composed of mind, and is freed from all sins; joined with a hundred celestial chariots, he is exalted in the world of Shiva.
Verse 3 (skanda.5.63.3)
भुवि पुण्यतमं तीर्थं सर्वपापहरं परम्। खगर्तासंगमो यत्र गंगेश्वरसमीपतः
bhuvi puṇyatamaṁ tīrthaṁ sarvapāpaharaṁ param| khagartāsaṁgamo yatra gaṁgeśvarasamīpataḥ
On earth there is a most sacred tirtha, supreme remover of every sin, where the confluence of the Khagarta is, near Gangeshvara.
Verse 4 (skanda.5.63.4)
महापापहरं पुण्यं महापुण्यफलप्रदम्। आकाशात्पतिता यत्र गंगा त्रैलोक्य पावनी
mahāpāpaharaṁ puṇyaṁ mahāpuṇyaphalapradam| ākāśātpatitā yatra gaṁgā trailokya pāvanī
It removes great sin, is sacred, and grants the fruit of great merit — where the Ganga, purifier of the three worlds, fell from the sky...
Verse 5 (skanda.5.63.5)
विधृता शिरसि सद्यो महादेवेन शंभुना। तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा गंगेशमवलोकयेत्
vidhṛtā śirasi sadyo mahādevena śaṁbhunā| tasmiṁstīrthe naraḥ snātvā gaṁgeśamavalokayet
...and was at once caught upon his head by Mahadeva Shambhu. A man who bathes at that tirtha should behold Gangesha.
Verse 6 (skanda.5.63.6)
गंगास्नानफलं प्राप्य विष्णु लोके महीयते। वीरेश्वरमनुप्राप्य तस्मिंस्तीर्थे नरो वसेत्
gaṁgāsnānaphalaṁ prāpya viṣṇu loke mahīyate| vīreśvaramanuprāpya tasmiṁstīrthe naro vaset
Having obtained the fruit of bathing in the Ganga, he is exalted in the world of Vishnu. Having reached Vireshvara, a man should dwell at that tirtha...
Verse 7 (skanda.5.63.7)
सर्वपापविशुद्धात्मा वीरलोकमवाप्नुयात्। तीर्थमन्यन्महापुण्यं भुवि ख्यातं महर्षिभिः
sarvapāpaviśuddhātmā vīralokamavāpnuyāt| tīrthamanyanmahāpuṇyaṁ bhuvi khyātaṁ maharṣibhiḥ
...his soul purified of all sin, and attain the world of heroes. Another supremely sacred tirtha, known on earth to the great sages...
Verse 8 (skanda.5.63.8)
वामनकुण्डेति विख्यातं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्। यस्य दर्शनमात्रेण ब्रह्महत्यां व्यपोहति
vāmanakuṇḍeti vikhyātaṁ triṣu lokeṣu viśrutam| yasya darśanamātreṇa brahmahatyāṁ vyapohati
...renowned as Vamana-kunda, celebrated in all three worlds, by whose mere sight the sin of killing a brahmin is dispelled.
Verse 9 (skanda.5.63.9)
मनोरथशतं प्राप्य पश्चाद्विष्णु पुरं व्रजेत्। व्यास उवाच। कदा काले समुत्पन्नं वामनाख्यं पुराऽनघ
manorathaśataṁ prāpya paścādviṣṇu puraṁ vrajet| vyāsa uvāca| kadā kāle samutpannaṁ vāmanākhyaṁ purā'nagha
Obtaining a hundred of his heart's desires, he thereafter goes to the city of Vishnu. Vyasa said: O sinless one, in what age of old did this thing called Vamana arise?
Verse 10 (skanda.5.63.10)
तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि त्वत्तो ब्रह्मविदां वर। सनत्कुमार उवाच। शृणुष्व भो द्विजश्रेष्ठ कथां पापहरां पराम्
tatsarvaṁ śrotumicchāmi tvatto brahmavidāṁ vara| sanatkumāra uvāca| śṛṇuṣva bho dvijaśreṣṭha kathāṁ pāpaharāṁ parām
I wish to hear all of this from you, best among knowers of Brahman. Sanatkumara said: Listen, O best of brahmins, to this supreme sin-removing tale.
Verse 11 (skanda.5.63.11)
यस्य श्रवणमात्रेण सर्वपापात्प्रमुच्यते। दैत्येंद्रस्तु पुरा प्रोक्तो विष्णुभक्तिपरायणः
yasya śravaṇamātreṇa sarvapāpātpramucyate| daityeṁdrastu purā prokto viṣṇubhaktiparāyaṇaḥ
By the mere hearing of which one is freed from all sin. Of old there was told a lord of demons devoted to the worship of Vishnu...
Verse 12 (skanda.5.63.12)
प्रह्राद इति विख्यातः सर्वधर्मभृतां वरः। आचारविजितो धर्मः सत्येन विजिता रमा
prahrāda iti vikhyātaḥ sarvadharmabhṛtāṁ varaḥ| ācāravijito dharmaḥ satyena vijitā ramā
...renowned as Prahlada, foremost among the upholders of every dharma. Righteousness was conquered by his conduct, and Fortune by his truthfulness.
Verse 13 (skanda.5.63.13)
धैर्येण च धृता लोकाः क्षमया विधृता मही। गांभीर्येणाऽर्णवा दिव्याः शौर्येण शत्रुणा गणाः
dhairyeṇa ca dhṛtā lokāḥ kṣamayā vidhṛtā mahī| gāṁbhīryeṇā'rṇavā divyāḥ śauryeṇa śatruṇā gaṇāḥ
The worlds were upheld by his forbearance, the earth by his patience; the celestial oceans by his depth of character, hosts of foes by his valour.
Verse 14 (skanda.5.63.14)
प्रश्रयेणाभ्यागताश्च जितास्तेन महात्मना। दक्षिणाभिर्जितो यज्ञो हविषा हव्यवाहनः
praśrayeṇābhyāgatāśca jitāstena mahātmanā| dakṣiṇābhirjito yajño haviṣā havyavāhanaḥ
And those who came to him were won over by his humility, that great soul. The sacrifice was won by his gifts, the Fire-bearer by his oblations.
Verse 15 (skanda.5.63.15)
शौचाऽऽचारविशुद्धात्मा तपसा च हताऽशुभः। दानमानजिता विप्रा भोजनाच्छादना दिभिः
śaucā''cāraviśuddhātmā tapasā ca hatā'śubhaḥ| dānamānajitā viprā bhojanācchādanā dibhiḥ
His soul purified by cleanliness and good conduct, evil destroyed by his penance; brahmins were won through gifts, honour, food, and clothing.
Verse 16 (skanda.5.63.16)
संस्कारेण जितं जन्म दमेनाऽऽत्मा सनातनः। प्राणायामजितो वायुर्योगध्यानजितो हरिः
saṁskāreṇa jitaṁ janma damenā''tmā sanātanaḥ| prāṇāyāmajito vāyuryogadhyānajito hariḥ
Birth was mastered through the sacraments, the eternal self through self-restraint; the wind mastered through breath-control, and Hari won through yoga and meditation.
Verse 17 (skanda.5.63.17)
ईदृशश्च महायोगी सत्यधर्म परायणः। प्रह्लादेन समो धीरो न भूतो न भविष्यति
īdṛśaśca mahāyogī satyadharma parāyaṇaḥ| prahlādena samo dhīro na bhūto na bhaviṣyati
Such a great yogi, devoted to true dharma — none so steadfast as Prahlada has been, or ever shall be.
Verse 18 (skanda.5.63.18)
तस्य पौत्रः सदाचारी बलिरित्यभिधीयते। तस्य पालयतः सम्यक्प्रजाः सम्यग्विवर्धिताः
tasya pautraḥ sadācārī balirityabhidhīyate| tasya pālayataḥ samyakprajāḥ samyagvivardhitāḥ
His grandson, of good conduct, is called Bali. Under his good rule, his subjects flourished in every excellence.
Verse 19 (skanda.5.63.19)
नाल्पायुर्न जडो मूर्खो न रोगी न च मत्सरी। अपुत्रो द्रव्यहीनश्च कोऽपि नाऽस्ति महीतले
nālpāyurna jaḍo mūrkho na rogī na ca matsarī| aputro dravyahīnaśca ko'pi nā'sti mahītale
On earth no one was short-lived, dull, foolish, diseased, envious, childless, or lacking in wealth.
Verse 20 (skanda.5.63.20)
महाराजो महीपालो यज्वा विपुलदक्षिणः। सप्तद्वीपवती तेन पालिता वसुधा सदा
mahārājo mahīpālo yajvā vipuladakṣiṇaḥ| saptadvīpavatī tena pālitā vasudhā sadā
That great king, protector of the earth, a performer of sacrifices with abundant gifts, ever protected the seven-continented earth.
Verse 21 (skanda.5.63.21)
एकदा च समासीने सभामध्ये वरासने। जय शब्दे वर्तमाने गंधर्वा ललितं जगुः
ekadā ca samāsīne sabhāmadhye varāsane| jaya śabde vartamāne gaṁdharvā lalitaṁ jaguḥ
Once, as he sat in the midst of the assembly upon a fine throne, amidst cries of 'Victory!', the gandharvas sang sweetly.
Verse 22 (skanda.5.63.22)
वाद्यमानेषु वाद्येषु ननृतुश्चाऽप्सरोगणाः। कथायां कथ्यमानायां शुभायां च विचक्षणैः
vādyamāneṣu vādyeṣu nanṛtuścā'psarogaṇāḥ| kathāyāṁ kathyamānāyāṁ śubhāyāṁ ca vicakṣaṇaiḥ
As instruments were played, hosts of apsaras danced; and as an auspicious tale was being told by the wise...
Verse 23 (skanda.5.63.23)
सूता वैतालिकाः सिद्धाश्चारणाश्च बहुश्रुताः। ऋषयश्च समायातास्तत्रैव द्विजसत्तम
sūtā vaitālikāḥ siddhāścāraṇāśca bahuśrutāḥ| ṛṣayaśca samāyātāstatraiva dvijasattama
...bards, court-panegyrists, siddhas, learned chanters, and sages had gathered there, O best of brahmins.
Verse 24 (skanda.5.63.24)
सुन्दोपसुन्दतुहुंडाद्या महिषासुरकोल्बणाः। शुम्भनिशुम्भधूम्राक्षकालकेयाश्च दानवाः
sundopasundatuhuṁḍādyā mahiṣāsurakolbaṇāḥ| śumbhaniśumbhadhūmrākṣakālakeyāśca dānavāḥ
Sunda and Upasunda, Tuhanda and others, the fierce Mahishasura, Shumbha, Nishumbha, Dhumraksha, the Kalakeyas, and other danavas...
Verse 25 (skanda.5.63.25)
कालनेमिश्च विक्रांतो दौर्हृदो मूषको यमः। निकुम्भः कुम्भविशठो ह्यन्धकश्च महाबलः
kālanemiśca vikrāṁto daurhṛdo mūṣako yamaḥ| nikumbhaḥ kumbhaviśaṭho hyandhakaśca mahābalaḥ
...the mighty Kalanemi, Daurhrida, Mushaka, Yama, Nikumbha, Kumbha, Vishatha, and the mighty Andhaka...
Verse 26 (skanda.5.63.26)
शंखो जलंधरो रौद्रो वातापी च बलाधिकः। सर्वजिद्विश्वहंता च कामचारी हलायुधः
śaṁkho jalaṁdharo raudro vātāpī ca balādhikaḥ| sarvajidviśvahaṁtā ca kāmacārī halāyudhaḥ
...Shankha, fierce Jalandhara, mighty Vatapi, the all-conquering Vishvahanta, and Halayudha who roamed at will...
Verse 27 (skanda.5.63.27)
एते चाऽन्ये च बहवो दनुवंशवि वर्धनाः। उपासांचक्रिरे तत्र बलिराजमकल्मषम्
ete cā'nye ca bahavo danuvaṁśavi vardhanāḥ| upāsāṁcakrire tatra balirājamakalmaṣam
...these and many others of the growing lineage of Danu attended upon that spotless king Bali.
Verse 28 (skanda.5.63.28)
सिद्धा नागाश्च यक्षाश्च किन्नराः किंपुरुषास्तथा। खेचरा भूचरा बाला राक्षसाश्चैव दारुणाः
siddhā nāgāśca yakṣāśca kinnarāḥ kiṁpuruṣāstathā| khecarā bhūcarā bālā rākṣasāścaiva dāruṇāḥ
Siddhas, nagas, yakshas, kinnaras, kimpurushas, sky-goers, earth-goers, youths, and fearsome rakshasas...
Verse 29 (skanda.5.63.29)
एते चाऽन्ये च बहवो राजानं पर्युपासत। तत्र सभा महादिव्या शुशुभे च द्विजोत्तम
ete cā'nye ca bahavo rājānaṁ paryupāsata| tatra sabhā mahādivyā śuśubhe ca dvijottama
...these and many others waited upon the king; and, O best of brahmins, that assembly shone with great and heavenly splendour.
Verse 30 (skanda.5.63.30)
ग्रहैरुज्वलितैः कीर्णो शरदीव नभःस्थलम्। तत्सभायां समासीनो रराज बलिराट् तथा
grahairujvalitaiḥ kīrṇo śaradīva nabhaḥsthalam| tatsabhāyāṁ samāsīno rarāja balirāṭ tathā
...strewn with blazing lights, like the autumn sky filled with stars. Seated in that assembly, King Bali shone forth...
Verse 31 (skanda.5.63.31)
मरुद्भिरिव संवीतो वासवो दिवि देवतैः। एकदा च सभामध्ये नारदो देवदर्शनः
marudbhiriva saṁvīto vāsavo divi devataiḥ| ekadā ca sabhāmadhye nārado devadarśanaḥ
...like Vasava, surrounded in heaven by the Maruts and the other gods. Once, into the midst of that assembly, Narada, beholder of the gods...
Verse 32 (skanda.5.63.32)
आगतस्तेषु सर्वेषु दानवेषु स्थितेषु च। दृष्ट्वा तमागतं सर्वे ह्युत्तस्थुर्दितिनंदनाः
āgatasteṣu sarveṣu dānaveṣu sthiteṣu ca| dṛṣṭvā tamāgataṁ sarve hyuttasthurditinaṁdanāḥ
...arrived, while all those demons were present there. Seeing him arrive, all the sons of Diti rose up at once.
Verse 33 (skanda.5.63.33)
ववन्दिरे सर्वशस्तु बलिना किंनरोत्त मम्। सकृत्य चासनं दत्त्वा पप्रच्छ कुशलं नृपः
vavandire sarvaśastu balinā kiṁnarotta mam| sakṛtya cāsanaṁ dattvā papraccha kuśalaṁ nṛpaḥ
All of them, led by Bali, saluted that foremost of the celestial minstrels; and having respectfully offered him a seat, the king asked after his welfare.
Verse 34 (skanda.5.63.34)
कृत्वाऽऽतिथ्यं समासीनो नारदः प्राह सत्तमः। मेघगंभीरया वाचा बलिं प्राहर्षिस त्तमः
kṛtvā''tithyaṁ samāsīno nāradaḥ prāha sattamaḥ| meghagaṁbhīrayā vācā baliṁ prāharṣisa ttamaḥ
Having performed the rites of hospitality and being seated, that most excellent sage Narada spoke to Bali in a voice deep as a thunder-cloud.
Verse 35 (skanda.5.63.35)
नारद उवाच। श्रूयतां दितिजश्रेष्ठ गतोऽहं वृषमंदिरे। तत्र देवसभा रम्या दिव्याऽभिप्रायसंयुता। तत्र देवाः सगंधर्वाः पुरंदरपुरोगमाः
nārada uvāca| śrūyatāṁ ditijaśreṣṭha gato'haṁ vṛṣamaṁdire| tatra devasabhā ramyā divyā'bhiprāyasaṁyutā| tatra devāḥ sagaṁdharvāḥ puraṁdarapurogamāḥ
Narada said: 'Listen, O foremost of the sons of Diti — I went to the abode of Vrisha [Indra]; there was a lovely divine assembly, filled with celestial purpose. There the gods, with the gandharvas, led by Purandara...'
Verse 36 (skanda.5.63.36)
समासीनाः कथां पुण्यां कथयंति परस्परम्। तत्र दैत्यकथां शुभ्रां मया ख्यातां न सेहिरे
samāsīnāḥ kathāṁ puṇyāṁ kathayaṁti parasparam| tatra daityakathāṁ śubhrāṁ mayā khyātāṁ na sehire
'...seated, were telling sacred tales to one another; there, the bright tale of the demons that I told them, they could not bear.'
Verse 37 (skanda.5.63.37)
हिरण्यकशिपुर्दैत्यः पुराऽऽसीच्च प्रजापतिः। त्रैलोक्यविजयी नेता येनेयं वसुधा जिता
hiraṇyakaśipurdaityaḥ purā''sīcca prajāpatiḥ| trailokyavijayī netā yeneyaṁ vasudhā jitā
'Of old there was the demon Hiranyakashipu, a lord of creatures, conqueror of the three worlds and its leader, by whom this earth was conquered.'
Verse 38 (skanda.5.63.38)
सर्वलोकं वशीकृत्य बुभुजे च वसुन्धराम्। अतीव तेजःसंपन्नो महाबलपराक्रमः
sarvalokaṁ vaśīkṛtya bubhuje ca vasundharām| atīva tejaḥsaṁpanno mahābalaparākramaḥ
'Having subdued every world, he enjoyed the earth, exceedingly resplendent, endowed with great strength and valour.'
Verse 39 (skanda.5.63.39)
वशी सर्वत्रगः कामी नृसिंहेन निपातितः। बलिं कियद्बलं लोके नारद त्व प्रशंससि
vaśī sarvatragaḥ kāmī nṛsiṁhena nipātitaḥ| baliṁ kiyadbalaṁ loke nārada tva praśaṁsasi
'Self-controlled, moving everywhere, yet driven by desire, he was struck down by Man-Lion. What strength has Bali, Narada, that you should praise him so?'
