Mareecha's Tale of the Boy Rama

Shloka 1 (aranya.38.1)

कदाचित् अपि अहम् वीर्यात् पर्यटन् पृथिवीम् इमाम् । बलम् नाग सहस्रस्य धारयन् पर्वतोपमः ॥ 38.1 ॥

kadācit api aham vīryāt paryaṭan pṛthivīm imām | balam nāga sahasrasya dhārayan parvatopamaḥ || 38.1 ||

"There was a time when I too, in the pride of my might, roamed this earth, bearing the strength of a thousand elephants, my form massive as a mountain.

Shloka 2 (aranya.38.2)

नील जीमूत संकाशः तप्त कांचन कुण्डलः । भयम् लोकस्य जनयन् किरीटी परिघ आयुधः ॥ 38.2 ॥

nīla jīmūta saṃkāśaḥ tapta kāṃcana kuṇḍalaḥ | bhayam lokasya janayan kirīṭī parigha āyudhaḥ || 38.2 ||

Dark as a rain-cloud, wearing ear-rings of burnished gold, crowned, and armed with an iron mace, I spread terror through the world,

Shloka 3 (aranya.38.3)

व्यचरम् दण्डक अरण्यम् ऋषि मांसानि भक्षयन् । विश्वामित्रो अथ धर्मात्मा मत् वित्रस्तो महामुनिः ॥ 38.3 ॥

vyacaram daṇḍaka araṇyam ṛṣi māṃsāni bhakṣayan | viśvāmitro atha dharmātmā mat vitrasto mahāmuniḥ || 38.3 ||

as I roamed the Dandaka forest, devouring the flesh of sages. Then the righteous great sage Vishvamitra, thoroughly terrified of me,

Shloka 4 (aranya.38.4)

स्वयम् गत्वा दशरथम् नरेन्द्रम् इदम् अब्रवीत् । अयम् रक्षतु माम् रामः पर्व काले समाहितः ॥ 38.4 ॥

svayam gatvā daśaratham narendram idam abravīt | ayam rakṣatu mām rāmaḥ parva kāle samāhitaḥ || 38.4 ||

went in person to King Dasharatha and said to him, 'Let this Rama, staying alert, guard me at the time of my sacrificial rite,

Shloka 5 (aranya.38.5)

मारीचात् मे भयम् घोरम् समुत्पन्नम् नरेश्वर । इति एवम् उक्तो धर्मात्मा राजा दशरथः तदा ॥ 38.5 ॥

mārīcāt me bhayam ghoram samutpannam nareśvara | iti evam ukto dharmātmā rājā daśarathaḥ tadā || 38.5 ||

for, O lord of men, a terrible fear of Mareecha has arisen in me.' When he was thus addressed, the righteous King Dasharatha

Shloka 6 (aranya.38.6)

प्रत्युवाच महाभागम् विश्वामित्रम् महामुनिम् । ऊन द्वादश वर्षो अयम् अकृत अस्त्रः च राघवः ॥ 38.6 ॥

pratyuvāca mahābhāgam viśvāmitram mahāmunim | ūna dvādaśa varṣo ayam akṛta astraḥ ca rāghavaḥ || 38.6 ||

replied to that most fortunate great sage Vishvamitra: 'This Raghava is not yet twelve years of age, and is untrained in the use of weapons;

Shloka 7 (aranya.38.7)

कामम् तु मम यत् सैन्यम् मया सह गमिष्यति । बलेन चतुरंगेण स्वयम् एत्य निशाचरम् ॥ 38.7 ॥

kāmam tu mama yat sainyam mayā saha gamiṣyati | balena caturaṃgeṇa svayam etya niśācaram || 38.7 ||

if you wish, whatever army I possess will march along with me; I myself will go there with my fourfold forces,

Shloka 8 (aranya.38.8)

एवम् उक्तः स तु मुनी राजानम् इदम् अब्रवीत् । रामात् न अन्यत् बलम् लोके पर्याप्तम् तस्य रक्षसः ॥ 38.8 ॥

evam uktaḥ sa tu munī rājānam idam abravīt | rāmāt na anyat balam loke paryāptam tasya rakṣasaḥ || 38.8 ||

and slay your enemy, O foremost of sages, exactly as you wish.' When thus addressed, that sage in turn said this to the king —

Shloka 9 (aranya.38.9)

रामात् न अन्यत् बलम् लोके पर्याप्तम् तस्य रक्षसः । देवतानाम् अपि भवान् समरेषु अभिपालकः ॥ 38.9 ॥

rāmāt na anyat balam loke paryāptam tasya rakṣasaḥ | devatānām api bhavān samareṣu abhipālakaḥ || 38.9 ||

