Sita's Ornaments and Ravana's Return to Lanka

Shloka 1 (aranya.54.1)

ह्रियमाणा तु वैदेही कंचित् नाथम् अपश्यती । ददर्श गिरि शृंगस्थान् पंच वानर पुंगवान् ॥ 54.1 ॥

hriyamāṇā tu vaidehī kaṃcit nātham apaśyatī | dadarśa giri śṛṃgasthān paṃca vānara puṃgavān || 54.1 ||

As Vaidehi was being carried off, seeing no protector anywhere, she caught sight of five great monkeys perched upon a mountain peak.

Shloka 2 (aranya.54.2)

तेषाम् मध्ये विशालाक्षी कौशेयम् कनक प्रभम् । उत्तरीयम् वरारोहा शुभानि आभरणानि च ॥ 54.2 ॥

teṣām madhye viśālākṣī kauśeyam kanaka prabham | uttarīyam varārohā śubhāni ābharaṇāni ca || 54.2 ||

That broad-eyed, shapely lady thought, among them, of her golden silk upper garment and her fine ornaments—

Shloka 3 (aranya.54.3)

मुमोच यदि रामाय शंसेयुः इति भामिनी । वस्त्रम् उत्सृज्य तत् मध्ये विनिक्षिप्तम् स भूषणम् ॥ 54.3 ॥

mumoca yadi rāmāya śaṃseyuḥ iti bhāminī | vastram utsṛjya tat madhye vinikṣiptam sa bhūṣaṇam || 54.3 ||

—thinking, 'Perhaps these creatures will show them to Rama,' that resentful lady let fall, among them, her garment bundled together with her ornaments.

Shloka 4 (aranya.54.4)

संभ्रमात् तु दशग्रीवः तत् कर्म न च बुद्ध्वान् । पिंगाक्षाः ताम् विशालाक्षीम् नेत्रैः अनिमिषैः इव ॥ 54.4 ॥

saṃbhramāt tu daśagrīvaḥ tat karma na ca buddhvān | piṃgākṣāḥ tām viśālākṣīm netraiḥ animiṣaiḥ iva || 54.4 ||

In his haste, Ravana of the ten necks took no notice of what she had done; and those tawny-eyed, foremost monkeys, with unblinking eyes—

Shloka 5 (aranya.54.5)

विक्रोशन्तीम् तदा सीताम् ददृशुः वानर ऋषभाः । स च पंपाम् अतिक्रम्य लंकाम् अभिमुखः पुरीम् ॥ 54.5 ॥

vikrośantīm tadā sītām dadṛśuḥ vānara ṛṣabhāḥ | sa ca paṃpām atikramya laṃkām abhimukhaḥ purīm || 54.5 ||

—watched broad-eyed Sita as she cried out. And crossing over the region of Pampa, that lord of demons, heading straight for the city of Lanka—

Shloka 6 (aranya.54.6)

जगाम रुदतीम् गृह्य मैथिलीम् राक्षस ईश्वरः । ताम् जहार सुसंहृष्टो रावणो मृत्युम् आत्मनः ॥ 54.6 ॥

jagāma rudatīm gṛhya maithilīm rākṣasa īśvaraḥ | tām jahāra susaṃhṛṣṭo rāvaṇo mṛtyum ātmanaḥ || 54.6 ||

—went on, carrying weeping Maithili with him. Ravana, greatly delighted, was carrying off his own death—

Shloka 7 (aranya.54.7)

उत्संगेन एव भुजगीम् तीक्ष्ण दंष्ट्राम् महाविषाम् । वनानि सरितः शैलान् सरांसि च विहायसा ॥ 54.7 ॥

utsaṃgena eva bhujagīm tīkṣṇa daṃṣṭrām mahāviṣām | vanāni saritaḥ śailān sarāṃsi ca vihāyasā || 54.7 ||

—cradled in his lap, as one might carry a sharp-fanged, deadly venomous serpent. He flew swiftly through the sky, over forests, rivers, mountains, and lakes—

Shloka 8 (aranya.54.8)

स क्षिप्रम् समतीयाय शरः चापात् इव च्युतः । तिमि नक्र निकेतम् तु वरुण आलयम् अक्षयम् ॥ 54.8 ॥

sa kṣipram samatīyāya śaraḥ cāpāt iva cyutaḥ | timi nakra niketam tu varuṇa ālayam akṣayam || 54.8 ||

