Ambika Khanda · Chapter 23
The Summoning of the Ganas
Verse 1 (skanda.8.23.1)
सनत्कुमार उवाच। भगवान् देवदेवेशः सर्वभूतपतिर्हरः । देवीमुवाच वागीश उमां गिरिवरात्मजाम्
sanatkumāra uvāca| bhagavān devadeveśaḥ sarvabhūtapatirharaḥ | devīmuvāca vāgīśa umāṁ girivarātmajām
Sanatkumara said: The blessed God of gods, lord of all beings, Hara, the lord of speech, said to the Goddess Uma, daughter of the best of mountains —
Verse 2 (skanda.8.23.2)
देवि नन्दीश्वरं देवमभिषेक्ष्यामि भूतपम् । गणानावाहयिष्यामि किं वा त्वं मन्यसेऽव्यये
devi nandīśvaraṁ devamabhiṣekṣyāmi bhūtapam | gaṇānāvāhayiṣyāmi kiṁ vā tvaṁ manyase'vyaye
'O Goddess, I shall consecrate the god Nandishvara as lord of beings, and I shall summon the ganas. What, O imperishable one, do you think of this?'
Verse 3 (skanda.8.23.3)
देव्युवाच। सप्तलोकाधिपत्यं च गणेशानां तथैव च । सर्वमर्हति देवेश नन्दी पुत्रो ममाग्रजः
devyuvāca| saptalokādhipatyaṁ ca gaṇeśānāṁ tathaiva ca | sarvamarhati deveśa nandī putro mamāgrajaḥ
The Goddess said: 'O lord of gods, Nandi, my eldest son, deserves all of it — the lordship of the seven worlds, and likewise of the lords of the ganas.'
Verse 4 (skanda.8.23.4)
सनत्कुमार उवाच। ततः स भगवान् देवः सुरशत्रुनिषूदनः । प्राङ्मुखः स गणेशानामाह्वानमकरोत्तदा
sanatkumāra uvāca| tataḥ sa bhagavān devaḥ suraśatruniṣūdanaḥ | prāṅmukhaḥ sa gaṇeśānāmāhvānamakarottadā
Sanatkumara said: Then that blessed god, the slayer of the enemies of the gods, facing eastward, made the summoning of the lords of the ganas.
Verse 5 (skanda.8.23.5)
ततस्सहस्रशस्तत्र गणाध्यक्षा मुदा युताः । संप्राप्ताः सर्वलोकेशास्तत्क्षणाच्च महामुने
tatassahasraśastatra gaṇādhyakṣā mudā yutāḥ | saṁprāptāḥ sarvalokeśāstatkṣaṇācca mahāmune
Then, O great sage, thousands of chiefs of the ganas, filled with joy, arrived there in that very instant, lords of all worlds.
Verse 6 (skanda.8.23.6)
संप्राप्ताः सर्वलोकेशा ये रुद्राः स्वर्गवासिनः । अन्ये रुद्रवरा व्यास येषां संख्या न विद्यते
saṁprāptāḥ sarvalokeśā ye rudrāḥ svargavāsinaḥ | anye rudravarā vyāsa yeṣāṁ saṁkhyā na vidyate
There arrived the lords of all worlds — the Rudras who dwell in heaven, and other excellent Rudras, O Vyasa, whose number cannot be counted.
Verse 7 (skanda.8.23.7)
ब्रह्माण्डावरणा ये च अहिर्बुध्न्यादयो मुने । कपालांशिविशोकाश्च शतनेत्राः शताननाः
brahmāṇḍāvaraṇā ye ca ahirbudhnyādayo mune | kapālāṁśiviśokāśca śatanetrāḥ śatānanāḥ
O sage, those who form the outer covering of the cosmic egg, Ahirbudhnya and others; the Kapalamshis, the Vishokas, the hundred-eyed, the hundred-faced —
Verse 8 (skanda.8.23.8)
अनन्तरुद्रा ये चान्ये शतवक्त्राः शतोदराः । सर्वतः पाणिपादाश्च सर्वदिक्षु समाश्रिताः
anantarudrā ye cānye śatavaktrāḥ śatodarāḥ | sarvataḥ pāṇipādāśca sarvadikṣu samāśritāḥ
— and other endless Rudras, hundred-mouthed, hundred-bellied; having hands and feet everywhere, present in every direction.
Verse 9 (skanda.8.23.9)
अणिमादिगुणैर्युक्ता ब्रह्मसंभूतिहेतवः । संप्राप्ताः सर्वलोकेशास्ताञ्छृणुष्व महामुने
aṇimādiguṇairyuktā brahmasaṁbhūtihetavaḥ | saṁprāptāḥ sarvalokeśāstāñchṛṇuṣva mahāmune
— endowed with the powers of animan and the other siddhis, the causes of Brahma's manifestation; the lords of all worlds arrived — hear of them, O great sage.