Verse 40 (skanda.5.63.40)
इति मां धर्षयित्वा च बिडौजा लोकसंग्रही। बहुधा वादयन्वादान्कटुकान्दानवोत्तम
iti māṁ dharṣayitvā ca biḍaujā lokasaṁgrahī| bahudhā vādayanvādānkaṭukāndānavottama
'Having thus assailed me, Indra the world-protector provoked me with many harsh, bitter words, O best of demons.'
Verse 41 (skanda.5.63.41)
तस्मात्त्वं दानवश्रेष्ठ पितृपर्यागतां महीम्। विजित्य सार्वभौमत्वं लभस्व वसुधाधिप
tasmāttvaṁ dānavaśreṣṭha pitṛparyāgatāṁ mahīm| vijitya sārvabhaumatvaṁ labhasva vasudhādhipa
'Therefore, O best of demons, conquer this earth handed down from your forefathers, and obtain universal sovereignty, O lord of the earth.'
Verse 42 (skanda.5.63.42)
कियद्बलधृता नूनं देवाश्च दनुजोत्तम। पलायनपरा दांता सदैव रणभीरवः
kiyadbaladhṛtā nūnaṁ devāśca danujottama| palāyanaparā dāṁtā sadaiva raṇabhīravaḥ
'How much strength indeed have the gods, O foremost of demons? They are ever prone to flight, restrained only by fear, and forever afraid of battle.'
Verse 43 (skanda.5.63.43)
मम वाक्यपरो भूत्वा त्रैलोक्याधिपतिर्भव। नारदस्य वचः श्रुत्वा वलिर्वैरोचनिस्तदा
mama vākyaparo bhūtvā trailokyādhipatirbhava| nāradasya vacaḥ śrutvā valirvairocanistadā
'Following my counsel, become the sovereign lord of the three worlds.' Hearing these words of Narada, Bali, son of Virochana, then...
Verse 44 (skanda.5.63.44)
चकार कोपमतुलं त्रैलोक्यविजये द्विज। मंत्रयित्वाऽसुरान्सर्वान्सर्वदैत्यजनेश्वरः
cakāra kopamatulaṁ trailokyavijaye dvija| maṁtrayitvā'surānsarvānsarvadaityajaneśvaraḥ
...felt matchless anger for the conquest of the three worlds, O brahmin; and having taken counsel with all the asuras, that lord of all the demon-folk...
Verse 45 (skanda.5.63.45)
संग्राममकरोत्तीव्रं वासवेन बलीयसा। जित्वा च सकलाल्देवान्वशीचक्रे सवासवान्
saṁgrāmamakarottīvraṁ vāsavena balīyasā| jitvā ca sakalāldevānvaśīcakre savāsavān
...waged a fierce battle with the mighty Vasava; and, having conquered all the gods, brought them, together with Vasava, under his sway.
Verse 46 (skanda.5.63.46)
सर्वलोकेश्वरो जातो बलिर्वैरोचनोऽसुरः। हताधिकारास्त्रिदशा भ्रष्टराज्याः पराजिताः
sarvalokeśvaro jāto balirvairocano'suraḥ| hatādhikārāstridaśā bhraṣṭarājyāḥ parājitāḥ
The demon Bali, son of Virochana, became lord of all the worlds; the thirty gods, stripped of authority, deprived of their kingdom, defeated...
Verse 47 (skanda.5.63.47)
विचरंति यथा मर्त्यास्तेन देवगणा भुवि। किंचित्कालं समासाद्य ब्रह्माणं शरणं ययुः
vicaraṁti yathā martyāstena devagaṇā bhuvi| kiṁcitkālaṁ samāsādya brahmāṇaṁ śaraṇaṁ yayuḥ
...wandered upon the earth like mortals because of him. After some time had passed, they went for refuge to Brahma.
Verse 48 (skanda.5.63.48)
भो ब्रह्मन्बलिना भ्रष्टा देवलोकात्परंतप। किं कुर्मः क्व च गच्छामः कमुपा यं चरामहे
bho brahmanbalinā bhraṣṭā devalokātparaṁtapa| kiṁ kurmaḥ kva ca gacchāmaḥ kamupā yaṁ carāmahe
'O Brahma, O scorcher of foes, we have been cast down from the world of the gods by Bali. What shall we do, where shall we go, what remedy shall we pursue?'
Verse 49 (skanda.5.63.49)
ब्रह्मोवाच। श्रूयतां भोः सुरश्रेष्ठा युष्माकं साधनं परम्। यूयं यात पुरीं रम्यां पद्मावतीमम रोत्तमाः
brahmovāca| śrūyatāṁ bhoḥ suraśreṣṭhā yuṣmākaṁ sādhanaṁ param| yūyaṁ yāta purīṁ ramyāṁ padmāvatīmama rottamāḥ
Brahma said: 'Listen, O best of gods, to the supreme remedy for you: go, O foremost of immortals, to the beautiful city of Padmavati.'
Verse 50 (skanda.5.63.50)
तत्र तीर्थवरं श्रेष्ठं नाम्ना चोत्तरमानसम्। यत्राऽष्टसिद्धिदा ख्याता महासिद्धिप्रदा नृणाम्
tatra tīrthavaraṁ śreṣṭhaṁ nāmnā cottaramānasam| yatrā'ṣṭasiddhidā khyātā mahāsiddhipradā nṛṇām
'There is the foremost of tirthas, named Uttara-manasa, where the goddess granting the eight siddhis, bestowing great perfection upon men, is renowned.'
Verse 51 (skanda.5.63.51)
निधयश्च नवैवापि तत्र तिष्ठंति सत्तम। तस्यैव दक्षिणे भागे विष्णुतीर्थमनुत्तमम्
nidhayaśca navaivāpi tatra tiṣṭhaṁti sattama| tasyaiva dakṣiṇe bhāge viṣṇutīrthamanuttamam
'And the nine treasures also abide there, O worthy one. In the southern portion of that very place is the unsurpassed Vishnu-tirtha.'
Verse 52 (skanda.5.63.52)
तत्र स्नात्वा नरः पश्येत्सिद्धेश्वरीं सुसिद्धिदाम्। ऋद्धिसिद्धिपरोभूत्वा विष्णु लोके महीयते
tatra snātvā naraḥ paśyetsiddheśvarīṁ susiddhidām| ṛddhisiddhiparobhūtvā viṣṇu loke mahīyate
'Bathing there, a man should behold Siddheshvari, the granter of true perfection; devoted to prosperity and perfection, he is exalted in the world of Vishnu.'
Verse 53 (skanda.5.63.53)
आश्विनस्य सिते पक्षे दशम्यां दिवसे तथा। अष्टसिद्धिशमीदेशे गणेश्वरं प्रपूजयेत्
āśvinasya site pakṣe daśamyāṁ divase tathā| aṣṭasiddhiśamīdeśe gaṇeśvaraṁ prapūjayet
'In the bright fortnight of Ashvina, on the tenth day, in the region of the shami-tree of the eight siddhis, one should worship Ganeshvara.'
Verse 54 (skanda.5.63.54)
विजयी सर्वलोकेषु जाय ते नात्र संशयः। शमीमूलस्थितं नित्यमृद्धिसिद्धिवरप्रदम्
vijayī sarvalokeṣu jāya te nātra saṁśayaḥ| śamīmūlasthitaṁ nityamṛddhisiddhivarapradam
'He becomes victorious in all worlds — of this there is no doubt. Ganesha, who dwells eternally at the root of the shami tree, granter of prosperity and perfection...'
Verse 55 (skanda.5.63.55)
पूजयेद्वै नरो नित्यं गणेशं सर्वकामदम्। सर्वकामवरं लब्ध्वा पुत्रवान्धनवान्भवेत्
pūjayedvai naro nityaṁ gaṇeśaṁ sarvakāmadam| sarvakāmavaraṁ labdhvā putravāndhanavānbhavet
'...should be worshipped daily, he who grants every desire; having obtained the boon of every desire, one becomes blessed with sons and wealth.'
Verse 56 (skanda.5.63.56)
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन महाकालवनं व्रजेत्। यत्र विष्णुसरस्तीर्थं तत्र गच्छत माचिरम्।
tasmātsarvaprayatnena mahākālavanaṁ vrajet| yatra viṣṇusarastīrthaṁ tatra gacchata māciram|
'Therefore, with every effort, one should go to the Mahakala forest; where the Vishnu-saras tirtha is — go there without delay.'
Verse 57 (skanda.5.63.57)
उपासनां सुरश्रेष्ठा विष्णोरतु लेतेजसः। कुरुध्वं सर्वभीतिभ्यस्त्राता स स्यात्सुरोत्तमाः
upāsanāṁ suraśreṣṭhā viṣṇoratu letejasaḥ| kurudhvaṁ sarvabhītibhyastrātā sa syātsurottamāḥ
'Perform worship, O best of gods, of Vishnu of matchless splendour; he shall protect you from every fear, O most excellent gods.'
Verse 58 (skanda.5.63.58)
इति श्रुत्वा वचस्तस्य ब्रह्मणः शंसितात्मनः। महाकालवने प्राप्ता देवास्ते कार्यसाधकाः
iti śrutvā vacastasya brahmaṇaḥ śaṁsitātmanaḥ| mahākālavane prāptā devāste kāryasādhakāḥ
Hearing these words of that self-realized Brahma, the gods, intent on accomplishing their task, arrived at the Mahakala forest.
Verse 59 (skanda.5.63.59)
अत्राऽऽगात्य शुचीभूय स्नानदानादिकर्मभिः। उपासांचक्रिरे सिद्धा विष्णुभक्तिपरायणाः
atrā''gātya śucībhūya snānadānādikarmabhiḥ| upāsāṁcakrire siddhā viṣṇubhaktiparāyaṇāḥ
Coming there and becoming pure through the rites of bathing, charity and the rest, those perfected beings, devoted to the worship of Vishnu, performed their worship.
Verse 60 (skanda.5.63.60)
ब्रह्माणमथ ते सर्वे पप्रच्छुर्विधिमादरात्। उपासनाया देवस्य देवाः शक्रपुरोगमाः
brahmāṇamatha te sarve papracchurvidhimādarāt| upāsanāyā devasya devāḥ śakrapurogamāḥ
Then all of them, the gods led by Indra, respectfully asked Brahma for the proper rule of worshipping that god.
Verse 61 (skanda.5.63.61)
देवा ऊचुः। ब्रह्मन्केन प्रकारेण विष्णुभक्तिः परा भवेत्। तत्सर्वं श्रोतु मिच्छामस्त्वत्तो ब्रह्मविदां वर
devā ūcuḥ| brahmankena prakāreṇa viṣṇubhaktiḥ parā bhavet| tatsarvaṁ śrotu micchāmastvatto brahmavidāṁ vara
The gods said: 'O Brahma, by what manner does devotion to Vishnu become supreme? We wish to hear all of this from you, best among the knowers of Brahman.'
Verse 62 (skanda.5.63.62)
ब्रह्मोवाच। श्रूयतां भोः सुरश्रेष्ठा विष्णुभक्तिमनुत्तमाम्। शुक्लांबरधरं देवं शशिवर्णं चतुर्भुजम्
brahmovāca| śrūyatāṁ bhoḥ suraśreṣṭhā viṣṇubhaktimanuttamām| śuklāṁbaradharaṁ devaṁ śaśivarṇaṁ caturbhujam
Brahma said: 'Listen, O best of gods, to the unsurpassed devotion to Vishnu: one should meditate on the god clad in white garments, of moon-like hue, four-armed...'
Verse 63 (skanda.5.63.63)
प्रसन्नवदनं ध्यायेत्सर्वविघ्नोपशांतये। लाभस्तेषां जयस्तेषां कुतस्तेषां पराजयः
prasannavadanaṁ dhyāyetsarvavighnopaśāṁtaye| lābhasteṣāṁ jayasteṣāṁ kutasteṣāṁ parājayaḥ
'...with a serene countenance, for the pacification of every obstacle. Gain is theirs, victory is theirs — whence could defeat come to them...'
Verse 64 (skanda.5.63.64)
येषामिंदीवरश्यामो हृदयस्थो जनार्दनः। अभीप्सितार्थसिद्ध्यर्थं पूज्यते यः सुरैरपि
yeṣāmiṁdīvaraśyāmo hṛdayastho janārdanaḥ| abhīpsitārthasiddhyarthaṁ pūjyate yaḥ surairapi
'...in whose heart dwells Janardana, dark as the blue lotus, who is worshipped even by the gods for the accomplishment of their desired ends?'
Verse 65 (skanda.5.63.65)
सर्वविघ्नहरस्तस्मै गणाधिपतये नमः। कल्पादौ सृष्टिकामेन प्रेरितोहं च शौरिणा
sarvavighnaharastasmai gaṇādhipataye namaḥ| kalpādau sṛṣṭikāmena preritohaṁ ca śauriṇā
'Salutation to that lord of the ganas, remover of every obstacle, to whom I bow — I who, impelled at the beginning of creation by the desire to create, by Shauri...'
Verse 66 (skanda.5.63.66)
न शक्तो वै प्रजाः कर्तुं विष्णुध्यानपरायणः। एतस्मिन्नंतरे सद्यो मार्कण्डेयो महाऋषिः
na śakto vai prajāḥ kartuṁ viṣṇudhyānaparāyaṇaḥ| etasminnaṁtare sadyo mārkaṇḍeyo mahāṛṣiḥ
'...was yet unable to bring forth creatures, being wholly absorbed in meditation upon Vishnu. At that very moment, the great sage Markandeya...'
Verse 67 (skanda.5.63.67)
सर्वसिद्धेश्वरो दांतो दीर्घायुर्विजितेंद्रियः। मया दृष्टो ऽथ गत्वा तं तदाहं समुपस्थितः। ततः प्रफुल्लनयनौ सत्कृत्य चेतरेतरम्
sarvasiddheśvaro dāṁto dīrghāyurvijiteṁdriyaḥ| mayā dṛṣṭo 'tha gatvā taṁ tadāhaṁ samupasthitaḥ| tataḥ praphullanayanau satkṛtya cetaretaram
'...lord of every perfection, self-controlled, of long life, master of the senses, was seen by me; and I, going to him, approached him. Then, with beaming eyes, having honoured one another...'
Verse 68 (skanda.5.63.68)
पृच्छमानौ परं स्वास्थ्यं सुखासीनौ सुरोत्तमाः। तदा मया स पृष्टो वै मार्कण्डेयो महामुनिः
pṛcchamānau paraṁ svāsthyaṁ sukhāsīnau surottamāḥ| tadā mayā sa pṛṣṭo vai mārkaṇḍeyo mahāmuniḥ
'...inquiring after each other's supreme well-being, O most excellent gods, seated comfortably — then I questioned that great sage Markandeya.'
Verse 69 (skanda.5.63.69)
भगवन्केन प्रकारेण प्रजा मेऽनामया भवेत्। तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि भगवन्मुनिवंदित
bhagavankena prakāreṇa prajā me'nāmayā bhavet| tatsarvaṁ śrotumicchāmi bhagavanmunivaṁdita
'O Lord, by what means might my creatures become free from illness? I wish to hear all of this from you, O Lord revered among sages.'
Verse 70 (skanda.5.63.70)
श्रीमार्कण्डेय उवाच। विष्णुभक्तिः परा नित्या सर्वार्तिदुःखनाशिनी। सर्वपापहरा पुण्या सर्वसुखप्रदायिनी
śrīmārkaṇḍeya uvāca| viṣṇubhaktiḥ parā nityā sarvārtiduḥkhanāśinī| sarvapāpaharā puṇyā sarvasukhapradāyinī
Shri Markandeya said: 'Devotion to Vishnu is supreme, eternal, destroyer of every affliction and sorrow; it removes all sin, is sacred, and bestows every happiness.'
Verse 71 (skanda.5.63.71)
एषा ब्राह्मी महाविद्या न देया यस्य कस्यचित्। कृतघ्नाय ह्यशिष्याय नास्तिकायानृताय च
eṣā brāhmī mahāvidyā na deyā yasya kasyacit| kṛtaghnāya hyaśiṣyāya nāstikāyānṛtāya ca
'This great Brahmic wisdom is not to be given to just anyone — never to the ungrateful, the undisciplined, the atheist, or the untruthful...'
Verse 72 (skanda.5.63.72)
ईर्ष्यकाय च रूक्षाय कामिकाय कदाचन। तद्गतं सर्वं विघ्रंति यत्तद्धर्मं सनातनम्
īrṣyakāya ca rūkṣāya kāmikāya kadācana| tadgataṁ sarvaṁ vighraṁti yattaddharmaṁ sanātanam
'...nor to the envious, the harsh, or the lustful — those who impart it to such persons obstruct that entire eternal dharma.'
Verse 73 (skanda.5.63.73)
एतद्गुह्यतमं शास्त्रं सर्वपापप्रणाशनम्। पवित्रं च पवित्राणां पावनानां च पावनम्
etadguhyatamaṁ śāstraṁ sarvapāpapraṇāśanam| pavitraṁ ca pavitrāṇāṁ pāvanānāṁ ca pāvanam
'This most secret scripture destroys every sin; it is the purifier of the pure, and the sanctifier of the sanctified.'
Verse 74 (skanda.5.63.74)
विष्णोर्नामसहस्रं च विष्णुभक्तिकरं शुभम्। सर्वसिद्धिकरं नृणां भुक्तिमुक्तिप्रदं शुभम्
viṣṇornāmasahasraṁ ca viṣṇubhaktikaraṁ śubham| sarvasiddhikaraṁ nṛṇāṁ bhuktimuktipradaṁ śubham
'The thousand names of Vishnu are auspicious, productive of devotion to Vishnu, bestowing every perfection upon men, granting both enjoyment and liberation, auspicious.'