—crossing them at speed, like an arrow shot loose from a bow. He came to the ocean, home of Varuna, the inexhaustible abode of whales and crocodiles—

Shloka 9 (aranya.54.9)

सरिताम् शरणम् गत्वा समतीयाय सागरम् । संभ्रमात् परिवृत्त ऊर्मी रुद्ध मीन महोरगः ॥ 54.9 ॥

saritām śaraṇam gatvā samatīyāya sāgaram | saṃbhramāt parivṛtta ūrmī ruddha mīna mahoragaḥ || 54.9 ||

—the final resting-place of all rivers, and swiftly crossed over it. As Vaidehi was being carried across, that abode of Varuna, in its agitation—

Shloka 10 (aranya.54.10)

वैदेह्याम् ह्रियमाणायाम् बभूव वरुण आलयः । अन्तरिक्ष गता वाचः ससृजुः चारणाः तदा ॥ 54.10 ॥

vaidehyām hriyamāṇāyām babhūva varuṇa ālayaḥ | antarikṣa gatā vācaḥ sasṛjuḥ cāraṇāḥ tadā || 54.10 ||

—had its waves turned topsy-turvy, and its fish and great sea-serpents shrank back in fear. And then the siddhas and charanas moving through the sky spoke out—

Shloka 11 (aranya.54.11)

एतत् अन्तो दशग्रीव इति सिद्धाः तदा अब्रुवन् । स तु सीताम् विचेष्टन्तीम् अंकेन आदाय रावणः ॥ 54.11 ॥

etat anto daśagrīva iti siddhāḥ tadā abruvan | sa tu sītām viceṣṭantīm aṃkena ādāya rāvaṇaḥ || 54.11 ||

—declaring, 'This is the end of the ten-necked one!' And Ravana, holding writhing Sita to his side—

Shloka 12 (aranya.54.12)

प्रविवेश पुरीम् लन्काम् रूपिणीम् मृत्युम् आत्मनः । सः अभिगम्य पुरीम् लंकाम् सुविभक्त महापथाम् ॥ 54.12 ॥

praviveśa purīm lankām rūpiṇīm mṛtyum ātmanaḥ | saḥ abhigamya purīm laṃkām suvibhakta mahāpathām || 54.12 ||

—entered the city of Lanka, carrying with him what was, in truth, his own death in Sita's very form. Approaching the city of Lanka with its well-laid-out great highways—

Shloka 13 (aranya.54.13)

संरूढ कक्ष्या बहुलम् स्वम् अंतः पुरम् आविशत् । तत्र ताम् असित अपांगाम् शोक मोह परायणाम् ॥ 54.13 ॥

saṃrūḍha kakṣyā bahulam svam aṃtaḥ puram āviśat | tatra tām asita apāṃgām śoka moha parāyaṇām || 54.13 ||

—he entered his own inner palace, crowded with countless chambers. There he placed Sita, whose eyes were dark at the edges, wholly sunk in grief and bewilderment—

Shloka 14 (aranya.54.14)

निदधे रावणः सीताम् मयो मायाम् इव आसुरीम् । अब्रवीत् च दशग्रीवः पिशाचीः घोर दर्शनाः ॥ 54.14 ॥

nidadhe rāvaṇaḥ sītām mayo māyām iva āsurīm | abravīt ca daśagrīvaḥ piśācīḥ ghora darśanāḥ || 54.14 ||

—as the demon Maya once kept his demonic sorcery hidden away. And Ravana of the ten necks spoke thus to the terrible-looking demonesses—

Shloka 15 (aranya.54.15)

यथा न एनाम् पुमान् स्त्री वा सीताम् पश्यति असम्मतः । मुक्ता मणि सुवर्णानि वस्त्राणि आभरणानि च ॥ 54.15 ॥

yathā na enām pumān strī vā sītām paśyati asammataḥ | muktā maṇi suvarṇāni vastrāṇi ābharaṇāni ca || 54.15 ||

—'so that no man or woman without leave may look upon this Sita.' Pearls, gems, gold, garments, and ornaments—

Shloka 16 (aranya.54.16)

