Ayodhya Kanda · Sarga 30
Rama Yields to Sita's Devotion
Shloka 1 (ayodhya.30.1)
सान्त्व्यमाना तु रामेण मैथिली जनक आत्मजा । वन वास निमित्ताय भर्तारम् इदम् अब्रवीत् ॥ ३०.१ ॥
sāntvyamānā tu rāmeṇa maithilī janaka ātmajā | vana vāsa nimittāya bhartāram idam abravīt || 30.1 ||
Being comforted by Rama about the matter of her going to the forest, Maithili, Janaka's daughter, said this to her husband.
Shloka 2 (ayodhya.30.2)
सा तम् उत्तम सम्विग्ना सीता विपुल वक्षसम् । प्रणयाच् च अभिमानाच् च परिचिक्षेप राघवम् ॥ ३०.२ ॥
sā tam uttama samvignā sītā vipula vakṣasam | praṇayāc ca abhimānāc ca paricikṣepa rāghavam || 30.2 ||
Sita, deeply agitated, out of both love and wounded pride, reproached broad-chested Raghava.
Shloka 3 (ayodhya.30.3)
किम् त्वा अमन्यत वैदेहः पिता मे मिथिला अधिपः । राम जामातरम् प्राप्य स्त्रियम् पुरुष विग्रहम् ॥ ३०.३ ॥
kim tvā amanyata vaidehaḥ pitā me mithilā adhipaḥ | rāma jāmātaram prāpya striyam puruṣa vigraham || 30.3 ||
'Rama, what must my father, lord of Videha and king of Mithila, have thought, gaining as his son-in-law you — a woman wearing the form of a man?'
Shloka 4 (ayodhya.30.4)
अनृतम् बल लोको अयम् अज्ञानात् यद्द् हि वक्ष्यति । तेजो न अस्ति परम् रामे तपति इव दिवा करे ॥ ३०.४ ॥
anṛtam bala loko ayam ajñānāt yadd hi vakṣyati | tejo na asti param rāme tapati iva divā kare || 30.4 ||
'What a pity, if these people, out of sheer ignorance, should speak the falsehood that supreme brilliance is wanting in Rama — as though the very blazing sun could lack it.'
Shloka 5 (ayodhya.30.5)
किम् हि कृत्वा विषण्णः त्वम् कुतः वा भयम् अस्ति ते । यत् परित्यक्तु कामः त्वम् माम् अनन्य परायणाम् ॥ ३०.५ ॥
kim hi kṛtvā viṣaṇṇaḥ tvam kutaḥ vā bhayam asti te | yat parityaktu kāmaḥ tvam mām ananya parāyaṇām || 30.5 ||
'For what have you grown so downcast, or what fear is upon you, that you now wish to abandon me, who have no refuge but you?'
Shloka 6 (ayodhya.30.6)
द्युमत्सेन सुतम् वीर सत्यवन्तम् अनुव्रताम् । सावित्रीम् इव माम् विद्धि त्वम् आत्म वश वर्तिनीम् ॥ ३०.६ ॥
dyumatsena sutam vīra satyavantam anuvratām | sāvitrīm iva mām viddhi tvam ātma vaśa vartinīm || 30.6 ||
'Know me, hero, to be as wholly given to your will as Savitri was devoted to Satyavan, son of Dyumatsena.'
Shloka 7 (ayodhya.30.7)
न तु अहम् मनसा अपि अन्यम् द्रष्टा अस्मि त्वद् ऋते अनघ । त्वया राघव गच्चेयम् यथा अन्या कुल पांसनी ॥ ३०.७ ॥
na tu aham manasā api anyam draṣṭā asmi tvad ṛte anagha | tvayā rāghava gacceyam yathā anyā kula pāṃsanī || 30.7 ||
'Faultless one, I will not look upon any other man even in thought; I shall go with you, Raghava — not stay behind as some other woman, one who disgraces her family, might.'
