Ambika Khanda · Chapter 144
Vinayaka Slays Tuhunda and Hunda
Verse 1 (skanda.8.144.1)
तेऽतिसंरम्भसंयुक्ता दर्पिताः प्रमथासुराः । संसक्तयुद्धं युयुधुः परस्परकृतागसः ।।
te'tisaṁrambhasaṁyuktā darpitāḥ pramathāsurāḥ | saṁsaktayuddhaṁ yuyudhuḥ parasparakṛtāgasaḥ ||
Filled with fierce impetuosity and pride, the pramathas and demons, each offending the other, grappled in close, hand-to-hand combat.
Verse 2 (skanda.8.144.2)
शक्त्युल्लालितहस्तेन कुमारेणावनिञ्जयः । कालनेमिः कालकल्पो विशाखं समयोधयत् ।।
śaktyullālitahastena kumāreṇāvaniñjayaḥ | kālanemiḥ kālakalpo viśākhaṁ samayodhayat ||
Kalanemi, conqueror of the earth, terrible as Death himself, joined battle with Kumara Vishakha, who held his spear aloft in hand.
Verse 3 (skanda.8.144.3)
यश्चादित्यरथाच्चक्रं जहार बलदर्पितः । स विप्रचित्तिः शाखेन संसक्तो युद्धलालसः ।।
yaścādityarathāccakraṁ jahāra baladarpitaḥ | sa vipracittiḥ śākhena saṁsakto yuddhalālasaḥ ||
He who, in the pride of his strength, had once torn the wheel from the sun's chariot — that Vipracitti, battle-hungry, closed with Shakha.
Verse 4 (skanda.8.144.4)
नैगमेषो हयग्रीवं सुग्रीवं दानवाधिपम् । योधयामास सोऽग्नेयो मधुं मधुनिहा यथा ।।
naigameṣo hayagrīvaṁ sugrīvaṁ dānavādhipam | yodhayāmāsa so'gneyo madhuṁ madhunihā yathā ||
Naigamesha, son of Agni, fought the demon-lords Hayagriva and Sugriva, as the slayer of Madhu once fought Madhu himself.
Verse 5 (skanda.8.144.5)
प्रायुध्यन् नन्दिना जम्भस्तुहुण्डः सोमनन्दिना । हुण्डो विनायकं शूरमयोधयत दानवः ।।
prāyudhyan nandinā jambhastuhuṇḍaḥ somanandinā | huṇḍo vināyakaṁ śūramayodhayata dānavaḥ ||
Jambha fought with Nandi, Tuhunda with Somanandi, and the demon Hunda joined battle with the valiant Vinayaka.
Verse 6 (skanda.8.144.6)
महाकायस्तु कालेन घनेन नमुचिस्सह । पिङ्गलाभ्यां गणेशाभ्यामिल्वकः पिल्वकस्स च ।।
mahākāyastu kālena ghanena namucissaha | piṅgalābhyāṁ gaṇeśābhyāmilvakaḥ pilvakassa ca ||
Huge-bodied Mahakaya fought with cloud-dark Kala; Namuchi with the two gana-lords named Pingala; and Ilvaka and Pilvaka joined that same fray.
Verse 7 (skanda.8.144.7)
शंकुकर्णेन ह्रादस्तु ह्यनुह्रादेन विट्पतिः । आदित्याप्यायनो रुद्रः संह्रादेन समागतः ।।
śaṁkukarṇena hrādastu hyanuhrādena viṭpatiḥ | ādityāpyāyano rudraḥ saṁhrādena samāgataḥ ||
Hrada engaged Shankukarna, Vitpati engaged Anuhrada, and the rudra Adityapyayana met Samhrada.
Verse 8 (skanda.8.144.8)
कुण्डोदरश्च यक्षेन्द्रो घण्टाकर्णश्च पार्षदः । बलेल्वलाभ्यां संसक्तौ सिंहाभ्यामिव कुञ्जरौ ।।
kuṇḍodaraśca yakṣendro ghaṇṭākarṇaśca pārṣadaḥ | balelvalābhyāṁ saṁsaktau siṁhābhyāmiva kuñjarau ||
Kundodara, lord of yakshas, and the attendant Ghantakarna grappled with Bala and Ilvala, like two elephants locked with two lions.
