Ravana Tempts Sita

Shloka 1 (aranya.55.1)

संदिश्य राक्षसान् घोरान् रावणो अष्टौ महाबलान् । आत्मानम् बुद्धि वैक्लव्यात् कृत कृत्यम् अमन्यत ॥ 55.1 ॥

saṃdiśya rākṣasān ghorān rāvaṇo aṣṭau mahābalān | ātmānam buddhi vaiklavyāt kṛta kṛtyam amanyata || 55.1 ||

Having thus dispatched those eight terrible, mighty demons, Ravana, his judgment clouded, believed in his own heart that he had accomplished a great feat.

Shloka 2 (aranya.55.2)

स चिंतयानो वैदेहीम् काम बाण संप्रपीडितः । प्रविवेश गृहम् रम्यम् सीताम् द्रष्टुम् अभित्वरन् ॥ 55.2 ॥

sa ciṃtayāno vaidehīm kāma bāṇa saṃprapīḍitaḥ | praviveśa gṛham ramyam sītām draṣṭum abhitvaran || 55.2 ||

Tormented by the arrows of desire, thinking only of Vaidehi, he hastened, eager to look upon Sita, into that beautiful chamber.

Shloka 3 (aranya.55.3)

स प्रविश्य तु तत् वेश्म रावणो राक्षस अधिपः । अपश्यत् राक्षसी मध्ये सीताम् दुःख परायणम् ॥ 55.3 ॥

sa praviśya tu tat veśma rāvaṇo rākṣasa adhipaḥ | apaśyat rākṣasī madhye sītām duḥkha parāyaṇam || 55.3 ||

Entering that chamber, Ravana, the lord of demons, saw Sita there among the demonesses, wholly sunk in sorrow.

Shloka 4 (aranya.55.4)

अश्रु पूर्ण मुखीम् दीनाम् शोक भार अवपीडिताम् । वायु वेगैः इव आक्रांताम् मज्जन्तीम् नावम् अर्णवे ॥ 55.4 ॥

aśru pūrṇa mukhīm dīnām śoka bhāra avapīḍitām | vāyu vegaiḥ iva ākrāṃtām majjantīm nāvam arṇave || 55.4 ||

Her face was streaming with tears, pitiful, crushed beneath the weight of her grief, like a boat overwhelmed by gale-force winds and sinking in the ocean.

Shloka 5 (aranya.55.5)

मृग यूथ परिभ्रष्टाम् मृगीम् श्वभिः इव आवृताम् । अधोगत मुखीम् सीताम् ताम् अभ्येत्य निशाचरः ॥ 55.5 ॥

mṛga yūtha paribhraṣṭām mṛgīm śvabhiḥ iva āvṛtām | adhogata mukhīm sītām tām abhyetya niśācaraḥ || 55.5 ||

Like a doe strayed from her herd and surrounded by hounds, her face bowed down—that night-wanderer approached this Sita—

Shloka 6 (aranya.55.6)

ताम् तु शोक वशात् दीनाम् अवशाम् राक्षस अधिपः । स बलात् दर्शयामास गृहम् देव गृह उपमम् ॥ 55.6 ॥

tām tu śoka vaśāt dīnām avaśām rākṣasa adhipaḥ | sa balāt darśayāmāsa gṛham deva gṛha upamam || 55.6 ||

—and that lord of demons, though she was pitiable and helpless in the grip of her sorrow, forcibly began to show her his palace, resembling the very abode of the gods.

Shloka 7 (aranya.55.7)

हर्म्य प्रासाद संबधम् स्त्री सहस्र निषेवितम् । नाना पक्षि गणैः जुष्टम् नाना रत्न समन्वितम् ॥ 55.7 ॥

harmya prāsāda saṃbadham strī sahasra niṣevitam | nānā pakṣi gaṇaiḥ juṣṭam nānā ratna samanvitam || 55.7 ||

That mansion was crowded with towering pavilions, thronged with a thousand women, filled with flocks of every kind of bird, and adorned with gems of every sort.