Shloka 8 (ayodhya.30.8)
स्वयम् तु भार्याम् कौमारीम् चिरम् अध्युषिताम् सतीम् । शैलूषैव माम् राम परेभ्यो दातुम् इच्चसि ॥ ३०.८ ॥
svayam tu bhāryām kaumārīm ciram adhyuṣitām satīm | śailūṣaiva mām rāma parebhyo dātum iccasi || 30.8 ||
'Do you, Rama, mean to hand me over to others of your own will, like an actor surrendering his part — me, your wife since girlhood, faithful, who has dwelt with you so long?'
Shloka 9 (ayodhya.30.9)
यस्य पथ्यम् च रामात्थ यस्य चार्थेऽवरुध्यसे । त्वम् तस्य भव वश्यश्च विधेयश्छ सदानघ ॥ ३०.९ ॥
yasya pathyam ca rāmāttha yasya cārthe'varudhyase | tvam tasya bhava vaśyaśca vidheyaścha sadānagha || 30.9 ||
'Then be forever submissive and obedient, blameless one, to him whose welfare you speak of — him for whose sake you would keep me back.'
Shloka 10 (ayodhya.30.10)
स माम् अनादाय वनम् न त्वम् प्रस्थातुम् अर्हसि । तपो वा यदि वा अरण्यम् स्वर्गो वा स्यात् सह त्वया ॥ ३०.१० ॥
sa mām anādāya vanam na tvam prasthātum arhasi | tapo vā yadi vā araṇyam svargo vā syāt saha tvayā || 30.10 ||
'You ought not to set out for the forest without taking me; be it austerity, or wilderness, or even heaven — let it be with you, always.'
Shloka 11 (ayodhya.30.11)
न च मे भविता तत्र कश्चित् पथि परिश्रमः । पृष्ठतः तव गच्चन्त्या विहार शयनेष्व् अपि ॥ ३०.११ ॥
na ca me bhavitā tatra kaścit pathi pariśramaḥ | pṛṣṭhataḥ tava gaccantyā vihāra śayaneṣv api || 30.11 ||
'Walking behind you on that path I shall know no weariness at all; it will seem to me like a place of rest and repose.'
Shloka 12 (ayodhya.30.12)
कुश काश शर इषीका ये च कण्टकिनो द्रुमाः । तूल अजिन सम स्पर्शा मार्गे मम सह त्वया ॥ ३०.१२ ॥
kuśa kāśa śara iṣīkā ye ca kaṇṭakino drumāḥ | tūla ajina sama sparśā mārge mama saha tvayā || 30.12 ||
'The kusha and kasha grasses, the reeds and canes, and the thorny trees along the path — with you beside me, they will feel to my touch like cotton, or soft deerskin.'
Shloka 13 (ayodhya.30.13)
महा वात समुद्धूतम् यन् माम् अवकरिष्यति । रजो रमण तन् मन्ये पर अर्ध्यम् इव चन्दनम् ॥ ३०.१३ ॥
mahā vāta samuddhūtam yan mām avakariṣyati | rajo ramaṇa tan manye para ardhyam iva candanam || 30.13 ||
'The very dust, beloved, that a fierce wind raises to cover me — I shall count it as precious as the finest sandal-paste.'
Shloka 14 (ayodhya.30.14)
शाद्वलेषु यद् आसिष्ये वन अन्ते वन गोरचा । कुथा आस्तरण तल्पेषु किम् स्यात् सुखतरम् ततः ॥ ३०.१४ ॥
śādvaleṣu yad āsiṣye vana ante vana goracā | kuthā āstaraṇa talpeṣu kim syāt sukhataram tataḥ || 30.14 ||
'When, dwelling deep in the forest, I lie upon beds of green grass, what could be more pleasant than that, even a couch spread with fine coverlets?'
