Ambika Khanda · Chapter 143
The Ganas Rally to Vitpati
Verse 1 (skanda.8.143.1)
कार्तस्वनमरिं हत्वा कार्तस्वरमहेषुणा । ददाह विट्पतिर्दैत्याननलः शलभानिव ।।
kārtasvanamariṁ hatvā kārtasvaramaheṣuṇā | dadāha viṭpatirdaityānanalaḥ śalabhāniva ||
Having slain the foe Kartasvana with a great golden shaft, Vitpati began scorching the daityas as fire consumes locusts.
Verse 2 (skanda.8.143.2)
स व्यायत धनुर्देवश्चारुकाञ्चनकुण्डलः । जगर्जेषून्दानवेषु सृजन्सूर्यः करानिव ।।
sa vyāyata dhanurdevaścārukāñcanakuṇḍalaḥ | jagarjeṣūndānaveṣu sṛjansūryaḥ karāniva ||
That god, adorned with fine golden earrings, drew his bow taut and roared as he loosed arrows upon the demons, like the sun scattering its rays.
Verse 3 (skanda.8.143.3)
ते काञ्चनमयैः पुङ्खैर्गरुडाङ्गरुहच्छदैः । दैवसृष्टा इवानर्था दानवेष्वपतञ्छराः ।।
te kāñcanamayaiḥ puṅkhairgaruḍāṅgaruhacchadaiḥ | daivasṛṣṭā ivānarthā dānaveṣvapatañcharāḥ ||
With golden nocks fletched with garuda-feathers, those arrows fell upon the demons like calamities sent down by fate.
Verse 4 (skanda.8.143.4)
छिन्नानना श्छिन्नकराश्छिन्नपादोदरोरवः । दानवाः शतशः पेतुः क्षितौ क्षितिधरा यथा ।।
chinnānanā śchinnakarāśchinnapādodaroravaḥ | dānavāḥ śataśaḥ petuḥ kṣitau kṣitidharā yathā ||
Their faces, hands, feet, bellies and thighs sheared away, demons by the hundred fell to earth like toppling mountains.
Verse 5 (skanda.8.143.5)
पृष्ठेष्वभिहताः केचित् केचित् पार्श्वेषु दारिताः । नयनेष्वपरे विद्धा भ्रमन्त्यन्धा इवापरे ।।
pṛṣṭheṣvabhihatāḥ kecit kecit pārśveṣu dāritāḥ | nayaneṣvapare viddhā bhramantyandhā ivāpare ||
Some were struck in the back, some torn open at the flank, some pierced through the eyes, and others wandered about like blind men.
Verse 6 (skanda.8.143.6)
मृगानिव च शार्दूलो गरुडः पन्नगानिव । कृतघ्नः सुकृतानीव तमांसीव दिवाकरः ।।
mṛgāniva ca śārdūlo garuḍaḥ pannagāniva | kṛtaghnaḥ sukṛtānīva tamāṁsīva divākaraḥ ||
As a tiger destroys deer, as Garuda destroys serpents, as ingratitude destroys merit, as the sun destroys darkness —
Verse 7 (skanda.8.143.7)
तथा तानसुरान्देवो विट्पतिः पावकार्दनः । अनाशयत तीक्ष्णाग्रैः शरैर्वज्रानलाननैः ।।
tathā tānasurāndevo viṭpatiḥ pāvakārdanaḥ | anāśayata tīkṣṇāgraiḥ śarairvajrānalānanaiḥ ||
— so the fire-bright god Vitpati destroyed those demons with sharp-tipped arrows whose points blazed like thunderbolt and flame.
Verse 8 (skanda.8.143.8)
विरथाः पातितगजाः शरातुरतुरङ्गमाः । धावन्ते दानवास्त्रस्ता विट्पतेः शरवेजिताः ।।
virathāḥ pātitagajāḥ śarāturaturaṅgamāḥ | dhāvante dānavāstrastā viṭpateḥ śaravejitāḥ ||
Bereft of chariots, their elephants toppled, their horses stricken with wounds, the demons, driven on by Vitpati's shafts, fled in terror.
