Ravana's Ultimatum

Shloka 1 (aranya.40.1)

मारीचस्य तु तत् वाक्यम् क्षमम् युक्तम् च रावणः । उक्तो न प्रतिजग्राह मर्तु काम इव औषधम् ॥ 40.1 ॥

mārīcasya tu tat vākyam kṣamam yuktam ca rāvaṇaḥ | ukto na pratijagrāha martu kāma iva auṣadham || 40.1 ||

Though Mareecha's words were fitting and reasonable, Ravana, on hearing them, rejected them just as one bent on dying rejects medicine.

Shloka 2 (aranya.40.2)

तम् पथ्य हित वक्तारम् मारीचम् राक्षसाधिपः । अब्रवीत् परुषम् वाक्यम् अयुक्तम् काल चोदितः ॥ 40.2 ॥

tam pathya hita vaktāram mārīcam rākṣasādhipaḥ | abravīt paruṣam vākyam ayuktam kāla coditaḥ || 40.2 ||

Driven by the force of Time, the lord of the rakshasas spoke harsh and unfitting words to Mareecha, who had only spoken words of wholesome benefit.

Shloka 3 (aranya.40.3)

यत् किल एतत् अयुक्तार्थम् मारीच मयि कथ्यते । वाक्यम् निष्फलम् अत्यर्थम् बीजम् उप्तम् इव ऊषरे ॥ 40.3 ॥

yat kila etat ayuktārtham mārīca mayi kathyate | vākyam niṣphalam atyartham bījam uptam iva ūṣare || 40.3 ||

"Mareecha, this pointless talk you have spoken to me is utterly fruitless, like seed sown in barren, salt-laden soil.

Shloka 4 (aranya.40.4)

त्वत् वाक्यैः न तु माम् शक्यम् भेतुम् रामस्य संयुगे । पाप शीलस्य मूर्खस्य मानुषस्य विशेषतः ॥ 40.4 ॥

tvat vākyaiḥ na tu mām śakyam bhetum rāmasya saṃyuge | pāpa śīlasya mūrkhasya mānuṣasya viśeṣataḥ || 40.4 ||

It is not possible for your words to frighten me away from a battle with Rama — least of all from that evil-natured, foolish, ordinary human.

Shloka 5 (aranya.40.5)

यः त्यक्त्वा सुहृदो राज्यम् मातरम् पितरम् तथा । स्त्री वाक्यम् प्राकृतम् श्रुत्वा वनम् एक पदे गतः ॥ 40.5 ॥

yaḥ tyaktvā suhṛdo rājyam mātaram pitaram tathā | strī vākyam prākṛtam śrutvā vanam eka pade gataḥ || 40.5 ||

He who, merely on hearing a woman's artless words, abandoned his friends, his kingdom, his mother, and his father, and set off for the forest in an instant —

Shloka 6 (aranya.40.6)

अवश्यम् तु मया तस्य संयुगे खर घातिनः । प्राणैः प्रियतरा सीता हर्तव्या तव संनिधौ ॥ 40.6 ॥

avaśyam tu mayā tasya saṃyuge khara ghātinaḥ | prāṇaiḥ priyatarā sītā hartavyā tava saṃnidhau || 40.6 ||

from him, the slayer of Khara, I shall most certainly, with your assistance, carry off Sita, who is dearer to him than his own life.

Shloka 7 (aranya.40.7)

एवम् मे निश्चिता बुद्धिः हृदि मारीच विद्यते । न व्यावर्तयितुम् शक्या स इन्द्रैः अपि सुर असुरैः ॥ 40.7 ॥

evam me niścitā buddhiḥ hṛdi mārīca vidyate | na vyāvartayitum śakyā sa indraiḥ api sura asuraiḥ || 40.7 ||

My resolve, Mareecha, stands thus firmly fixed in my heart; it cannot be turned back even by Indra together with all the gods and demons.

Shloka 8 (aranya.40.8)

दोषम् गुणम् वा संपृष्टः त्वम् एवम् वक्तुम् अर्हसि । अपायम् वा अपि उपायम् वा कार्यस्य अस्य विनिश्चये ॥ 40.8 ॥

doṣam guṇam vā saṃpṛṣṭaḥ tvam evam vaktum arhasi | apāyam vā api upāyam vā kāryasya asya viniścaye || 40.8 ||

It would be fitting for you to speak in this manner only if you had been asked about the merits or faults, the dangers or the means, in deciding this course of action.

Shloka 9 (aranya.40.9)

संपृष्टेन तु वक्तव्यम् सचिवेन विपश्चिता । उद्यत अंजलिना राज्ञे य इच्छेत् भूतिम् आत्मनः ॥ 40.9 ॥

saṃpṛṣṭena tu vaktavyam sacivena vipaścitā | udyata aṃjalinā rājñe ya icchet bhūtim ātmanaḥ || 40.9 ||

A wise minister who desires his own well-being should speak to the king, with joined palms, only when he is asked.