Shloka 15 (ayodhya.30.15)
पत्रम् मूलम् फलम् यत् त्वम् अल्पम् वा यदि वा बहु । दास्यसि स्वयम् आहृत्य तन् मे अमृत रस उपमम् ॥ ३०.१५ ॥
patram mūlam phalam yat tvam alpam vā yadi vā bahu | dāsyasi svayam āhṛtya tan me amṛta rasa upamam || 30.15 ||
'Whatever leaf, root, or fruit you yourself gather and give me, little or much, shall taste to me like nectar.'
Shloka 16 (ayodhya.30.16)
न मातुर् न पितुस् तत्र स्मरिष्यामि न वेश्मनः । आर्तवानि उपभुन्जाना पुष्पाणि च फलानि च ॥ ३०.१६ ॥
na mātur na pitus tatra smariṣyāmi na veśmanaḥ | ārtavāni upabhunjānā puṣpāṇi ca phalāni ca || 30.16 ||
'Enjoying there the flowers and fruits of every season, I shall recall neither mother, nor father, nor home.'
Shloka 17 (ayodhya.30.17)
न च तत्र गतः किंचित् द्रष्टुम् अर्हसि विप्रियम् । मत् कृते न च ते शोको न भविष्यामि दुर्भरा ॥ ३०.१७ ॥
na ca tatra gataḥ kiṃcit draṣṭum arhasi vipriyam | mat kṛte na ca te śoko na bhaviṣyāmi durbharā || 30.17 ||
'Once there, you shall not need to see anything displeasing on my account; you will have no grief because of me — I shall not be a burden to bear.'
Shloka 18 (ayodhya.30.18)
यः त्वया सह स स्वर्गो निरयो यः त्वया विना । इति जानन् पराम् प्रीतिम् गच्च राम मया सह ॥ ३०.१८ ॥
yaḥ tvayā saha sa svargo nirayo yaḥ tvayā vinā | iti jānan parām prītim gacca rāma mayā saha || 30.18 ||
'Wherever you are, that itself is heaven to me; without you, that same place would be hell. Knowing this depth of my love, Rama, go forth with me, to the greatest joy.'
Shloka 19 (ayodhya.30.19)
अथ माम् एवम् अव्यग्राम् वनम् न एव नयिष्यसि । विषम् अद्य एव पास्यामि मा विशम् द्विषताम् वशम् ॥ ३०.१९ ॥
atha mām evam avyagrām vanam na eva nayiṣyasi | viṣam adya eva pāsyāmi mā viśam dviṣatām vaśam || 30.19 ||
'But if, even so, though I am undismayed by the forest, you will still not take me — then I shall drink poison this very day; I will not fall into the power of my enemies.'
Shloka 20 (ayodhya.30.20)
पश्चात् अपि हि दुह्खेन मम न एव अस्ति जीवितम् । उज्झितायाः त्वया नाथ तदा एव मरणम् वरम् ॥ ३०.२० ॥
paścāt api hi duhkhena mama na eva asti jīvitam | ujjhitāyāḥ tvayā nātha tadā eva maraṇam varam || 30.20 ||
'For even afterward, in grief, my life would truly not be life; my lord, if I must be forsaken by you, death then and there would be the better choice.'
Shloka 21 (ayodhya.30.21)
इदम् हि सहितुम् शोकम् मुहूर्तम् अपि न उत्सहे । किम् पुनर् दश वर्षाणि त्रीणि च एकम् च दुह्खिता ॥ ३०.२१ ॥
idam hi sahitum śokam muhūrtam api na utsahe | kim punar daśa varṣāṇi trīṇi ca ekam ca duhkhitā || 30.21 ||
'I cannot bear this grief even for a moment — how then, grieving, could I bear fourteen years of it?'
Shloka 22 (ayodhya.30.22)
इति सा शोक सम्तप्ता विलप्य करुणम् बहु । चुक्रोश पतिम् आयस्ता भृशम् आलिन्ग्य सस्वरम् ॥ ३०.२२ ॥
iti sā śoka samtaptā vilapya karuṇam bahu | cukrośa patim āyastā bhṛśam ālingya sasvaram || 30.22 ||
Thus, burning with grief, having lamented long and piteously, she, spent with weeping, clung tightly to her husband and cried aloud.