'No force in the world other than Rama's can match that demon. You, O king, have been the protector of the very gods in their wars;

Shloka 10 (aranya.38.10)

आसीत् तव कृते कर्म त्रिलोक विदितम् नृप । कामम् अस्ति महत् सैन्यम् तिष्टतु इह परंतप ॥ 38.10 ॥

āsīt tava kṛte karma triloka viditam nṛpa | kāmam asti mahat sainyam tiṣṭatu iha paraṃtapa || 38.10 ||

the deeds you have performed, O king, are renowned throughout the three worlds. Let your great army, however remarkable, remain right here, O scorcher of foes;

Shloka 11 (aranya.38.11)

बालो अपि एष महातेजाः समर्थः तस्य निग्रहे । गमिष्ये रामम् आदाय स्वस्ति ते अस्तु परंतपः ॥ 38.11 ॥

bālo api eṣa mahātejāḥ samarthaḥ tasya nigrahe | gamiṣye rāmam ādāya svasti te astu paraṃtapaḥ || 38.11 ||

this greatly resplendent boy alone is capable of subduing him. I shall go taking Rama with me alone; may good fortune attend you, scorcher of foes.'

Shloka 12 (aranya.38.12)

इति एवम् उक्त्वा स मुनिः तम् आदाय नृपात्मजम् । जगाम परम प्रीतो विश्वामित्रः स्वम् आश्रमम् ॥ 38.12 ॥

iti evam uktvā sa muniḥ tam ādāya nṛpātmajam | jagāma parama prīto viśvāmitraḥ svam āśramam || 38.12 ||

Having said this, the sage Vishvamitra, greatly pleased, took the prince along with him and went to his own hermitage.

Shloka 13 (aranya.38.13)

तम् तदा दण्डकारण्ये यज्ञम् उद्दिश्य दीक्षितम् । बभूव उपस्थितो रामः चित्रम् विस्फारयन् धनुः ॥ 38.13 ॥

tam tadā daṇḍakāraṇye yajñam uddiśya dīkṣitam | babhūva upasthito rāmaḥ citram visphārayan dhanuḥ || 38.13 ||

Then, in the Dandaka forest, Rama stood in attendance upon Vishvamitra, who had entered upon the vow of that sacrifice, twanging his wondrous bow.

Shloka 14 (aranya.38.14)

अजात व्यंजनः श्रीमान् बालः श्यामः शुभेक्षणः । एक वस्त्र धरो धन्वी शिखी कनक मालया ॥ 38.14 ॥

ajāta vyaṃjanaḥ śrīmān bālaḥ śyāmaḥ śubhekṣaṇaḥ | eka vastra dharo dhanvī śikhī kanaka mālayā || 38.14 ||

That splendid boy, whose beard had not yet appeared, dark-hued and lovely-eyed, clad in a single garment, bow in hand, his hair-lock and golden pendant in place,

Shloka 15 (aranya.38.15)

शोभयन् दण्डकारण्यम् दीप्तेन स्वेन तेजसा । अदृश्यत तदा रामो बाल चन्द्र इव उदितः ॥ 38.15 ॥

śobhayan daṇḍakāraṇyam dīptena svena tejasā | adṛśyata tadā rāmo bāla candra iva uditaḥ || 38.15 ||

irradiated the Dandaka forest with his own splendour; at that time Rama appeared like the newly risen crescent moon.

Shloka 16 (aranya.38.16)

ततो अहम् मेघ संकाशः तप्त कांचन कुण्डलः । बली दत्त वरो दर्पात् आजगाम आश्रम अंतरम् ॥ 38.16 ॥

tato aham megha saṃkāśaḥ tapta kāṃcana kuṇḍalaḥ | balī datta varo darpāt ājagāma āśrama aṃtaram || 38.16 ||

Then I, dark as a rain-cloud, wearing ear-rings of burnished gold, mighty and fortified by a boon, arrogantly made my way into the interior of that hermitage.

Shloka 17 (aranya.38.17)

तेन दृष्टः प्रविष्टो अहम् सहसा एव उद्यत आयुधः । माम् तु दृष्ट्वा धनुः सज्यम् असम्भ्रान्तः चकार ह ॥ 38.17 ॥

tena dṛṣṭaḥ praviṣṭo aham sahasā eva udyata āyudhaḥ | mām tu dṛṣṭvā dhanuḥ sajyam asambhrāntaḥ cakāra ha || 38.17 ||

No sooner had I entered with my weapon raised than he at once caught sight of me; and seeing me, quite unperturbed, he strung his bow.

