Nature Mourns Sita's Abduction

Shloka 1 (aranya.52.1)

सा तु तारा अधिप मुखी रावणेन निरीक्ष्य तम् । गृध्र राजम् विनिहतम् विललाप सुदुःखिता ॥ 52.1 ॥

sā tu tārā adhipa mukhī rāvaṇena nirīkṣya tam | gṛdhra rājam vinihatam vilalāpa suduḥkhitā || 52.1 ||

Seeing that king of eagles struck down by Ravana, moon-faced Sita wept in deep anguish.

Shloka 2 (aranya.52.2)

निमित्तम् लक्षणम् स्वप्नम् शकुनि स्वर दर्शनम् । अवश्यम् सुख दुःखेषु नराणाम् परिदृश्यते ॥ 52.2 ॥

nimittam lakṣaṇam svapnam śakuni svara darśanam | avaśyam sukha duḥkheṣu narāṇām paridṛśyate || 52.2 ||

'Omens, bodily portents, dreams, and the calls and sightings of birds are surely seen by men before their joys and sorrows.'

Shloka 3 (aranya.52.3)

न नूनम् राम जानासि महत् व्यसनम् आत्मनः । धावन्ति नूनम् काकुत्स्थ मत् अर्थम् मृग पक्षिणः ॥ 52.3 ॥

na nūnam rāma jānāsi mahat vyasanam ātmanaḥ | dhāvanti nūnam kākutstha mat artham mṛga pakṣiṇaḥ || 52.3 ||

'Surely, Rama, you do not know of this great calamity that has befallen you; and yet, Kakutstha, these deer and birds are surely running towards you for my sake.'

Shloka 4 (aranya.52.4)

अयम् हि कृपया राम माम् त्रातुम् इह संगतः । शेते विनिहतो भूमौ मम अभाग्यात् विहंगमः ॥ 52.4 ॥

ayam hi kṛpayā rāma mām trātum iha saṃgataḥ | śete vinihato bhūmau mama abhāgyāt vihaṃgamaḥ || 52.4 ||

'This bird, O Rama, came here out of compassion to save me, and now, by my own misfortune, lies struck down upon the ground.' Thus Sita lamented.

Shloka 5 (aranya.52.5)

त्राहि माम् अद्य काकुत्स्थ लक्ष्मण इति वरांगना । सु संत्रस्ता समाक्रंदत् शृण्वताम् तु यथा अन्तिके ॥ 52.5 ॥

trāhi mām adya kākutstha lakṣmaṇa iti varāṃganā | su saṃtrastā samākraṃdat śṛṇvatām tu yathā antike || 52.5 ||

That lovely lady, thoroughly terrified, cried aloud, 'Save me now, Kakutstha! Lakshmana!'—as though they stood near enough to hear her.

Shloka 6 (aranya.52.6)

ताम् क्लिष्ट माल्य आभरणाम् विलपन्तीम् अनाथवत् । अभ्यधावत वैदेहीम् रावणो राक्षस अधिपः ॥ 52.6 ॥

tām kliṣṭa mālya ābharaṇām vilapantīm anāthavat | abhyadhāvata vaidehīm rāvaṇo rākṣasa adhipaḥ || 52.6 ||

That lord of demons, Ravana, rushed towards Vaidehi, whose garlands and jewels were now in disarray, wailing like one without a protector.

Shloka 7 (aranya.52.7)

ताम् लताम् इव वेष्टन्तीम् आलिंगन्तीम् महाद्रुमान् । मुंच मुंच इति बहुशः प्रवदन् राक्षस अधिपः ॥ 52.7 ॥

tām latām iva veṣṭantīm āliṃgantīm mahādrumān | muṃca muṃca iti bahuśaḥ pravadan rākṣasa adhipaḥ || 52.7 ||

As she twined herself about a great tree and clung to it like a creeper, that lord of demons kept shouting at her again and again, 'Let go! Let go!'