Shloka 8 (aranya.55.8)

दान्तकैः तापनीयैः च स्फाटिकै राजतैः तथा । वज्र वैदूर्य चित्रैः च स्तम्भैः दृष्टि मनोरमैः ॥ 55.8 ॥

dāntakaiḥ tāpanīyaiḥ ca sphāṭikai rājataiḥ tathā | vajra vaidūrya citraiḥ ca stambhaiḥ dṛṣṭi manoramaiḥ || 55.8 ||

Its pillars, delightful to behold, were wrought of ivory, of refined gold, of crystal and of silver, and inlaid wondrously with diamond and beryl.

Shloka 9 (aranya.55.9)

दिव्य दुन्दुभि निर्घोषम् तप्त कांचन भूषणम् । सोपानम् कांचनम् चित्रम् आरुरोह तया सह ॥ 55.9 ॥

divya dundubhi nirghoṣam tapta kāṃcana bhūṣaṇam | sopānam kāṃcanam citram āruroha tayā saha || 55.9 ||

That palace resounded with the sound of celestial drums and was adorned with burnished gold; Ravana climbed its wondrous golden staircase together with her.

Shloka 10 (aranya.55.10)

दान्तका राजताः चैव गवाक्षाः प्रिय दर्शनाः । हेम जाला आवृताः च आसन् तत्र प्रासाद पंक्तयः ॥ 55.10 ॥

dāntakā rājatāḥ caiva gavākṣāḥ priya darśanāḥ | hema jālā āvṛtāḥ ca āsan tatra prāsāda paṃktayaḥ || 55.10 ||

There, rows of mansions stood with lovely ivory and silver-worked lattice-windows, all covered over with golden netting.

Shloka 11 (aranya.55.11)

सुधा मणि विचित्राणि भूमि भागानि सर्वशः । दशग्रीवः स्व भवने प्रादर्शयत मैथिलीम् ॥ 55.11 ॥

sudhā maṇi vicitrāṇi bhūmi bhāgāni sarvaśaḥ | daśagrīvaḥ sva bhavane prādarśayata maithilīm || 55.11 ||

Ravana of the ten necks showed Maithili every floor of his palace, all of them marvellously wrought in white plaster and gems.

Shloka 12 (aranya.55.12)

दीर्घिकाः पुष्करिण्यः च नाना पुष्प समावृताः । रावणो दर्शयामास सीताम् शोक परायणाम् ॥ 55.12 ॥

dīrghikāḥ puṣkariṇyaḥ ca nānā puṣpa samāvṛtāḥ | rāvaṇo darśayāmāsa sītām śoka parāyaṇām || 55.12 ||

Ravana showed sorrow-stricken Sita his descending pools and lotus-ponds, all overspread with flowers of every kind.

Shloka 13 (aranya.55.13)

दर्शयित्वा तु वैदेहीम् कृत्स्नम् तत् भवन उत्तमम् । उवाच वाक्यम् पापात्मा सीताम् लोभितुम् इच्छया ॥ 55.13 ॥

darśayitvā tu vaidehīm kṛtsnam tat bhavana uttamam | uvāca vākyam pāpātmā sītām lobhitum icchayā || 55.13 ||

Having shown Vaidehi that entire splendid mansion, that wicked-souled one spoke these words to Sita, hoping to entice her.

Shloka 14 (aranya.55.14)

दश राक्षस कोट्यः च द्वाविंशतिः अथ अपराः । वर्जयित्वा जरा वृद्धान् बालान् च रजनीचरान् ॥ 55.14 ॥

daśa rākṣasa koṭyaḥ ca dvāviṃśatiḥ atha aparāḥ | varjayitvā jarā vṛddhān bālān ca rajanīcarān || 55.14 ||

'Ten crores of demons, and twenty-two crores more besides, not counting those night-wanderers who are old, aged, or still children—'

Shloka 15 (aranya.55.15)

तेषाम् प्रभुः अहम् सीते सर्वेषाम् भीम कर्मणाम् । सहस्रम् एकम् एकस्य मम कार्य पुरःसरम् ॥ 55.15 ॥

teṣām prabhuḥ aham sīte sarveṣām bhīma karmaṇām | sahasram ekam ekasya mama kārya puraḥsaram || 55.15 ||

'—of all these fearsome-acting demons I am the lord, O Sita. For each single task of mine, a thousand servants stand ready.'