यत् यत् इच्छेत् तत् एव अस्या देयम् मत् च्छंदतो यथा । या च वक्ष्यति वैदेहीम् वचनम् किंचित् अप्रियम् ॥ 54.16 ॥

yat yat icchet tat eva asyā deyam mat cchaṃdato yathā | yā ca vakṣyati vaidehīm vacanam kiṃcit apriyam || 54.16 ||

—whatever she should desire, that alone is to be given to her, exactly as it would be given were it my own wish. And whoever speaks to Vaidehi even a single unpleasant word—

Shloka 17 (aranya.54.17)

अज्ञानात् यदि वा ज्ञानान् न तस्या जीवितम् प्रियम् । तथा उक्त्वा राक्षसीः ताः तु राक्षसेन्द्रः प्रतापवान् ॥ 54.17 ॥

ajñānāt yadi vā jñānān na tasyā jīvitam priyam | tathā uktvā rākṣasīḥ tāḥ tu rākṣasendraḥ pratāpavān || 54.17 ||

—whether knowingly or unknowingly, her own life will not remain pleasant to her.' Having thus spoken to those demonesses, that mighty and glorious lord of demons—

Shloka 18 (aranya.54.18)

निष्क्रम्य अन्तः पुरात् तस्मात् किम् कृत्यम् इति चिंतयन् । ददर्श अष्टौ महावीर्यान् राक्षसान् पिशित अशनान् ॥ 54.18 ॥

niṣkramya antaḥ purāt tasmāt kim kṛtyam iti ciṃtayan | dadarśa aṣṭau mahāvīryān rākṣasān piśita aśanān || 54.18 ||

—came out from that inner palace, and, pondering what was to be done next, gave audience to eight demons of great might, eaters of raw flesh.

Shloka 19 (aranya.54.19)

स तान् दृष्ट्वा महावीर्यो वर दानेन मोहितः । उवाच तान् इदम् वाक्यम् प्रशस्य बल वीर्यतः ॥ 54.19 ॥

sa tān dṛṣṭvā mahāvīryo vara dānena mohitaḥ | uvāca tān idam vākyam praśasya bala vīryataḥ || 54.19 ||

That mighty one, made arrogant by the boon he had received, looked upon them and, praising their strength and prowess, spoke to them these words:

Shloka 20 (aranya.54.20)

नाना प्रहरणाः क्षिप्रम् इतो गच्छत सत्वराः । जनस्थानम् हत स्थानम् भूत पूर्वम् खर आलयम् ॥ 54.20 ॥

nānā praharaṇāḥ kṣipram ito gacchata satvarāḥ | janasthānam hata sthānam bhūta pūrvam khara ālayam || 54.20 ||

'Taking up weapons of every kind, go swiftly and without delay from here to Janasthana—that place, once Khara's dwelling, where the demons have now been slain—'

Shloka 21 (aranya.54.21)

तत्र उष्यताम् जनस्थाने शून्ये निहत राक्षसे । पौरुषम् बलम् आश्रित्य त्रासम् उत्सृज्य दूरतः ॥ 54.21 ॥

tatra uṣyatām janasthāne śūnye nihata rākṣase | pauruṣam balam āśritya trāsam utsṛjya dūrataḥ || 54.21 ||

'—and there, in that Janasthana now emptied of its demons, dwell, relying upon your own manly strength, casting your fear far away.'

Shloka 22 (aranya.54.22)

बहु सैन्यम् महावीर्यम् जनस्थाने निवेशितम् । स दूषण खरम् युद्धे निहतम् राम सायकैः ॥ 54.22 ॥

bahu sainyam mahāvīryam janasthāne niveśitam | sa dūṣaṇa kharam yuddhe nihatam rāma sāyakaiḥ || 54.22 ||

'A great and mighty army was stationed there in Janasthana; yet Rama's arrows destroyed it in battle, along with Dushana and Khara.'

Shloka 23 (aranya.54.23)

ततः क्रोधो मम अपूर्वो धैर्यस्य उपरि वर्धते । वैरम् च सुमहत् जातम् रामम् प्रति सुदारुणम् ॥ 54.23 ॥

tataḥ krodho mama apūrvo dhairyasya upari vardhate | vairam ca sumahat jātam rāmam prati sudāruṇam || 54.23 ||

'Because of this, an unprecedented fury rises in me, surpassing even my own composure, and a dire and mighty hostility toward Rama has arisen.'