Shloka 18 (aranya.38.18)

अवजानन् अहम् मोहात् बालो अयम् इति राघवम् । विश्वामित्रस्य ताम् वेदिम् अभ्यधावम् कृत त्वरः ॥ 38.18 ॥

avajānan aham mohāt bālo ayam iti rāghavam | viśvāmitrasya tām vedim abhyadhāvam kṛta tvaraḥ || 38.18 ||

Foolishly disdaining that Raghava, thinking 'he is but a boy,' I rushed in haste toward Vishvamitra's sacrificial altar.

Shloka 19 (aranya.38.19)

तेन मुक्तः ततो बाणः शितः शत्रु निबर्हणः । तेन अहम् ताडितः क्षिप्तः समुद्रे शत योजने ॥ 38.19 ॥

tena muktaḥ tato bāṇaḥ śitaḥ śatru nibarhaṇaḥ | tena aham tāḍitaḥ kṣiptaḥ samudre śata yojane || 38.19 ||

Then he loosed a sharp arrow, one that destroys the enemy; struck by it, I was hurled a hundred yojanas away into the ocean.

Shloka 20 (aranya.38.20)

न इच्छता तात माम् हन्तुम् तदा वीरेण रक्षितः । रामस्य शर वेगेन निरस्तो भ्रान्त चेतनः ॥ 38.20 ॥

na icchatā tāta mām hantum tadā vīreṇa rakṣitaḥ | rāmasya śara vegena nirasto bhrānta cetanaḥ || 38.20 ||

That valiant one had no wish to kill me, dear boy, and so I was spared, but the force of Rama's arrow left my mind reeling and my senses scattered.

Shloka 21 (aranya.38.21)

पातितो अहम् तदा तेन गंभीरे सागर अंभसि । प्राप्य संज्ञाम् चिरात् तात लंकाम् प्रति गतः पुरीम् ॥ 38.21 ॥

pātito aham tadā tena gaṃbhīre sāgara aṃbhasi | prāpya saṃjñām cirāt tāta laṃkām prati gataḥ purīm || 38.21 ||

Thus flung by him into the deep waters of the ocean, I regained my senses only after a long while, dear boy, and made my way back to the city of Lanka.

Shloka 22 (aranya.38.22)

एवम् अस्मि तदा मुक्तः सहायाः ते निपातिताः । अकृत अस्त्रेण रामेण बालेन अक्लिष्ट कर्मणा ॥ 38.22 ॥

evam asmi tadā muktaḥ sahāyāḥ te nipātitāḥ | akṛta astreṇa rāmeṇa bālena akliṣṭa karmaṇā || 38.22 ||

Thus, though untrained in weaponry, that boy Rama, whose deeds come to him effortlessly, spared me even as he struck down my companions.

Shloka 23 (aranya.38.23)

तत् मया वार्यमाणः त्वम् यदि रामेण विग्रहम् । करिष्यसि आपदम् घोराम् क्षिप्रम् प्राप्य न शिष्यसि ॥ 38.23 ॥

tat mayā vāryamāṇaḥ tvam yadi rāmeṇa vigraham | kariṣyasi āpadam ghorām kṣipram prāpya na śiṣyasi || 38.23 ||

Therefore, if despite my warning you provoke a quarrel with Rama, you will soon meet with a terrible calamity and perish.

Shloka 24 (aranya.38.24)

क्रीडा रति विधिज्ञानाम् समाज उत्सव शालिनाम् । रक्षसाम् चैव संतापम् अनर्थम् च आहरिष्यसि ॥ 38.24 ॥

krīḍā rati vidhijñānām samāja utsava śālinām | rakṣasām caiva saṃtāpam anartham ca āhariṣyasi || 38.24 ||

Upon these demons too, skilled in sport and pleasure and given to festive gatherings, you will bring only grief and ruin.

Shloka 25 (aranya.38.25)

हर्म्य प्रासाद संबाधाम् नाना रत्न विभूउषिताम् । द्रक्ष्यसि त्वम् पुरीम् लंकाम् विनष्टाम् मैथिली कृते ॥ 38.25 ॥

harmya prāsāda saṃbādhām nānā ratna vibhūuṣitām | drakṣyasi tvam purīm laṃkām vinaṣṭām maithilī kṛte || 38.25 ||

This city of Lanka, crowded with mansions and palaces and adorned with every kind of gem, you will see laid waste, all for the sake of that Maithili.