Verse 75 (skanda.5.63.75)
ॐ अस्य श्रीविष्णुसहस्रनामस्तोत्रमंत्रस्य मार्कंडेय ऋषिः विष्णुर्देवता अनुष्टुप्च्छंदः सर्वकामावात्यर्थे जपे विनियोगः। अथ ध्यानम्। सजलजलदनीलं दर्शितोदारशीलं करतलधृतशैलं वेणुवाद्ये रसालम्। व्रजजन कुलपालं कामिनीकेलिलोलं तरुणतुलसिमालं नौमि गोपालबालम्
ॐ asya śrīviṣṇusahasranāmastotramaṁtrasya mārkaṁḍeya ṛṣiḥ viṣṇurdevatā anuṣṭupcchaṁdaḥ sarvakāmāvātyarthe jape viniyogaḥ| atha dhyānam| sajalajaladanīlaṁ darśitodāraśīlaṁ karataladhṛtaśailaṁ veṇuvādye rasālam| vrajajana kulapālaṁ kāminīkelilolaṁ taruṇatulasimālaṁ naumi gopālabālam
Om. For this hymn of the thousand names of Shri Vishnu, the sage is Markandeya, the deity is Vishnu, the metre is Anushtup; its application is in japa for the fulfilment of every desire. Now the meditation-verse: Dark as a rain-laden cloud, revealing a noble and generous nature, holding a mountain in the palm of his hand, sweet in the sound of his flute; protector of the families of Vraja's folk, lost in play with his beloved, garlanded with fresh tulasi — I bow to that cowherd child, the Protector of the Cows.
Verse 76 (skanda.5.63.76)
ॐविश्वं विष्णुर्हषीकेशः सर्वात्मा सर्वभावनः। सर्वगः शर्वरीनाथो भूतग्रामाऽऽशयाशयः
ॐviśvaṁ viṣṇurhaṣīkeśaḥ sarvātmā sarvabhāvanaḥ| sarvagaḥ śarvarīnātho bhūtagrāmā''śayāśayaḥ
Vishva (the Universe itself), Vishnu (the all-pervading), Hrishikesha (lord of the senses), Sarvatma (the soul of all), Sarvabhavana (creator of all), Sarvaga (present everywhere), Sharvarinatha (lord of the night), and Bhutagramashayashaya (the refuge and inmost desire of the multitude of beings).
Verse 77 (skanda.5.63.77)
अनादिनिधनो देवः सर्वज्ञः सर्वसंभवः। सर्वव्यापी जगद्धाता सर्वशक्तिधरोऽनघः। जगद्बीजं जगत्स्रष्टा जगदीशो जगत्पतिः। जगद्गुरुर्जगन्नाथो जगद्धाता जगन्मयः
anādinidhano devaḥ sarvajñaḥ sarvasaṁbhavaḥ| sarvavyāpī jagaddhātā sarvaśaktidharo'naghaḥ| jagadbījaṁ jagatsraṣṭā jagadīśo jagatpatiḥ| jagadgururjagannātho jagaddhātā jaganmayaḥ
Anadinidhana (without beginning or end), Deva (the shining one), Sarvajna (all-knowing), Sarvasambhava (source of all), Sarvavyapi (all-pervading), Jagaddhata (sustainer of the world), Sarvashaktidhara (bearer of every power), Anagha (sinless), Jagadbija (the seed of the world), Jagatsrashta (creator of the world), Jagadisha and Jagatpati (lord and master of the world), Jagadguru and Jagannatha (teacher and protector of the world), Jagaddhata (sustainer again), and Jaganmaya (one who consists of the world).
Verse 78 (skanda.5.63.78)
सर्वाऽऽकृतिधरः सर्वविश्वरूपी जनार्दनः। अजन्मा शाश्वतो नित्यो विश्वाधा रो विभुः प्रभुः
sarvā''kṛtidharaḥ sarvaviśvarūpī janārdanaḥ| ajanmā śāśvato nityo viśvādhā ro vibhuḥ prabhuḥ
Sarvakritidhara (bearer of every form), Sarvavishvarupi (having the form of the whole universe), Janardana (the redeemer of men), Ajanma (unborn), Shashvata and Nitya (eternal, everlasting), Vishvadhara (support of the universe), Vibhu and Prabhu (the all-pervading, mighty lord).
Verse 79 (skanda.5.63.79)
बहुरूपैकरूपश्च सर्वरूपधरो हरः। कालाग्निप्रभवो वायुः प्रलयांतकरोऽक्षयः
bahurūpaikarūpaśca sarvarūpadharo haraḥ| kālāgniprabhavo vāyuḥ pralayāṁtakaro'kṣayaḥ
Bahurupaikarupa (of many forms yet one), Sarvarupadhara (bearer of all forms), Hara (the dissolver), Kalagniprabhava (arisen as the fire of time), Vayu (the wind), Pralayantakara (bringer of the end at dissolution), and Akshaya (imperishable).
Verse 80 (skanda.5.63.80)
महार्णवो महामेघो जलबुद्बुदसं भवः। संस्कृतो विकृतो मत्स्यो महामत्स्यस्तिमिंगिलः
mahārṇavo mahāmegho jalabudbudasaṁ bhavaḥ| saṁskṛto vikṛto matsyo mahāmatsyastimiṁgilaḥ
Maharnava (the great ocean), Mahamegha (the great cloud), Jalabudbudasambhava (arisen as a bubble on the water), Samskrita and Vikrita (the refined and the transformed), Matsya and Mahamatsya (the Fish and the great Fish avatar), and Timingila (swallower of the leviathan).
Verse 81 (skanda.5.63.81)
अनंतो वासुकिः शेषो वराहो धरणीधरः। पयःक्षीरविवेकाढ्यो हंसो हेम गिरिस्थितः
anaṁto vāsukiḥ śeṣo varāho dharaṇīdharaḥ| payaḥkṣīravivekāḍhyo haṁso hema giristhitaḥ
Ananta, Vasuki, and Shesha (names of the cosmic serpent), Varaha (the Boar avatar), Dharanidhara (bearer of the earth), Payahkshiravivekadhya (rich in the swan's power to discern milk from water), Hansa (the Swan), and Hemagiristhita (dwelling on the golden mountain, Meru).
Verse 82 (skanda.5.63.82)
हयग्रीवो विशालाक्षो हयकर्णो हयाकृतिः। मंथनो रत्नहारी च कूर्मो धरधराधरः
hayagrīvo viśālākṣo hayakarṇo hayākṛtiḥ| maṁthano ratnahārī ca kūrmo dharadharādharaḥ
Hayagriva (the Horse-necked avatar), Vishalaksha (wide-eyed), Hayakarna and Hayakriti (horse-eared and horse-formed), Manthana (churner of the ocean), Ratnahari (bearer of jewels), Kurma (the Tortoise avatar), and Dharadharadhara (bearer of the mountain that upholds the earth).
Verse 83 (skanda.5.63.83)
विनिद्रो निद्रितो नंदी सुनंदो नंदनप्रियः। नाभिनालमृणाली च स्वयंभूश्चतुराननः
vinidro nidrito naṁdī sunaṁdo naṁdanapriyaḥ| nābhinālamṛṇālī ca svayaṁbhūścaturānanaḥ
Vinidra (sleepless) and Nidrita (sleeping), Nandi (the joyful one), Sunanda, Nandanapriya (fond of the celestial garden), Nabhinalamrinali (the lotus-stalk from the navel), Svayambhu (self-existent), and Chaturanana (the four-faced, Brahma).
Verse 84 (skanda.5.63.84)
प्रजापतिपरो दक्षः सृष्टिकर्ता प्रजाकरः। मरीचिः कश्यपो दक्षः सुरासुरा गुरुः कविः
prajāpatiparo dakṣaḥ sṛṣṭikartā prajākaraḥ| marīciḥ kaśyapo dakṣaḥ surāsurā guruḥ kaviḥ
Prajapatipara (surpassing even Prajapati), Daksha (the skillful), Srishtikarta and Prajakara (creator and generator of beings), the sages Marichi and Kashyapa, Daksha again, Surasuraguru (preceptor of gods and demons), and Kavi (the seer).
Verse 85 (skanda.5.63.85)
वामनो वाममार्गी च वामकर्मा बृहद्वपुः। त्रैलोक्यक्रमणो दीपो बलियज्ञविनाशनः
vāmano vāmamārgī ca vāmakarmā bṛhadvapuḥ| trailokyakramaṇo dīpo baliyajñavināśanaḥ
Vamana (the Dwarf avatar), Vamamargi and Vamakarma (of the unconventional path and manner), Brihadvapu (of vast form), Trailokyakramana (strider across the three worlds), Dipa (the lamp), and Baliyajnavinashana (destroyer of Bali's sacrifice).
Verse 86 (skanda.5.63.86)
यज्ञहर्ता यज्ञकर्ता यज्ञेशो यज्ञभुग्विभुः। सहस्रांशुर्भगो भानुर्विवस्वान्रविरंशुमान्
yajñahartā yajñakartā yajñeśo yajñabhugvibhuḥ| sahasrāṁśurbhago bhānurvivasvānraviraṁśumān
Yajnaharta, Yajnakarta, Yajnesha, and Yajnabhuk (remover, performer, lord, and enjoyer of sacrifice), Vibhu (the all-pervading), and the sun's names: Sahasramshu, Bhaga, Bhanu, Vivasvan, Ravi, Amshuman.
Verse 87 (skanda.5.63.87)
तिग्मतेजाश्चाल्पतेजाः कर्मसाक्षी मनुर्यमः। देवराजः सुरपतिर्दानवारिः शची पतिः
tigmatejāścālpatejāḥ karmasākṣī manuryamaḥ| devarājaḥ surapatirdānavāriḥ śacī patiḥ
Tigmateja and Alpateja (of sharp and of mild splendour), Karmasakshi (witness of deeds), Manu, Yama, Devaraja and Surapati (king and lord of the gods), Danavari (foe of the danavas), and Shachipati (Indra, lord of Shachi).
Verse 88 (skanda.5.63.88)
अग्निर्वायुसखो वह्निर्वरुणो यादसां पतिः। नैर्ऋतो नादनोऽनादी रक्षयक्षोधनाधिपः
agnirvāyusakho vahnirvaruṇo yādasāṁ patiḥ| nairṛto nādano'nādī rakṣayakṣodhanādhipaḥ
Agni (fire), Vayusakha (friend of the wind), Vahni (fire), Varuna, Yadasampati (lord of aquatic creatures), Nairrita (lord of the south-west), Nadana (the resounding one), Anadi (without origin), and Rakshayakshodhanadhipa (lord of the wealth of rakshasas and yakshas, Kubera).
Verse 89 (skanda.5.63.89)
कुबेरो वित्तवान्वेगो वसुपालो विलासकृत्। अमृतस्रवणः सोमः सोमपानकरः सुधीः
kubero vittavānvego vasupālo vilāsakṛt| amṛtasravaṇaḥ somaḥ somapānakaraḥ sudhīḥ
Kubera, Vittavan (the wealthy), Vega (swiftness), Vasupala (guardian of treasures), Vilasakrit (creator of splendour), Amritasravana (from whom nectar flows), Soma (the Moon), Somapanakara (giver of the Soma-drink), and Sudhi (the wise).
Verse 90 (skanda.5.63.90)
सर्वौषधिकरः श्रीमान्निशाकरदिवाकरः। विषारिर्विषहर्ता च विषकंठधरो गिरिः
sarvauṣadhikaraḥ śrīmānniśākaradivākaraḥ| viṣārirviṣahartā ca viṣakaṁṭhadharo giriḥ
Sarvaushadhikara (maker of every herb), Shriman (the glorious), Nishakara and Divakara (maker of night and of day — moon and sun), Vishari and Vishaharta (foe and remover of poison), Vishakanthadhara (the poison-throated one, Shiva), and Giri (the mountain).
Verse 91 (skanda.5.63.91)
नीलकंठो वृषी रुद्रो भालचंद्रो ह्युमापतिः। शिवः शांतो वशी वीरो ध्यानी मानी च मानदः
nīlakaṁṭho vṛṣī rudro bhālacaṁdro hyumāpatiḥ| śivaḥ śāṁto vaśī vīro dhyānī mānī ca mānadaḥ
Names of Shiva: Nilakantha (Blue-throated), Vrishi (bull-bannered), Rudra, Bhalachandra (moon-crested), Umapati (lord of Uma), Shiva (the Auspicious), Shanta (Tranquil), Vashi (self-controlled), Vira (the Hero), Dhyani (the meditator), Mani (the honoured), and Manada (giver of honour).
Verse 92 (skanda.5.63.92)
कृमिकीटो मृगव्याधो मृगहा मृगलाञ्छनः। बटुको भैरवो बालः कपाली दंडविग्रहः
kṛmikīṭo mṛgavyādho mṛgahā mṛgalāñchanaḥ| baṭuko bhairavo bālaḥ kapālī daṁḍavigrahaḥ
Krimikita (pervading even worm and insect), Mrigavyadha (the deer-hunter), Mrigaha (slayer of the deer), Mrigalanchana (the deer-marked moon), Bataka (the youthful ascetic, Bataka Bhairava), Bhairava, Bala (the child), Kapali (skull-bearer), and Dandavigraha (embodiment of the rod of justice).
Verse 93 (skanda.5.63.93)
स्मशानवासी मांसाशी दुष्टनाशी वरांतकृत्। योगिनीत्रासको योगी ध्या नस्थो ध्यानवासनः
smaśānavāsī māṁsāśī duṣṭanāśī varāṁtakṛt| yoginītrāsako yogī dhyā nastho dhyānavāsanaḥ
Shmashanavasi (dweller in the cremation ground), Mansashi (flesh-eater), Dushtanashi (destroyer of the wicked), Varantakrit (bestower of the ultimate boon), Yoginitrasaka (terror of the yoginis), Yogi, Dhyanastha and Dhyanavasana (established and abiding in meditation).
Verse 94 (skanda.5.63.94)
सेनानीः सेनदेः स्कंदो महाकालो गणाधिपः। आदिदेवो गणपतिर्विघ्नहा विघ्ननाशनः
senānīḥ senadeḥ skaṁdo mahākālo gaṇādhipaḥ| ādidevo gaṇapatirvighnahā vighnanāśanaḥ
Names of Skanda and Ganesha: Senani (leader of the divine host), Skanda, Mahakala, Ganadhipa (lord of the ganas), Adideva (the primal god), Ganapati, Vighnaha and Vighnanashana (remover and destroyer of obstacles).
Verse 95 (skanda.5.63.95)
ऋद्धिसिद्धिप्रदो दंती भालचन्द्रो गजाननः। नृसिंह उग्रदंष्ट्रश्च नखी दानवनाशकृत्
ṛddhisiddhiprado daṁtī bhālacandro gajānanaḥ| nṛsiṁha ugradaṁṣṭraśca nakhī dānavanāśakṛt
Riddhisiddhiprada (giver of prosperity and perfection), Danti (the tusked one), Bhalachandra, Gajanana (elephant-faced) — names of Ganesha; and Nrisimha, Ugradamshtra (fierce-fanged), Nakhi (terrible-clawed), Danavanashakrit (destroyer of demons) — of the Man-Lion.
Verse 96 (skanda.5.63.96)
प्रह्रादपोषकर्ता च सर्वदैत्यजनेश्वरः। शलभः सागरः साक्षी कल्प कल्पकः
prahrādapoṣakartā ca sarvadaityajaneśvaraḥ| śalabhaḥ sāgaraḥ sākṣī kalpa kalpakaḥ
Prahladaposhakarta (nurturer of Prahlada), Sarvadaityajaneshvara (lord of all the demon-folk), Shalabha (the locust), Sagara (the ocean), Sakshi (the witness), Kalpa and Kalpaka (the aeon and its fashioner).
Verse 97 (skanda.5.63.97)
हेमदो हेमभागीच हिमकर्ता हिमाचलः। भूधरो भूमिदो मेरुः कैलासशिखरो गिरिः
hemado hemabhāgīca himakartā himācalaḥ| bhūdharo bhūmido meruḥ kailāsaśikharo giriḥ
Hemada (giver of gold), Hemabhagi (partaker of gold), Himakarta (maker of snow), Himachala (the Himalaya), Bhudhara and Bhumida (bearer and giver of land), Meru, Kailashashikhara (of Kailasa's peak), and Giri (the mountain).
Verse 98 (skanda.5.63.98)
लोकालोकांतरो लोकी विलोकी भुवनेश्वरः। दिक्पालो दिक्पतिर्दिव्यो दिव्यकायो जितेंद्रियः
lokālokāṁtaro lokī vilokī bhuvaneśvaraḥ| dikpālo dikpatirdivyo divyakāyo jiteṁdriyaḥ
Lokalokantara (dwelling between the worlds and the boundary mountain Lokaloka), Loki and Viloki (possessor and beholder of the worlds), Bhuvaneshvara (lord of the worlds), Dikpala and Dikpati (guardian and lord of the quarters), Divya and Divyakaya (celestial, of celestial body), and Jitendriya (master of the senses).
Verse 99 (skanda.5.63.99)
विरूपो रूपवान्रागी नृत्यगीतविशारदः। हाहा हूहूश्चित्ररथो देव र्षिर्नारदः सखा
virūpo rūpavānrāgī nṛtyagītaviśāradaḥ| hāhā hūhūścitraratho deva rṣirnāradaḥ sakhā
Virupa (of strange form) and Rupavan (of beautiful form), Ragi (fond of melody), Nrityagitavisharada (skilled in dance and song), the gandharvas Haha, Huhu, and Chitraratha, the divine sage Narada, and Sakha (the friend).
Verse 100 (skanda.5.63.100)
विश्वेदेवाः साध्यदेवा धृताशीश्च चलोऽचलः। कपिलो जल्पको वादी दत्तो हैहयसंघराट्
viśvedevāḥ sādhyadevā dhṛtāśīśca calo'calaḥ| kapilo jalpako vādī datto haihayasaṁgharāṭ
The Vishvedevas and Sadhyas, Dhritashi (bearer of blessing), Chala and Achala (the moving and the unmoving), the sage Kapila, Jalpaka and Vadi (the speaker and the debater), Datta (Dattatreya), and Haihayasangharat (sovereign of the Haihaya clan).
Verse 101 (skanda.5.63.101)
वसिष्ठो वामदेवश्च सप्तर्षिप्रवरो भृगुः। जामदग्न्यो महावीरः क्षत्रियांऽतकरो ह्यृषिः
vasiṣṭho vāmadevaśca saptarṣipravaro bhṛguḥ| jāmadagnyo mahāvīraḥ kṣatriyāṁ'takaro hyṛṣiḥ
Vasishtha, Vamadeva, Saptarshipravara (foremost of the Seven Sages), Bhrigu, Jamadagnya (Parashurama, son of Jamadagni), Mahavira (the great hero), Kshatriyantakara (ender of the kshatriyas), and Rishi (the sage).