Shloka 8 (aranya.52.8)

क्रोशन्तीम् राम राम इति रामेण रहिताम् वने । जीवित अन्ताय केशेषु जग्राह अन्तक संनिभः ॥ 52.8 ॥

krośantīm rāma rāma iti rāmeṇa rahitām vane | jīvita antāya keśeṣu jagrāha antaka saṃnibhaḥ || 52.8 ||

As she, bereft of Rama in that forest, cried out again and again, 'Rama! Rama!', that demon, terrible as Death, seized her by her hair—sealing his own doom in doing so.

Shloka 9 (aranya.52.9)

प्रधर्षितायाम् वैदेह्याम् बभूव स चरा अचरम् । जगत् सर्वम् अमर्यादम् तमसा अन्धेन संवृतम् ॥ 52.9 ॥

pradharṣitāyām vaidehyām babhūva sa carā acaram | jagat sarvam amaryādam tamasā andhena saṃvṛtam || 52.9 ||

As Vaidehi was thus assaulted, the whole world, with all its moving and unmoving beings, fell into chaos and was wrapped in blinding darkness.

Shloka 10 (aranya.52.10)

न वाति मारुतः तत्र निष् प्रभो अभूत् दिवाकरः । दृष्ट्वा सीताम् परा मृष्टाम् देवो दिव्येन चक्षुषा ॥ 52.10 ॥

na vāti mārutaḥ tatra niṣ prabho abhūt divākaraḥ | dṛṣṭvā sītām parā mṛṣṭām devo divyena cakṣuṣā || 52.10 ||

The wind ceased to blow, and the sun grew dim of its own light—for Brahma had beheld with his divine eye Sita seized by another.

Shloka 11 (aranya.52.11)

कृतम् कार्यम् इति श्रीमान् व्याजहार पितामहः । प्रहृष्टा व्यथिताः च आसन् सर्वे ते परम ऋषयः ॥ 52.11 ॥

kṛtam kāryam iti śrīmān vyājahāra pitāmahaḥ | prahṛṣṭā vyathitāḥ ca āsan sarve te parama ṛṣayaḥ || 52.11 ||

The glorious Grandsire Brahma declared, 'The deed is done'; and all the great sages there became at once glad and sorrowful.

Shloka 12 (aranya.52.12)

दृष्ट्वा सीताम् परा मृष्टाम् दण्डकारण्य वासिनः । रावणस्य विनाशम् च प्राप्तम् बुद्ध्वा यदृच्छया ॥ 52.12 ॥

dṛṣṭvā sītām parā mṛṣṭām daṇḍakāraṇya vāsinaḥ | rāvaṇasya vināśam ca prāptam buddhvā yadṛcchayā || 52.12 ||

The dwellers of the Dandaka forest, seeing Sita seized by another, understood that Ravana's destruction had, as if by chance, now become certain.

Shloka 13 (aranya.52.13)

स तु ताम् राम राम इति रुदन्तीम् लक्ष्मण इति च । जगाम आदाय च आकाशम् रावणो राक्षसेश्वरः ॥ 52.13 ॥

sa tu tām rāma rāma iti rudantīm lakṣmaṇa iti ca | jagāma ādāya ca ākāśam rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ || 52.13 ||

And that lord of demons, Ravana, seizing her as she wept, crying 'Rama! Rama!' and 'Lakshmana!', took flight into the sky.

Shloka 14 (aranya.52.14)

तप्त आभरण वर्ण अन्गी पीत कौशेय वासनी । रराज राज पुत्री तु विद्युत् सौदामनी यथा ॥ 52.14 ॥

tapta ābharaṇa varṇa angī pīta kauśeya vāsanī | rarāja rāja putrī tu vidyut saudāmanī yathā || 52.14 ||

That princess, her body gleaming with the hue of burnished ornaments, dressed in a golden silk garment, shone like a flash of lightning.

Shloka 15 (aranya.52.15)

उद्धूतेन च वस्त्रेण तस्याः पीतेन रावणः । अधिकम् परिबभ्राज गिरिः दीप इव अग्निना ॥ 52.15 ॥

uddhūtena ca vastreṇa tasyāḥ pītena rāvaṇaḥ | adhikam paribabhrāja giriḥ dīpa iva agninā || 52.15 ||

As her yellow garment fluttered in the wind about him, Ravana shone all the more brightly, like a mountain ablaze with fire.