Shloka 10 (aranya.40.10)

वाक्यम् अप्रतिकूलम् तु मृदु पूर्वम् शुभम् हितम् । उपचारेण युक्तम् च वक्तव्यो वसुधा अधिपः ॥ 40.10 ॥

vākyam apratikūlam tu mṛdu pūrvam śubham hitam | upacāreṇa yuktam ca vaktavyo vasudhā adhipaḥ || 40.10 ||

And even then, the lord of the earth should be addressed with words that are not adverse to him, gentle in tone, auspicious, beneficial, and mindful of due courtesy.

Shloka 11 (aranya.40.11)

स अवमर्दम् तु यत् वाक्यम् अथवा मारीच हितम् उच्यते । न अभिनंदति तत् राजा मानार्थी मान वर्जितम् ॥ 40.11 ॥

sa avamardam tu yat vākyam athavā mārīca hitam ucyate | na abhinaṃdati tat rājā mānārthī māna varjitam || 40.11 ||

Mareecha, even beneficial advice, if delivered with reprehension and stripped of due respect, will never be welcomed by a king who insists upon his honour.

Shloka 12 (aranya.40.12)

पंच रूपाणि राजानो धारयन्ति अमित ओजसः । अग्नेः इन्द्रस्य सोमस्य यमस्य वरुणस्य च ॥ 40.12 ॥

paṃca rūpāṇi rājāno dhārayanti amita ojasaḥ | agneḥ indrasya somasya yamasya varuṇasya ca || 40.12 ||

Kings of boundless vigour embody within themselves the five forms of Fire, Indra, the Moon, Yama, and Varuna.

Shloka 13 (aranya.40.13)

औष्ण्यम् तथा विक्रमम् च सौम्यम् दण्डम् प्रसन्नताम् । धारयन्ति महाताम्नो राजानः क्षणदाचर ॥ 40.13 ॥

auṣṇyam tathā vikramam ca saumyam daṇḍam prasannatām | dhārayanti mahātāmno rājānaḥ kṣaṇadācara || 40.13 ||

O night-ranger, such great-souled kings bear the heat of Fire, the valour of Indra, the gentleness of the Moon, the chastisement of Yama, and the serenity of Varuna.

Shloka 14 (aranya.40.14)

तस्मात् सर्वासु अवस्थासु मान्याः पूज्याः च पार्थिवाः । त्वम् तु धर्मम् अविज्ञाय केवलम् मोहम् आश्रितः ॥ 40.14 ॥

tasmāt sarvāsu avasthāsu mānyāḥ pūjyāḥ ca pārthivāḥ | tvam tu dharmam avijñāya kevalam moham āśritaḥ || 40.14 ||

For this reason kings are, in every circumstance, worthy of respect and reverence. But you, without understanding what is right, and clinging only to delusion,

Shloka 15 (aranya.40.15)

अभ्यागतम् माम् दौरात्म्यात् परुषम् वदसि ईदृशम् । गुण दोषौ न पृच्छामि क्षमम् च आत्मनि राक्षस ॥ 40.15 ॥

abhyāgatam mām daurātmyāt paruṣam vadasi īdṛśam | guṇa doṣau na pṛcchāmi kṣamam ca ātmani rākṣasa || 40.15 ||

out of sheer perversity speak such harsh words to me, who have come to you seeking help. Demon, I am not asking you about my own merits and faults, nor about what is good for me.

Shloka 16 (aranya.40.16)

मया उक्तम् अपि च एतावत् त्वाम् प्रति अमितविक्रम । अस्मिन् तु स भवान् कृत्ये साहाय्यम् कर्तुम् अर्हसि ॥ 40.16 ॥

mayā uktam api ca etāvat tvām prati amitavikrama | asmin tu sa bhavān kṛtye sāhāyyam kartum arhasi || 40.16 ||

O Mareecha of boundless valour, all I said to you was only this — that you ought to lend your help in this undertaking.

Shloka 17 (aranya.40.17)

श्रुणु तत् कर्म साहाय्ये यत् कार्यम् वचनात् मम । सौवर्णः त्वम् मृगो भूत्वा चित्रो रजत बिन्दुभिः ॥ 40.17 ॥

śruṇu tat karma sāhāyye yat kāryam vacanāt mama | sauvarṇaḥ tvam mṛgo bhūtvā citro rajata bindubhiḥ || 40.17 ||

Now hear the task you must perform to aid me, as I tell it: take on the form of a golden deer, dappled with spots of silver,

Shloka 18 (aranya.40.18)

आश्रमे तस्य रामस्य सीतायाः प्रमुखे चर । प्रलोभयित्वा वैदेहीम् यथा इष्टम् गन्तुम् अर्हसि ॥ 40.18 ॥

āśrame tasya rāmasya sītāyāḥ pramukhe cara | pralobhayitvā vaidehīm yathā iṣṭam gantum arhasi || 40.18 ||

and roam before Sita's eyes in Rama's hermitage; having enticed Vaidehi, you may then go your way as you please.

Shloka 19 (aranya.40.19)

त्वाम् हि माया मयम् दृष्ट्वा कांचनम् जात विस्मया । आनय एनम् इति क्षिप्रम् रामम् वक्ष्यति मैथिली ॥ 40.19 ॥

tvām hi māyā mayam dṛṣṭvā kāṃcanam jāta vismayā | ānaya enam iti kṣipram rāmam vakṣyati maithilī || 40.19 ||

On seeing you as that wholly illusory golden deer, Maithili, filled with wonder, will quickly say to Rama, 'Bring that one to me.'