Verse 10 (skanda.8.23.10)
ततः करालवदनो भृकुटीभूषिताननः । शंखहाराम्बुगौरश्च दंष्ट्री स्रग्वी त्रिलोचनः
tataḥ karālavadano bhṛkuṭībhūṣitānanaḥ | śaṁkhahārāmbugauraśca daṁṣṭrī sragvī trilocanaḥ
Then one of terrible face, his countenance adorned with a frown; white as a conch, a garland, or water, tusked, garlanded, three-eyed —
Verse 11 (skanda.8.23.11)
जटासहस्रोर्ध्वशिखो ज्वालाकेशो महाहनुः । अग्न्यंगारकनेत्रश्च भुजगाबद्धमेखलः
jaṭāsahasrordhvaśikho jvālākeśo mahāhanuḥ | agnyaṁgārakanetraśca bhujagābaddhamekhalaḥ
— with a thousand matted locks standing erect, his hair like flame, huge-jawed; his eyes like glowing coals, his girdle bound with serpents —
Verse 12 (skanda.8.23.12)
विद्युज्जिह्वो महाकायस्तथा चैवोर्ध्वमेहनः । सर्पयज्ञोपवीती च परश्वधधरस्तथा
vidyujjihvo mahākāyastathā caivordhvamehanaḥ | sarpayajñopavītī ca paraśvadhadharastathā
— his tongue like lightning, of vast body, his organ upraised; wearing a serpent as his sacred thread, and bearing an axe —
Verse 13 (skanda.8.23.13)
भुजगाबद्धमौञ्जिश्च भुजगैरेव कङ्कणैः । निनादान् संसृजानश्च अशनीपातसन्निभान्
bhujagābaddhamauñjiśca bhujagaireva kaṅkaṇaiḥ | ninādān saṁsṛjānaśca aśanīpātasannibhān
— with his girdle-cord of serpents, and with serpents themselves as bracelets, uttering roars resembling the fall of thunderbolts —
Verse 14 (skanda.8.23.14)
डिण्डिरित्येव विख्यातो गणपः समदृश्यत । आत्मनः सदृशानाञ्च कोटिभिर्दशभिर्वृतः
ḍiṇḍirityeva vikhyāto gaṇapaḥ samadṛśyata | ātmanaḥ sadṛśānāñca koṭibhirdaśabhirvṛtaḥ
— he was seen, known by the name Dindi, a lord of ganas, surrounded by ten crores of others like himself.
Verse 15 (skanda.8.23.15)
गणपानां सुरेशानां योगिनां दीप्ततेजसाम् । ततोपरो महाकेशो महाकायोर्ध्वमेहनः
gaṇapānāṁ sureśānāṁ yogināṁ dīptatejasām | tatoparo mahākeśo mahākāyordhvamehanaḥ
— those lords of ganas, gods, yogis, of blazing splendour. Then another, of great matted hair, vast of body, his organ upraised —
Verse 16 (skanda.8.23.16)
त्र्यक्षोनलशतप्रख्यः अशनीपातनर्दनः । नृत्यन् गायँश्च चित्राणि कुर्वन्नाट्यान्यनेकशः
tryakṣonalaśataprakhyaḥ aśanīpātanardanaḥ | nṛtyan gāya~śca citrāṇi kurvannāṭyānyanekaśaḥ
— three-eyed, radiant like a hundred fires, roaring like the fall of thunderbolts, dancing, singing, performing many wondrous feats —
Verse 17 (skanda.8.23.17)
ज्वलद्दंष्ट्रो महाहासो बृहत्स्कन्धः पिनाकधृक् । कोटिभिर्दशभिस्सार्धं द्विगुणाभिर्महात्मनाम्
jvaladdaṁṣṭro mahāhāso bṛhatskandhaḥ pinākadhṛk | koṭibhirdaśabhissārdhaṁ dviguṇābhirmahātmanām
— his tusks blazing, of great laughter, broad-shouldered, bearing the Pinaka bow, together with twenty crores of great souls —
Verse 18 (skanda.8.23.18)
गणानां चित्ररूपाणां युगपत् संप्रदृश्यत । सिंहास्यगजकेशास्यैद्वींपिशार्दूलकाननैः सोषाढिर्नाम गणपो व्यास तत्र समागतः
gaṇānāṁ citrarūpāṇāṁ yugapat saṁpradṛśyata | siṁhāsyagajakeśāsyaidvīṁpiśārdūlakānanaiḥ soṣāḍhirnāma gaṇapo vyāsa tatra samāgataḥ
— appearing together with ganas of wondrous forms, with followers having lion faces, elephant faces, panther and tiger faces — the lord of ganas named Oshadhi, O Vyasa, arrived there.
Verse 19 (skanda.8.23.19)
सनत्कुमार उवाच। अथान्यो व्यास संप्राप्तो युगान्तादित्यसंप्रभः । शतयोजनबाहुश्च दिग्वासाश्चोर्ध्वमेहनः
sanatkumāra uvāca| athānyo vyāsa saṁprāpto yugāntādityasaṁprabhaḥ | śatayojanabāhuśca digvāsāścordhvamehanaḥ
Sanatkumara said: Then, O Vyasa, another arrived, radiant like the sun at the end of an age, his arms a hundred yojanas long, clad only in the quarters, his organ upraised.
Verse 20 (skanda.8.23.20)
अतिदीर्घोतिमेढ्रश्च लम्बभ्रूः स्थूलनासिकः । वृत्तास्यश्च महाक्षश्च भृकुटीसंहताननः
atidīrghotimeḍhraśca lambabhrūḥ sthūlanāsikaḥ | vṛttāsyaśca mahākṣaśca bhṛkuṭīsaṁhatānanaḥ
Exceedingly long-limbed, with drooping brows and a thick nose; with a round face and large eyes, his countenance drawn together in a frown —
Verse 21 (skanda.8.23.21)
पंचयोजनविस्तीर्णो दीर्घो वै तावदेव च । दंष्ट्राश्चतस्रो वक्त्रेण बिभ्रच्छंखेन्दुपाण्डराः
paṁcayojanavistīrṇo dīrgho vai tāvadeva ca | daṁṣṭrāścatasro vaktreṇa bibhracchaṁkhendupāṇḍarāḥ
— five yojanas in width, and likewise in length; bearing in his mouth four tusks, white as conch and moon.