Verse 9 (skanda.8.143.9)
अथ दृष्ट्वासुरबलं मुक्तशस्त्रयशोम्बरम् । भग्नं विट्पतिना युद्धे गजेनेव यथा वनम् ।।
atha dṛṣṭvāsurabalaṁ muktaśastrayaśombaram | bhagnaṁ viṭpatinā yuddhe gajeneva yathā vanam ||
Seeing the demon army thus broken by Vitpati in battle — weapons, honour and garments alike abandoned — as a wild elephant tramples a forest,
Verse 10 (skanda.8.143.10)
ये ये बलोत्कटास्तत्र प्रख्याताश्च सुरेतराः । अभिद्रुता विट्पतिना सिंहेनेवेतरे मृगाः ।।
ye ye balotkaṭāstatra prakhyātāśca suretarāḥ | abhidrutā viṭpatinā siṁhenevetare mṛgāḥ ||
— whatever demons there were, mighty and renowned, all were chased down by Vitpati, as ordinary deer are chased down by a lion.
Verse 11 (skanda.8.143.11)
प्रह्रादश्चानुह्रादश्च संह्रादः शिनिबाष्कलौ । जम्भो विरोचनो बाणो बलिश्चैव स दानवः ।।
prahrādaścānuhrādaśca saṁhrādaḥ śinibāṣkalau | jambho virocano bāṇo baliścaiva sa dānavaḥ ||
Prahlada, Anuhrada, Samhrada, Shini and Bashkala, Jambha, Virochana, Bana, and that demon Bali,
Verse 12 (skanda.8.143.12)
अजको नमुचिर्व्यंसः इल्वको विल्वकस्तथा । विप्रचित्तिस्तुहुण्डश्च हुण्डो वक्रश्च दानवः ।।
ajako namucirvyaṁsaḥ ilvako vilvakastathā | vipracittistuhuṇḍaśca huṇḍo vakraśca dānavaḥ ||
Ajaka, Namuchi, Vyamsa, Ilvaka, Vilvaka, Vipracitti, Tuhunda, Hunda, and the demon Vakra —
Verse 13 (skanda.8.143.13)
मयस्तारस्तारकाक्षो विद्युन्माली प्रभञ्जनः । अरिष्टश्चैव रिष्टश्च अञ्जनो रूशभः कुभः ।।
mayastārastārakākṣo vidyunmālī prabhañjanaḥ | ariṣṭaścaiva riṣṭaśca añjano rūśabhaḥ kubhaḥ ||
Maya, Tara, Tarakaksha, Vidyunmali, Prabhanjana, Arishta, Rishta, Anjana, Rushabha and Kubha —
Verse 14 (skanda.8.143.14)
कालश्च कालनेमिश्च कालकावदनस्तथा । संपातिरिल्वलश्चापि बलो नरक एव च ।।
kālaśca kālanemiśca kālakāvadanastathā | saṁpātirilvalaścāpi balo naraka eva ca ||
Kala, Kalanemi, Kalakavadana, Sampati, Ilvala, Bala and Naraka —
Verse 15 (skanda.8.143.15)
मधुकैटभयोः पुत्रौ धुन्धुर्मूकश्च दानवः । हस्तिर्विपाकः पाकश्च विकर्णः शम्भुरेव च ।।
madhukaiṭabhayoḥ putrau dhundhurmūkaśca dānavaḥ | hastirvipākaḥ pākaśca vikarṇaḥ śambhureva ca ||
the two sons of Madhu and Kaitabha, Dhundhu, the demon Muka, Hasti, Vipaka, Paka, Vikarna and Shambhu —
Verse 16 (skanda.8.143.16)
उद्यतैर्बहुभिः शस्त्रैरुल्कापातसमप्रभैः । विट्पतिं दुद्रुवुः क्रुद्धाः सिंहा इव विनेदुषः ।।
udyatairbahubhiḥ śastrairulkāpātasamaprabhaiḥ | viṭpatiṁ dudruvuḥ kruddhāḥ siṁhā iva vineduṣaḥ ||
— all these, enraged, rushed at Vitpati like roaring lions, brandishing a host of weapons blazing like falling meteors.
