Sita's Rebuke to Ravana

Shloka 1 (aranya.53.1)

खम् उत्पतन्तम् तम् दृष्ट्वा मैथिली जनक आत्मजा । दुःखिता परम उद्विग्ना भये महति वर्तिनी ॥ 53.1 ॥

kham utpatantam tam dṛṣṭvā maithilī janaka ātmajā | duḥkhitā parama udvignā bhaye mahati vartinī || 53.1 ||

Seeing him rise up into the sky, Maithili, the daughter of Janaka, plunged into the deepest dismay, was overcome with grief, caught in the grip of dreadful fear.

Shloka 2 (aranya.53.2)

रोष रोदन ताम्राक्षी भीमाक्षम् राक्षस अधिपम् । रुदती करुणम् सीता ह्रियमाणा इदम् अब्रवीत् ॥ 53.2 ॥

roṣa rodana tāmrākṣī bhīmākṣam rākṣasa adhipam | rudatī karuṇam sītā hriyamāṇā idam abravīt || 53.2 ||

Her eyes reddened with anger and weeping, Sita, being carried off and sobbing piteously, spoke thus to that terrible-eyed lord of demons:

Shloka 3 (aranya.53.3)

न व्यपत्रपसे नीच कर्मणा अनेन रावण । ज्ञात्वा विरहिताम् यो माम् चोरयित्वा पलायसे ॥ 53.3 ॥

na vyapatrapase nīca karmaṇā anena rāvaṇa | jñātvā virahitām yo mām corayitvā palāyase || 53.3 ||

'Have you no shame, Ravana, you base one, for this deed—knowing me to be alone and unprotected, you steal me away and flee?'

Shloka 4 (aranya.53.4)

त्वया एव नूनम् दुष्टात्मन् भीरुणा हर्तुम् इच्छता । मम अपवाहितो भर्ता मृग रूपेण मायया ॥ 53.4 ॥

tvayā eva nūnam duṣṭātman bhīruṇā hartum icchatā | mama apavāhito bhartā mṛga rūpeṇa māyayā || 53.4 ||

'It was surely you, evil-souled coward, who, wishing to abduct me, lured my husband away by the illusion of a golden deer.'

Shloka 5 (aranya.53.5)

यो हि माम् उद्यतः त्रातुम् सो अपि अयम् विनिपातितः । गृध्र राजः पुराणो असौ श्वशुरस्य सखा मम ॥ 53.5 ॥

yo hi mām udyataḥ trātum so api ayam vinipātitaḥ | gṛdhra rājaḥ purāṇo asau śvaśurasya sakhā mama || 53.5 ||

'And even he who rose up to save me lies struck down—that ancient king of eagles, an old friend of my father-in-law.'

Shloka 6 (aranya.53.6)

परमम् खलु ते वीर्यम् दृश्यते राक्षसाधम । विश्राव्य नामधेयम् हि युद्धे न अस्मि जिता त्वया ॥ 53.6 ॥

paramam khalu te vīryam dṛśyate rākṣasādhama | viśrāvya nāmadheyam hi yuddhe na asmi jitā tvayā || 53.6 ||

'Great indeed is this valour of yours on display, vilest of demons! Yet after all your boasting of your name, I have not truly been defeated by you in battle.'

Shloka 7 (aranya.53.7)

ईदृशम् गर्हितम् कर्म कथम् कृत्वा न लज्जसे । स्त्रियाः च हरणम् नीच रहिते च परस्य च ॥ 53.7 ॥

īdṛśam garhitam karma katham kṛtvā na lajjase | striyāḥ ca haraṇam nīca rahite ca parasya ca || 53.7 ||

'How is it, you base one, that having done such a shameful deed you feel no shame—stealing a woman, another man's wife at that, and while she was alone?'

Shloka 8 (aranya.53.8)

कथयिष्यन्ति लोकेषु पुरुषाः कर्म कुत्सितम् । सुनृशंसम् अधर्मिष्ठम् तव शौण्डीर्य मानिनः ॥ 53.8 ॥

kathayiṣyanti lokeṣu puruṣāḥ karma kutsitam | sunṛśaṃsam adharmiṣṭham tava śauṇḍīrya māninaḥ || 53.8 ||

'Men in every world will speak of this vile, utterly unrighteous deed of yours, you who fancy yourself so full of valour.'

Shloka 9 (aranya.53.9)

धिक् ते शौर्यम् च सत्त्वम् च यत् त्वया कथितम् तदा । कुल आक्रोशकरम् लोके धिक् ते चारित्रम् ईदृशम् ॥ 53.9 ॥

dhik te śauryam ca sattvam ca yat tvayā kathitam tadā | kula ākrośakaram loke dhik te cāritram īdṛśam || 53.9 ||

'Shame on that valour and mettle you boasted of! And shame on this conduct of yours, which brings disgrace on your whole clan before all the world!'