Shloka 20 (aranya.40.20)

अपक्रान्ते च काकुत्स्थे दूरम् च यात्वा अपि उदाहर । हा सीते लक्ष्मणे इति एवम् राम वाक्य अनुरूपकम् ॥ 40.20 ॥

apakrānte ca kākutsthe dūram ca yātvā api udāhara | hā sīte lakṣmaṇe iti evam rāma vākya anurūpakam || 40.20 ||

Once Kakutstha has gone far off, you too, having gone some distance, must cry out in a voice mimicking Rama's own — 'Ah, Sita! Ah, Lakshmana!'

Shloka 21 (aranya.40.21)

तत् श्रुत्वा राम पदवीम् सीताया च प्रचोदितः । अनुगच्छति संभ्रांतम् सौमित्रिः अपि सौहृदात् ॥ 40.21 ॥

tat śrutvā rāma padavīm sītāyā ca pracoditaḥ | anugacchati saṃbhrāṃtam saumitriḥ api sauhṛdāt || 40.21 ||

Hearing that, and urged on by Sita, Saumitri too, out of his deep affection for Rama, will follow, in agitation, along Rama's path.

Shloka 22 (aranya.40.22)

अपक्रान्ते च काकुत्स्थे लक्ष्मण च यथा सुखम् । आहरिष्यामि वैदेहीम् सहस्राक्षः शचीम् इव ॥ 40.22 ॥

apakrānte ca kākutsthe lakṣmaṇa ca yathā sukham | āhariṣyāmi vaidehīm sahasrākṣaḥ śacīm iva || 40.22 ||

With both Kakutstha and Lakshmana thus drawn away, I shall carry off Vaidehi with ease, as the thousand-eyed Indra once carried off Shachi.

Shloka 23 (aranya.40.23)

एवम् कृत्वा तु इदम् कार्यम् यथा इष्टम् गच्छ राक्षस । राज्यस्य अर्धम् प्रदास्यामि मारीच तव सुव्रत ॥ 40.23 ॥

evam kṛtvā tu idam kāryam yathā iṣṭam gaccha rākṣasa | rājyasya ardham pradāsyāmi mārīca tava suvrata || 40.23 ||

Having accomplished this task in this manner, demon, go wherever you please. O Mareecha of solemn vows, I shall grant you half of my kingdom.

Shloka 24 (aranya.40.24)

गच्छ सौम्य शिवम् मार्गम् कार्यस्य अस्य विवृद्धये । अहम् तु अनुगमिष्यामि स रथो दण्डका वनम् ॥ 40.24 ॥

gaccha saumya śivam mārgam kāryasya asya vivṛddhaye | aham tu anugamiṣyāmi sa ratho daṇḍakā vanam || 40.24 ||

Go now, gentle one, upon an auspicious path, for the success of this undertaking; and I, with my chariot, shall follow you into the Dandaka forest.

Shloka 25 (aranya.40.25)

प्राप्य सीताम् अयुद्धेन वंचयित्वा तु राघवम् । लंकाम् प्रति गमिष्यामि कृत कार्यः सह त्वया ॥ 40.25 ॥

prāpya sītām ayuddhena vaṃcayitvā tu rāghavam | laṃkām prati gamiṣyāmi kṛta kāryaḥ saha tvayā || 40.25 ||

Having deceived Raghava, and having won Sita without any conflict, my purpose accomplished, I shall return to Lanka together with you.

Shloka 26 (aranya.40.26)

नो चेत् करोषि मारीच हन्मि त्वाम् अहम् अद्य वै । एतत् कार्यम् अवश्यम् मे बलाद् अपि करिष्यसि । राज्ञो हि प्रतिकूलस्थो न जातु सुखम् एधते ॥ 40.26 ॥

no cet karoṣi mārīca hanmi tvām aham adya vai | etat kāryam avaśyam me balād api kariṣyasi | rājño hi pratikūlastho na jātu sukham edhate || 40.26 ||

And if you refuse, Mareecha, I shall surely kill you this very day. You will certainly carry out this task for me, by force if need be, for one who sets himself against his king never prospers in peace.

Shloka 27 (aranya.40.27)

आसाद्या तम् जीवित संशयः ते मृत्युर् ध्रुवो हि अद्य मया विरुध्यतः । एतत् यथावत् परिगृह्य बुद्ध्या यत् अत्र पथ्यम् कुरु तत् तथा त्वम् ॥ 40.27 ॥

āsādyā tam jīvita saṃśayaḥ te mṛtyur dhruvo hi adya mayā virudhyataḥ | etat yathāvat parigṛhya buddhyā yat atra pathyam kuru tat tathā tvam || 40.27 ||

"Should you reach Rama, your life will remain uncertain; but should you defy me this day, your death is certain. Weigh this well with your own understanding, and do whatever is truly good for you in this matter." Thus spoke Ravana to Mareecha.