Shloka 24 (aranya.54.24)

निर्यातयितुम् इच्छामि तत् च वैरम् अहम् रिपोः । न हि लप्स्यामि अहम् निद्राम् अहत्वा संयुगे रिपुम् ॥ 54.24 ॥

niryātayitum icchāmi tat ca vairam aham ripoḥ | na hi lapsyāmi aham nidrām ahatvā saṃyuge ripum || 54.24 ||

'I wish to pay back that enmity upon my enemy—for indeed I shall not be able to sleep until I have slain that foe in battle.'

Shloka 25 (aranya.54.25)

तम् तु इदानीम् अहम् हत्वा खर दूषण घातिनम् । रामम् शर्म उपलप्स्यामि धनम् लब्ध्वा इव निर्धनः ॥ 54.25 ॥

tam tu idānīm aham hatvā khara dūṣaṇa ghātinam | rāmam śarma upalapsyāmi dhanam labdhvā iva nirdhanaḥ || 54.25 ||

'Only when I have slain him, the killer of Khara and Dushana, shall I find peace—like a pauper who has suddenly come into wealth.'

Shloka 26 (aranya.54.26)

जनस्थाने वसद्भिः तु भवद्भिः रामम् आश्रिता । प्रवृत्तिः उपनेतव्या किम् करोति इति तत्त्वतः ॥ 54.26 ॥

janasthāne vasadbhiḥ tu bhavadbhiḥ rāmam āśritā | pravṛttiḥ upanetavyā kim karoti iti tattvataḥ || 54.26 ||

'While you remain there in Janasthana, you must accurately bring me word of Rama's activities and of all who take shelter with him—what he is doing.'

Shloka 27 (aranya.54.27)

अप्रमादात् च गंतव्यम् सर्वैः एव निशाचरैः । कर्तव्यः च सदा यत्नो राघवस्य वधम् प्रति ॥ 54.27 ॥

apramādāt ca gaṃtavyam sarvaiḥ eva niśācaraiḥ | kartavyaḥ ca sadā yatno rāghavasya vadham prati || 54.27 ||

'All of you night-wanderers must go there without carelessness, and you must always make every effort toward the killing of Raghava.'

Shloka 28 (aranya.54.28)

युष्माकम् तु बलम् ज्ञातम् बहुशो रण मूर्धनि । अतः तु अस्मिन् जनस्थाने मया यूयम् नियोजिताः ॥ 54.28 ॥

yuṣmākam tu balam jñātam bahuśo raṇa mūrdhani | ataḥ tu asmin janasthāne mayā yūyam niyojitāḥ || 54.28 ||

'I know well your strength, proven many times on the battlefield; it is for this very reason that I have appointed you to this Janasthana.' Thus Ravana spoke to those eight demons.

Shloka 29 (aranya.54.29)

ततः प्रियम् वाक्यम् उपेत्य राक्षसा महाअर्थम् अष्टौ अभिवाद्य रावणम् । विहाय लंकाम् सहिताः प्रतस्थिरे यतो जनस्थानम् अलक्ष्य दर्शनाः ॥ 54.29 ॥

tataḥ priyam vākyam upetya rākṣasā mahāartham aṣṭau abhivādya rāvaṇam | vihāya laṃkām sahitāḥ pratasthire yato janasthānam alakṣya darśanāḥ || 54.29 ||

Then those eight demons, receiving these pleasing and weighty words, bowed to Ravana, and, leaving Lanka together, set out unseen by any eye toward Janasthana.

Shloka 30 (aranya.54.30)

ततः तु सीताम् उपलभ्य रावणः सुसंप्रहृष्टः परिगृह्य मैथिलीम् । प्रसज्य रामेण च वैरम् उत्तमम् बभूव मोहात् मुदितः स राक्षसः ॥ 54.30 ॥

tataḥ tu sītām upalabhya rāvaṇaḥ susaṃprahṛṣṭaḥ parigṛhya maithilīm | prasajya rāmeṇa ca vairam uttamam babhūva mohāt muditaḥ sa rākṣasaḥ || 54.30 ||

Then Ravana, having thus won Sita and now holding sway over Maithili, was overjoyed—and equally pleased at having thereby forged the deepest enmity with Rama, that demon rejoiced in his own delusion.