Shloka 23 (ayodhya.30.23)
सा विद्धा बहुभिर् वाक्यैः दिग्धैः इव गज अन्गना । चिर सम्नियतम् बाष्पम् मुमोच अग्निम् इव अरणिः ॥ ३०.२३ ॥
sā viddhā bahubhir vākyaiḥ digdhaiḥ iva gaja anganā | cira samniyatam bāṣpam mumoca agnim iva araṇiḥ || 30.23 ||
Pierced by his many words as a she-elephant pierced by poisoned darts, she let fall the tears held back so long, as fire bursts at last from the kindling-wood.
Shloka 24 (ayodhya.30.24)
तस्याः स्फटिक सम्काशम् वारि सम्ताप सम्भवम् । नेत्राभ्याम् परिसुस्राव पन्कजाभ्याम् इव उदकम् ॥ ३०.२४ ॥
tasyāḥ sphaṭika samkāśam vāri samtāpa sambhavam | netrābhyām parisusrāva pankajābhyām iva udakam || 30.24 ||
Crystal-clear water, born of her anguish, streamed from her eyes, as water drips from a pair of lotuses.
Shloka 25 (ayodhya.30.25)
तच्चैवामलचन्ध्रभम् मुखमायतलोचनम् । पर्यशुष्यत बाष्पेण जलोद्धृतमिवामुबुजम् ॥ ३०.२५ ॥
taccaivāmalacandhrabham mukhamāyatalocanam | paryaśuṣyata bāṣpeṇa jaloddhṛtamivāmubujam || 30.25 ||
And that face, bright as the spotless moon, with its wide eyes, withered under her tears, like a lotus drawn up out of the water.
Shloka 26 (ayodhya.30.26)
ताम् परिष्वज्य बाहुभ्याम् विसम्ज्ञाम् इव दुह्खिताम् । उवाच वचनम् रामः परिविश्वासयंस् तदा ॥ ३०.२६ ॥
tām pariṣvajya bāhubhyām visamjñām iva duhkhitām | uvāca vacanam rāmaḥ pariviśvāsayaṃs tadā || 30.26 ||
Then Rama, clasping in his arms that grief-stricken woman, all but senseless, spoke these words, to reassure her fully.
Shloka 27 (ayodhya.30.27)
न देवि तव दुह्खेन स्वर्गम् अपि अभिरोचये । न हि मे अस्ति भयम् किंचित् स्वयम्भोर् इव सर्वतः ॥ ३०.२७ ॥
na devi tava duhkhena svargam api abhirocaye | na hi me asti bhayam kiṃcit svayambhor iva sarvataḥ || 30.27 ||
'Queen, I would not welcome even heaven at the price of your sorrow. I hold no fear at all, on any side, as though I were the Self-Existent One himself.'
Shloka 28 (ayodhya.30.28)
तव सर्वम् अभिप्रायम् अविज्ञाय शुभ आनने । वासम् न रोचये अरण्ये शक्तिमान् अपि रक्षणे ॥ ३०.२८ ॥
tava sarvam abhiprāyam avijñāya śubha ānane | vāsam na rocaye araṇye śaktimān api rakṣaṇe || 30.28 ||
'Fair-faced one, without fully knowing your whole intent, I was unwilling for you to dwell in the forest — though I am well able to protect you there.'
Shloka 29 (ayodhya.30.29)
यत् सृष्टा असि मया सार्धम् वन वासाय मैथिलि । न विहातुम् मया शक्या कीर्तिर् आत्मवता यथा ॥ ३०.२९ ॥
yat sṛṣṭā asi mayā sārdham vana vāsāya maithili | na vihātum mayā śakyā kīrtir ātmavatā yathā || 30.29 ||
'Since you, Maithili, were destined to dwell in the forest together with me, I cannot leave you behind — no more than a man of honour can abandon his own good name.'