Verse 22 (skanda.8.23.22)
पंचाग्निकोर्ध्वकर्णश्च पाशहस्तो मनोजवः । वृतः कोटिशतेनैव सदृशानामदृश्यत
paṁcāgnikordhvakarṇaśca pāśahasto manojavaḥ | vṛtaḥ koṭiśatenaiva sadṛśānāmadṛśyata
With five sacrificial fires, ears upright, a noose in hand, swift as thought; surrounded by a hundred crores of his like, he was seen.
Verse 23 (skanda.8.23.23)
भारभूतीति विख्यातो महायोगबलान्वितः । गणपो देवदेवस्य समीपं सोऽभ्यगच्छत
bhārabhūtīti vikhyāto mahāyogabalānvitaḥ | gaṇapo devadevasya samīpaṁ so'bhyagacchata
Known by the name Bharabhuti, endowed with the power of great yoga, this lord of ganas approached the presence of the God of gods.
Verse 24 (skanda.8.23.24)
ततः कुन्देन्दुशंखाभं हिमराश्यम्बुसन्निभम् । मृणालस्फटिकाभं च भस्मकक्षावलम्बनम्
tataḥ kundenduśaṁkhābhaṁ himarāśyambusannibham | mṛṇālasphaṭikābhaṁ ca bhasmakakṣāvalambanam
Then one resembling jasmine, moon, and conch, like a mass of snow or water; radiant like a lotus-stalk or crystal, his loincloth of ash —
Verse 25 (skanda.8.23.25)
गृहीत्वा चाशनीहासं त्रिपादं चीरवाससम् । शतोदरं त्रिशिरसं त्रिनेत्रं चोर्ध्वमूर्धजम्
gṛhītvā cāśanīhāsaṁ tripādaṁ cīravāsasam | śatodaraṁ triśirasaṁ trinetraṁ cordhvamūrdhajam
— bearing a laughter like a thunderbolt, three-footed, clad in bark-garments; hundred-bellied, three-headed, three-eyed, his hair standing erect —
Verse 26 (skanda.8.23.26)
ज्वालामालोग्रकेशञ्च व्याघ्रचर्माजिनाम्बरम् । वायुवेगं महाहासं भुजगाबद्धमेखलम्
jvālāmālograkeśañca vyāghracarmājināmbaram | vāyuvegaṁ mahāhāsaṁ bhujagābaddhamekhalam
— his fierce hair garlanded with flames, clad in tiger-skin and hide; swift as the wind, of great laughter, his girdle bound with serpents —
Verse 27 (skanda.8.23.27)
महोरगकृतापीडं शंकुकर्णोर्ध्वमेहनम् । भस्मप्रहरणं चैव महादंष्ट्रं महाहनुम्
mahoragakṛtāpīḍaṁ śaṁkukarṇordhvamehanam | bhasmapraharaṇaṁ caiva mahādaṁṣṭraṁ mahāhanum
— his crest made of a great serpent, ears like arrow-shafts, organ upraised; ash as his weapon, great-tusked, huge-jawed —
Verse 28 (skanda.8.23.28)
महागणपतिं वीरं ज्वर इत्येव विश्रुतम् । कोटीशतवृतं तञ्च गणपं सोन्वपश्यत
mahāgaṇapatiṁ vīraṁ jvara ityeva viśrutam | koṭīśatavṛtaṁ tañca gaṇapaṁ sonvapaśyata
— he beheld this heroic great lord of ganas, known by the name Jvara, surrounded by a hundred crores.
Verse 29 (skanda.8.23.29)
ततोपरः सौम्यरूपो भस्मदिग्धाङ्ग एव च । त्रिशूलपाणिदिग्वासा महायोगबलान्वितः
tatoparaḥ saumyarūpo bhasmadigdhāṅga eva ca | triśūlapāṇidigvāsā mahāyogabalānvitaḥ
Then another, of gentle form, his limbs smeared with ash; trident in hand, clad only in the quarters, endowed with the power of great yoga —
Verse 30 (skanda.8.23.30)
बहुवेषधरश्चैव ध्यानयोगपरायणः । सोमवर्ण इति ख्यातः कोटीशतवृतः प्रभुः
bahuveṣadharaścaiva dhyānayogaparāyaṇaḥ | somavarṇa iti khyātaḥ koṭīśatavṛtaḥ prabhuḥ
— wearing many forms, devoted to meditation and yoga; known by the name Somavarna, this lord surrounded by a hundred crores.
Verse 31 (skanda.8.23.31)
तादृशानां गणाध्यक्षो देवेनाहूत आगतः । सहस्रज्वालभस्मांगो महानेत्रोर्ध्वमेहनः
tādṛśānāṁ gaṇādhyakṣo devenāhūta āgataḥ | sahasrajvālabhasmāṁgo mahānetrordhvamehanaḥ
The chief of such ganas, summoned by the god, came — his limbs bearing a thousand flames of ash, great-eyed, his organ upraised.