Verse 102 (skanda.5.63.102)
हिरण्यकशिपुश्चैव हिरण्याक्षो हरप्रियः। अगस्तिः पुलहो दक्षः पौल स्त्यो रावणो घटः
hiraṇyakaśipuścaiva hiraṇyākṣo harapriyaḥ| agastiḥ pulaho dakṣaḥ paula styo rāvaṇo ghaṭaḥ
Hiranyakashipu, Hiranyaksha, Harapriya (dear to Hari), the sages Agasti and Pulaha, Daksha, Paulastya (Ravana, descendant of Pulastya), Ravana, and Ghata (the pitcher-born sage Agastya).
Verse 103 (skanda.5.63.103)
देवारिस्तापसस्तापी विभीषणहरिप्रियः। तेजस्वी तेजदस्तेजी ईशो राजपतिः प्रभुः
devāristāpasastāpī vibhīṣaṇaharipriyaḥ| tejasvī tejadastejī īśo rājapatiḥ prabhuḥ
Devari (foe of the gods), the ascetic Tapasa and Tapi, Vibhishana, Haripriya (dear to Hari), Tejasvi, Tejada, and Teji (the resplendent, the giver of splendour), Isha, Rajapati, and Prabhu.
Verse 104 (skanda.5.63.104)
दाशरथी राघवो रामो रघुवंश विवर्धनः। सीतापतिः पतिः श्रीमान्ब्रह्मण्यो भक्तवत्सलः
dāśarathī rāghavo rāmo raghuvaṁśa vivardhanaḥ| sītāpatiḥ patiḥ śrīmānbrahmaṇyo bhaktavatsalaḥ
Names of Rama: Dasharathi (son of Dasharatha), Raghava, Rama, Raghuvamshavivardhana (increaser of Raghu's line), Sitapati, Pati, Shriman, Brahmanya (friend of brahmins), and Bhaktavatsala (fond of his devotees).
Verse 105 (skanda.5.63.105)
सन्नद्धः कवची खड्गी चीरवासा दिगंबरः। किरीटी कुडली चापी शंखचक्री गदाधरः
sannaddhaḥ kavacī khaḍgī cīravāsā digaṁbaraḥ| kirīṭī kuḍalī cāpī śaṁkhacakrī gadādharaḥ
Sannaddha and Kavachi (armoured), Khadgi (sword-bearing), Chiravasa (bark-clad), Digambara (sky-clad), Kiriti (crowned), Kundali (earringed), Chapi (bow-bearing), Shankhachakri (conch- and discus-bearing), and Gadadhara (mace-bearing).
Verse 106 (skanda.5.63.106)
कौसल्यानंदनोदारो भूमिशायी गुहप्रियः। सौमित्रो भरतो बालः शत्रुघ्नो भरताऽग्रजः
kausalyānaṁdanodāro bhūmiśāyī guhapriyaḥ| saumitro bharato bālaḥ śatrughno bharatā'grajaḥ
Kausalyanandana (delight of Kausalya), Udara (noble), Bhumishayi (sleeper on the ground), Guhapriya (friend of Guha), Saumitri (Lakshmana, son of Sumitra), Bharata, Bala, Shatrughna, and Bharatagraja (elder brother of Bharata, Rama).
Verse 107 (skanda.5.63.107)
लक्ष्मणः परवीरघ्नः स्त्रीसहायः कपीश्वरः। हनुमानृक्षराजश्च सुग्रीवो वालिनाशनः
lakṣmaṇaḥ paravīraghnaḥ strīsahāyaḥ kapīśvaraḥ| hanumānṛkṣarājaśca sugrīvo vālināśanaḥ
Lakshmana, Paraviraghna (slayer of enemy heroes), Strisahaya (helper of the woman, Sita), Kapishvara, Hanuman, Rikshara ja (Jambavan, king of bears), Sugriva, and Valinashana (slayer of Vali).
Verse 108 (skanda.5.63.108)
दूतप्रियो दूतकारी ह्यंगदो गदतां वरः। वनध्वंसी वनी वेगो वानरध्वज लांगुली
dūtapriyo dūtakārī hyaṁgado gadatāṁ varaḥ| vanadhvaṁsī vanī vego vānaradhvaja lāṁgulī
Dutapriya and Dutakari (fond of and acting as messenger), Angada, Gadatam vara (foremost of speakers), Vanadhvamsi (destroyer of the grove, Ashoka-vana), Vani, Vega (swiftness), and Vanaradhvajalanguli (the monkey-bannered, tailed one).
Verse 109 (skanda.5.63.109)
रविदंष्ट्री च लंकाहा हाहाकारो वरप्रदः। भवसेतुर्महासेतुर्बद्धसेतू रमेश्वरः
ravidaṁṣṭrī ca laṁkāhā hāhākāro varapradaḥ| bhavaseturmahāseturbaddhasetū rameśvaraḥ
Ravidamshtri, Lankaha (destroyer of Lanka), Hahakara (raiser of the cry of woe), Varaprada, Bhavasetu, Mahasetu, and Baddhasetu (the bridge that was built), and Rameshvara.
Verse 110 (skanda.5.63.110)
जानकीवल्लभः कामी किरीटी कुण्डली खगी। पुण्डरीकविशालाक्षो महाबाहुर्घनाकृतिः
jānakīvallabhaḥ kāmī kirīṭī kuṇḍalī khagī| puṇḍarīkaviśālākṣo mahābāhurghanākṛtiḥ
Janakivallabha (beloved of Janaki), Kami, Kiriti, Kundali, Khagi, Pundarikavishalaksha (lotus-eyed), Mahabahu (mighty-armed), and Ghanakriti (of cloud-like form).
Verse 111 (skanda.5.63.111)
चंचलश्चपलः कामी वामी वामांगवत्सलः। स्त्रीप्रियः स्त्रीपरः स्त्रैणः स्त्रियो वामांगवासकः
caṁcalaścapalaḥ kāmī vāmī vāmāṁgavatsalaḥ| strīpriyaḥ strīparaḥ straiṇaḥ striyo vāmāṁgavāsakaḥ
Playful epithets of Krishna: Chanchala and Chapala (restless, quick), Kami, Vami, Vamangavatsala (fond of his beloved at his left side), Stripriya, Stripara, Straina, and 'dweller at the left side of women'.
Verse 112 (skanda.5.63.112)
जितवैरी जितकामो जितक्रोधो जितेंद्रियः। शांतो दांतो दयारामो ह्येकस्त्रीव्रतधारकः
jitavairī jitakāmo jitakrodho jiteṁdriyaḥ| śāṁto dāṁto dayārāmo hyekastrīvratadhārakaḥ
Jitavairi (conqueror of enemies), Jitakama, Jitakrodha, Jitendriya, Shanta, Danta, Dayarama (delighting in compassion), and Ekastrivratadharaka (holder of the vow of a single wife, Rama).
Verse 113 (skanda.5.63.113)
सात्त्विकः सत्त्वसंस्थानो मदहा क्रोधहा खरः। बहुराक्षस संवीतः सर्वराक्षसनाशकृत्
sāttvikaḥ sattvasaṁsthāno madahā krodhahā kharaḥ| bahurākṣasa saṁvītaḥ sarvarākṣasanāśakṛt
Sattvika and Sattvasamsthana (established in goodness), Madaha and Krodhaha (destroyer of pride and of anger), Khara (the demon Khara, or the fierce one), Bahurakshasasamvita (surrounded by many rakshasas), and Sarvarakshasanashakrit (destroyer of all rakshasas).
Verse 114 (skanda.5.63.114)
रावणारी रणक्षुद्र दशमस्तकच्छेदकः। राज्यकारी यज्ञकारी दाता भोक्ता तपोधनः
rāvaṇārī raṇakṣudra daśamastakacchedakaḥ| rājyakārī yajñakārī dātā bhoktā tapodhanaḥ
Ravanari (foe of Ravana), Ranakshudra (terrible in battle), Dashamastakachchhedaka (severer of the ten heads), Rajyakari, Yajnakari, Data, Bhokta, and Tapodhana.
Verse 115 (skanda.5.63.115)
अयोध्याधिपतिः कांतो वैकुंठोऽकुंठविग्रहः। सत्यव्रतो व्रती शूरस्तपी सत्यफलप्रदः
ayodhyādhipatiḥ kāṁto vaikuṁṭho'kuṁṭhavigrahaḥ| satyavrato vratī śūrastapī satyaphalapradaḥ
Ayodhyadhipati, Kanta, Vaikuntha, Akunthavigraha (of unblunted form), Satyavrata (of true vows), Vrati, Shura, Tapi, and Satyaphalaprada (giver of the fruit of truth).
Verse 116 (skanda.5.63.116)
सर्वसाक्षीः सर्वगश्च सर्वप्राणहरोऽव्ययः। प्राणश्चाथाप्यपानश्च व्यानोदानः समानतः
sarvasākṣīḥ sarvagaśca sarvaprāṇaharo'vyayaḥ| prāṇaścāthāpyapānaśca vyānodānaḥ samānataḥ
Sarvasakshi (witness of all), Sarvaga, Sarvapranahara (taker of every life-breath), Avyaya (imperishable); and the five vital airs — Prana, Apana, Vyana, Udana, Samana.
Verse 117 (skanda.5.63.117)
नागः कृकलः कूर्मश्च देवदत्तो धनंजयः। सर्वप्राणविदो व्यापी योगधारकधारकः
nāgaḥ kṛkalaḥ kūrmaśca devadatto dhanaṁjayaḥ| sarvaprāṇavido vyāpī yogadhārakadhārakaḥ
Naga, Krikala, Kurma, Devadatta, Dhananjaya — the five subsidiary vital airs; and Sarvapranavid (knower of every breath), Vyapi (all-pervading), and Yogadharakadharaka (supporter of the supporters of yoga).
Verse 118 (skanda.5.63.118)
तत्त्ववित्तत्त्वदस्तत्त्वी सर्वतत्त्वविशारदः। ध्यानस्थो ध्यानशाली च मनस्वी योगवित्तमः
tattvavittattvadastattvī sarvatattvaviśāradaḥ| dhyānastho dhyānaśālī ca manasvī yogavittamaḥ
Tattvavit (knower of truth), Tattvada (giver of truth), Tattvi, Sarvatattvavisharada (skilled in every principle), Dhyanastha, Dhyanashali, Manasvi, and Yogavittama (foremost knower of yoga).
Verse 119 (skanda.5.63.119)
ब्रह्मज्ञो ब्रह्मदो बह्मज्ञाता च ब्रह्मसंभवः। अध्यात्मविद्विदो दीपो ज्योतीरूपो निरंजनः
brahmajño brahmado bahmajñātā ca brahmasaṁbhavaḥ| adhyātmavidvido dīpo jyotīrūpo niraṁjanaḥ
Brahmajna (knower of Brahman), Brahmada (giver of Brahman), Brahmajnata, Brahmasambhava, Adhyatmavidvid (knower even of the knowers of the spiritual science), Dipa (the lamp), Jyotirupa (form of light), and Niranjana (stainless).
Verse 120 (skanda.5.63.120)
ज्ञानदोऽज्ञानहा ज्ञानी गुरुः शिष्योपदेशकः। सुशिष्यः शिक्षितः शाली शिष्यशिक्षाविशारदः
jñānado'jñānahā jñānī guruḥ śiṣyopadeśakaḥ| suśiṣyaḥ śikṣitaḥ śālī śiṣyaśikṣāviśāradaḥ
Jnanada (giver of knowledge), Ajnanaha (destroyer of ignorance), Jnani, Guru, Shishyopadeshaka (teacher of disciples), Sushishya (the good disciple), Shikshita, Shali, and Shishyashikshavisharada (skilled in teaching disciples).
Verse 121 (skanda.5.63.121)
मंत्रदो मंत्रहा मंत्री तंत्री तन्त्रजनप्रियः। सन्मंत्रो मन्त्रविन्मन्त्री यन्त्रमन्त्रैकभंजनः
maṁtrado maṁtrahā maṁtrī taṁtrī tantrajanapriyaḥ| sanmaṁtro mantravinmantrī yantramantraikabhaṁjanaḥ
Mantrada (giver of mantras) and Mantraha (destroyer of them), Mantri and Tantri (master of mantra and tantra), Tantrajanapriya, Sanmantra, Mantravidmantri, and Yantramantraikabhanjana (sole breaker of yantras and mantras of the wicked).
Verse 122 (skanda.5.63.122)
मारणो मोहनो मोही स्तंभोच्चाटनकृत्खलः। बहुमायो विमायश्च महामायाविमोहकः
māraṇo mohano mohī staṁbhoccāṭanakṛtkhalaḥ| bahumāyo vimāyaśca mahāmāyāvimohakaḥ
Tantric-power names: Marana, Mohana, Mohi, Stambhochchatanakrit (worker of binding and expelling rites), Khala (deceiver of the wicked), Bahumaya, Vimaya, and Mahamayavimohaka (bewilderer through great illusion).
Verse 123 (skanda.5.63.123)
मोक्षदो बंधको बंदी ह्याकर्षणविकर्षणः। ह्रींकारो बीजरूपी च क्लींकारः कीलकाधिपः
mokṣado baṁdhako baṁdī hyākarṣaṇavikarṣaṇaḥ| hrīṁkāro bījarūpī ca klīṁkāraḥ kīlakādhipaḥ
Mokshada (giver of liberation), Bandhaka and Bandi (the binder and the bound), Akarshanavikarshana (of attracting and repelling power), Hrimkara (the seed-syllable Hrim), Bijarupi, Klimkara (the seed-syllable Klim), and Kilakadhipa (lord of the kilaka mantra).
Verse 124 (skanda.5.63.124)
सौंकार शक्तिमाञ्च्छक्तिः सर्वशक्तिधरो धरः। अकारोकार ओंकारश्छंदोगायत्रसम्भवः
sauṁkāra śaktimāñcchaktiḥ sarvaśaktidharo dharaḥ| akārokāra oṁkāraśchaṁdogāyatrasambhavaḥ
Saumkara (the seed-syllable Saum), Shaktiman and Shakti (power and its possessor), Sarvashaktidhara, Dhara, the syllables Akara, Ukara, and Omkara, and Chhandogayatrasambhava (arisen as the Gayatri metre).
Verse 125 (skanda.5.63.125)
वेदो वेदविदो वेदी वेदाऽध्यायी सदाशिवः। ऋग्यजुःसामाथर्वेशः सामगानकरोऽकरी
vedo vedavido vedī vedā'dhyāyī sadāśivaḥ| ṛgyajuḥsāmātharveśaḥ sāmagānakaro'karī
Veda, Vedavid, Vedi, Vedadhyayi, Sadashiva, lord of the Rig, Yajur, Sama and Atharva Vedas, Samaganakara (maker of the Sama chants), and Akari (the formless doer).
Verse 126 (skanda.5.63.126)
त्रिपदो बहुपादी च शतपथः सर्वतोमुखः। प्राकृतः संस्कृतो योगी गीतग्रंथप्रहेलिकः
tripado bahupādī ca śatapathaḥ sarvatomukhaḥ| prākṛtaḥ saṁskṛto yogī gītagraṁthaprahelikaḥ
Tripada (of the three steps, as of Vamana and the Gayatri), Bahupadi, Shatapatha (of the hundred paths, the Shatapatha Brahmana), Sarvatomukha, Prakrita, Samskrita, Yogi, and Gitagranthaprahelika (the riddle woven through songs and scriptures).
Verse 127 (skanda.5.63.127)
सगुणो विगुणश्छंदो निःसंगो विगुणो गुणी। निर्गुणो गुणवान्संगी कर्मी धर्मी च कर्मदः
saguṇo viguṇaśchaṁdo niḥsaṁgo viguṇo guṇī| nirguṇo guṇavānsaṁgī karmī dharmī ca karmadaḥ
Saguna and Viguna (with and without qualities), Chhanda, Nihsanga (unattached), Guni, Nirguna, Gunavan, Sangi, Karmi, Dharmi, and Karmada.
Verse 128 (skanda.5.63.128)
निष्कर्मा कामकामी च निःसंगः संगवर्जितः। निर्लोभो निरहंकारी निष्किंचनजनप्रियः
niṣkarmā kāmakāmī ca niḥsaṁgaḥ saṁgavarjitaḥ| nirlobho nirahaṁkārī niṣkiṁcanajanapriyaḥ
Nishkarma (actionless), Kamakami (fulfiller of desires), Nihsanga and Sangavarjita (unattached, free of attachment), Nirlobha, Nirahankari, and Nishkinchanajanapriya (fond of those who own nothing).
Verse 129 (skanda.5.63.129)
सर्वसंगकरो रागी सर्वत्यागी बहिश्चरः। एकपादो द्विपादश्च बहु पादोऽल्पपादकः
sarvasaṁgakaro rāgī sarvatyāgī bahiścaraḥ| ekapādo dvipādaśca bahu pādo'lpapādakaḥ
Sarvasangakara, Ragi, Sarvatyagi, Bahishchara; and the cosmic-form names Ekapada, Dvipada, Bahupada, and Alpapadaka (one-footed, two-footed, many-footed, few-footed).
Verse 130 (skanda.5.63.130)
द्विपदस्त्रिपदोऽपादी विपादी पदसंग्रहः। खेचरो भूचरो भ्रामी भृंगकीटमधुप्रियः
dvipadastripado'pādī vipādī padasaṁgrahaḥ| khecaro bhūcaro bhrāmī bhṛṁgakīṭamadhupriyaḥ
Dvipada, Tripada, Apadi (footless), Vipadi, and Padasangraha; Khechara and Bhuchara (sky- and earth-goer), Bhrami (the wanderer), and Bhringakitamadhupriya (fond, like a bee, of the honey in every form of life).
Verse 131 (skanda.5.63.131)
क्रतुः संवत्सरो मासो गणितार्को ह्यहर्निशः। कृतं त्रेता कलिश्चैव द्वापरश्चतुराकृतिः
kratuḥ saṁvatsaro māso gaṇitārko hyaharniśaḥ| kṛtaṁ tretā kaliścaiva dvāparaścaturākṛtiḥ
Kratu (sacrifice), Samvatsara (year), Masa (month), Ganitarka (the reckoning sun), Aharnisha (day and night); and the four ages — Krita, Treta, Kali, Dvapara — as Chaturakriti (of fourfold form).
