Mareecha's Counsel of Caution

Shloka 1 (aranya.37.1)

तत् श्रुत्वा राक्षसेन्द्रस्य वाक्यम् वाक्य विशारदः । प्रत्युवाच महाप्राज्ञो मारीचो राक्षसेश्वरम् ॥ 37.1 ॥

tat śrutvā rākṣasendrasya vākyam vākya viśāradaḥ | pratyuvāca mahāprājño mārīco rākṣaseśvaram || 37.1 ||

On hearing these words of the lord of demons, the eloquent and highly wise Mareecha replied to the ruler of the rakshasas.

Shloka 2 (aranya.37.2)

सुलभाः पुरुषा राजन् सततम् प्रिय वादिनः । अप्रियस्य च पथ्यस्य वक्ता श्रोता च दुर्लभः ॥ 37.2 ॥

sulabhāḥ puruṣā rājan satatam priya vādinaḥ | apriyasya ca pathyasya vaktā śrotā ca durlabhaḥ || 37.2 ||

"O king, those who ever speak pleasant words are easy enough to find; but one who speaks an unpleasant yet wholesome truth, and one willing to hear it, are both hard to come by.

Shloka 3 (aranya.37.3)

न नूनम् बुध्यसे रामम् महावीर्यम् गुण उन्नतम् । अयुक्त चारः चपलो महेन्द्र वरुण उपमम् ॥ 37.3 ॥

na nūnam budhyase rāmam mahāvīryam guṇa unnatam | ayukta cāraḥ capalo mahendra varuṇa upamam || 37.3 ||

Being careless with your spies and fickle by nature, you surely fail to recognize Rama for what he is — supremely valorous, exalted in virtue, and equal in majesty to Mahendra and Varuna.

Shloka 4 (aranya.37.4)

अपि स्वस्ति भवेत् तात सर्वेषाम् भुवि रक्षसाम् । अपि रामो न संक्रुद्धः कुर्यात् लोकम् अराक्षसम् ॥ 37.4 ॥

api svasti bhavet tāta sarveṣām bhuvi rakṣasām | api rāmo na saṃkruddhaḥ kuryāt lokam arākṣasam || 37.4 ||

My boy, will there truly be well-being for all the demons on this earth? Might not an enraged Rama render this whole world free of rakshasas!

Shloka 5 (aranya.37.5)

अपि ते जीवित अंताय न उत्पन्ना जनकात्मजा । अपि सीता निमित्तम् च न भवेत् व्यसनम् महत् ॥ 37.5 ॥

api te jīvita aṃtāya na utpannā janakātmajā | api sītā nimittam ca na bhavet vyasanam mahat || 37.5 ||

Has this daughter of Janaka perhaps been born only to bring your life to its end? Might not this Sita become the cause of some great calamity!

Shloka 6 (aranya.37.6)

अपि त्वाम् ईश्वरम् प्राप्य काम वृत्तम् निरंकुशम् । न विनश्येत् पुरी लंका त्वया सह स राक्षसा ॥ 37.6 ॥

api tvām īśvaram prāpya kāma vṛttam niraṃkuśam | na vinaśyet purī laṃkā tvayā saha sa rākṣasā || 37.6 ||

With you as its lord — self-willed and unrestrained as you are — might not this city of Lanka, together with its demons, perish along with you!

Shloka 7 (aranya.37.7)

त्वत् विधः काम वृत्तो हि दुःशीलः पाप मंत्रितः । आत्मानम् स्व जनम् राष्ट्रम् स राजा हन्ति दुर्मतिः ॥ 37.7 ॥

tvat vidhaḥ kāma vṛtto hi duḥśīlaḥ pāpa maṃtritaḥ | ātmānam sva janam rāṣṭram sa rājā hanti durmatiḥ || 37.7 ||

A king such as you — self-willed, ill-natured, counselled by sin, and depraved in judgment — truly ruins himself, his own people, and his own kingdom.

Shloka 8 (aranya.37.8)

न च पित्रा परित्यक्तो न अमर्यादः कथंचन । न लुब्धो न च दुःशीलो न च क्षत्रिय पांसनः ॥ 37.8 ॥

na ca pitrā parityakto na amaryādaḥ kathaṃcana | na lubdho na ca duḥśīlo na ca kṣatriya pāṃsanaḥ || 37.8 ||

Rama was not cast out by his father, nor is he in any way unseemly; he is neither greedy, nor ill-natured, nor a disgrace to his Kshatriya lineage.

Shloka 9 (aranya.37.9)

न च धर्म गुणैर् हीनैः कौसल्या आनंद वर्धनः । न च तीक्ष्णो हि भूतानाम् सर्व भूत हिते रतः ॥ 37.9 ॥

na ca dharma guṇair hīnaiḥ kausalyā ānaṃda vardhanaḥ | na ca tīkṣṇo hi bhūtānām sarva bhūta hite rataḥ || 37.9 ||

Kausalya's delight, he lacks none of the virtues of righteousness, nor is he harsh toward any being; rather he delights always in the welfare of all creatures.