Verse 32 (skanda.8.23.32)
अथापरो महाकायः शूलपाणिर्महाबलः । युगान्तानलसंकाशः स्थिरः स्थिरयशोबलः
athāparo mahākāyaḥ śūlapāṇirmahābalaḥ | yugāntānalasaṁkāśaḥ sthiraḥ sthirayaśobalaḥ
Then another, of vast body, trident in hand, mighty; resembling the fire at the end of an age, steadfast, of steadfast fame and strength —
Verse 33 (skanda.8.23.33)
चन्द्रमौलिर्महाकेशश्चतुर्बाहुर्विलोहितः । एकपादैर्महाकायैस्त्र्यक्षैस्तैः शूलपाणिभिः
candramaulirmahākeśaścaturbāhurvilohitaḥ | ekapādairmahākāyaistryakṣaistaiḥ śūlapāṇibhiḥ
— moon-crested, of great hair, four-armed, deep red; together with those single-footed ones of vast body, three-eyed, trident in hand —
Verse 34 (skanda.8.23.34)
वृतः कोटीशतेनैव स्थाणुस्तत्राभवत् ततः । स महापार्षदो रुद्रः सर्वासुरनिबर्हणः
vṛtaḥ koṭīśatenaiva sthāṇustatrābhavat tataḥ | sa mahāpārṣado rudraḥ sarvāsuranibarhaṇaḥ
— surrounded by a hundred crores, Sthanu appeared there then; that great attendant, a Rudra, the destroyer of all the asuras.
Verse 35 (skanda.8.23.35)
ततोपरः पट्टसेनो ह्रस्वपादोदरः शुचिः । सहस्रबाहुचरणः सहस्राक्षः प्रतापवान्
tatoparaḥ paṭṭaseno hrasvapādodaraḥ śuciḥ | sahasrabāhucaraṇaḥ sahasrākṣaḥ pratāpavān
Then another, Pattasena, short of foot and belly, pure; thousand-armed and thousand-footed, thousand-eyed, mighty.
Verse 36 (skanda.8.23.36)
करालदशनश्चैव कृष्णसर्पाम्बरच्छदः । त्र्यक्षश्चन्द्रकृतापीडः कण्ठमालाविभूषितः
karāladaśanaścaiva kṛṣṇasarpāmbaracchadaḥ | tryakṣaścandrakṛtāpīḍaḥ kaṇṭhamālāvibhūṣitaḥ
With terrible teeth, clad in a garment of black serpents; three-eyed, his crest made of the moon, adorned with a garland at his neck.
Verse 37 (skanda.8.23.37)
उग्रसेन इति ख्यातः कोटीशतवृतः स च । आगात्समीपं देवस्य आहूतः स्वयमीश्वरः
ugrasena iti khyātaḥ koṭīśatavṛtaḥ sa ca | āgātsamīpaṁ devasya āhūtaḥ svayamīśvaraḥ
Known by the name Ugrasena, surrounded by a hundred crores, he, himself a lord, came, summoned, into the presence of the god.
Verse 38 (skanda.8.23.38)
ततोपरः समावेदे देवं चन्द्रार्धधारिणम् । चतुर्वक्त्रो महातेजाश्चतुर्विंशेक्षणः प्रभुः
tatoparaḥ samāvede devaṁ candrārdhadhāriṇam | caturvaktro mahātejāścaturviṁśekṣaṇaḥ prabhuḥ
Then another made himself known to the god who bears the half-moon; four-faced, of great splendour, this lord with twenty-four eyes.
Verse 39 (skanda.8.23.39)
सहस्रबाहुर्ज्वालास्यो महानेत्रोर्ध्वमेहनः । करालदशनश्चैव शंकुकर्णो महानखः
sahasrabāhurjvālāsyo mahānetrordhvamehanaḥ | karāladaśanaścaiva śaṁkukarṇo mahānakhaḥ
Thousand-armed, his face like flame, great-eyed, his organ upraised; with terrible teeth, ears like arrow-shafts, huge-nailed.
Verse 40 (skanda.8.23.40)
असिपाणिर्महातेजाः शतपादश्शतोदरः । विद्युत्केशोतिहासश्च तथैवोभयतो गतिः
asipāṇirmahātejāḥ śatapādaśśatodaraḥ | vidyutkeśotihāsaśca tathaivobhayato gatiḥ
Sword in hand, of great splendour, hundred-footed, hundred-bellied; his hair like lightning, of great laughter, moving both ways.
Verse 41 (skanda.8.23.41)
अजैकपादिति ख्यातो वृतः कोटिशतेन सः । काञ्चनोपलवृक्षाढ्यः समेघ इव पर्वतः
ajaikapāditi khyāto vṛtaḥ koṭiśatena saḥ | kāñcanopalavṛkṣāḍhyaḥ samegha iva parvataḥ
Known by the name Ajaikapada, surrounded by a hundred crores, resplendent with golden rocks and trees, he was like a mountain wreathed in cloud.
Verse 42 (skanda.8.23.42)
सनत्कुमार उवाच। आगात्ततोपरो व्यास गणपः सुमहाबलः । सर्वतो वदनो धीमान् सर्वतः पाणिपादभृत्
sanatkumāra uvāca| āgāttatoparo vyāsa gaṇapaḥ sumahābalaḥ | sarvato vadano dhīmān sarvataḥ pāṇipādabhṛt
Sanatkumara said: Then, O Vyasa, another lord of ganas of exceeding might came — wise, with faces on every side, bearing hands and feet on every side.
Verse 43 (skanda.8.23.43)
ह्रस्वबाहूरुपादश्च अशनिं धारयञ्छुभम् । शतैर्वृतश्च कोटीनामष्टाभिश्चात्मनः समैः
hrasvabāhūrupādaśca aśaniṁ dhārayañchubham | śatairvṛtaśca koṭīnāmaṣṭābhiścātmanaḥ samaiḥ
Short of arms, thighs, and feet, bearing an auspicious thunderbolt; surrounded by eight hundred crores of his own equals.