Verse 132 (skanda.5.63.132)
दिवाकालकरः कालः कुलधर्मः सनातनः। कला काष्ठा कला नाड्यो यामः पक्षः सितासितः
divākālakaraḥ kālaḥ kuladharmaḥ sanātanaḥ| kalā kāṣṭhā kalā nāḍyo yāmaḥ pakṣaḥ sitāsitaḥ
Divakalakara (maker of daytime), Kala (time), Kuladharma, Sanatana; and the divisions of time — Kala, Kashtha, Nadi, Yama (watch), Paksha (fortnight), Sita-asita (bright and dark).
Verse 133 (skanda.5.63.133)
युगो युगन्धरो योग्यो युगधर्मप्रवर्तकः। कुलाचारः कुलकरः कुलदैवकरः कुली
yugo yugandharo yogyo yugadharmapravartakaḥ| kulācāraḥ kulakaraḥ kuladaivakaraḥ kulī
Yuga, Yugandhara (bearer of the age), Yogya, Yugadharmapravartaka (initiator of each age's dharma); Kulachara, Kulakara, Kuladaivakara, Kuli.
Verse 134 (skanda.5.63.134)
चतुराऽऽश्रमचारी च गृहस्थो ह्यतिथिप्रियः। वनस्थो वनचारी च वानप्रस्थाऽऽश्रमोऽश्रमी
caturā''śramacārī ca gṛhastho hyatithipriyaḥ| vanastho vanacārī ca vānaprasthā''śramo'śramī
Chaturashramachari (follower of the four life-stages), Grihastha (householder), Atithipriya; Vanastha and Vanachari (forest-dweller), Vanaprasthashrami — the forms of the four ashramas.
Verse 135 (skanda.5.63.135)
बटुको ब्रह्मचारी च शिखासूत्री कमण्डली। त्रिजटी ध्यानवान्ध्यानी बद्रिकाश्रमवासकृत्
baṭuko brahmacārī ca śikhāsūtrī kamaṇḍalī| trijaṭī dhyānavāndhyānī badrikāśramavāsakṛt
Bataka (the youthful ascetic), Brahmachari, Shikhasutri (tuft- and thread-bearer), Kamandali (water-pot bearer); Trijati (of triple matted locks), Dhyanavan and Dhyani, and Badrikashramavasakrit (dweller at Badrikashrama).
Verse 136 (skanda.5.63.136)
हेमाद्रिप्रभवो हैमो हेमराशिर्हि माकरः। महाप्रस्थानको विप्रो विरागी रागवान्गृही
hemādriprabhavo haimo hemarāśirhi mākaraḥ| mahāprasthānako vipro virāgī rāgavāngṛhī
Hemadriprabhava (arisen from the golden mountain), Haima, Hemarashi, Himakara; Mahaprasthanaka (of the great final journey), Vipra, Viragi, Ragavan, Grihi.
Verse 137 (skanda.5.63.137)
नरनारायणोऽनागो केदारोदारविग्रहः। गंगाद्वारतपःसारस्तपोवन तपोनिधिः
naranārāyaṇo'nāgo kedārodāravigrahaḥ| gaṁgādvāratapaḥsārastapovana taponidhiḥ
Naranarayana, Anaga (sinless), Kedara, Udaravigraha (of noble form); Gangadvaratapahsara (essence of the austerity at Gangadvara), Tapovana, Taponidhi.
Verse 138 (skanda.5.63.138)
निधिरेष महापद्मः पद्माकरश्रियालयः। पद्मनाभः परीतात्मा परिव्राट्पुरुषोत्तमः
nidhireṣa mahāpadmaḥ padmākaraśriyālayaḥ| padmanābhaḥ parītātmā parivrāṭpuruṣottamaḥ
Nidhi (treasure), Mahapadma (one of the nine treasures), Padmakara, Shriyalaya (abode of Shri); Padmanabha, Paritatma (the all-encompassing soul), Parivrat (the wandering ascetic), Purushottama.
Verse 139 (skanda.5.63.139)
परानंदः पुराणश्च सम्राड्राज विराजकः। चक्रस्थश्चक्रपालस्थश्चक्रवर्ती नराधिपः
parānaṁdaḥ purāṇaśca samrāḍrāja virājakaḥ| cakrasthaścakrapālasthaścakravartī narādhipaḥ
Parananda (supreme bliss), Purana, Samrat, Raja, Virajaka; Chakrastha, Chakrapalastha, Chakravarti, Naradhipa.
Verse 140 (skanda.5.63.140)
आयुर्वेदविदो वैद्यो धन्वंतरिश्च रोगहा। औषधीबीजसंभूतो रोगी रोगविनाशकृत
āyurvedavido vaidyo dhanvaṁtariśca rogahā| auṣadhībījasaṁbhūto rogī rogavināśakṛta
Names of the healer-god: Ayurvedavid (knower of Ayurveda), Vaidya (physician), Dhanvantari, Rogaha (destroyer of disease); Aushadhibijasambhuta (arisen as the seed of herbs), Rogi, and Roganashakrit.
Verse 141 (skanda.5.63.141)
चेतनश्चेतकोऽचिंत्यश्चित्तचिंताविनाशकृत्। अतींद्रियः सुखस्पर्शश्चरचारी विहंगमः
cetanaścetako'ciṁtyaścittaciṁtāvināśakṛt| atīṁdriyaḥ sukhasparśaścaracārī vihaṁgamaḥ
Chetana and Chetaka (the conscious and the awakener), Achintya (inconceivable), Chittachintavinashakrit (destroyer of the mind's anxiety); Atindriya, Sukhasparsha, Characari (Garuda), Vihangama (the bird).
Verse 142 (skanda.5.63.142)
गरुडः पक्षिराजश्च चाक्षुषो विनता त्मजः। विष्णुयानविमानस्थो मनोमयतुरंगमः
garuḍaḥ pakṣirājaśca cākṣuṣo vinatā tmajaḥ| viṣṇuyānavimānastho manomayaturaṁgamaḥ
Names of Garuda: Garuda, Pakshiraja (king of birds), Chakshusha, Vainateya (son of Vinata); Vishnuyanavimanastha (Vishnu's vehicle), Manomayaturangama (the steed swift as thought).
Verse 143 (skanda.5.63.143)
बहुवृष्टिकरो वर्षो ऐरावणविरावणः। उच्चैःश्रवाऽरुणो गामी हरिदश्वो हरिप्रियः
bahuvṛṣṭikaro varṣo airāvaṇavirāvaṇaḥ| uccaiḥśravā'ruṇo gāmī haridaśvo haripriyaḥ
Bahuvrishtikara (bringer of abundant rain), Varsha (the rain-god), Airavanaviravana (the trumpeting of Airavata); Uchchaihshrava (the divine horse), Aruna, Gami, Haridashva, Haripriya.
Verse 144 (skanda.5.63.144)
प्रावृषो मेघमाली च गजरत्नपुरंदरः। वसुदो वसुधारश्च निद्रालुः पन्नगाशनः
prāvṛṣo meghamālī ca gajaratnapuraṁdaraḥ| vasudo vasudhāraśca nidrāluḥ pannagāśanaḥ
Pravrisha (the rainy season), Meghamali (garlanded with clouds), Gajaratnapurandara (Indra with his jewel-elephant); Vasuda, Vasudhara, Nidralu (the sleeper), Pannagashana (Garuda, devourer of serpents).
Verse 145 (skanda.5.63.145)
शेषशायी जलेशायी व्यासः सत्यवतीसुतः। वेदव्यासकरो वाग्ग्मी बहुशाखाविकल्पकः
śeṣaśāyī jaleśāyī vyāsaḥ satyavatīsutaḥ| vedavyāsakaro vāggmī bahuśākhāvikalpakaḥ
Sheshashayi (reclining on Shesha) and Jaleshayi (reclining on the waters), Vyasa, Satyavatisuta (son of Satyavati); Vedavyasakara, Vagmi (the eloquent), Bahushakhavikalpaka (deviser of the many branches of the Veda).
Verse 146 (skanda.5.63.146)
स्मृतिः पुराणधर्मार्थी परावरविचक्षणः। सहस्रशीर्षा सहस्राक्षः सहस्रवदनोज्ज्वलः
smṛtiḥ purāṇadharmārthī parāvaravicakṣaṇaḥ| sahasraśīrṣā sahasrākṣaḥ sahasravadanojjvalaḥ
Smriti, Puranadharmarthi (upholder of the dharma of the Puranas), Paravaravichakshana (skilled in things both higher and lower); and the cosmic-form names Sahasrashirsha (thousand-headed), Sahasraksha (thousand-eyed), Sahasravadanojjvala (radiant with a thousand faces).
Verse 147 (skanda.5.63.147)
सहस्रबाहुः सहस्रांशुः सहस्रकिरणो नरः। बहुशीर्षैकशीर्षश्च त्रिशिरा विशिराः शिरी
sahasrabāhuḥ sahasrāṁśuḥ sahasrakiraṇo naraḥ| bahuśīrṣaikaśīrṣaśca triśirā viśirāḥ śirī
Sahasrabahu (thousand-armed), Sahasramshu, Sahasrakirana (thousand-rayed), Nara (man); Bahushirshaikashirsha (of many heads, yet one), Trishira (three-headed), Vishira, Shiri.
Verse 148 (skanda.5.63.148)
जटिलो भस्मरागी च दिव्यांबरधरः शुचिः। अणुरूपो बृहद्रूपो विरूपो विकराकृतिः
jaṭilo bhasmarāgī ca divyāṁbaradharaḥ śuciḥ| aṇurūpo bṛhadrūpo virūpo vikarākṛtiḥ
Jatila (matted-haired), Bhasmaragi (ash-smeared), Divyambaradhara (clad in celestial garb), Shuchi (pure); Anurupa (atom-small) and Brihadrupa (vast) in form, Virupa (formless), Vikarakriti (of terrible shape).
Verse 149 (skanda.5.63.149)
समुद्रमाथको माथी सर्वरत्नहरो हरिः। वज्रवैडूर्यको वज्री चिंतामणिमहामणिः
samudramāthako māthī sarvaratnaharo hariḥ| vajravaiḍūryako vajrī ciṁtāmaṇimahāmaṇiḥ
Samudramathaka (churner of the ocean), Mathi, Sarvaratnahara (bearer of every jewel), Hari; Vajravaidurjaka (of diamond and beryl), Vajri, Chintamani, Mahamani.
Verse 150 (skanda.5.63.150)
अनिर्मूल्यो महामूल्यो निर्मूल्यः सुरभिः सुखी। पिता माता शिशुर्बंधुर्धाता त्वष्टार्यमा यमः
anirmūlyo mahāmūlyo nirmūlyaḥ surabhiḥ sukhī| pitā mātā śiśurbaṁdhurdhātā tvaṣṭāryamā yamaḥ
Anirmulya and Mahamulya (priceless, of great worth), Nirmulya, Surabhi (the wish-cow), Sukhi; and the kinship-names Pita (father), Mata (mother), Shishu (child), Bandhu, Dhata, Tvashta, Aryama, Yama.
Verse 151 (skanda.5.63.151)
अंतःस्थो बाह्यकारी च बहिःस्थो वै बहिश्चरः। पावनः पावकः पाकी सर्वभक्षी हुताशनः
aṁtaḥstho bāhyakārī ca bahiḥstho vai bahiścaraḥ| pāvanaḥ pāvakaḥ pākī sarvabhakṣī hutāśanaḥ
Antahstha (dwelling within), Bahyakari, Bahihstha, Bahishchara; and the fire-names Pavana, Pavaka, Paki, Sarvabhakshi (devourer of all), Hutashana.
Verse 152 (skanda.5.63.152)
भगवान्भगहा भागी भवभंजो भयंकरः। कायस्थः कार्यकारी च कार्यकर्ता करप्रदः
bhagavānbhagahā bhāgī bhavabhaṁjo bhayaṁkaraḥ| kāyasthaḥ kāryakārī ca kāryakartā karapradaḥ
Bhagavan, Bhagaha, Bhagi, Bhavabhanja (breaker of worldly bondage), Bhayankara; Kayastha, Karyakari, Karyakarta, Karaprada.
Verse 153 (skanda.5.63.153)
एकधर्मा द्विधर्मा च सुखी दूत्योपजीवकः। बालकस्तारकस्त्राता कालो मूषकभक्षकः
ekadharmā dvidharmā ca sukhī dūtyopajīvakaḥ| bālakastārakastrātā kālo mūṣakabhakṣakaḥ
Ekadharma, Dvidharma, Sukhi, Dutyopajivaka (one who lives by the messenger's craft); Balaka, Taraka, Trata, and Kala, Mushakabhakshaka (as Time, which gnaws away all things as a mouse).
Verse 154 (skanda.5.63.154)
संजीवनो जीवकर्ता सजीवो जीवसंभवः। षड्विंशको महा विष्णुः सर्वव्यापी महेश्वरः
saṁjīvano jīvakartā sajīvo jīvasaṁbhavaḥ| ṣaḍviṁśako mahā viṣṇuḥ sarvavyāpī maheśvaraḥ
Sanjivana (reviver), Jivakarta, Sajiva, Jivasambhava; Shadvimshaka (the twenty-sixth principle, Purusha, beyond Sankhya's twenty-five), Mahavishnu, Sarvavyapi, Maheshvara.
Verse 155 (skanda.5.63.155)
दिव्यांगदो मुक्तमाली श्रीवत्सो मकरध्वजः। श्याममूर्तिर्घनश्यामः पीतवासाः शुभाननः
divyāṁgado muktamālī śrīvatso makaradhvajaḥ| śyāmamūrtirghanaśyāmaḥ pītavāsāḥ śubhānanaḥ
Divyangada (celestial-armleted), Muktamali (pearl-garlanded), Shrivatsa, Makaradhvaja; Shyamamurti and Ghanashyama (dark of form as a cloud), Pitavasa (yellow-robed), Shubhanana (of auspicious countenance).
Verse 156 (skanda.5.63.156)
चीरवासा विवासाश्च भूतदानववल्लभः। अमृतोऽमृतभागी च मोहिनीरूपधारकः
cīravāsā vivāsāśca bhūtadānavavallabhaḥ| amṛto'mṛtabhāgī ca mohinīrūpadhārakaḥ
Chiravasa (bark-clad), Vivasa (unclad), Bhutadanavavallabha (beloved of ghosts and demons alike); Amrita, Amritabhagi, Mohinirupadharaka (bearer of the Mohini form).
Verse 157 (skanda.5.63.157)
दिव्यदृष्टिः समदृष्टिर्देवदानववंचकः। कबंधः केतुकारी च स्वर्भानुश्चंद्रतापनः
divyadṛṣṭiḥ samadṛṣṭirdevadānavavaṁcakaḥ| kabaṁdhaḥ ketukārī ca svarbhānuścaṁdratāpanaḥ
Divyadrishti and Samadrishti (of divine and equal vision), Devadanavavanchaka (deceiver of gods and demons alike, in the Mohini episode); and the names Kabandha, Ketukari, Svarbhanu, Chandratapana — of Rahu and Ketu.
Verse 158 (skanda.5.63.158)
ग्रहराजो ग्रही ग्राहः सर्वग्रहविमोचकः। दानमानजपो होमः सानुकूलः शुभग्रहः
graharājo grahī grāhaḥ sarvagrahavimocakaḥ| dānamānajapo homaḥ sānukūlaḥ śubhagrahaḥ
Graharaja (king of the planets), Grahi, Graha, Sarvagrahavimochaka (releaser from every planetary affliction); the auspicious planet made favourable through charity, honour, japa, and fire-offering.
Verse 159 (skanda.5.63.159)
विघ्नकर्ताऽपहर्ता च विघ्ननाशो विनायकः। अपकारोपकारी च सर्वसिद्धिफलप्रदः
vighnakartā'pahartā ca vighnanāśo vināyakaḥ| apakāropakārī ca sarvasiddhiphalapradaḥ
Vighnakarta and Apaharta (creator and remover of obstacles), Vighnanasha, Vinayaka; Apakaropakari (worker of both harm and benefit), Sarvasiddhiphalaprada (giver of every perfection's fruit).
Verse 160 (skanda.5.63.160)
सेवकः सामदानी च भेदी दंडी च मत्सरी। दयावान्दानशीलश्च दानी यज्वा प्रतिग्रही
sevakaḥ sāmadānī ca bhedī daṁḍī ca matsarī| dayāvāndānaśīlaśca dānī yajvā pratigrahī
Sevaka, Samadani (winning by conciliation and gift), Bhedi, Dandi, Matsari; Dayavan, Danashila, Dani, Yajva (sacrificer), Pratigrahi (receiver of gifts).
Verse 161 (skanda.5.63.161)
हविरग्निश्चरुस्थाली समिधश्चानिलो यमः। होतोद्गाता शुचिः कुण्डः सामगो वैकृतिः सवः
haviragniścarusthālī samidhaścānilo yamaḥ| hotodgātā śuciḥ kuṇḍaḥ sāmago vaikṛtiḥ savaḥ
Vishnu seen in the parts of sacrifice: the oblation (Havi), Fire, the offering-vessel, kindling-wood, the wind, and Yama; the priests Hota and Udgata, purity, the fire-pit, the Sama-chanter, the transformation, and the pressed Soma.
Verse 162 (skanda.5.63.162)
द्रव्यं पात्राणि संकल्पो मुशलो ह्यरणिः कुशः। दीक्षितो मंडपो वेदिर्यजमानः पशुः क्रतुः
dravyaṁ pātrāṇi saṁkalpo muśalo hyaraṇiḥ kuśaḥ| dīkṣito maṁḍapo vediryajamānaḥ paśuḥ kratuḥ
And likewise in the sacrificial materials: the substance, the vessels, the resolve, the pestle, the fire-sticks, the sacred grass; the initiated one, the pavilion, the altar, the sacrificer, the sacrificial animal, and the rite itself.