Shloka 16 (aranya.52.16)

तस्याः परम कल्याण्याः ताम्राणि सुरभीणि च । पद्म पत्राणि वैदेह्या अभ्यकीर्यन्त रावणम् ॥ 52.16 ॥

tasyāḥ parama kalyāṇyāḥ tāmrāṇi surabhīṇi ca | padma patrāṇi vaidehyā abhyakīryanta rāvaṇam || 52.16 ||

The reddish, fragrant lotus-petals adorning that most auspicious Vaidehi, loosened from her, fell scattering over Ravana.

Shloka 17 (aranya.52.17)

तस्याः कौशेयम् उद्धूतम् आकाशे कनक प्रभम् । बभौ च आदित्य रागेण ताम्रम् अभ्रम् इव आतपे ॥ 52.17 ॥

tasyāḥ kauśeyam uddhūtam ākāśe kanaka prabham | babhau ca āditya rāgeṇa tāmram abhram iva ātape || 52.17 ||

Her golden-hued silk garment, fluttering in the sky, glowed in the sun's ruddy light like a copper-red cloud in the noonday heat.

Shloka 18 (aranya.52.18)

तस्याः तत् विमलम् सु नसम् वक्त्रम् आकाशे रावण अंक गम् । न रराज विना रामम् विनालम् इव पंकजम् ॥ 52.18 ॥

tasyāḥ tat vimalam su nasam vaktram ākāśe rāvaṇa aṃka gam | na rarāja vinā rāmam vinālam iva paṃkajam || 52.18 ||

Held on Ravana's side in the sky, her spotless, delicately-nosed face, without Rama near her, had no more radiance than a lotus torn from its stalk.

Shloka 19 (aranya.52.19)

बभूव जलदम् नीलम् भित्त्वा चन्द्र इव उदितः । सु ललाटम् सु केश अंतम् पद्म गर्भ आभम् अव्रणम् ॥ 52.19 ॥

babhūva jaladam nīlam bhittvā candra iva uditaḥ | su lalāṭam su keśa aṃtam padma garbha ābham avraṇam || 52.19 ||

Her flawless face, with its lovely brow and lovely fringe of hair, glowing like the heart of a lotus, seemed like the moon rising after piercing through a dark-blue cloud.

Shloka 20 (aranya.52.20)

शुक्लैः सु विमलैर् दन्तैः प्रभावद्भिः अलंकृतम् । तस्याः सु नयनम् वक्त्रम् आकाशे रावण अंक गम् ॥ 52.20 ॥

śuklaiḥ su vimalair dantaiḥ prabhāvadbhiḥ alaṃkṛtam | tasyāḥ su nayanam vaktram ākāśe rāvaṇa aṃka gam || 52.20 ||

Her beautiful-eyed face, adorned with white, spotless, gleaming teeth, was there in the sky, held on Ravana's side.

Shloka 21 (aranya.52.21)

रुदितम् व्यपमृष्ट अस्रम् चन्द्रवत् प्रिय दर्शनम् । सु नासम् चारु ताम्र ओष्ठम् आकाषे हाटक प्रभम् ॥ 52.21 ॥

ruditam vyapamṛṣṭa asram candravat priya darśanam | su nāsam cāru tāmra oṣṭham ākāṣe hāṭaka prabham || 52.21 ||

Its tears just wiped away, that face, pleasing to see like the moon, with its shapely nose and lovely coppery lips, gleamed golden in the sky.

Shloka 22 (aranya.52.22)

राक्षसेन्द्र समाधूतम् तस्याः तत् वदनम् शुभम् । शुशुभे न विना रामम् दिवा चन्द्र इव उदितः ॥ 52.22 ॥

rākṣasendra samādhūtam tasyāḥ tat vadanam śubham | śuśubhe na vinā rāmam divā candra iva uditaḥ || 52.22 ||

That fair face of hers, disturbed by the lord of demons, held no more beauty—without Rama—than the moon risen in broad daylight.