Verse 44 (skanda.8.23.44)
निकुम्भ इति विख्यातः शतपादोदराननः । आगात्ततोपरश्चापि विद्युत्केशो महाबलः
nikumbha iti vikhyātaḥ śatapādodarānanaḥ | āgāttatoparaścāpi vidyutkeśo mahābalaḥ
Known by the name Nikumbha, with a hundred feet, bellies, and faces. Then another too came, of great might, his hair like lightning.
Verse 45 (skanda.8.23.45)
चन्द्रमालाधरो घोरः प्रहसन् प्रविचालयन् । दण्डधारी महावक्त्रः शंखकुन्देन्दुसप्रभः
candramālādharo ghoraḥ prahasan pravicālayan | daṇḍadhārī mahāvaktraḥ śaṁkhakundendusaprabhaḥ
Wearing a garland of moons, terrible, laughing, shaking the earth; bearing a rod, great-mouthed, radiant as conch, jasmine, and moon.
Verse 46 (skanda.8.23.46)
गणकोटीशतवृतः परमम्परतापनः । ततोपरः सहस्रेण कोटीनां गणपो वृतः
gaṇakoṭīśatavṛtaḥ paramamparatāpanaḥ | tatoparaḥ sahasreṇa koṭīnāṁ gaṇapo vṛtaḥ
Surrounded by a hundred crores of ganas, an afflicter of enemies supreme. Then another lord of ganas, surrounded by a thousand crores —
Verse 47 (skanda.8.23.47)
सूर्यमालास्रजं बिभ्रदाजगाम महातपाः । स सूर्याप्यायनो नाम देवस्य परमप्रियः
sūryamālāsrajaṁ bibhradājagāma mahātapāḥ | sa sūryāpyāyano nāma devasya paramapriyaḥ
— that great ascetic came, wearing a garland of suns; he, named Suryapyayana, was supremely dear to the god.
Verse 48 (skanda.8.23.48)
धनुष्पाणिर्महातेजा विश्रुतः स महाद्युतिः । तथान्यः सर्पमालश्च चक्राभरण एव च
dhanuṣpāṇirmahātejā viśrutaḥ sa mahādyutiḥ | tathānyaḥ sarpamālaśca cakrābharaṇa eva ca
Bow in hand, of great splendour, renowned, of great radiance; and likewise another, garlanded with serpents, adorned with a discus.
Verse 49 (skanda.8.23.49)
चक्रायुधो महातेजा ह्रस्वपादकटीकरः । स नाम्ना विश्रुतो लोके ग्रहाप्यायन इत्युत
cakrāyudho mahātejā hrasvapādakaṭīkaraḥ | sa nāmnā viśruto loke grahāpyāyana ityuta
Discus-weaponed, of great splendour, short of foot, waist, and hand; he was known in the world by the name Grahapyayana.
Verse 50 (skanda.8.23.50)
गणकोटिशतैः षड्भिर्वृतस्समनुधावत । शंकुकर्णोभ्ययाच्चैव गणकोट्या महाबलः
gaṇakoṭiśataiḥ ṣaḍbhirvṛtassamanudhāvata | śaṁkukarṇobhyayāccaiva gaṇakoṭyā mahābalaḥ
Surrounded by six hundred crores of ganas, he ran forth; and Shankukarna too came, of great might, with a crore of ganas.
Verse 51 (skanda.8.23.51)
नन्दिकश्चापि दशभिः पिङ्गाक्षोष्टाभिरेव च । विनायकश्चतुःषष्ट्या कुष्माण्डो नाम विश्रुतः
nandikaścāpi daśabhiḥ piṅgākṣoṣṭābhireva ca | vināyakaścatuḥṣaṣṭyā kuṣmāṇḍo nāma viśrutaḥ
Nandika too, with ten crores; and Pingaksha with eight; Vinayaka with sixty-four; and one named Kushmanda —
Verse 52 (skanda.8.23.52)
हिरण्यवर्णः षड्भिश्च एकपादस्तथैव च । धूम्रकेशो द्वादशभिः पताकी दशभिस्तथा
hiraṇyavarṇaḥ ṣaḍbhiśca ekapādastathaiva ca | dhūmrakeśo dvādaśabhiḥ patākī daśabhistathā
— Hiranyavarna with six, and likewise Ekapada; Dhumrakesha with twelve, and Pataki likewise with ten —
Verse 53 (skanda.8.23.53)
सहस्रघंटोष्टादशभिस्तपः पंचभिरेव च । सहस्रशीर्षः षड्भिश्च भवः कोटिसमावृतः
sahasraghaṁṭoṣṭādaśabhistapaḥ paṁcabhireva ca | sahasraśīrṣaḥ ṣaḍbhiśca bhavaḥ koṭisamāvṛtaḥ
— Sahasraghanta with eighteen, and Tapas with five; Sahasrashirsha with six, and Bhava surrounded by a crore —
Verse 54 (skanda.8.23.54)
वरो दशभिरभ्यागात् कुम्भकर्णस्तथाष्टभिः । विष्वक्सेनः सहस्रेण अनदस्तु शतेन वै
varo daśabhirabhyāgāt kumbhakarṇastathāṣṭabhiḥ | viṣvaksenaḥ sahasreṇa anadastu śatena vai
— Vara came with ten, and Kumbhakarna with eight; Vishvaksena with a thousand, and Anada with a hundred —
Verse 55 (skanda.8.23.55)
आवेशनस्तथाष्टाभिः सप्तभिश्च प्रवर्तनः । महारवः सहस्रेण गणानां गणपो वृतः
āveśanastathāṣṭābhiḥ saptabhiśca pravartanaḥ | mahāravaḥ sahasreṇa gaṇānāṁ gaṇapo vṛtaḥ
— Aveshana likewise with eight, and Pravartana with seven; Maharava, a lord of ganas, surrounded by a thousand crores of ganas —
Verse 56 (skanda.8.23.56)
चतुर्मुखो द्वादशभिस्तथा बाहुप्रहारकः । महाकालः शतेनैव तथाग्निशिखरो गणः
caturmukho dvādaśabhistathā bāhuprahārakaḥ | mahākālaḥ śatenaiva tathāgniśikharo gaṇaḥ
— Chaturmukha with twelve, and likewise Bahuprahāraka; Mahakala with a hundred, and likewise the gana Agnishikhara —