Verse 9 (skanda.8.144.9)
पञ्चाक्षेण बलिस्सार्धं रुद्रेणादित्यवर्चसा । बलेर्जनयिता सक्तो वीरभद्रेण दानवः ।।
pañcākṣeṇa balissārdhaṁ rudreṇādityavarcasā | balerjanayitā sakto vīrabhadreṇa dānavaḥ ||
Bali grappled with sun-bright Rudra Panchaksha, and that demon who begot Bali closed with Virabhadra.
Verse 10 (skanda.8.144.10)
सुमुखेन मयस्सार्धं तारो दुर्मुखमासरत् । मयूरो वज्ररोमाणं कुक्कुटो मुरमागमत् ।।
sumukhena mayassārdhaṁ tāro durmukhamāsarat | mayūro vajraromāṇaṁ kukkuṭo muramāgamat ||
Maya fought Sumukha, Tara closed with Durmukha, Mayura met Vajraroman, and Kukkuta engaged Mura.
Verse 11 (skanda.8.144.11)
शेषा ह्यपि गणाध्यक्षाः शेषैर्दैत्यैस्समागताः । परस्परेण संसक्ता गजाः सिंहैरिवाहवे ।।
śeṣā hyapi gaṇādhyakṣāḥ śeṣairdaityaissamāgatāḥ | paraspareṇa saṁsaktā gajāḥ siṁhairivāhave ||
The remaining chiefs of the ganas met the remaining daityas, and all closed with one another in battle, like elephants locked with lions.
Verse 12 (skanda.8.144.12)
दह्यतामिव वेणूनां विजने कृष्णवर्त्मना । अभूत्तटतटाशब्दः शस्त्राणां विनिपात्यताम् ।।
dahyatāmiva veṇūnāṁ vijane kṛṣṇavartmanā | abhūttaṭataṭāśabdaḥ śastrāṇāṁ vinipātyatām ||
As bamboo crackles when set alight by wild-fire in a lonely place, so a sharp crackling sound arose from the clash of falling weapons.
Verse 13 (skanda.8.144.13)
मा द्रवीर्द्रव तिष्ठेति पश्य पश्येतिवादिनः । अन्योन्यमभिजघ्नुस्ते संसक्ता गणदानवाः ।।
mā dravīrdrava tiṣṭheti paśya paśyetivādinaḥ | anyonyamabhijaghnuste saṁsaktā gaṇadānavāḥ ||
'Don't flee — flee! Stand! Look out, look out!' — crying so, the ganas and demons, locked together, struck at one another again and again.
Verse 14 (skanda.8.144.14)
वपामेदोभिदिग्धाङ्गाश्छिन्नाननकरोरवः । दानवाः प्रमथाश्चैव ह्यधावन् शस्त्रमक्षिताः ।।
vapāmedobhidigdhāṅgāśchinnānanakaroravaḥ | dānavāḥ pramathāścaiva hyadhāvan śastramakṣitāḥ ||
Their bodies smeared with fat and marrow, faces, hands and thighs sheared away, demons and pramathas alike ran about, mangled by weapons.
Verse 15 (skanda.8.144.15)
आननैरुरुभिः पादैः करदन्तेक्षणैरपि । हारैर्विकीर्णैः केयूरैः स्रगम्बरविभूषणैः ।।
ānanairurubhiḥ pādaiḥ karadantekṣaṇairapi | hārairvikīrṇaiḥ keyūraiḥ sragambaravibhūṣaṇaiḥ ||
With faces, thighs, feet, hands, teeth and eyes, with scattered garlands, armlets, wreaths, garments and ornaments —
Verse 16 (skanda.8.144.16)
गजेन्द्रास्तपरिस्तोमैः कम्बलैरायुधैरपि । रराज स रणोद्देशो नभस्ताराग्रहैरिव ।।
gajendrāstaparistomaiḥ kambalairāyudhairapi | rarāja sa raṇoddeśo nabhastārāgrahairiva ||
— and with the trappings, blankets and weapons of great elephants, that battlefield glittered, as the sky glitters with stars and planets.