Shloka 23 (aranya.52.23)

सा हेम वर्णा नील अंगम् मैथिली राक्षस अधिपम् । शुशुभे कांचनी कांची नीलम् मणिम् गजम् इव आश्रिता ॥ 52.23 ॥

sā hema varṇā nīla aṃgam maithilī rākṣasa adhipam | śuśubhe kāṃcanī kāṃcī nīlam maṇim gajam iva āśritā || 52.23 ||

That golden-hued Maithili, resting against the dark-bodied lord of demons, shone like a golden girdle set against a sapphire, or a golden cincture wrapped around an elephant.

Shloka 24 (aranya.52.24)

सा पद्म पीता हेम आभा रावणम् जनक आत्मजा । विद्युत् घनम् इव आविश्य शुशुभे तप्त भूषणा ॥ 52.24 ॥

sā padma pītā hema ābhā rāvaṇam janaka ātmajā | vidyut ghanam iva āviśya śuśubhe tapta bhūṣaṇā || 52.24 ||

That daughter of Janaka, golden-hued as a lotus's pale gold, adorned with ornaments of refined gold, shone upon Ravana like lightning lodged within a dark cloud.

Shloka 25 (aranya.52.25)

तस्या भूषण घोषेण वैदेह्या राक्षस अधिपः । बभूव विमलो नीलः सघोष इव तोयदः ॥ 52.25 ॥

tasyā bhūṣaṇa ghoṣeṇa vaidehyā rākṣasa adhipaḥ | babhūva vimalo nīlaḥ saghoṣa iva toyadaḥ || 52.25 ||

With the tinkling of Vaidehi's ornaments, that lord of demons appeared like a spotless dark-blue cloud rumbling with thunder.

Shloka 26 (aranya.52.26)

उत्तम अंग च्युता तस्याः पुष्प वृष्टिः समन्ततः । सीताया ह्रियमाणायाः पपात धरणी तले ॥ 52.26 ॥

uttama aṃga cyutā tasyāḥ puṣpa vṛṣṭiḥ samantataḥ | sītāyā hriyamāṇāyāḥ papāta dharaṇī tale || 52.26 ||

As Sita was being carried off, the shower of flowers that had fallen from her head and body scattered and fell all about upon the ground.

Shloka 27 (aranya.52.27)

सा तु रावण वेगेन पुष्प वृष्टिः समन्ततः । समाधूता दशग्रीवम् पुनः एव अभ्यवर्तत ॥ 52.27 ॥

sā tu rāvaṇa vegena puṣpa vṛṣṭiḥ samantataḥ | samādhūtā daśagrīvam punaḥ eva abhyavartata || 52.27 ||

Yet, swept up by the speed of Ravana's flight, that scattered shower of flowers whirled about and fell back once more upon the ten-necked demon.

Shloka 28 (aranya.52.28)

अभ्यवर्तत पुष्पाणाम् धारा वैश्रवण अनुजम् । नक्षत्र माला विमला मेरुम् नगम् इव उन्नतम् ॥ 52.28 ॥

abhyavartata puṣpāṇām dhārā vaiśravaṇa anujam | nakṣatra mālā vimalā merum nagam iva unnatam || 52.28 ||

That stream of flowers circled about Kubera's brother Ravana, as a pure garland of stars circles the towering peak of Mount Meru.

Shloka 29 (aranya.52.29)

चरणात् नूपुरम् भ्रष्टम् वैदेह्या रत्न भूषितम् । विद्युत् मण्डल संकाशम् पपात धरणी तले ॥ 52.29 ॥

caraṇāt nūpuram bhraṣṭam vaidehyā ratna bhūṣitam | vidyut maṇḍala saṃkāśam papāta dharaṇī tale || 52.29 ||

Slipping from Vaidehi's foot, her gem-studded anklet, gleaming like a ring of lightning, fell down upon the earth.

Shloka 30 (aranya.52.30)

तरु प्रवाल रक्ता सा नील अंगम् राक्षस ईश्वरम् । प्राशोभयत वैदेही गजम् कक्ष्या इव कांचनी ॥ 52.30 ॥

taru pravāla raktā sā nīla aṃgam rākṣasa īśvaram | prāśobhayata vaidehī gajam kakṣyā iva kāṃcanī || 52.30 ||

Delicate as a tree's fresh red shoot, Vaidehi lent a strange splendour to that dark-bodied lord of demons, as a golden girth-band lends splendour to an elephant.