Verse 57 (skanda.8.23.57)
आदित्यमूर्धा कोट्या च तथा चैव धनावहः । सन्नाभश्च शतेनैव कुक्कुटोष्टाभिरेव च
ādityamūrdhā koṭyā ca tathā caiva dhanāvahaḥ | sannābhaśca śatenaiva kukkuṭoṣṭābhireva ca
— Adityamurdha with a crore, and likewise Dhanavaha; Sannabha with a hundred, and Kukkuta with eight —
Verse 58 (skanda.8.23.58)
कुन्दश्च पञ्चदशभिस्तथा संकोटकोपरः । अमोघभूतिः कोट्या च तथा चैवाघभूतिकः
kundaśca pañcadaśabhistathā saṁkoṭakoparaḥ | amoghabhūtiḥ koṭyā ca tathā caivāghabhūtikaḥ
— Kunda with fifteen, and another, Sankotaka; Amoghabhuti with a crore, and likewise Aghabhutika —
Verse 59 (skanda.8.23.59)
एकपादोपरः षष्ट्या तथा सप्तभिरारणः । महाबलश्च नवभिरपस्मारश्च विश्रुतः
ekapādoparaḥ ṣaṣṭyā tathā saptabhirāraṇaḥ | mahābalaśca navabhirapasmāraśca viśrutaḥ
— another Ekapada with sixty, and likewise Arana with seven; Mahabala with nine, and the renowned Apasmara —
Verse 60 (skanda.8.23.60)
नीलो नवत्या देवेशः पूर्णभद्रस्तथैव च । निर्ऋतिश्चैव सप्तत्या कोटीनामभ्यगात् सह
nīlo navatyā deveśaḥ pūrṇabhadrastathaiva ca | nirṛtiścaiva saptatyā koṭīnāmabhyagāt saha
— Nila, that lord of gods, came with ninety; and likewise Purnabhadra, and Nirriti too, with seventy crores.
Verse 61 (skanda.8.23.61)
कोटीकोटीसहस्राणां शतैर्विंशतिर्भिवृताः । ईतयस्तत्र चाजग्मुर्महायोगबलान्विताः
koṭīkoṭīsahasrāṇāṁ śatairviṁśatirbhivṛtāḥ | ītayastatra cājagmurmahāyogabalānvitāḥ
Surrounded by an immeasurable multitude of crores upon crores, the Itis too came there, endowed with the power of great yoga.
Verse 62 (skanda.8.23.62)
भूताः कोटिसहस्रेण प्रमथाः कोटिभिस्त्रिभिः । वीरभद्रश्चतुःषष्ट्या वृषभश्च महाबलः
bhūtāḥ koṭisahasreṇa pramathāḥ koṭibhistribhiḥ | vīrabhadraścatuḥṣaṣṭyā vṛṣabhaśca mahābalaḥ
The Bhutas, with a thousand crores; the Pramathas, with three crores; Virabhadra with sixty-four; and the mighty Vrishabha —
Verse 63 (skanda.8.23.63)
मेघः सौदामिनीमालो नवत्या संवृतोऽभ्यगात् । प्रभाकरश्च विंशत्या विट्पतिश्च महाबलः
meghaḥ saudāminīmālo navatyā saṁvṛto'bhyagāt | prabhākaraśca viṁśatyā viṭpatiśca mahābalaḥ
— Megha, garlanded with lightning, came surrounded by ninety; Prabhakara with twenty; and the mighty Vitpati —
Verse 64 (skanda.8.23.64)
गिरिको मेघनादश्च उदरो मणिरेव च । काष्ठकर्णश्च दिव्यात्मा विश्वरूपश्च विश्रुतः
giriko meghanādaśca udaro maṇireva ca | kāṣṭhakarṇaśca divyātmā viśvarūpaśca viśrutaḥ
— Giriko, Meghanada, Udara, and Mani; Kashthakarna, of divine soul, and the renowned Vishvarupa —
Verse 65 (skanda.8.23.65)
शतमन्युस्तथा चैव पञ्चाक्षश्चैव वीर्यवान् । तालकेतुश्च षंडश्च कपाली गजनाशनः
śatamanyustathā caiva pañcākṣaścaiva vīryavān | tālaketuśca ṣaṁḍaśca kapālī gajanāśanaḥ
— Shatamanyu, and likewise the mighty Panchaksha; Talaketu, Shanda, Kapali, and Gajanashana —
Verse 66 (skanda.8.23.66)
संवर्तकस्तथा चैत्रस्त्रैलोक्यदहनस्तथा । लोकान्तकश्च दीप्तात्मा हेमकुण्डल एव च
saṁvartakastathā caitrastrailokyadahanastathā | lokāntakaśca dīptātmā hemakuṇḍala eva ca
— Samvartaka, and Chaitra, and likewise Trailokyadahana; Lokantaka, of blazing soul, and Hemakundala —
Verse 67 (skanda.8.23.67)
मृत्युश्चैव यमश्चैव कालो विषहरस्तथा । शतमायो महामायः सर्वत्राशरणस्तथा
mṛtyuścaiva yamaścaiva kālo viṣaharastathā | śatamāyo mahāmāyaḥ sarvatrāśaraṇastathā
— Death, and Yama, and Time, and likewise Vishahara; Shatamaya, Mahamaya, and Sarvatrashrana —
Verse 68 (skanda.8.23.68)
एकशृङ्गश्च विख्यातस्तथा भृङ्गिरिटिश्च यः । एते चान्ये च गणपा गुह्या ये च महाबलाः
ekaśṛṅgaśca vikhyātastathā bhṛṅgiriṭiśca yaḥ | ete cānye ca gaṇapā guhyā ye ca mahābalāḥ
— and the renowned Ekashringa, and he who is Bhringiriti — these, and other lords of ganas, secret ones and those of great might —
Verse 69 (skanda.8.23.69)
तत्राजग्मुर्मुदा युक्ताः सर्वे चित्रास्त्रयोधिनः । गायन्तश्च द्रवन्तश्च नृत्यन्तश्च महाबलाः
tatrājagmurmudā yuktāḥ sarve citrāstrayodhinaḥ | gāyantaśca dravantaśca nṛtyantaśca mahābalāḥ
— all came there, filled with joy, warriors bearing wondrous weapons; singing, running, and dancing, those of great might.