Shloka 16 (aranya.55.16)

यत् इदम् राज्य तंत्रम् मे त्वयि सर्वम् प्रतिष्ठितम् । जीवितम् च विशालाक्षि त्वम् मे प्राणैः गरीयसी ॥ 55.16 ॥

yat idam rājya taṃtram me tvayi sarvam pratiṣṭhitam | jīvitam ca viśālākṣi tvam me prāṇaiḥ garīyasī || 55.16 ||

'This entire dominion of mine now rests wholly upon you, and so does my very life, O wide-eyed one—for you are dearer to me than my own breath.'

Shloka 17 (aranya.55.17)

बह्वीनाम् उत्तम स्त्रीणाम् मम यो असौ परिग्रहः । तासाम् त्वम् ईश्वरी सीते मम भार्या भव प्रिये ॥ 55.17 ॥

bahvīnām uttama strīṇām mama yo asau parigrahaḥ | tāsām tvam īśvarī sīte mama bhāryā bhava priye || 55.17 ||

'Over all these many excellent women I have gathered as my own, you shall be sovereign, O Sita, if only you become my wife, my beloved.'

Shloka 18 (aranya.55.18)

साधु किम् ते अन्यया बुद्ध्या रोचयस्व वचो मम । भजस्व मा अभितप्तस्य प्रसादम् कर्तुम् अर्हसि ॥ 55.18 ॥

sādhu kim te anyayā buddhyā rocayasva vaco mama | bhajasva mā abhitaptasya prasādam kartum arhasi || 55.18 ||

'What use, truly, is it for you to think otherwise? Be pleased instead with my words, and grant your favour to me, who am burning with love for you.'

Shloka 19 (aranya.55.19)

परिक्षिप्ता समुद्रेण लंका इयम् शत योजना । न इयम् धर्षयितुम् शक्या स इन्द्रैः अपि सुर असुरैः ॥ 55.19 ॥

parikṣiptā samudreṇa laṃkā iyam śata yojanā | na iyam dharṣayitum śakyā sa indraiḥ api sura asuraiḥ || 55.19 ||

'This Lanka, a hundred leagues wide, is entirely encircled by the ocean; it cannot be assailed even by all the gods and demons together with Indra himself.'

Shloka 20 (aranya.55.20)

न देवेषु न यक्षेषु न गंधर्वेषु न ऋषिषु । अहम् पश्यामि लोकेषु यो मे वीर्य समो भवेत् ॥ 55.20 ॥

na deveṣu na yakṣeṣu na gaṃdharveṣu na ṛṣiṣu | aham paśyāmi lokeṣu yo me vīrya samo bhavet || 55.20 ||

'Not among the gods, not among the yakshas, not among the gandharvas, not among the sages—nowhere in any world do I see one equal to me in strength.'

Shloka 21 (aranya.55.21)

राज्य भ्रष्टेन दीनेन तापसेन पदातिना । किम् करिष्यसि रामेण मानुषेण अल्प तेजसा ॥ 55.21 ॥

rājya bhraṣṭena dīnena tāpasena padātinā | kim kariṣyasi rāmeṇa mānuṣeṇa alpa tejasā || 55.21 ||

'What can you accomplish with that Rama—a wretched, kingdom-less ascetic wandering on foot, a mere human of feeble strength?'

Shloka 22 (aranya.55.22)

भजस्व सीते माम् एव भर्ता अहम् सदृशः तव । यौवनम् हि अध्रुवम् भीरु रमस्व इह मया सह ॥ 55.22 ॥

bhajasva sīte mām eva bhartā aham sadṛśaḥ tava | yauvanam hi adhruvam bhīru ramasva iha mayā saha || 55.22 ||

'Turn to me alone, Sita—I am a husband well suited to you. Youth, timid one, does not last forever; take your delight here with me.'