Shloka 31 (aranya.52.31)

ताम् महा उल्काम् इव आकाशे दीप्यमानाम् स्व तेजसा । जहार आकाशम् आविश्य सीताम् वैश्रवण अनुजः ॥ 52.31 ॥

tām mahā ulkām iva ākāśe dīpyamānām sva tejasā | jahāra ākāśam āviśya sītām vaiśravaṇa anujaḥ || 52.31 ||

Kubera's brother, entering the sky, carried off Sita, who blazed there in her own radiance like a great meteor.

Shloka 32 (aranya.52.32)

तस्याः तानि अग्नि वर्णानि भूषणानि मही तले । स घोषाणि अवकीर्यन्त क्षीणाः तारा इव अंबरात् ॥ 52.32 ॥

tasyāḥ tāni agni varṇāni bhūṣaṇāni mahī tale | sa ghoṣāṇi avakīryanta kṣīṇāḥ tārā iva aṃbarāt || 52.32 ||

Her fire-hued ornaments scattered down upon the ground with a clatter, like fading stars falling from the sky.

Shloka 33 (aranya.52.33)

तस्याः स्तन अन्तरात् भ्रष्टो हारः तारा अधिप द्युतिः । वैदेह्या निपतन् भाति गंगा इव गगनात् च्युता ॥ 52.33 ॥

tasyāḥ stana antarāt bhraṣṭo hāraḥ tārā adhipa dyutiḥ | vaidehyā nipatan bhāti gaṃgā iva gaganāt cyutā || 52.33 ||

The pearl necklace that slipped from between Vaidehi's breasts, radiant as moonlight, shone as it fell, like the Ganga descending from the sky.

Shloka 34 (aranya.52.34)

उत्पात वात अभिहता नाना द्विज गण आयुताः । मा भैः इति विधूत अग्रा व्याजह्रुः इव पादपाः ॥ 52.34 ॥

utpāta vāta abhihatā nānā dvija gaṇa āyutāḥ | mā bhaiḥ iti vidhūta agrā vyājahruḥ iva pādapāḥ || 52.34 ||

The trees, their crowns thronged with birds of every kind and shaken by the tempestuous gust of Ravana's flight, seemed with their swaying tops to be crying out, 'Fear not! Fear not!'

Shloka 35 (aranya.52.35)

नलिन्यो ध्वस्त कमलाः त्रस्त मीन जले चराः । सखीम् इव गत उत्साहाम् शोचन्ति इव स्म मैथिलीम् ॥ 52.35 ॥

nalinyo dhvasta kamalāḥ trasta mīna jale carāḥ | sakhīm iva gata utsāhām śocanti iva sma maithilīm || 52.35 ||

The lotus-ponds, their blossoms crushed, their fish and water-creatures startled, seemed to grieve for Maithili, their spirits fallen, as though for a dear friend.

Shloka 36 (aranya.52.36)

संमंतात् अभिसंपत्य सिंह व्याघ्र मृग द्विजाः । अन्वधावन् तदा रोषात् सीताम् छाया अनुगामिनः ॥ 52.36 ॥

saṃmaṃtāt abhisaṃpatya siṃha vyāghra mṛga dvijāḥ | anvadhāvan tadā roṣāt sītām chāyā anugāminaḥ || 52.36 ||

Lions, tigers, deer, and birds gathered from every side and, moved by indignation, ran along following even the shadow of Sita.

Shloka 37 (aranya.52.37)

जल प्रपात अस्र मुखाः शृन्गैः उच्छ्रित बाहवः । सीतायाम् ह्रियमाणायाम् विक्रोशन्ति इव पर्वताः ॥ 52.37 ॥

jala prapāta asra mukhāḥ śṛngaiḥ ucchrita bāhavaḥ | sītāyām hriyamāṇāyām vikrośanti iva parvatāḥ || 52.37 ||

As Sita was being carried away, the mountains, their waterfalls like tear-streaked faces and their peaks like upraised arms, seemed to cry out in lament.