Verse 163 (skanda.5.63.163)
दक्षिणा स्वस्तिमान्स्वस्ति ह्याशीर्वादः शुभप्रदः। आदिवृक्षो महावृक्षो देववृक्षो वनस्पतिः
dakṣiṇā svastimānsvasti hyāśīrvādaḥ śubhapradaḥ| ādivṛkṣo mahāvṛkṣo devavṛkṣo vanaspatiḥ
Dakshina (the sacrificial fee), Svastiman and Svasti (blessing and well-being), Ashirvada, Shubhaprada; Adivriksha, Mahavriksha, Devavriksha, Vanaspati (lord of the forest).
Verse 164 (skanda.5.63.164)
प्रयागो वेणुमान्वेणी न्यग्रोधश्चाऽक्षयो वटः। सुतीर्थस्तीर्थकारी च तीर्थराजो व्रती वतः
prayāgo veṇumānveṇī nyagrodhaścā'kṣayo vaṭaḥ| sutīrthastīrthakārī ca tīrtharājo vratī vataḥ
Prayaga, Venuman, Veni (the Triveni confluence), Nyagrodha, Akshayavata (the imperishable banyan); Sutirtha, Tirthakari, Tirtharaja, Vrati, Vata (the vow).
Verse 165 (skanda.5.63.165)
वृत्तिदाता पृथुः पुत्रो दोग्धा गौर्वत्स एव च। क्षीरं क्षीरवहः क्षीरी क्षीरभागविभामवित्
vṛttidātā pṛthuḥ putro dogdhā gaurvatsa eva ca| kṣīraṁ kṣīravahaḥ kṣīrī kṣīrabhāgavibhāmavit
Vrittidata (giver of livelihood), Prithu, Putra, the milker (Dogdha), the cow, and the calf itself; Milk (Kshira), its bearer, its possessor, and Kshirabhagavibhavit (knower of the shares of milk, recalling King Prithu's milking of the earth-cow).
Verse 166 (skanda.5.63.166)
राज्यभागविदो भागी सर्वभागविकल्पकः। वाहनो वाहको वेगी पादचारी तपश्चरः
rājyabhāgavido bhāgī sarvabhāgavikalpakaḥ| vāhano vāhako vegī pādacārī tapaścaraḥ
Rajyabhagavid (knower of the shares of kingship), Bhagi, Sarvabhagavikalpaka (deviser of every portion); Vahana, Vahaka, Vegi, Padachari, Tapashchara.
Verse 167 (skanda.5.63.167)
गोपनो गोपको गोपी गोपकन्याविहारकृत्। वासुदेवो विशालाक्षः कृष्णोगोपीजनप्रियः
gopano gopako gopī gopakanyāvihārakṛt| vāsudevo viśālākṣaḥ kṛṣṇogopījanapriyaḥ
Gopana (protector), Gopaka, Gopi, Gopakanyaviharakrit (who sported with the cowherd maidens); Vasudeva, Vishalaksha, Krishna, Gopijanapriya.
Verse 168 (skanda.5.63.168)
देवकीनंदनो नंदी नंदगोपगृहाऽऽश्रमी। यशोदानंदनो दामी दामोदर उलूखली
devakīnaṁdano naṁdī naṁdagopagṛhā''śramī| yaśodānaṁdano dāmī dāmodara ulūkhalī
Devakinandana (son of Devaki), Nandi, Nandagopagrihashrami (raised in Nanda-gopa's house); Yashodanandana (son of Yashoda), Dami (bound by a rope), Damodara, Ulukhali (associated with the mortar).
Verse 169 (skanda.5.63.169)
पूतनारिः पदाकारी लीलाशकटभंजकः। नवनीतप्रियो वाग्ग्मी वत्सपालकबालकः
pūtanāriḥ padākārī līlāśakaṭabhaṁjakaḥ| navanītapriyo vāggmī vatsapālakabālakaḥ
Putanari (foe of Putana), Padakari, Lilashakatabhanjaka (breaker of the cart in play); Navanitapriya (fond of butter), Vagmi, Vatsapalakabalaka (the calf-tending child).
Verse 170 (skanda.5.63.170)
वत्सरूपधरो वत्सी वत्सहा धेनुकांतकृत्। बकारिर्वनवासी च वनक्रीडाविशारदः
vatsarūpadharo vatsī vatsahā dhenukāṁtakṛt| bakārirvanavāsī ca vanakrīḍāviśāradaḥ
Vatsarupadhara (who assumed a calf's form), Vatsi, Vatsaha (slayer of Vatsasura), Dhenukantakrit (ender of Dhenuka); Bakari (foe of Baka), Vanavasi, Vanakridavisharada.
Verse 171 (skanda.5.63.171)
कृष्णवर्णाऽऽकृतिः कांतो वेणुवेत्रविधारकः। गोपमोक्षकरो मोक्षो यमुनापुलिनेचरः
kṛṣṇavarṇā''kṛtiḥ kāṁto veṇuvetravidhārakaḥ| gopamokṣakaro mokṣo yamunāpulinecaraḥ
Krishnavarnakriti (dark-hued of form), Kanta, Venuvetravidharaka (bearer of flute and staff); Gopamokshakara (deliverer of the cowherds from the forest-fire), Moksha, Yamunapulinechara (wanderer on the Yamuna's banks).
Verse 172 (skanda.5.63.172)
मायावत्सकरो मायी ब्रह्ममायापमोहकः। आत्मसारविहारज्ञो गोपदारकदारकः
māyāvatsakaro māyī brahmamāyāpamohakaḥ| ātmasāravihārajño gopadārakadārakaḥ
Mayavatsakara (who conjured illusory calves, in the trial of Brahma's own maya), Mayi, Brahmamayapamohaka (who bewildered even Brahma's illusion); Atmasaravihaarajna, Gopadarakadaraka (a child among the cowherd children).
Verse 173 (skanda.5.63.173)
गोचारी गोपतिर्गोपो गोवर्धनधरो बली। इन्द्रद्यु्म्नो मखध्वंसी वृष्टिहा गोपरक्षकः
gocārī gopatirgopo govardhanadharo balī| indradyumno makhadhvaṁsī vṛṣṭihā goparakṣakaḥ
Gochari, Gopati, Gopa, Govardhanadhara (bearer of Mount Govardhana), Bali; Makhadhvamsi (destroyer of Indra's sacrifice), Vrishtiha (who stopped the deluge), Goparakshaka (protector of the cowherds).
Verse 174 (skanda.5.63.174)
सुरभित्राणकर्ता च दावपानकरः कली। कालीयमर्दनः काली यमुनाह्रदविहारकः
surabhitrāṇakartā ca dāvapānakaraḥ kalī| kālīyamardanaḥ kālī yamunāhradavihārakaḥ
Surabhitranakarta (protector of the cows), Davapanakara (who drank the forest fire), Kali; Kaliyamardana (subduer of the serpent Kaliya), Yamunahradaviharaka (sporting in the Yamuna's depths).
Verse 175 (skanda.5.63.175)
संकर्षणो बलश्लाघ्यो बलदेवो हलायुधः। लांगली मुसली चक्री रामो रोहिणिनंदनः
saṁkarṣaṇo balaślāghyo baladevo halāyudhaḥ| lāṁgalī musalī cakrī rāmo rohiṇinaṁdanaḥ
Names of Balarama: Sankarshana, Balashlaghya, Baladeva, Halayudha (plough-armed); Langali and Musali (bearer of plough and pestle), Chakri, Rama, Rohininandana (son of Rohini).
Verse 176 (skanda.5.63.176)
यमुनाकर्षणोद्धारो नीलवासा हलो हली। रेवती रमणो लोलो बहुमानकरः परः
yamunākarṣaṇoddhāro nīlavāsā halo halī| revatī ramaṇo lolo bahumānakaraḥ paraḥ
Yamunakarshanoddhara (who drew the Yamuna to himself with his plough), Nilavasa (blue-clad), Hala, Hali; Revatiramana (delighting in Revati), Lola, Bahumanakara, Para.
Verse 177 (skanda.5.63.177)
धेनुकारिर्महावीरो गोपकन्याविदूषकः। काममानहरः कामी गोपीवासोऽपतस्करः
dhenukārirmahāvīro gopakanyāvidūṣakaḥ| kāmamānaharaḥ kāmī gopīvāso'pataskaraḥ
Dhenukari, Mahavira, Gopakanyavidushaka (teaser of the cowherd maidens); Kamamanahara, Kami, Gopivasa, Apataskara (stealer of the gopis' garments).
Verse 178 (skanda.5.63.178)
वेणुवादी च नादी च नृत्यगीतविशारदः। गोपीमोहकरो गानी रासको रजनीचरः
veṇuvādī ca nādī ca nṛtyagītaviśāradaḥ| gopīmohakaro gānī rāsako rajanīcaraḥ
Venuvadi (flute-player), Nadi, Nrityagitavisharada; Gopimohakara, Gani, Rasaka (performer of the Rasa dance), Rajanichara (night-wanderer).
Verse 179 (skanda.5.63.179)
दिव्यमाली विमाली च वनमालाविभूषितः। कैटभारिश्च कंसारिर्मधुहा मधुसूदनः
divyamālī vimālī ca vanamālāvibhūṣitaḥ| kaiṭabhāriśca kaṁsārirmadhuhā madhusūdanaḥ
Divyamali, Vimali, Vanamalavibhushita (adorned with the forest-garland); and the demon-slaying names Kaitabhari, Kamsari, Madhuha, Madhusudana.
Verse 180 (skanda.5.63.180)
चाणूरमर्दनो मल्लो मुष्टी मुष्टिकनाशकृत्। मुरहा मोदका मोदी मदघ्नो नरकांतकृत
cāṇūramardano mallo muṣṭī muṣṭikanāśakṛt| murahā modakā modī madaghno narakāṁtakṛta
Chanuramardana (crusher of Chanura), Malla, Mushti, Mushtikanashakrit (destroyer of Mushtika); Muraha, Modaka, Modi, Madaghna, and Narakantakrit (ender of Naraka).
Verse 181 (skanda.5.63.181)
विद्याध्यायी भूमिशायी सुदामा सुसखा सुखी। सकलो विकलो वैद्यः कलितो वै कलानिधिः
vidyādhyāyī bhūmiśāyī sudāmā susakhā sukhī| sakalo vikalo vaidyaḥ kalito vai kalānidhiḥ
Vidyadhyayi, Bhumishayi, Sudama, Susakha, Sukhi; Sakala and Vikala, Vaidya, Kalita, Kalanidhi.
Verse 182 (skanda.5.63.182)
विद्याशाली विशाली च पितृमातृविमोक्षकः। रुक्मिणी रमणो रम्यः कालिंदीपतिः शंखहा
vidyāśālī viśālī ca pitṛmātṛvimokṣakaḥ| rukmiṇī ramaṇo ramyaḥ kāliṁdīpatiḥ śaṁkhahā
Vidyashali, Vishali, Pitrimatrivimokshaka (deliverer of his parents from prison); Rukminiramana (beloved of Rukmini), Ramya, Kalindipati, Shankhaha (slayer of the conch-demon).
Verse 183 (skanda.5.63.183)
पांचजन्यो महापद्मो बहुनायकनायकः। धुंधुमारो निकुंभघ्नः शंबरांतो रतिप्रियः
pāṁcajanyo mahāpadmo bahunāyakanāyakaḥ| dhuṁdhumāro nikuṁbhaghnaḥ śaṁbarāṁto ratipriyaḥ
Panchajanya, Mahapadma, Bahunayakanayaka (leader even of many leaders); Dhundhumara, Nikumbhaghna, Shambaranta (ender of Shambara), Ratipriya.
Verse 184 (skanda.5.63.184)
प्रद्युम्नश्चानिरुद्धश्च सात्वतां पतिरर्जुनः। फाल्गुनश्च गुडाकेशः सव्यसाची धनंजयः
pradyumnaścāniruddhaśca sātvatāṁ patirarjunaḥ| phālgunaśca guḍākeśaḥ savyasācī dhanaṁjayaḥ
Pradyumna, Aniruddha, Satvatampati (lord of the Satvatas), Arjuna; and Arjuna's other names — Phalguna, Gudakesha, Savyasachi, Dhananjaya.
Verse 185 (skanda.5.63.185)
किरीटी च धनुष्पाणिर्धनुर्वेदविशारदः। शिखंडी सात्यकिः शैब्यो भीमो भीमपराक्रमः
kirīṭī ca dhanuṣpāṇirdhanurvedaviśāradaḥ| śikhaṁḍī sātyakiḥ śaibyo bhīmo bhīmaparākramaḥ
Kiriti, Dhanushpani (bow in hand), Dhanurvedavisharada; Shikhandi, Satyaki, Shaibya, Bhima, Bhimaparakrama.
Verse 186 (skanda.5.63.186)
पांचालश्चाभिमन्युश्च सौभद्रो द्रौपदीपति.। युधिष्ठिरो धर्मराजः सत्यवादी शुचिव्रतः
pāṁcālaścābhimanyuśca saubhadro draupadīpati.| yudhiṣṭhiro dharmarājaḥ satyavādī śucivrataḥ
Panchala (of Drupada's line), Abhimanyu, Saubhadra (son of Subhadra), Draupadipati; Yudhishthira, Dharmaraja, Satyavadi, Shuchivrata.
Verse 187 (skanda.5.63.187)
नकुलः सहदेव श्च कर्णो दुर्योधनो घृणी। गांगेयोऽथ गदापाणिर्भीष्मो भागीरथीसुतः
nakulaḥ sahadeva śca karṇo duryodhano ghṛṇī| gāṁgeyo'tha gadāpāṇirbhīṣmo bhāgīrathīsutaḥ
Nakula, Sahadeva, Karna, Duryodhana, Ghrini; Gangeya (son of the Ganga), Gadapani, Bhishma, Bhagirathisuta.
Verse 188 (skanda.5.63.188)
प्रज्ञाचक्षुर्धृतराष्ट्रो भारद्वाजोथ गौतमः। अश्वत्थामा विकर्णश्च युद्धविशारदः
prajñācakṣurdhṛtarāṣṭro bhāradvājotha gautamaḥ| aśvatthāmā vikarṇaśca yuddhaviśāradaḥ
Prajnachakshu (Dhritarashtra, of wisdom's eye), Dhritarashtra, Bharadvaja (Drona), Gautama (Kripa); Ashvatthama, Vikarna, and [another warrior] skilled in war — one name in this line is illegible in the source text itself (marked with a question mark in the Wikisource transcription) and has been omitted here rather than guessed at.
Verse 189 (skanda.5.63.189)
सीमंतिको गदी गाल्वो विश्वामित्रो दुरासदः। दुर्वासा दुर्विनीतश्च मार्कंडेयो महामुनिः
sīmaṁtiko gadī gālvo viśvāmitro durāsadaḥ| durvāsā durvinītaśca mārkaṁḍeyo mahāmuniḥ
Simantika, Gadi, Galva, Vishvamitra, Durasada; Durvasa, Durvinita, and the great sage Markandeya.
Verse 190 (skanda.5.63.190)
लोमशो निर्मलोऽलोमी दीर्घायुश्च चिरोऽचिरी। पुनर्जीवी मृतो भावी भूतो भव्यो भविष्यकः
lomaśo nirmalo'lomī dīrghāyuśca ciro'cirī| punarjīvī mṛto bhāvī bhūto bhavyo bhaviṣyakaḥ
Lomasha, Nirmala, Alomi, Dirghayu (long-lived), Chira, Achiri; Punarjivi (reviving again), Mrita, Bhavi, Bhuta, Bhavya, Bhavishyaka — past, present, and future itself.
Verse 191 (skanda.5.63.191)
त्रिकालोऽथ त्रिलिंगश्च त्रिनेत्रस्त्रिपदीपतिः। यादवो याज्ञवल्क्यश्च यदुवंशविवर्धनः
trikālo'tha triliṁgaśca trinetrastripadīpatiḥ| yādavo yājñavalkyaśca yaduvaṁśavivardhanaḥ
Trikala (of three times), Trilinga, Trinetra (three-eyed), Tripadipati (lord of the three-footed Gayatri); Yadava, Yajnavalkya, Yaduvamshavivardhana.
Verse 192 (skanda.5.63.192)
शल्यक्रीडी विक्रीडश्च यादवांतकरः कलिः। सदयो हृदयो दायो दायदो दायभाग्दयी
śalyakrīḍī vikrīḍaśca yādavāṁtakaraḥ kaliḥ| sadayo hṛdayo dāyo dāyado dāyabhāgdayī
Shalyakridi, Vikrida, Yadavantakara (ender of the Yadava line), Kali; Sadaya, Hridaya, Daya, Dayada, Dayabhak, Dayi.
Verse 193 (skanda.5.63.193)
महोदधि र्महीपृष्ठो नीलपर्वतवासकृत। एकवर्णो विवर्णश्च सर्ववर्णबहिश्चरः
mahodadhi rmahīpṛṣṭho nīlaparvatavāsakṛta| ekavarṇo vivarṇaśca sarvavarṇabahiścaraḥ
Mahodadhi (the great ocean), Mahiprishtha, Nilaparvatavasakrit (dweller on the blue mountain); Ekavarna and Vivarna, Sarvavarnabahishchara (moving beyond every colour/caste).
Verse 194 (skanda.5.63.194)
यज्ञनिंदी वेदनिंदी वेदबाह्यो बलो बलिः। बौद्धारिर्बाधको बाधो जगन्नाथो जगत्पतिः
yajñaniṁdī vedaniṁdī vedabāhyo balo baliḥ| bauddhārirbādhako bādho jagannātho jagatpatiḥ
Yajnanindi and Vedanindi (censurer of sacrifice and of the Veda), Vedabahya (beyond the Veda, alluding to the Buddha avatar), Bala, Bali; Bauddhari (foe of the Buddhists), Badhaka, Badha, Jagannatha, Jagatpati.
Verse 195 (skanda.5.63.195)
भक्तिर्भागवतो भागी विभक्तो भगवत्प्रियः। त्रिग्रामोऽथ नवारण्यो गुह्योपनिषदासनः
bhaktirbhāgavato bhāgī vibhakto bhagavatpriyaḥ| trigrāmo'tha navāraṇyo guhyopaniṣadāsanaḥ
Bhakti, Bhagavata, Bhagi, Vibhakta, Bhagavatpriya; Trigrama, Navaranya, Guhyopanishadasana (seated in the secret Upanishads).