Shloka 23 (aranya.55.23)

दर्शने मा कृथाः बुद्धिम् राघवस्य वरानने । का अस्य शक्तिः इह आगंतुम् अपि सीते मनोरथैः ॥ 55.23 ॥

darśane mā kṛthāḥ buddhim rāghavasya varānane | kā asya śaktiḥ iha āgaṃtum api sīte manorathaiḥ || 55.23 ||

'Set your mind no longer, fair-faced one, on ever seeing Raghava again—what power has he, O Sita, to come even here, even in his wildest imagining?'

Shloka 24 (aranya.55.24)

न शक्यो वायुः आकाशे पाशैः बद्धम् महाजवः । दीप्यमानस्य वा अपि अग्नेः ग्रहीतुम् विमलाम् शिखाम् ॥ 55.24 ॥

na śakyo vāyuḥ ākāśe pāśaiḥ baddham mahājavaḥ | dīpyamānasya vā api agneḥ grahītum vimalām śikhām || 55.24 ||

'The swift-moving wind in the sky cannot be bound with ropes, nor can one seize the bright, blazing flame-tip of a burning fire.'

Shloka 25 (aranya.55.25)

त्रयाणाम् अपि लोकानाम् न तम् पश्यामि शोभने । विक्रमेण नयेत् यः त्वाम् मत् बाहु परिपालिताम् ॥ 55.25 ॥

trayāṇām api lokānām na tam paśyāmi śobhane | vikrameṇa nayet yaḥ tvām mat bāhu paripālitām || 55.25 ||

'In none of the three worlds, O radiant one, do I see anyone who could, by his own valour, take you away while you are guarded by my arms.'

Shloka 26 (aranya.55.26)

लंकायाम् सुमहत् राज्यम् इदम् त्वम् अनुपालय । त्वत् प्रेष्या मत् विधा चैव देवाः च अपि चर अचरम् ॥ 55.26 ॥

laṃkāyām sumahat rājyam idam tvam anupālaya | tvat preṣyā mat vidhā caiva devāḥ ca api cara acaram || 55.26 ||

'Rule over this vast kingdom of Lanka; those like myself, and even the gods, and every moving and unmoving being, shall become your servants.'

Shloka 27 (aranya.55.27)

अभिषेक उदक क्लिन्ना तुष्टा च रमयस्व माम् । दुष्कृतम् यत् पुरा कर्म वन वासेन तद् गतम् ॥ 55.27 ॥

abhiṣeka udaka klinnā tuṣṭā ca ramayasva mām | duṣkṛtam yat purā karma vana vāsena tad gatam || 55.27 ||

'Wet with the waters of your own coronation, be content, and give me your delight. Whatever misfortune your past forest-dwelling brought you is now behind you—'

Shloka 28 (aranya.55.28)

यत् च ते सुकृतो धर्मः तस्य इह फलम् आप्नुहि । इह सर्वाणि माल्यानि दिव्य गंधानि मैथिलि ॥ 55.28 ॥

yat ca te sukṛto dharmaḥ tasya iha phalam āpnuhi | iha sarvāṇi mālyāni divya gaṃdhāni maithili || 55.28 ||

'—and whatever righteous merit you have earned, receive its fruit here and now. Here, Maithili, are garlands of every kind, fragrant with celestial scent—'

Shloka 29 (aranya.55.29)

भूषणानि च मुख्यानि तानि सेव मया सह । पुष्पकम् नाम सुश्रोणि भ्रातुः वैश्रवणस्य मे ॥ 55.29 ॥

bhūṣaṇāni ca mukhyāni tāni seva mayā saha | puṣpakam nāma suśroṇi bhrātuḥ vaiśravaṇasya me || 55.29 ||

'—and finest ornaments too—make use of them here with me. There is, O lovely-waisted one, an aerial chariot called Pushpaka, belonging to my brother Vaishravana—'

Shloka 30 (aranya.55.30)

विमानम् सूर्य संकाशम् तरसा निर्जितम् रणे । विशालम् रमणीयम् च तत् विमानम् मनो जवम् ॥ 55.30 ॥

vimānam sūrya saṃkāśam tarasā nirjitam raṇe | viśālam ramaṇīyam ca tat vimānam mano javam || 55.30 ||

'—a chariot bright as the sun, which I won from him by force in battle; that vast and delightful aerial chariot moves as swiftly as thought.'