Verse 17 (skanda.8.143.17)
ते तं शूलोपलैर्हुण्डैः सायकैश्चाशनिस्वनैः । निजघ्नुर्भीमनिनदाः पयोदा इव पर्वतम् ।।
te taṁ śūlopalairhuṇḍaiḥ sāyakaiścāśanisvanaiḥ | nijaghnurbhīmaninadāḥ payodā iva parvatam ||
Roaring terribly, they struck at him with tridents, boulders, maces, and arrows crashing like thunder, as clouds pour down upon a mountain.
Verse 18 (skanda.8.143.18)
तोयवृष्टिं यथा मेघा विसृजन्त्यनिलेरिताः । ससृजुर्दानवा देवे शरवृष्टिं तथैव ते ।।
toyavṛṣṭiṁ yathā meghā visṛjantyanileritāḥ | sasṛjurdānavā deve śaravṛṣṭiṁ tathaiva te ||
As clouds driven by the wind pour down torrents of rain, so those demons rained arrows upon the god.
Verse 19 (skanda.8.143.19)
तां शस्त्रवृष्टिमामित्रीममित्रगणमर्दनः । अच्छिनद्विट्पतिस्तूर्णं संप्रीतिं कलहो यथा ।।
tāṁ śastravṛṣṭimāmitrīmamitragaṇamardanaḥ | acchinadviṭpatistūrṇaṁ saṁprītiṁ kalaho yathā ||
Vitpati, crusher of hostile hosts, swiftly cut that hostile shower of weapons to shreds, as strife shatters friendship.
Verse 20 (skanda.8.143.20)
ततस्ते दनुदैतेया वियत्स्था विटपतिं प्रति । नर्दमाना इवाम्भोदा गिरिवर्षं सृजन्त्युत ।।
tataste danudaiteyā viyatsthā viṭapatiṁ prati | nardamānā ivāmbhodā girivarṣaṁ sṛjantyuta ||
Then those sons of Danu, poised in the sky, roaring like thundering clouds, rained down mountains upon Vitpati.
Verse 21 (skanda.8.143.21)
अन्ये च मन्दराग्रस्था मन्दारस्रगिवास्थिताः । मुमुचुः सालसरलान् देवदारूँश्च विट्पतौ ।।
anye ca mandarāgrasthā mandārasragivāsthitāḥ | mumucuḥ sālasaralān devadārū~śca viṭpatau ||
Others, standing on Mandara's peak like a garland of mandara-flowers, flung sal, pine and deodar trees down upon Vitpati.
Verse 22 (skanda.8.143.22)
साम्बरस्थैःक्षितिस्थैश्च दानवैर्दृढमर्दितः । विट्पतिर्विमुखो जज्ञे तोयसिक्त इवानलः ।।
sāmbarasthaiḥkṣitisthaiśca dānavairdṛḍhamarditaḥ | viṭpatirvimukho jajñe toyasikta ivānalaḥ ||
Battered relentlessly by demons both in the sky and on the ground, Vitpati faltered, dimmed like a fire doused with water.
Verse 23 (skanda.8.143.23)
विट्पतिं विमुखं दृष्ट्वा दानवैः पर्वतैश्चितम् । नामर्षयन् भीमबलाः प्रख्याता ये गणेश्वराः ।।
viṭpatiṁ vimukhaṁ dṛṣṭvā dānavaiḥ parvataiścitam | nāmarṣayan bhīmabalāḥ prakhyātā ye gaṇeśvarāḥ ||
Seeing Vitpati thus faltering, hemmed in by demons and mountains, the renowned, terribly mighty lords of the ganas could not bear it.