Shloka 10 (aranya.53.10)

किम् शक्यम् कर्तुम् एवम् हि यत् जवेन एव धावसि । मुहूर्तम् अपि तिष्ठस्व न जीवन् प्रतियास्यसि ॥ 53.10 ॥

kim śakyam kartum evam hi yat javena eva dhāvasi | muhūrtam api tiṣṭhasva na jīvan pratiyāsyasi || 53.10 ||

'What use is it—for you flee in such headlong haste? Stay but a moment; you shall not return alive.'

Shloka 11 (aranya.53.11)

न हि चक्षुः पथम् प्राप्य तयोः पार्थिव पुत्रयोः । स सैन्यो अपि समर्थः त्वम् मुहूर्तम् अपि जीवितुम् ॥ 53.11 ॥

na hi cakṣuḥ patham prāpya tayoḥ pārthiva putrayoḥ | sa sainyo api samarthaḥ tvam muhūrtam api jīvitum || 53.11 ||

'Once you come within sight of those two royal princes, you will not be able to survive even a moment, even with your whole army at your side.'

Shloka 12 (aranya.53.12)

न त्वम् तयोः शर स्पर्शम् सोढुम् शक्तः कथंचन । वने प्रज्वलितस्य इव स्पर्शम् अग्नेः विहंगमः ॥ 53.12 ॥

na tvam tayoḥ śara sparśam soḍhum śaktaḥ kathaṃcana | vane prajvalitasya iva sparśam agneḥ vihaṃgamaḥ || 53.12 ||

'You will not be able to endure even the touch of their arrows, any more than a bird can bear the touch of a raging forest fire.'

Shloka 13 (aranya.53.13)

साधु कृत्वा आत्मनः पथ्यम् साधु माम् मुंच रावण । मत् प्रधर्षण रुष्टो हि भ्रात्रा सह पतिः मम ॥ 53.13 ॥

sādhu kṛtvā ātmanaḥ pathyam sādhu mām muṃca rāvaṇa | mat pradharṣaṇa ruṣṭo hi bhrātrā saha patiḥ mama || 53.13 ||

'Do what is truly good for yourself, Ravana, and release me at once; for my husband, enraged at this outrage upon me, together with his brother—'

Shloka 14 (aranya.53.14)

विधास्यति विनाशाय त्वम् माम् यदि न मुंचसि । येन त्वम् व्यवसायेन बलात् माम् हर्तुम् इच्छसि ॥ 53.14 ॥

vidhāsyati vināśāya tvam mām yadi na muṃcasi | yena tvam vyavasāyena balāt mām hartum icchasi || 53.14 ||

'—will bring about your destruction, if you do not release me. This venture by which you seek to abduct me by force—'

Shloka 15 (aranya.53.15)

व्यवसायः तु ते नीच भविष्यति निरर्थकः । न हि अहम् तम् अपश्यन्ती भर्तारम् विबुध उपमम् ॥ 53.15 ॥

vyavasāyaḥ tu te nīca bhaviṣyati nirarthakaḥ | na hi aham tam apaśyantī bhartāram vibudha upamam || 53.15 ||

'—that venture of yours, base one, will come to nothing. For I, not seeing that godlike husband of mine—'

Shloka 16 (aranya.53.16)

उत्सहे शत्रु वशगा प्राणान् धारयितुम् चिरम् । न नूनम् च आत्मनः श्रेयः पथ्यम् वा समवेक्षसे ॥ 53.16 ॥

utsahe śatru vaśagā prāṇān dhārayitum ciram | na nūnam ca ātmanaḥ śreyaḥ pathyam vā samavekṣase || 53.16 ||

'—and now fallen under an enemy's power, have no wish to sustain my life for long. Surely you cannot see at all what is truly good or beneficial for yourself.'

Shloka 17 (aranya.53.17)

मृत्यु काले यथा मर्त्यो विपरीतानि सेवते । मुमूर्षूणाम् तु सर्वेषाम् यत् पथ्यम् तत् न रोचते ॥ 53.17 ॥

mṛtyu kāle yathā martyo viparītāni sevate | mumūrṣūṇām tu sarveṣām yat pathyam tat na rocate || 53.17 ||

'As a mortal, when death approaches, takes to harmful ways, so it is that to all who are about to die, whatever is truly wholesome for them no longer appeals.'