Shloka 31 (aranya.55.31)

तत्र सीते मया सार्धम् विहरस्व यथा सुखम् । वदनम् पद्म संकाशम् विमलम् चारु दर्शनम् ॥ 55.31 ॥

tatra sīte mayā sārdham viharasva yathā sukham | vadanam padma saṃkāśam vimalam cāru darśanam || 55.31 ||

'There, Sita, sport with me joyfully, as you please.' Yet her face, lotus-like, spotless, and lovely to behold—

Shloka 32 (aranya.55.32)

शोक आर्तम् तु वरारोहे न भ्राजति वर आनने । एवम् वदति तस्मिन् सा वस्त्र अन्तेन वर अंगना ॥ 55.32 ॥

śoka ārtam tu varārohe na bhrājati vara ānane | evam vadati tasmin sā vastra antena vara aṃganā || 55.32 ||

—afflicted with grief, O shapely one, held no radiance, fair-faced lady. As he spoke thus, that graceful woman, Sita, with the fringe of her garment—

Shloka 33 (aranya.55.33)

पिधाय इन्दु निभम् सीता मंदम् अश्रून् अवर्तयत् । ध्यायन्तीम् ताम् इव अस्वस्थाम् सीताम् चिंता हत प्रभाम् ॥ 55.33 ॥

pidhāya indu nibham sītā maṃdam aśrūn avartayat | dhyāyantīm tām iva asvasthām sītām ciṃtā hata prabhām || 55.33 ||

—covered her moon-like face and let her tears fall silently. To Sita, so lost in troubled thought, her radiance dimmed by anxiety—

Shloka 34 (aranya.55.34)

उवाच वचनम् वीरो रावणो रजनी चरः । अलम् व्रीडेन वैदेहि धर्म लोप कृतेन ते ॥ 55.34 ॥

uvāca vacanam vīro rāvaṇo rajanī caraḥ | alam vrīḍena vaidehi dharma lopa kṛtena te || 55.34 ||

—that valorous night-wanderer Ravana spoke these words: 'Enough, Vaidehi, of this shame you feel, thinking your union with me a breach of righteousness—'

Shloka 35 (aranya.55.35)

आर्षो अयम् देवि निष्यन्दो यः त्वाम् अभिगमिष्यति । एतौ पादौ मया स्निग्धौ शिरोभिः परिपीडितौ ॥ 55.35 ॥

ārṣo ayam devi niṣyando yaḥ tvām abhigamiṣyati | etau pādau mayā snigdhau śirobhiḥ paripīḍitau || 55.35 ||

'—for this bond that is now coming to you, O queen, is nothing but an ancient and sanctioned custom. Let these two tender feet of yours be pressed by my very heads—'

Shloka 36 (aranya.55.36)

प्रसादम् कुरु मे क्षिप्रम् वश्यो दासो अहम् अस्मि ते । इमाः शून्या मया वाचः शुष्यमाणेन भाषिताः ॥ 55.36 ॥

prasādam kuru me kṣipram vaśyo dāso aham asmi te | imāḥ śūnyā mayā vācaḥ śuṣyamāṇena bhāṣitāḥ || 55.36 ||

'—show me your favour swiftly; I am your obedient servant.' All these hollow words I have spoken, my heart withering with longing—

Shloka 37 (aranya.55.37)

न च अपि रावणः कांचित् मूर्ध्ना स्त्रीम् प्रणमेत ह । एवम् उक्त्वा दशग्रीवो मैथिलीम् जनक आत्मजाम् । कृत अन्त वशम् आपन्नो मम इयम् इति मन्यते ॥ 55.37 ॥

na ca api rāvaṇaḥ kāṃcit mūrdhnā strīm praṇameta ha | evam uktvā daśagrīvo maithilīm janaka ātmajām | kṛta anta vaśam āpanno mama iyam iti manyate || 55.37 ||

—yet in truth Ravana would never bow his head before any woman. Having spoken thus to Maithili, the daughter of Janaka, that ten-necked demon, now delivered into the grasp of Death himself, believed within his own heart, 'She is mine.'