Shloka 26 (aranya.38.26)

अकुर्वन्तो अपि पापानि शुचयः पाप संश्रयात् । पर पापैः विनश्यन्ति मत्स्या नाग ह्रदे यथा ॥ 38.26 ॥

akurvanto api pāpāni śucayaḥ pāpa saṃśrayāt | para pāpaiḥ vinaśyanti matsyā nāga hrade yathā || 38.26 ||

Even the sinless, though they commit no sin themselves, perish through their association with sinners — as fish perish for another's fault in a lake infested with serpents.

Shloka 27 (aranya.38.27)

दिव्य चंदन दिग्ध अंगान् दिव्य आभरण भूषितान् । द्रक्ष्यसि अभिहतान् भूमौ तव दोषात् तु राक्षसान् ॥ 38.27 ॥

divya caṃdana digdha aṃgān divya ābharaṇa bhūṣitān | drakṣyasi abhihatān bhūmau tava doṣāt tu rākṣasān || 38.27 ||

Those demons, their limbs anointed with divine sandal-paste and adorned with divine ornaments, you will see struck down upon the ground, all because of your own transgression.

Shloka 28 (aranya.38.28)

हृत दारान् स दारान् च दश विद्रवतो दिशः । हत शेषान् अशरणान् द्रक्ष्यसि त्वम् निशाचरान् ॥ 38.28 ॥

hṛta dārān sa dārān ca daśa vidravato diśaḥ | hata śeṣān aśaraṇān drakṣyasi tvam niśācarān || 38.28 ||

Those night-rangers who survive the slaughter, some bereft of their wives and some still with them, but all without a protector, you will see fleeing in all ten directions.

Shloka 29 (aranya.38.29)

शर जाल परिक्षिप्ताम् अग्नि ज्वाला समावृताम् । प्रदग्ध भवनाम् लंकाम् द्रक्ष्यसि त्वम् असंशयम् ॥ 38.29 ॥

śara jāla parikṣiptām agni jvālā samāvṛtām | pradagdha bhavanām laṃkām drakṣyasi tvam asaṃśayam || 38.29 ||

Encircled by a mesh of arrows, wrapped in tongues of fire, its buildings burnt to ash — such, without doubt, you will see Lanka become.

Shloka 30 (aranya.38.30)

पर दार अभिमर्षात् तु न अनयत् पाप तरम् महत् । प्रमदानाम् सहस्राणि तव राजन् परिग्रहे ॥ 38.30 ॥

para dāra abhimarṣāt tu na anayat pāpa taram mahat | pramadānām sahasrāṇi tava rājan parigrahe || 38.30 ||

O king, there is no sin graver than laying hands on another man's wife — and this when you yourself already possess thousands of women.

Shloka 31 (aranya.38.31)

भव स्व दार निरतः स्व कुलम् रक्ष राक्षस । मानम् वृद्धिम् च राज्यम् च जीवितम् च इष्टम् आत्मनः ॥ 38.31 ॥

bhava sva dāra nirataḥ sva kulam rakṣa rākṣasa | mānam vṛddhim ca rājyam ca jīvitam ca iṣṭam ātmanaḥ || 38.31 ||

Be content, demon, with your own wives, and guard your own race — and thereby guard your honour, your prosperity, your kingdom, and your own dear life.

Shloka 32 (aranya.38.32)

कलत्राणि च सौम्यानि मित्र वर्गम् तथैव च । यदि इच्छसि चिरम् भोक्तुम् मा कृथा राम विप्रियम् ॥ 38.32 ॥

kalatrāṇi ca saumyāni mitra vargam tathaiva ca | yadi icchasi ciram bhoktum mā kṛthā rāma vipriyam || 38.32 ||

If you wish to enjoy for long your gentle wives and the company of your friends, then do nothing displeasing to Rama.

Shloka 33 (aranya.38.33)

निवार्यमाणः सुहृदा मया भृशम् प्रसह्य सीताम् यदि धर्षयिष्यसि । गमिष्यसि क्षीण बलः स बान्धवो यम क्षयम् राम शर आत्त जीवितः ॥ 38.33 ॥

nivāryamāṇaḥ suhṛdā mayā bhṛśam prasahya sītām yadi dharṣayiṣyasi | gamiṣyasi kṣīṇa balaḥ sa bāndhavo yama kṣayam rāma śara ātta jīvitaḥ || 38.33 ||

"If, despite my earnest and repeated warning as your true well-wisher, you forcibly violate Sita, your strength will waste away, and with your life taken by Rama's arrow, you will go, along with your kinsmen, to the realm of Yama." Thus spoke Mareecha to Ravana.