Verse 196 (skanda.5.63.196)
शालिग्रामः शिलायुक्तो विशालो गंडकाश्रयः। श्रुतदेवः श्रुतः श्रावी श्रुतबोधः श्रुतश्रवाः
śāligrāmaḥ śilāyukto viśālo gaṁḍakāśrayaḥ| śrutadevaḥ śrutaḥ śrāvī śrutabodhaḥ śrutaśravāḥ
Shaligrama, Shilayukta (embodied in stone), Vishala, Gandakashraya (abiding by the Gandaki river); Shrutadeva, Shruta, Shravi, Shrutabodha, Shrutashrava.
Verse 197 (skanda.5.63.197)
कल्किः कालकलः कल्को दुष्टम्लेच्छविनाश कृत्। कुंकुमी धवलो धीरः क्षमाकरो वृषाकपिः
kalkiḥ kālakalaḥ kalko duṣṭamlecchavināśa kṛt| kuṁkumī dhavalo dhīraḥ kṣamākaro vṛṣākapiḥ
Kalki, Kalakala, Kalka, Dushtamlechchhavinashakrit (destroyer of wicked barbarians); Kunkumi, Dhavala (white), Dhira, Kshamakara, Vrishakapi.
Verse 198 (skanda.5.63.198)
किंकरः किन्नरः कण्वः केकी किंपुरुषाधिपः। एकरोमा विरोमा च बहुरोमा बृहत्कविः
kiṁkaraḥ kinnaraḥ kaṇvaḥ kekī kiṁpuruṣādhipaḥ| ekaromā viromā ca bahuromā bṛhatkaviḥ
Kinkara, Kinnara, Kanva, Keki, Kimpurushadhipa; Ekaroma, Viroma, Bahuroma, Brihatkavi.
Verse 199 (skanda.5.63.199)
वज्रप्रहरणो वज्री वृत्रघ्नो वासवानुजः। बहुतीर्थकरस्तीर्थः सर्वतीर्थजनेश्वरः
vajrapraharaṇo vajrī vṛtraghno vāsavānujaḥ| bahutīrthakarastīrthaḥ sarvatīrthajaneśvaraḥ
Vajraprahara na and Vajri (wielder of the thunderbolt), Vritraghna, Vasavanuja (younger brother of Indra, Vamana); Bahutirthakara, Tirtha, Sarvatirthajaneshvara.
Verse 200 (skanda.5.63.200)
व्यतीपातोपरागश्च दानवृद्धिकरः शुभः। असंख्येयोऽप्रमेयश्च संख्याकारो विसंख्यकः
vyatīpātoparāgaśca dānavṛddhikaraḥ śubhaḥ| asaṁkhyeyo'prameyaśca saṁkhyākāro visaṁkhyakaḥ
Vyatipataparaga, Danavriddhikara, Shubha; Asankhyeya and Aprameya (uncountable and immeasurable), Sankhyakara, Visankhyaka.
Verse 201 (skanda.5.63.201)
मिहिकोत्तारकस्तारो बालचंद्रः सुधाकरः। किंवर्णः कीदृशः किञ्चित्किंस्वभावः किमाश्रयः
mihikottārakastāro bālacaṁdraḥ sudhākaraḥ| kiṁvarṇaḥ kīdṛśaḥ kiñcitkiṁsvabhāvaḥ kimāśrayaḥ
Mihikottaraka (dispeller of mist), Tara, Balachandra, Sudhakara; and the question-form names — 'of what colour,' 'of what kind,' 'somewhat,' 'of what nature,' 'of what refuge' — expressing that the Lord is beyond all description.
Verse 202 (skanda.5.63.202)
निर्लोकश्च निराकारी बह्वाकारैककारकः। दौहित्रः पुत्रिकः पौत्रो नप्ता वंशधरो धरः
nirlokaśca nirākārī bahvākāraikakārakaḥ| dauhitraḥ putrikaḥ pautro naptā vaṁśadharo dharaḥ
Niloka, Nirakari (formless), Bahvakaraikakaraka (sole maker of manifold forms); and, as every kinship-bond, Dauhitra (daughter's son), Putrika, Pautra (grandson), Napta, Vamshadhara, Dhara.
Verse 203 (skanda.5.63.203)
द्रवीभूतो दयालुश्च सर्वसिद्धिप्रदो मणिः
dravībhūto dayāluśca sarvasiddhiprado maṇiḥ
Dravibhuta (melted with tenderness), Dayalu (compassionate), Sarvasiddhiprada, Mani (the wish-gem).
Verse 204 (skanda.5.63.204)
आधारोऽपि विधारश्च धरासूनुः सुमंगलः। मंगलो मंगलाकारो मांगल्यः सर्वमंगलः
ādhāro'pi vidhāraśca dharāsūnuḥ sumaṁgalaḥ| maṁgalo maṁgalākāro māṁgalyaḥ sarvamaṁgalaḥ
Adhara and Vidhara (support and sustainer), Dharasunu (son of the earth), Sumangala; Mangala, Mangalakara, Mangalya, Sarvamangala.
Verse 205 (skanda.5.63.205)
नाम्नां सहस्रं नामेदं विष्णोरतुलतेजसः। सर्वसिद्धिकरं काम्यं पुण्यं हरिहरात्मकम्
nāmnāṁ sahasraṁ nāmedaṁ viṣṇoratulatejasaḥ| sarvasiddhikaraṁ kāmyaṁ puṇyaṁ hariharātmakam
This thousand of names belongs to Vishnu of matchless splendour; it bestows every perfection, is desirable, sacred, and embodies both Hari and Hara together.
Verse 206 (skanda.5.63.206)
यः पठेत्प्रातरुत्थाय शुचिर्भूत्वा समाहितः। यश्चेदं शृणुयान्नित्यं नरो निश्चलमानसः
yaḥ paṭhetprātarutthāya śucirbhūtvā samāhitaḥ| yaścedaṁ śṛṇuyānnityaṁ naro niścalamānasaḥ
Whoever recites it, rising at dawn, having become pure and composed of mind; and whoever, of unwavering mind, hears it constantly...
Verse 207 (skanda.5.63.207)
त्रिसंध्यं श्रद्धया युक्तः सर्वपापैः प्रमुच्यते। नंदते पुत्रपौत्रैश्च दारैर्भृत्यैश्च पूजितः
trisaṁdhyaṁ śraddhayā yuktaḥ sarvapāpaiḥ pramucyate| naṁdate putrapautraiśca dārairbhṛtyaiśca pūjitaḥ
...three times daily, with faith, he is freed from all sins; he rejoices, honoured by sons, grandsons, wife and servants.
Verse 208 (skanda.5.63.208)
प्राप्नुते विपुलां लक्ष्मीं मुच्यते सर्वसंकटात्। सर्वान्कामानवाप्नोति लभते विपुलं यशः
prāpnute vipulāṁ lakṣmīṁ mucyate sarvasaṁkaṭāt| sarvānkāmānavāpnoti labhate vipulaṁ yaśaḥ
He obtains abundant wealth and is freed from every calamity; he attains all his desires and obtains widespread fame.
Verse 209 (skanda.5.63.209)
विद्यावाञ्जायते विप्रः क्षत्रियो विजयी भवेत्। वैश्यश्च धनलाभाढ्यः शूद्रः सुखमवाप्नुयात्
vidyāvāñjāyate vipraḥ kṣatriyo vijayī bhavet| vaiśyaśca dhanalābhāḍhyaḥ śūdraḥ sukhamavāpnuyāt
A brahmin becomes learned, a kshatriya becomes victorious; a vaishya grows rich with gain, a shudra obtains happiness.
Verse 210 (skanda.5.63.210)
रणे घोरे विवादे च व्यापारे पारतंत्रके। विजयी जयमाप्नोति सर्वदा सर्वकर्मसु
raṇe ghore vivāde ca vyāpāre pārataṁtrake| vijayī jayamāpnoti sarvadā sarvakarmasu
In fierce battle, in dispute, in business, in dependency — he obtains victory always, in every undertaking.
Verse 211 (skanda.5.63.211)
एकधा दशधा चैव शतधा च सहस्रधा। पठते हि नरो नित्यं तथैव फलमश्नुते
ekadhā daśadhā caiva śatadhā ca sahasradhā| paṭhate hi naro nityaṁ tathaiva phalamaśnute
Whether once, ten times, a hundred times, or a thousand times a man recites it daily, he obtains the fruit accordingly.
Verse 212 (skanda.5.63.212)
पुत्रार्थी प्राप्नुते पुत्रान्धनार्थी धनमव्ययम्। मोक्षार्थी प्राप्नुते मोक्षं धर्मार्थी धर्मसंचयम्
putrārthī prāpnute putrāndhanārthī dhanamavyayam| mokṣārthī prāpnute mokṣaṁ dharmārthī dharmasaṁcayam
One desiring sons obtains sons, one desiring wealth obtains imperishable wealth; one desiring liberation obtains liberation, one desiring dharma obtains a store of dharma.
Verse 213 (skanda.5.63.213)
कन्यार्थी प्राप्नुते कन्यां दुर्लभां यत्सुरैरपि। ज्ञानार्थी जायते ज्ञानी योगी योगेषु युज्यते
kanyārthī prāpnute kanyāṁ durlabhāṁ yatsurairapi| jñānārthī jāyate jñānī yogī yogeṣu yujyate
One desiring a bride obtains a bride rare even for the gods; one desiring knowledge becomes wise, and a yogi becomes established in yoga.
Verse 214 (skanda.5.63.214)
महोत्पातेषु घोरेषु दुर्भिक्षे राजविग्रहे। महामारीसमुद्भूते दारिद्र्ये दुःखपीडिते
mahotpāteṣu ghoreṣu durbhikṣe rājavigrahe| mahāmārīsamudbhūte dāridrye duḥkhapīḍite
In great and dreadful calamities, in famine, in war among kings, in the outbreak of great pestilence, in poverty, afflicted with sorrow...
Verse 215 (skanda.5.63.215)
अरण्ये प्रांतरे वाऽपि दावाग्निपरिवारिते। सिंहव्याघ्राभिभूतेऽपि वने हस्तिसमाकुले
araṇye prāṁtare vā'pi dāvāgniparivārite| siṁhavyāghrābhibhūte'pi vane hastisamākule
...in a forest or wilderness, surrounded by a forest fire, overcome by lions and tigers, in a forest crowded with elephants...
Verse 216 (skanda.5.63.216)
राज्ञा क्रुद्धेन चाज्ञप्ते दस्युभिः सह संगमे। विद्युत्पातेषु घोरेषु स्मर्तव्यं हि सदा नरैः
rājñā kruddhena cājñapte dasyubhiḥ saha saṁgame| vidyutpāteṣu ghoreṣu smartavyaṁ hi sadā naraiḥ
...when commanded by an angry king, when meeting with robbers, in terrible thunderbolts — this hymn should always be remembered by men.
Verse 217 (skanda.5.63.217)
ग्रहपीडासु चोग्रासु वधबन्धगतावपि। महार्णवे महानद्यां पोतस्थेषु न चापदः
grahapīḍāsu cogrāsu vadhabandhagatāvapi| mahārṇave mahānadyāṁ potastheṣu na cāpadaḥ
In fierce planetary afflictions, when led to execution or bondage, even on a boat in a great ocean or great river — no calamity shall befall.
Verse 218 (skanda.5.63.218)
रोगग्रस्तो विवर्णश्च गतकेशनखत्वचः। पठनाच्छवणाद्वापि दिव्यकाया भवंति ते
rogagrasto vivarṇaśca gatakeśanakhatvacaḥ| paṭhanācchavaṇādvāpi divyakāyā bhavaṁti te
Those afflicted with disease, discoloured, deprived of hair, nails and skin — by reciting or even by hearing it become of divine body.
Verse 219 (skanda.5.63.219)
तुलसीवनसंस्थाने सरोद्वीपे सुरालये। बद्रिकाश्रमे शुभे देशे गंगाद्वारे तपोवने
tulasīvanasaṁsthāne sarodvīpe surālaye| badrikāśrame śubhe deśe gaṁgādvāre tapovane
In a tulasi grove, on a lake-island, in a temple of the gods, at the auspicious Badrikashrama, at Gangadvara, in a forest of austerity...
Verse 220 (skanda.5.63.220)
मधुवने प्रयागे च द्वारकायां समाहितः। महाकालवने सिद्धे नियताः सर्वकामिकाः
madhuvane prayāge ca dvārakāyāṁ samāhitaḥ| mahākālavane siddhe niyatāḥ sarvakāmikāḥ
...in Madhuvana, at Prayaga, at Dvaraka, with composed mind, in the perfected Mahakala forest — those who recite it become steadfast and possessed of every desire's fulfilment.
Verse 221 (skanda.5.63.221)
ये पठंति शतावर्तं भक्तिमंतो जितेंद्रियाः। ते सिद्धाः सिद्धिदा लोके विचरंति महीतले
ye paṭhaṁti śatāvartaṁ bhaktimaṁto jiteṁdriyāḥ| te siddhāḥ siddhidā loke vicaraṁti mahītale
Those devoted ones, of mastered senses, who recite it a hundred times, become perfected, themselves granters of perfection, and wander freely upon the earth.
Verse 222 (skanda.5.63.222)
अन्योन्यभेदभेदानां मैत्रीकरणमुत्तमम्। मोहनं मोहनानां च पवित्रं पापनाशनम्
anyonyabhedabhedānāṁ maitrīkaraṇamuttamam| mohanaṁ mohanānāṁ ca pavitraṁ pāpanāśanam
It creates the finest friendship among those divided by mutual discord; it dispels the delusion of the deluded, and is pure and destructive of sin.
Verse 223 (skanda.5.63.223)
बालग्रहविनाशाय शांतीकरणमुत्तमम्। दुर्वृत्तानां च पापानां बुद्धिनाशकरं परम्
bālagrahavināśāya śāṁtīkaraṇamuttamam| durvṛttānāṁ ca pāpānāṁ buddhināśakaraṁ param
For destroying the seizures that afflict children, it is the supreme means of pacification; against the wicked and sinful, it is the supreme destroyer of their scheming.
Verse 224 (skanda.5.63.224)
पतद्गर्भा च वंध्या च स्राविणी काकवन्ध्यका। अनायासेन सततं पुत्रमेव प्रसूयते
patadgarbhā ca vaṁdhyā ca srāviṇī kākavandhyakā| anāyāsena satataṁ putrameva prasūyate
A woman who miscarries, one who is barren, one who repeatedly loses her pregnancy, or one whose children die as if crow-cursed — such a woman too gives birth to a son without difficulty, continually.
Verse 225 (skanda.5.63.225)
पयःपुष्कलदा गावो बहुधान्यफला। कृषिः। स्वामिधर्मपरा भृत्या नारी पतिव्रता भवेत्
payaḥpuṣkaladā gāvo bahudhānyaphalā| kṛṣiḥ| svāmidharmaparā bhṛtyā nārī pativratā bhavet
Cows give abundant milk, farming yields abundant grain; servants become devoted to their master's duty, and a woman becomes devoted to her husband.
Verse 226 (skanda.5.63.226)
अकालमृत्युनाशाय तथा दुःस्वप्नदर्शने। शांतिकर्मणि सर्वत्र स्मर्तव्यं च सदा नरैः
akālamṛtyunāśāya tathā duḥsvapnadarśane| śāṁtikarmaṇi sarvatra smartavyaṁ ca sadā naraiḥ
For preventing untimely death, and upon seeing a bad dream, in every rite of pacification, it should always be remembered by men.
Verse 227 (skanda.5.63.227)
यः पठत्यन्वहं मर्त्यः शुचिष्मान्विष्णुसन्निधौ। एकाकी च जिताहारो जितक्रोधो जितेंद्रियः
yaḥ paṭhatyanvahaṁ martyaḥ śuciṣmānviṣṇusannidhau| ekākī ca jitāhāro jitakrodho jiteṁdriyaḥ
Whatever mortal recites it daily, pure, in the presence of Vishnu, alone, having mastered food, anger, and the senses...
Verse 228 (skanda.5.63.228)
गरुडारोहसंपन्नः पीतवासाश्चतुर्भुजः। वाञ्छितं प्राप्य लोकेऽस्मिन्विष्णुलोके स गच्छति
garuḍārohasaṁpannaḥ pītavāsāścaturbhujaḥ| vāñchitaṁ prāpya loke'sminviṣṇuloke sa gacchati
...attaining the vision of Vishnu mounted on Garuda, clad in yellow, four-armed — having gained his desire in this world, he goes to the world of Vishnu.
Verse 229 (skanda.5.63.229)
एकतः सकला विद्या एकतः सकलं तपः। एकतः सकलो धर्मो नाम विष्णोस्तथैकतः
ekataḥ sakalā vidyā ekataḥ sakalaṁ tapaḥ| ekataḥ sakalo dharmo nāma viṣṇostathaikataḥ
On one side stands all knowledge, on one side all austerity, on one side all dharma — and on the other side alone stands the very Name of Vishnu.
Verse 230 (skanda.5.63.230)
यो हि नामसहस्रेण स्तोतुमिच्छति वै द्विजः। सोऽयमेकेन श्लोकेन स्तुत एव न संशयः
yo hi nāmasahasreṇa stotumicchati vai dvijaḥ| so'yamekena ślokena stuta eva na saṁśayaḥ
Whatever brahmin wishes to praise Vishnu through the thousand names, he is indeed praised through this one verse alone — of this there is no doubt:
Verse 231 (skanda.5.63.231)
सहस्राक्षः सहस्रपात्सहस्रवदनोज्ज्वलः। सहस्रनामानंताक्षः सहस्रबाहुर्नमोस्तु ते
sahasrākṣaḥ sahasrapātsahasravadanojjvalaḥ| sahasranāmānaṁtākṣaḥ sahasrabāhurnamostu te
'Thousand-eyed, thousand-footed, radiant with a thousand faces; of a thousand names, of endless eyes, thousand-armed — salutation to you.'
Verse 232 (skanda.5.63.232)
विष्णोर्नामसहस्रं वै पुराणं वेदसम्मतम्। पठितव्यं सदा भक्तैः सर्वमंगलमंगलम्
viṣṇornāmasahasraṁ vai purāṇaṁ vedasammatam| paṭhitavyaṁ sadā bhaktaiḥ sarvamaṁgalamaṁgalam
The thousand names of Vishnu are indeed a Purana sanctioned by the Vedas; ever to be recited by devotees, most auspicious among all auspicious things.