Shloka 38 (aranya.52.38)

ह्रियमाणाम् तु वैदेहीम् दृष्ट्वा दीनो दिवाकरः । प्रविध्वस्त प्रभः श्रीमान् आसीत् पाण्डुर मण्डलः ॥ 52.38 ॥

hriyamāṇām tu vaidehīm dṛṣṭvā dīno divākaraḥ | pravidhvasta prabhaḥ śrīmān āsīt pāṇḍura maṇḍalaḥ || 52.38 ||

Seeing Vaidehi thus being carried off, the glorious Sun grew mournful; his brilliance faded, and his orb turned pale.

Shloka 39 (aranya.52.39)

न अस्ति धर्मः कुतः सत्यम् न आर्जवम् न अनृशंसता । यत्र रामस्य वैदेहीम् भार्याम् हरति रावणः ॥ 52.39 ॥

na asti dharmaḥ kutaḥ satyam na ārjavam na anṛśaṃsatā | yatra rāmasya vaidehīm bhāryām harati rāvaṇaḥ || 52.39 ||

'Where Ravana can abduct Vaidehi, the very wife of Rama, there is no righteousness left—whence then truth? There is no honesty, no compassion left.'

Shloka 40 (aranya.52.40)

इति भूतानि सर्वाणि गणशः पर्यदेवयन् । वित्रस्तका दीन मुखा रुरुदुः मृग पोतकाः ॥ 52.40 ॥

iti bhūtāni sarvāṇi gaṇaśaḥ paryadevayan | vitrastakā dīna mukhā ruruduḥ mṛga potakāḥ || 52.40 ||

Thus all the creatures, gathered in throngs, lamented; and the fawns, terrified and with mournful faces, wept.

Shloka 41 (aranya.52.41)

उद्वीक्ष्य उद्वीक्ष्य नयनैः अस्र पात आविल ईक्षणाः । सुप्रवेपित गात्राः च बभूवुः वन देवताः ॥ 52.41 ॥

udvīkṣya udvīkṣya nayanaiḥ asra pāta āvila īkṣaṇāḥ | supravepita gātrāḥ ca babhūvuḥ vana devatāḥ || 52.41 ||

Looking up again and again with eyes clouded by falling tears, the forest deities themselves began to tremble.

Shloka 42 (aranya.52.42)

विक्रोशन्तीम् दृढम् सीताम् दृष्ट्वा दुःखम् तथा गताम् । तां तु लक्ष्मण राम इति क्रोशन्तीम् मधुर स्वराम् ॥ 52.42 ॥

vikrośantīm dṛḍham sītām dṛṣṭvā duḥkham tathā gatām | tāṃ tu lakṣmaṇa rāma iti krośantīm madhura svarām || 52.42 ||

Seeing Sita in such distress, crying out loudly, again and again calling in her sweet voice, 'Lakshmana! Rama!'—

Shloka 43 (aranya.52.43)

अवेक्षमाणाम् बहुशो वैदेहीम् धरणी तलम् । स ताम् आकुल केशान्ताम् विप्रमृष्ट विशेषकाम् । जहार आत्म विनाशाय दशग्रीवो मनस्विनाम् ॥ 52.43 ॥

avekṣamāṇām bahuśo vaidehīm dharaṇī talam | sa tām ākula keśāntām vipramṛṣṭa viśeṣakām | jahāra ātma vināśāya daśagrīvo manasvinām || 52.43 ||

—and searching again and again with her eyes over the surface of the earth, her hair in disarray, the vermilion mark on her forehead smudged, that ten-necked demon carried off that resolute, faithful lady—to his own ruin.

Shloka 44 (aranya.52.44)

ततः तु सा चारु दती शुचि स्मिता विना कृता बन्धु जनेन मैथिली । अपश्यती राघव लक्ष्मणाउ उभौ विवर्ण वक्त्रा भय भार पीडिता ॥ 52.44 ॥

tataḥ tu sā cāru datī śuci smitā vinā kṛtā bandhu janena maithilī | apaśyatī rāghava lakṣmaṇāu ubhau vivarṇa vaktrā bhaya bhāra pīḍitā || 52.44 ||

Then that Maithili, with her lovely teeth and pure smile, now parted from her kin, unable to see either Raghava or Lakshmana, grew pale of face, crushed beneath the weight of her terror.