Verse 70 (skanda.8.23.70)
मुखाडम्बरवाद्यानि वादयन्तस्तथैव च । रथैर्नागैर्हयैश्चैव ययुर्मर्कटवाहनाः
mukhāḍambaravādyāni vādayantastathaiva ca | rathairnāgairhayaiścaiva yayurmarkaṭavāhanāḥ
And likewise playing loud instruments with their mouths; some went by chariots, elephants, and horses, and some rode monkeys.
Verse 71 (skanda.8.23.71)
व्याघ्रसिंहविडालैश्च सर्पैः पक्षिभिरेव च । श्वापदैश्च तथानेकैरल्पैश्च विविधैः शुभैः
vyāghrasiṁhaviḍālaiśca sarpaiḥ pakṣibhireva ca | śvāpadaiśca tathānekairalpaiśca vividhaiḥ śubhaiḥ
Some on tigers, lions, cats, serpents, and birds; and on many other beasts of prey, and on various small and auspicious creatures.
Verse 72 (skanda.8.23.72)
विमानेषु तथारूढा मानुषेषु तथापरे । पुष्पकेन विमानेन तथा मत्तद्विपेन च
vimāneṣu tathārūḍhā mānuṣeṣu tathāpare | puṣpakena vimānena tathā mattadvipena ca
Some mounted on celestial cars, others on human vehicles; some by the Pushpaka chariot, and some on a rutting elephant.
Verse 73 (skanda.8.23.73)
छन्दं कृत्वा तथा शं किन्नरोरगचारणैः । उत्तमायुधयुक्तेन हंसयुक्तेन चापरे
chandaṁ kṛtvā tathā śaṁ kinnaroragacāraṇaiḥ | uttamāyudhayuktena haṁsayuktena cāpare
Making music together with kinnaras, serpents, and charanas (this line is uncertain in the source); others by a chariot fitted with excellent weapons, and others by one yoked with swans.
Verse 74 (skanda.8.23.74)
नानाविमानमारूढाः कोटिशस्तत्र चापरे । भेरीशृंगमृदंङ्गैश्च पणवानकगोमुखैः
nānāvimānamārūḍhāḥ koṭiśastatra cāpare | bherīśṛṁgamṛdaṁṅgaiśca paṇavānakagomukhaiḥ
There, others by the crore, mounted on various celestial cars — with kettledrums, horns, mridangas, panavas, anakas, and gomukhas —
Verse 75 (skanda.8.23.75)
वादित्रैर्विविधैश्चैव पटहैरेकपुष्करैः । भेरीकर्करसन्नादैराडम्बरकडिण्डिमैः
vāditrairvividhaiścaiva paṭahairekapuṣkaraiḥ | bherīkarkarasannādairāḍambarakaḍiṇḍimaiḥ
— with various musical instruments, with drums and single-skinned drums; with the resounding din of kettledrums and cymbals, with adambaras and dindimas —
Verse 76 (skanda.8.23.76)
मड्डूकैर्वेणुवीणाभिर्विवृषैस्तुणवैरपि । दर्दरैस्तलघातैश्च कच्छपै पणवैरपि
maḍḍūkairveṇuvīṇābhirvivṛṣaistuṇavairapi | dardaraistalaghātaiśca kacchapai paṇavairapi
— with maddukas, flutes and vinas, with other drums and horns; with dardaras, hand-claps, kacchapas and panavas —
Verse 77 (skanda.8.23.77)
वाद्यमानैर्महायोगा आजग्मुर्देवसंसदम् । हंसजालेन दिव्येन पद्मयोनिः पितामहः
vādyamānairmahāyogā ājagmurdevasaṁsadam | haṁsajālena divyena padmayoniḥ pitāmahaḥ
— being played, those of great yogic power arrived at the assembly of the gods. The lotus-born Grandsire, with a divine flock of swans —
Verse 78 (skanda.8.23.78)
मुनिभिर्योगसंसिद्धैर्वृतः सर्वैः समन्ततः । ऋग्वेदो दक्षिणे भागे दिव्यकुंडलभूषितः
munibhiryogasaṁsiddhairvṛtaḥ sarvaiḥ samantataḥ | ṛgvedo dakṣiṇe bhāge divyakuṁḍalabhūṣitaḥ
— surrounded on all sides by sages perfected in yoga. The Rigveda, on the southern side, adorned with divine earrings —
Verse 79 (skanda.8.23.79)
पश्चिमे सामवेदश्च नानारूपधरः शुभः । अथर्वा चोत्तरे चैव वह्निनेत्रधरः प्रभुः
paścime sāmavedaśca nānārūpadharaḥ śubhaḥ | atharvā cottare caiva vahninetradharaḥ prabhuḥ
— the Samaveda, in the west, auspicious, bearing manifold forms; and the Atharva, in the north, that lord bearing fire as his eye —
Verse 80 (skanda.8.23.80)
यजुर्वेदस्तु पूर्वेण विद्युद्रूपधरस्तथा । इतिहासपुराणानि नानारूपधराणि च