Verse 17 (skanda.8.144.17)
नखदन्ताग्रजनितैश्चित्रैः क्षतजबिन्दुभिः । रक्तचन्दनदिग्धाङ्गी भूमिः स्त्रीरिव निर्बभौ ।।
nakhadantāgrajanitaiścitraiḥ kṣatajabindubhiḥ | raktacandanadigdhāṅgī bhūmiḥ strīriva nirbabhau ||
Marked with strange drops of blood raised by the tips of claws and fangs, the earth, its surface smeared with blood as though with red sandal paste, shone like a beautiful woman.
Verse 18 (skanda.8.144.18)
विनायकस्य स शरं तुहुण्डः सूर्यतेजसम् । प्रेषयित्वा जहासोच्चैः कोपं तस्य विवर्धयन् ।।
vināyakasya sa śaraṁ tuhuṇḍaḥ sūryatejasam | preṣayitvā jahāsoccaiḥ kopaṁ tasya vivardhayan ||
Having loosed at Vinayaka an arrow bright as the sun, Tuhunda burst into loud laughter, stoking his fury.
Verse 19 (skanda.8.144.19)
तस्यापि हसतो वक्त्रं बृहत्कुण्डलमण्डितम् । असिना तीक्ष्णधारेण चिच्छेद स विनायकः ।।
tasyāpi hasato vaktraṁ bṛhatkuṇḍalamaṇḍitam | asinā tīkṣṇadhāreṇa ciccheda sa vināyakaḥ ||
But Vinayaka lopped off that laughing face, adorned with great earrings, with his keen-edged sword.
Verse 20 (skanda.8.144.20)
तुहुण्डं निहतं दृष्ट्वा हुण्डो भ्रातृवधातुरः । शक्तिं चिक्षेप नागास्ये शक्रोऽशनिमिवाचले ।।
tuhuṇḍaṁ nihataṁ dṛṣṭvā huṇḍo bhrātṛvadhāturaḥ | śaktiṁ cikṣepa nāgāsye śakro'śanimivācale ||
Seeing Tuhunda slain, Hunda, distraught at his brother's death, hurled a spear at the elephant-faced god, as Indra hurls his thunderbolt at a mountain.
Verse 21 (skanda.8.144.21)
विनायकस्य सा शक्तिर्मणौ मणिशताचिता । पतितासृक् पपौ क्रोडाज्ज्वलदग्निशिखोपमा ।।
vināyakasya sā śaktirmaṇau maṇiśatācitā | patitāsṛk papau kroḍājjvaladagniśikhopamā ||
Studded with a hundred gems, that spear fell upon Vinayaka's own jewel and, blazing like a tongue of fire, drank the blood flowing from his breast.
Verse 22 (skanda.8.144.22)
विनायकस्य सा क्रोडे लग्ना शक्तिविनिर्बभौ । इन्द्रनीलं मणिं प्राप्य रेखा चामीकरी यथा ।।
vināyakasya sā kroḍe lagnā śaktivinirbabhau | indranīlaṁ maṇiṁ prāpya rekhā cāmīkarī yathā ||
Lodged in Vinayaka's breast, that spear shone forth like a streak of gold set upon a sapphire.
Verse 23 (skanda.8.144.23)
स हुण्डशक्तिं करपुष्करेण निकृष्य देवो रविरस्मिकल्पाम् । तयैव हुण्डं सहसा जघान तस्यानुजः क्रौञ्चमिवावनीध्रम् ।।
sa huṇḍaśaktiṁ karapuṣkareṇa nikṛṣya devo ravirasmikalpām | tayaiva huṇḍaṁ sahasā jaghāna tasyānujaḥ krauñcamivāvanīdhram ||
Wrenching Hunda's spear — bright as a ray of the sun — free with the tip of his trunk, the god instantly struck Hunda down with that very spear, as Kumara once struck the Krauncha mountain.
Verse 24 (skanda.8.144.24)
प्रमापितौ वीक्ष्य तुहुण्डहुण्डौ विनायकेनारिविनायकेन । बलं समस्तं गणनायकानामुन्मत्तगङ्गाप्रतिमं बभूव ।।
pramāpitau vīkṣya tuhuṇḍahuṇḍau vināyakenārivināyakena | balaṁ samastaṁ gaṇanāyakānāmunmattagaṅgāpratimaṁ babhūva ||
Seeing Tuhunda and Hunda both slain by Vinayaka, remover of obstacles for his foes, the whole army of the gana-chiefs surged forward like the Ganga in furious flood.