Shloka 10 (aranya.37.10)

वंचितम् पितरम् दृष्ट्वा कैकेय्या सत्य वादिनम् । करिष्यामि इति धर्मात्मा ततः प्रव्रजितो वनम् ॥ 37.10 ॥

vaṃcitam pitaram dṛṣṭvā kaikeyyā satya vādinam | kariṣyāmi iti dharmātmā tataḥ pravrajito vanam || 37.10 ||

Seeing his truth-speaking father entrapped by Kaikeyi, the righteous Rama resolved, 'I shall make his word come true,' and so set out from Ayodhya into the forest.

Shloka 11 (aranya.37.11)

कैकेय्याः प्रिय कामार्थम् पितुर् दशरथस्य च । हित्वा राज्यम् च भोगान् च प्रविष्टो दण्डका वनम् ॥ 37.11 ॥

kaikeyyāḥ priya kāmārtham pitur daśarathasya ca | hitvā rājyam ca bhogān ca praviṣṭo daṇḍakā vanam || 37.11 ||

For the sake of Kaikeyi's cherished wish and his father Dasharatha's word, he gave up his kingdom and every comfort, and entered the Dandaka forest.

Shloka 12 (aranya.37.12)

न रामः कर्कशः तात न अविद्वान् न अजित इन्द्रियः । अनृतम् न श्रुतम् चैव नैव त्वम् वक्तुम् अर्हसि ॥ 37.12 ॥

na rāmaḥ karkaśaḥ tāta na avidvān na ajita indriyaḥ | anṛtam na śrutam caiva naiva tvam vaktum arhasi || 37.12 ||

My boy, Rama is neither harsh, nor unlearned, nor a slave to his senses. This is untrue, unheard-of talk, and it does not become you to speak so.

Shloka 13 (aranya.37.13)

रामो विग्रहवान् धर्मः साधुः सत्य पराक्रमः । राजा सर्वस्य लोकस्य देवानाम् इव वासवः ॥ 37.13 ॥

rāmo vigrahavān dharmaḥ sādhuḥ satya parākramaḥ | rājā sarvasya lokasya devānām iva vāsavaḥ || 37.13 ||

Rama is righteousness given form, a virtuous man whose valour is truth itself; he is king of the entire world, as Vasava is among the gods.

Shloka 14 (aranya.37.14)

कथम् नु तस्य वैदेहीम् रक्षिताम् स्वेन तेजसा । इच्छसे प्रसभम् हर्तुम् प्रभाम् इव विवस्वतः ॥ 37.14 ॥

katham nu tasya vaidehīm rakṣitām svena tejasā | icchase prasabham hartum prabhām iva vivasvataḥ || 37.14 ||

How can you wish to seize by force that Vaidehi, guarded as she is by his own splendour — as though you sought to snatch the very radiance from the sun!

Shloka 15 (aranya.37.15)

शर अर्चिषम् अनाधृष्यम् चाप खड्ग इन्धनम् रणे । राम अग्निम् सहसा दीप्तम् न प्रवेष्टुम् त्वम् अर्हसि ॥ 37.15 ॥

śara arciṣam anādhṛṣyam cāpa khaḍga indhanam raṇe | rāma agnim sahasā dīptam na praveṣṭum tvam arhasi || 37.15 ||

Into that unassailable fire called Rama — its flames are arrows, its fuel bow and sword, blazing up of a sudden in battle — you ought not to venture.

Shloka 16 (aranya.37.16)

धनुर् व्यादित दीप्त आस्यम् शर अर्चिषम् अमर्षणम् । चाप बाण धरम् तीक्ष्णम् शत्रु सेना अपहारिणम् ॥ 37.16 ॥

dhanur vyādita dīpta āsyam śara arciṣam amarṣaṇam | cāpa bāṇa dharam tīkṣṇam śatru senā apahāriṇam || 37.16 ||

His stretched bow a gaping, blazing mouth, his arrows its tongues of flame — insufferable, wielding bow and shaft, that fierce annihilator of enemy hosts —

Shloka 17 (aranya.37.17)

राज्यम् सुखम् च संत्यज्य जीवितम् च इष्टम् आत्मनः । न अति आसादयितुम् तात राम अंतकम् इह अर्हसि ॥ 37.17 ॥

rājyam sukham ca saṃtyajya jīvitam ca iṣṭam ātmanaḥ | na ati āsādayitum tāta rāma aṃtakam iha arhasi || 37.17 ||

my boy, casting aside your kingdom, your comforts, and your own dear life, you ought not to venture so very near that Rama, who is death itself.