yajurvedastu pūrveṇa vidyudrūpadharastathā | itihāsapurāṇāni nānārūpadharāṇi ca
— and the Yajurveda, in the east, bearing the form of lightning; and the Itihasas and Puranas, bearing manifold forms —
Verse 81 (skanda.8.23.81)
अग्रतो दीपयानेन तेपि तत्र प्रजग्मिरे । शिवभक्तो महायोगी गरुडस्थो जनार्दनः
agrato dīpayānena tepi tatra prajagmire | śivabhakto mahāyogī garuḍastho janārdanaḥ
— they too went forth there, in front, by a chariot of light. The great yogin Janardana, devoted to Shiva, mounted on Garuda —
Verse 82 (skanda.8.23.82)
सर्वैः स्वीयैः परिवृतस्तत्रागात् पार्षदैः सह । वृत आत्मसमैर्दिव्यैर्विष्णुरूपधरैः शुभैः
sarvaiḥ svīyaiḥ parivṛtastatrāgāt pārṣadaiḥ saha | vṛta ātmasamairdivyairviṣṇurūpadharaiḥ śubhaiḥ
— came there, surrounded by all his own attendants, encircled by divine and auspicious ones equal to himself, bearing the form of Vishnu.
Verse 83 (skanda.8.23.83)
दृष्ट्वा नारायणं प्राप्तं महादेवोब्रवीदिदम । वाचा गंभीरया शंभुस्तदेवं लोकभावनम्
dṛṣṭvā nārāyaṇaṁ prāptaṁ mahādevobravīdidama | vācā gaṁbhīrayā śaṁbhustadevaṁ lokabhāvanam
Seeing that Narayana had arrived, Mahadeva, Shambhu, the creator of the world, said this in a deep voice —
Verse 84 (skanda.8.23.84)
शृणु विष्णो वचो मह्यं तद्वक्ष्यामि जनार्दन । अभिषेकं प्रयच्छस्व नन्दिनि मम सुप्रिये
śṛṇu viṣṇo vaco mahyaṁ tadvakṣyāmi janārdana | abhiṣekaṁ prayacchasva nandini mama supriye
'Hear my word, O Vishnu; I shall tell it to you, O Janardana. Bestow the consecration upon Nandi, who is very dear to me.'
Verse 85 (skanda.8.23.85)
प्रहस्य शंकरं देवो भूयो नारायणोब्रवीत् । यथा वदसि देवेश करिष्येहं वृषध्वज
prahasya śaṁkaraṁ devo bhūyo nārāyaṇobravīt | yathā vadasi deveśa kariṣyehaṁ vṛṣadhvaja
Laughing, the god Narayana again said to Shankara: 'As you say, O lord of gods, so shall I do, O Bull-bannered one.'
Verse 86 (skanda.8.23.86)
देवानामपि देवस्त्वं पुमान् त्वं न संशयः । शक्र ऐरावतारूढ आजगाम तदन्तिकम्
devānāmapi devastvaṁ pumān tvaṁ na saṁśayaḥ | śakra airāvatārūḍha ājagāma tadantikam
'You are the god even of the gods; you are the Supreme Person (a portion of text is lost here), there is no doubt.' Then Shakra, mounted on Airavata, came near to that place.
Verse 87 (skanda.8.23.87)
वसुभिर्मातरश्चैव यमवरुणवित्तपैः । पृथग्विमानसंस्थैश्च छादयित्वा नभस्तलम्
vasubhirmātaraścaiva yamavaruṇavittapaiḥ | pṛthagvimānasaṁsthaiśca chādayitvā nabhastalam
With the Vasus, and the Mothers, and Yama, Varuna, and Kubera, each mounted on separate celestial cars, covering the surface of the sky —
Verse 88 (skanda.8.23.88)
प्रलयान्ते च सृष्टौ तु यादवासन संज्ञया । ब्रह्मादिरूपं यातेमा संप्राप्ता गणरूपिणः
pralayānte ca sṛṣṭau tu yādavāsana saṁjñayā | brahmādirūpaṁ yātemā saṁprāptā gaṇarūpiṇaḥ
— those who, at the end of dissolution and at creation, exist by designation alone, having assumed forms beginning with Brahma, arrived there in the form of ganas. (This verse is uncertain in the source.)
Verse 89 (skanda.8.23.89)
ते विश्वकर्माणममित्रहासां विश्वेशमेकाक्षरमव्ययञ्च । सहस्रनेत्रप्रतिमातिभास्वराः प्रणेमुरुच्चैरपि चाभिनेदुः
te viśvakarmāṇamamitrahāsāṁ viśveśamekākṣaramavyayañca | sahasranetrapratimātibhāsvarāḥ praṇemuruccairapi cābhineduḥ
Those, exceedingly radiant, resembling the thousand-eyed Indra, bowed down to Vishvakarma, the terror of foes, the lord of all, the single syllable, the imperishable one — and cried out loudly.