Verse 233 (skanda.5.63.233)
इति स्तवाभियुक्तानां देवानां तत्र वै द्विज। प्रत्यक्षं प्राह भगवान्वरदो वरदार्चितः
iti stavābhiyuktānāṁ devānāṁ tatra vai dvija| pratyakṣaṁ prāha bhagavānvarado varadārcitaḥ
Thus, O brahmin, to those gods engaged in this hymn of praise, the Blessed Lord — the giver of boons, worshipped even by the givers of boons — spoke there, appearing before them.
Verse 234 (skanda.5.63.234)
श्रीभगवानुवाच। व्रियतां भोः सुराः सर्वैर्वरोऽस्मत्तोभिवांछितः। तत्सर्वं संप्रदास्यामि नाऽत्र कार्या विचारणा
śrībhagavānuvāca| vriyatāṁ bhoḥ surāḥ sarvairvaro'smattobhivāṁchitaḥ| tatsarvaṁ saṁpradāsyāmi nā'tra kāryā vicāraṇā
The Blessed Lord said: O gods, choose from me whatever boon you desire; I shall grant all of it — let there be no doubt about this.
Verse 235 (skanda.5.63.235)
देवा ऊचुः। वरदोऽसि यदा विष्णो वरमेतं ददस्व नः। अदितेर्गर्भसंभूतः शक्रस्याऽप्यनुजो भव
devā ūcuḥ| varado'si yadā viṣṇo varametaṁ dadasva naḥ| aditergarbhasaṁbhūtaḥ śakrasyā'pyanujo bhava
The gods said: Since you are the boon-giver, O Vishnu, grant us this boon: be born from Aditi's womb, and become the younger brother of Shakra.
Verse 236 (skanda.5.63.236)
इति संप्रार्थितो देवैर्ब्रह्मशक्रपुरोगमेः। तथेत्युक्ता च भगवांस्तत्रैवांऽतरधीयत
iti saṁprārthito devairbrahmaśakrapurogameḥ| tathetyuktā ca bhagavāṁstatraivāṁ'taradhīyata
Thus entreated by the gods, led by Brahma and Shakra, the Blessed Lord said 'So be it,' and vanished right there.
Verse 237 (skanda.5.63.237)
ततः कतिपये काले भगवानदितिनंदनः। विष्णुरूपधरो ऽनंतो वामनत्वाच्च वामनः
tataḥ katipaye kāle bhagavānaditinaṁdanaḥ| viṣṇurūpadharo 'naṁto vāmanatvācca vāmanaḥ
Then, after some time had passed, the Blessed One, son of Aditi, bearing the form of the Infinite Vishnu, was called Vamana on account of his dwarfish stature...
Verse 238 (skanda.5.63.238)
बलिर्वैरोचनो व्यास वाजिमेधशतेन च। ईजे द्विजवरश्रेष्ठ इंद्रराज्यजिहीर्षया
balirvairocano vyāsa vājimedhaśatena ca| īje dvijavaraśreṣṭha iṁdrarājyajihīrṣayā
O Vyasa, Bali, son of Virochana, O best of brahmins, performed a hundred horse-sacrifices out of a desire to seize Indra's kingdom.
Verse 239 (skanda.5.63.239)
ऋत्विजं कश्यपं कृत्वा होतारं भृगुसत्तमम्। ब्रह्मा तत्राभवच्चैव स्वयमेव पितामहः
ṛtvijaṁ kaśyapaṁ kṛtvā hotāraṁ bhṛgusattamam| brahmā tatrābhavaccaiva svayameva pitāmahaḥ
Having made Kashyapa the officiating priest, and the foremost of the Bhrigus the Hota, Brahma himself was present there as the grandfather-priest.
Verse 240 (skanda.5.63.240)
अध्वर्युर्भगवानत्रिर्बभूव मुनिसत्तमः। उद्गाता नारदश्चैव वसिष्ठश्च सभासदः
adhvaryurbhagavānatrirbabhūva munisattamaḥ| udgātā nāradaścaiva vasiṣṭhaśca sabhāsadaḥ
The illustrious Atri, that most excellent sage, became the Adhvaryu priest; Narada became the Udgata, and Vasishtha a member of the assembly.
Verse 241 (skanda.5.63.241)
ये यत्र विहिताः सर्वे तत्र तत्र मुनीश्वराः। बलिस्तत्राऽभवद्व्यास दीक्षितो राजसत्तमः
ye yatra vihitāḥ sarve tatra tatra munīśvarāḥ| balistatrā'bhavadvyāsa dīkṣito rājasattamaḥ
Wherever each was appointed, the lords of sages were present there; O Vyasa, Bali, best of kings, was consecrated for that sacrifice.
Verse 242 (skanda.5.63.242)
एवं प्रवर्तमानेषु यज्ञेषु मुनिसत्तम। हूयतां भुज्यतां चैव दीयतां धीयतां तथा
evaṁ pravartamāneṣu yajñeṣu munisattama| hūyatāṁ bhujyatāṁ caiva dīyatāṁ dhīyatāṁ tathā
O best of sages, thus as the sacrifices proceeded, cries went up: 'Let there be oblation! Let there be feasting! Let there be gifts! Let there be land as well!'
Verse 243 (skanda.5.63.243)
इति वाचः शुभास्तत्र श्रूयंते च द्विजोत्तम। तस्मिन्काले सुचित्रेषु वामनोऽगाच्छुचिस्मितः
iti vācaḥ śubhāstatra śrūyaṁte ca dvijottama| tasminkāle sucitreṣu vāmano'gācchucismitaḥ
Such auspicious words were heard there, O best of brahmins. At that time, amid wondrous scenes, the sweet-smiling Vamana came there...
Verse 244 (skanda.5.63.244)
पठमानो मुखाग्रेण चातुर्वेदिकमंत्रकान्। द्वारे तिष्ठति राजेंद्र वामनो द्विजसत्तमः
paṭhamāno mukhāgreṇa cāturvedikamaṁtrakān| dvāre tiṣṭhati rājeṁdra vāmano dvijasattamaḥ
...reciting with his own lips the mantras of the four Vedas. O lord of kings, that best of brahmins, Vamana, stood at the gate.
Verse 245 (skanda.5.63.245)
प्रतिहारेण वै व्यास सर्वं राज्ञे निवेदितम्। उत्थाय च महाराजो बलिर्वैरोचनिस्तदा
pratihāreṇa vai vyāsa sarvaṁ rājñe niveditam| utthāya ca mahārājo balirvairocanistadā
O Vyasa, all this was reported to the king by the gatekeeper. Then the great King Bali, son of Virochana, rising up...
Verse 246 (skanda.5.63.246)
अर्घ्यमादाय तत्सर्वं जगाम स्वैः सभासदैः। पूजयित्वा यथान्यायं वामनं लोकभावनम्
arghyamādāya tatsarvaṁ jagāma svaiḥ sabhāsadaiḥ| pūjayitvā yathānyāyaṁ vāmanaṁ lokabhāvanam
...took the arghya and went there with his courtiers; and having duly worshipped Vamana, nurturer of the worlds...
Verse 247 (skanda.5.63.247)
आनयित्वा सभामध्ये दत्त्वाऽऽसनपरिग्रहम्। कुतस्त्वागमनं ब्रह्मन्किं तेऽभीष्टं ददामि वै
ānayitvā sabhāmadhye dattvā''sanaparigraham| kutastvāgamanaṁ brahmankiṁ te'bhīṣṭaṁ dadāmi vai
...he brought him into the assembly, offered him a seat, and said: 'Whence have you come, O brahmin? What do you desire, that I may grant it?'
Verse 248 (skanda.5.63.248)
वामन उवाच। राजराजाखिला सृष्टिर्ब्रह्मणः परमेष्ठिनः। ततोऽहमागतो भूमन्यज्ञं चैव दिदृक्षया
vāmana uvāca| rājarājākhilā sṛṣṭirbrahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ| tato'hamāgato bhūmanyajñaṁ caiva didṛkṣayā
Vamana said: 'O king of kings, the entire creation belongs to Brahma, the Supreme; from there, O lord of the earth, I have come, desiring to see this sacrifice.'
Verse 249 (skanda.5.63.249)
वरुणस्य च यज्ञो वै दृष्टो मे वै पुरानघ। यक्षाधिपतेर्नूनं च यज्ञं वै दृष्टवानहम्
varuṇasya ca yajño vai dṛṣṭo me vai purānagha| yakṣādhipaternūnaṁ ca yajñaṁ vai dṛṣṭavānaham
'Varuna's sacrifice too I have seen of old, O sinless one; and the sacrifice of the lord of the yakshas I have surely seen as well.'
Verse 250 (skanda.5.63.250)
धर्मस्याऽपि च यज्ञो मे प्रजापतेश्च सत्तम। वायोर्यज्ञो महाराज दृष्टो मे विधिपूर्वकः
dharmasyā'pi ca yajño me prajāpateśca sattama| vāyoryajño mahārāja dṛṣṭo me vidhipūrvakaḥ
'O worthy one, the sacrifice of Dharma and of Prajapati too I have seen; O great king, I have seen the sacrifice of Vayu performed according to rule.'
Verse 251 (skanda.5.63.251)
राजर्षीणां च ये यज्ञा दृष्टास्तेऽपि महाव्रत। यादृशं वै महाराज यज्ञं ते दृष्टवानहम्
rājarṣīṇāṁ ca ye yajñā dṛṣṭāste'pi mahāvrata| yādṛśaṁ vai mahārāja yajñaṁ te dṛṣṭavānaham
'O one of great vows, the sacrifices of royal sages too I have all seen; but such a sacrifice as I have now seen of yours, O great king...'
Verse 252 (skanda.5.63.252)
ईदृशो राजराजेंद्र न भूतो न भविष्यति। तस्मादिहागतो राजन्याचनार्थं तवाऽनघ
īdṛśo rājarājeṁdra na bhūto na bhaviṣyati| tasmādihāgato rājanyācanārthaṁ tavā'nagha
'...the like of it, O king of kings, has never been, nor shall ever be. Therefore, O sinless king, I have come here to ask a boon of you.'
Verse 253 (skanda.5.63.253)
बलिरुवाच। याचस्व त्वं द्विजश्रेष्ठ किं तेऽभीष्टं ददाम्य हम्
baliruvāca| yācasva tvaṁ dvijaśreṣṭha kiṁ te'bhīṣṭaṁ dadāmya ham
Bali said: 'Ask, O best of brahmins, whatever you desire, and I shall grant it to you.'
Verse 254 (skanda.5.63.254)
वामन उवाच। देहि मे राजराजेंद्र पदानि त्रीणि मेदिनीम्। वासार्थं रोचते तेऽद्य यदि पार्थिवसत्तम
vāmana uvāca| dehi me rājarājeṁdra padāni trīṇi medinīm| vāsārthaṁ rocate te'dya yadi pārthivasattama
Vamana said: 'Give me, O king of kings, three paces of earth for a dwelling, if it pleases you now, O best of kings.'
Verse 255 (skanda.5.63.255)
बलिरुवाच। किमिदं याचितं विप्र स्वल्पं ते नहि ते परम्। गजवाजिरथाः क्षोणी रत्नानि विविधानि च
baliruvāca| kimidaṁ yācitaṁ vipra svalpaṁ te nahi te param| gajavājirathāḥ kṣoṇī ratnāni vividhāni ca
Bali said: 'O brahmin, what is this you have asked? This is far too little for you, unbefitting your worth. Elephants, horses, chariots, land, various jewels...'
Verse 256 (skanda.5.63.256)
दासदासीर्वरारोहाः स्त्रियो नाना वसूनि च। द्रव्याणि वाससी शुभ्रे याचस्व त्वं द्विजोत्तम
dāsadāsīrvarārohāḥ striyo nānā vasūni ca| dravyāṇi vāsasī śubhre yācasva tvaṁ dvijottama
'...excellent male and female servants, women, various treasures and goods, pure garments — ask for these, O best of brahmins.'
Verse 257 (skanda.5.63.257)
पात्रोऽसि कृतकृत्योऽसि वेदवेदांगपारग
pātro'si kṛtakṛtyo'si vedavedāṁgapāraga
'You are a worthy recipient, one whose purpose is fulfilled, versed in the Vedas and their ancillary sciences.'
Verse 258 (skanda.5.63.258)
वामन उवाच। न मे किंचित्स्पृहा राज न्विद्यते भुवि मानद। देहि त्वं त्रिपदां भूमिं यदि श्रद्धाऽस्ति तेऽधुना
vāmana uvāca| na me kiṁcitspṛhā rāja nvidyate bhuvi mānada| dehi tvaṁ tripadāṁ bhūmiṁ yadi śraddhā'sti te'dhunā
Vamana said: 'O honour-giving king, I desire nothing else in this world. If your faith still holds now, give me only three paces of land.'
Verse 259 (skanda.5.63.259)
इत्युक्ते वामनेनाथ बलिर्वचनमब्रवीत्। गृहाण त्रिपदां भूमिं वासस्यार्थं हि मानद
ityukte vāmanenātha balirvacanamabravīt| gṛhāṇa tripadāṁ bhūmiṁ vāsasyārthaṁ hi mānada
When Vamana had spoken thus, Bali then said: 'Take the three paces of land for your dwelling, O honour-giver.'
Verse 260 (skanda.5.63.260)
इत्युक्त्वा स च राजर्षिर्ददौ भूमिं द्विजाय वै। वारितोऽपि तदा व्यास भृगुणा दैवनोदितः
ityuktvā sa ca rājarṣirdadau bhūmiṁ dvijāya vai| vārito'pi tadā vyāsa bhṛguṇā daivanoditaḥ
So saying, that royal sage gave the land to the brahmin; O Vyasa, though warned then by Bhrigu, he did not stop, driven on by fate.
Verse 261 (skanda.5.63.261)
दत्तमात्रे जले सद्यो ब्रह्माण्डं चाक्रमद्धरिः। सार्धं पादद्वयं जाता सशैलवनकानना
dattamātre jale sadyo brahmāṇḍaṁ cākramaddhariḥ| sārdhaṁ pādadvayaṁ jātā saśailavanakānanā
The very moment the water of the gift was poured, Hari at once strode across the whole universe; with two and a half paces the entire earth, with its mountains, forests, and woodlands, was covered.
Verse 262 (skanda.5.63.262)
वसुधेयं तदा व्यास बलिना चार्पितं वसु। जित्वाऽसुरगणान्त्सर्वा न्राज्यं दत्त्वा शतक्रतोः
vasudheyaṁ tadā vyāsa balinā cārpitaṁ vasu| jitvā'suragaṇāntsarvā nrājyaṁ dattvā śatakratoḥ
O Vyasa, this wealth of earth thus offered by Bali — having conquered all the hosts of demons, and given the kingdom to the Wielder of a Hundred Sacrifices...
Verse 263 (skanda.5.63.263)
पश्चात्कुमुद्वतीं प्राप्तो विष्णुर्वामनरूपधृक्
paścātkumudvatīṁ prāpto viṣṇurvāmanarūpadhṛk
...afterward Vishnu, bearing the form of Vamana, came to Kumudvati.
Verse 264 (skanda.5.63.264)
ऋद्धिसिद्ध्याश्रमे पुण्ये तीर्थं कृत्वाऽऽत्मसंभवम्। निवासमकरोद्व्यास तत्रैव स सुरोत्तमः
ṛddhisiddhyāśrame puṇye tīrthaṁ kṛtvā''tmasaṁbhavam| nivāsamakarodvyāsa tatraiva sa surottamaḥ
O Vyasa, having made a tirtha born of himself in the sacred hermitage of Riddhi and Siddhi, that most excellent of gods took up his abode right there.
Verse 265 (skanda.5.63.265)
वामनेन कृतं तीर्थं वामनं कुण्डमुच्यते। भाद्रे मासि सिते पक्षे द्वादशी श्रवणान्विता
vāmanena kṛtaṁ tīrthaṁ vāmanaṁ kuṇḍamucyate| bhādre māsi site pakṣe dvādaśī śravaṇānvitā
The tirtha made by Vamana is called Vamana-kunda. In the bright fortnight of the month of Bhadrapada, on the twelfth day joined with the Shravana constellation...
Verse 266 (skanda.5.63.266)
वामन द्वादशी प्रोक्ता हत्याकोटिविनाशिनी। अस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा ह्युपोष्यैकादशीं यदा
vāmana dvādaśī proktā hatyākoṭivināśinī| asmiṁstīrthe naraḥ snātvā hyupoṣyaikādaśīṁ yadā
...that day is declared Vamana-Dvadashi, destroyer of a crore of sins of killing. In this tirtha, a man who bathes and, having fasted on the eleventh day...
Verse 267 (skanda.5.63.267)
रात्रौ जागरणं कुर्याद्ब्रह्मभूयाय कल्पते। द्वादश्यां वै विशेषेण महादानानि कुर्वते
rātrau jāgaraṇaṁ kuryādbrahmabhūyāya kalpate| dvādaśyāṁ vai viśeṣeṇa mahādānāni kurvate
...keeps vigil through the night, becomes fit for attaining union with Brahma. And on the twelfth day especially, great acts of charity are performed.
Verse 268 (skanda.5.63.268)
न तेषां दुर्लभं किंचित्त्रिषु लोकेषु विद्यते। एवं वै वामनं तीर्थं पुरा प्रोक्तं महर्षिणा
na teṣāṁ durlabhaṁ kiṁcittriṣu lokeṣu vidyate| evaṁ vai vāmanaṁ tīrthaṁ purā proktaṁ maharṣiṇā
Nothing then remains difficult for them to obtain in all three worlds. Thus indeed was the Vamana tirtha declared of old by the great sage —
Verse 269 (skanda.5.63.269)
सर्वपापहरं पुण्यं सर्वकामवरप्रदम्। प्राप्यते तेन सर्वं हि नात्र कार्या विचारणा
sarvapāpaharaṁ puṇyaṁ sarvakāmavarapradam| prāpyate tena sarvaṁ hi nātra kāryā vicāraṇā
...remover of all sin, sacred, granter of every desired boon. Through it everything indeed is obtained — of this there should be no doubt.