Shloka 18 (aranya.37.18)

अप्रमेयम् हि तत् तेजो यस्य सा जनकात्मजा । न त्वम् समर्थः ताम् हर्तुम् राम चाप आश्रयाम् वने ॥ 37.18 ॥

aprameyam hi tat tejo yasya sā janakātmajā | na tvam samarthaḥ tām hartum rāma cāpa āśrayām vane || 37.18 ||

That daughter of Janaka belongs to one whose splendour is beyond measure; you have no power to abduct her, sheltered as she is in the forest under Rama's bow.

Shloka 19 (aranya.37.19)

तस्य वै नर सिंहस्य सिंह उरस्कस्य भामिनी । प्राणेभ्यो अपि प्रियतरा भार्या नित्यम् अनुव्रता ॥ 37.19 ॥

tasya vai nara siṃhasya siṃha uraskasya bhāminī | prāṇebhyo api priyatarā bhāryā nityam anuvratā || 37.19 ||

That radiant lady is the wife of that lion-chested man-lion, dearer to him than his own life, and she has forever vowed to follow him alone.

Shloka 20 (aranya.37.20)

न सा धर्षयितुम् शक्या मैथिली ओजस्विनः प्रिया । दीप्तस्य इव हुत आशस्य शिखा सीता सुमध्यमा ॥ 37.20 ॥

na sā dharṣayitum śakyā maithilī ojasvinaḥ priyā | dīptasya iva huta āśasya śikhā sītā sumadhyamā || 37.20 ||

That slender-waisted Maithili, beloved of the mighty Rama, cannot be violated — no more than one can lay hold of the flame-tip of a blazing sacrificial fire.

Shloka 21 (aranya.37.21)

किम् उद्यमम् व्यर्थम् इमम् कृत्वा ते राक्षसाधिप । दृष्टः चेत् त्वम् रणे तेन तत् अंतम् तव जीवितम् ॥ 37.21 ॥

kim udyamam vyartham imam kṛtvā te rākṣasādhipa | dṛṣṭaḥ cet tvam raṇe tena tat aṃtam tava jīvitam || 37.21 ||

O lord of the rakshasas, what will you gain by this futile endeavour? If in battle he but looks upon you, that very glance will be the end of your life.

Shloka 22 (aranya.37.22)

जीवितम् च सुखम् चैव राज्यम् चैव सुदुर्लभम् । यत् इच्छसि चिरम् भोक्तुम् मा कृथा राम विप्रियम् ॥ 37.22 ॥

jīvitam ca sukham caiva rājyam caiva sudurlabham | yat icchasi ciram bhoktum mā kṛthā rāma vipriyam || 37.22 ||

If you wish to enjoy your life, your comforts, and this kingdom so hard to attain, for a long time yet, then do nothing displeasing to Rama.

Shloka 23 (aranya.37.23)

स सर्वैः सचिवैः सार्धम् विभीषण पुरस्कृतैः । मंत्रयित्वा तु धर्मिष्ठैः कृत्वा निश्चयम् आत्मनः । दोषाणाम् च गुणानाम् च संप्रधार्य बल अबलम् ॥ 37.23 ॥

sa sarvaiḥ sacivaiḥ sārdham vibhīṣaṇa puraskṛtaiḥ | maṃtrayitvā tu dharmiṣṭhaiḥ kṛtvā niścayam ātmanaḥ | doṣāṇām ca guṇānām ca saṃpradhārya bala abalam || 37.23 ||

You should take counsel with all your righteous ministers, Vibhishana foremost among them, then arrive at your own resolve, carefully weighing the faults and merits on both sides, as well as your own strength and weakness,

Shloka 24 (aranya.37.24)

आत्मनः च बलम् ज्ञात्वा राघवस्य च तत्त्वतः । हितम् हि तव निश्चित्य क्षमम् त्वम् कर्तुम् अर्हसि ॥ 37.24 ॥

ātmanaḥ ca balam jñātvā rāghavasya ca tattvataḥ | hitam hi tava niścitya kṣamam tvam kartum arhasi || 37.24 ||

and, knowing in truth both your own strength and Raghava's, having determined what is truly good for you, you should then act only as is fitting.

Shloka 25 (aranya.37.25)

अहम् तु मन्ये तव न क्षमम् रणे समागमम् कोसल राज सूनुना । इदम् हि भूयः शृणु वाक्यम् उत्तमम् क्षमम् च युक्तम् च निशाचर अधिप ॥ 37.25 ॥

aham tu manye tava na kṣamam raṇe samāgamam kosala rāja sūnunā | idam hi bhūyaḥ śṛṇu vākyam uttamam kṣamam ca yuktam ca niśācara adhipa || 37.25 ||

O lord of the night-rangers, I for my part hold that a confrontation with the prince of Kosala in battle is not fitting for you. So hear once again this counsel of mine, which is excellent, proper, and sound."