Verse 24 (skanda.8.143.24)
सोमनन्दी च नन्दी च नन्दिषेणश्च पार्षदः । प्रभामयो वीरभद्रश्च सूर्याप्यायन एव च ।।
somanandī ca nandī ca nandiṣeṇaśca pārṣadaḥ | prabhāmayo vīrabhadraśca sūryāpyāyana eva ca ||
Somanandi, Nandi, the attendant Nandishena, Prabhamaya, Virabhadra and Suryapyayana,
Verse 25 (skanda.8.143.25)
पञ्चाक्षः कोपपालश्च त्रिनेत्रः पिङ्गलेक्षणः । राक्षसः पिङ्गलश्चैव श्मशाननिलयोन्नदः ।।
pañcākṣaḥ kopapālaśca trinetraḥ piṅgalekṣaṇaḥ | rākṣasaḥ piṅgalaścaiva śmaśānanilayonnadaḥ ||
Panchaksha, Kopapala, Trinetra, Pingalekshana, Rakshasa, Pingala, and Unnada who dwells in the cremation-ground —
Verse 26 (skanda.8.143.26)
घण्टाकर्णः शंकुकर्णः स च कुण्डोदरो बली । ऐरावतमुखश्चैव अन्नपालः कपालधृक् । प्रलम्बपीवरकरः स्वयमेव विनायकः ।।
ghaṇṭākarṇaḥ śaṁkukarṇaḥ sa ca kuṇḍodaro balī | airāvatamukhaścaiva annapālaḥ kapāladhṛk | pralambapīvarakaraḥ svayameva vināyakaḥ ||
Ghantakarna, Shankukarna, mighty Kundodara, Airavatamukha, Annapala, the skull-bearer, and Vinayaka himself with his long, thick arms —
Verse 27 (skanda.8.143.27)
एते चान्ये च गणपाः शतशः शब्दिता गणैः । विविशुर्दानवान्दग्धुं द्रुमाञ्छुष्कानिवानलाः ।।
ete cānye ca gaṇapāḥ śataśaḥ śabditā gaṇaiḥ | viviśurdānavāndagdhuṁ drumāñchuṣkānivānalāḥ ||
these and hundreds of other gana-lords, summoned by the war-cry of the ganas, plunged in to consume the demons, as fire plunges into dry trees.
Verse 28 (skanda.8.143.28)
ते विट्पतिं संपरिवार्य सर्वे गजेन्द्रपोता इव गर्जमानाः । त्रिशूलचक्रेषुभुशुण्डिहस्ता गणेश्वरा युद्धधियः प्रतीयुः ।।
te viṭpatiṁ saṁparivārya sarve gajendrapotā iva garjamānāḥ | triśūlacakreṣubhuśuṇḍihastā gaṇeśvarā yuddhadhiyaḥ pratīyuḥ ||
Surrounding Vitpati on every side, roaring like young elephants, tridents, discs, arrows and slings in hand, all those gana-lords stood forth ready for war.
Verse 29 (skanda.8.143.29)
तेषां च तेषां च ततो बभूव संसक्तयुद्धं समरोद्धतानाम् । मदोद्धतानां सहवासितानां महागजानामिव काननेषु ।।
teṣāṁ ca teṣāṁ ca tato babhūva saṁsaktayuddhaṁ samaroddhatānām | madoddhatānāṁ sahavāsitānāṁ mahāgajānāmiva kānaneṣu ||
Between those combatants, roused for war, a fierce, close-locked battle broke out, like the clash of rutting elephants that share a forest.
Verse 30 (skanda.8.143.30)
तं दानवानां सगणेश्वराणां मुख्याहवं वीक्ष्य दिवौकसास्ते । चेरुर्नभो दिव्यविमानयानैः ससिंहनादाः सतलाभिघाताः ।।
taṁ dānavānāṁ sagaṇeśvarāṇāṁ mukhyāhavaṁ vīkṣya divaukasāste | cerurnabho divyavimānayānaiḥ sasiṁhanādāḥ satalābhighātāḥ ||
Watching that great battle between the demons and the gana-lords, the dwellers of heaven rode their divine chariots across the sky, roaring like lions and clapping their hands in excitement.