Shloka 18 (aranya.53.18)

पश्यामि इह हि कण्ठे त्वाम् काल पाश अवपाशितम् । यथा च अस्मिन् भय स्थाने न बिभेषि निशाचर ॥ 53.18 ॥

paśyāmi iha hi kaṇṭhe tvām kāla pāśa avapāśitam | yathā ca asmin bhaya sthāne na bibheṣi niśācara || 53.18 ||

'Indeed I see you here with the noose of Death already looped about your neck; and, night-wanderer, seeing how fearless you are in this place of danger—'

Shloka 19 (aranya.53.19)

व्यक्तम् हिरण्मयान् हि त्वम् संपश्यसि मही रुहान् । नदीम् वैतरणीम् घोराम् रुधिर ओघ विवाहिनीम् ॥ 53.19 ॥

vyaktam hiraṇmayān hi tvam saṃpaśyasi mahī ruhān | nadīm vaitaraṇīm ghorām rudhira ogha vivāhinīm || 53.19 ||

'—it is clear you are already gazing upon golden trees, upon the dreadful river Vaitarani flowing with streams of blood—'

Shloka 20 (aranya.53.20)

खड्ग पत्र वनम् च एव भीमम् पश्यसि रावण । तप्त कांचन पुष्पाम् च वैदूर्य प्रवर च्छदाम् ॥ 53.20 ॥

khaḍga patra vanam ca eva bhīmam paśyasi rāvaṇa | tapta kāṃcana puṣpām ca vaidūrya pravara cchadām || 53.20 ||

'—and, Ravana, that terrible forest with leaves of swords; and you will see the silk-cotton tree, its flowers of molten gold, its finest leaves of beryl—'

Shloka 21 (aranya.53.21)

द्रक्ष्यसे शाल्मलीम् तीक्ष्णाम् आयसैः कण्टकैः चिताम् । न हि त्वम् ईदृशम् कृत्वा तस्य अलीकम् महात्मनः ॥ 53.21 ॥

drakṣyase śālmalīm tīkṣṇām āyasaiḥ kaṇṭakaiḥ citām | na hi tvam īdṛśam kṛtvā tasya alīkam mahātmanaḥ || 53.21 ||

'—yet studded with sharp iron thorns. Truly, having wronged that great soul in this way—'

Shloka 22 (aranya.53.22)

धारितुम् शक्स्यसि चिरम् विषम् पीत्वा इव निर्घृणः । बद्धः त्वम् काल पाशेन दुर्निवारेण रावण ॥ 53.22 ॥

dhāritum śaksyasi ciram viṣam pītvā iva nirghṛṇaḥ | baddhaḥ tvam kāla pāśena durnivāreṇa rāvaṇa || 53.22 ||

'—you will not be able to sustain your life for long, merciless one, any more than one who has drunk poison. You are bound, Ravana, by the unpreventable noose of Death—'

Shloka 23 (aranya.53.23)

क्व गतो लप्स्यसे शर्म मम भर्तुः महात्मनः । निमेष अन्तर मात्रेण विना भ्रातरम् आहवे ॥ 53.23 ॥

kva gato lapsyase śarma mama bhartuḥ mahātmanaḥ | nimeṣa antara mātreṇa vinā bhrātaram āhave || 53.23 ||

'—wherever you go, where will you find safety from my great-souled husband, who, within the blink of an eye, without even his brother's help in battle—'

Shloka 24 (aranya.53.24)

राक्षसा निहता येन सहस्राणि चतुर्दश । कथम् स राघवो वीरः सर्व अस्त्र कुशलो बली ॥ 53.24 ॥

rākṣasā nihatā yena sahasrāṇi caturdaśa | katham sa rāghavo vīraḥ sarva astra kuśalo balī || 53.24 ||

'—slew fourteen thousand demons—how then will that brave and mighty Raghava, skilled in every weapon—'

Shloka 25 (aranya.53.25)

न त्वाम् हन्यात् शरैः तीक्ष्णैः इष्ट भार्या अपहारिणम् । एतत् च अन्यत् च परुषम् वैदेही रावण अंक गा । भय शोक समाविष्टा करुणम् विललाप ह ॥ 53.25 ॥

na tvām hanyāt śaraiḥ tīkṣṇaiḥ iṣṭa bhāryā apahāriṇam | etat ca anyat ca paruṣam vaidehī rāvaṇa aṃka gā | bhaya śoka samāviṣṭā karuṇam vilalāpa ha || 53.25 ||

'—fail to slay you with his keen arrows, you who have stolen away his beloved wife?' Saying this and much else besides in harsh reproach, Vaidehi, held at Ravana's side and overwhelmed with fear and grief, wept piteously.

Shloka 26 (aranya.53.26)

तथा भृश आर्ताम् बहु च एव भाषिणीम् विललाप पूर्वम् करुणम् च भामिनीम् । जहार पापः तरुणीम् विवेष्टतीम् नृपात्मजाम् आगत गात्र वेपथुम् ॥ 53.26 ॥

tathā bhṛśa ārtām bahu ca eva bhāṣiṇīm vilalāpa pūrvam karuṇam ca bhāminīm | jahāra pāpaḥ taruṇīm viveṣṭatīm nṛpātmajām āgata gātra vepathum || 53.26 ||

And that sinful demon carried off the young princess—so deeply anguished, so voluble in her protests, weeping piteously before she ever spoke, that resentful lady, writhing in his grip, her whole body now trembling.