Shloka 30 (ayodhya.30.30)
धर्मः तु गज नास ऊरु सद्भिर् आचरितः पुरा । तम् च अहम् अनुवर्ते अद्य यथा सूर्यम् सुवर्चला ॥ ३०.३० ॥
dharmaḥ tu gaja nāsa ūru sadbhir ācaritaḥ purā | tam ca aham anuvarte adya yathā sūryam suvarcalā || 30.30 ||
'Long ago, you whose thighs are shapely as an elephant's trunk, this very duty was practised by the virtuous; that same duty I now follow, as Suvarchala follows the sun.'
Shloka 31 (ayodhya.30.31)
न खल्वहम् न गच्छेयम् वनम् जनकनन्दिनि । वचनम् त्न्नयति माम् पितुः सत्योपबृंहितम् ॥ ३०.३१ ॥
na khalvaham na gaccheyam vanam janakanandini | vacanam tnnayati mām pituḥ satyopabṛṃhitam || 30.31 ||
'Truly, daughter of Janaka, I could not choose not to go to the forest; my father's word, made mighty by his truthfulness, itself leads me there.'
Shloka 32 (ayodhya.30.32)
एष धर्मः तु सुश्रोणि पितुर् मातुः च वश्यता । अतः च आज्ञाम् व्यतिक्रम्य न अहम् जीवितुम् उत्सहे ॥ ३०.३२ ॥
eṣa dharmaḥ tu suśroṇi pitur mātuḥ ca vaśyatā | ataḥ ca ājñām vyatikramya na aham jīvitum utsahe || 30.32 ||
'This alone, lovely one, is Dharma — obedience to father and mother; and so, having crossed that command, I would not even wish to live.'
Shloka 33 (ayodhya.30.33)
अस्वाधीनम् कथम् दैवम् प्रकारैरभिराध्यते । स्वाधीनम् समतिक्रम्य मातरम् पितरम् गुरुम् ॥ ३०.३३ ॥
asvādhīnam katham daivam prakārairabhirādhyate | svādhīnam samatikramya mātaram pitaram gurum || 30.33 ||
'Neglecting mother, father, and teacher — who lie within one's own power to serve — how can one, by any means, hope to please the divine, which lies beyond one's power?'
Shloka 34 (ayodhya.30.34)
यत्त्रयम् तत्त्रयो लोकाः पवित्रम् तत्समम् भुवि । नान्यदस्ति शुभापाङ्गे तेनेदमभिराध्यते ॥ ३०.३४ ॥
yattrayam tattrayo lokāḥ pavitram tatsamam bhuvi | nānyadasti śubhāpāṅge tenedamabhirādhyate || 30.34 ||
'Fair-eyed one, this triad — mother, father, teacher — is itself the three worlds; nothing else on earth is as sacred, or its equal; therefore it is this that must be honoured.'
Shloka 35 (ayodhya.30.35)
न सत्यम् दानमानौ वा न यज्ञाश्चाप्तदक्षिणाः । तथा बलकराः सीते यथा सेवा पितुर्मता ॥ ३०.३५ ॥
na satyam dānamānau vā na yajñāścāptadakṣiṇāḥ | tathā balakarāḥ sīte yathā sevā piturmatā || 30.35 ||
'Sita, neither truthfulness, nor charity and honour, nor even sacrifices with their offerings duly made, bring such strength as service to one's father is held to bring.'
Shloka 36 (ayodhya.30.36)
स्वर्गो धनम् वा धान्यम् वा विद्याः पुत्राः सुखानि च । गुरुवृत्त्यनुरोधेन न किंचिदपि दुर्लभम् ॥ ३०.३६ ॥
svargo dhanam vā dhānyam vā vidyāḥ putrāḥ sukhāni ca | guruvṛttyanurodhena na kiṃcidapi durlabham || 30.36 ||
'Through devotion to the will of one's elders, heaven, wealth or grain, learning, sons, and every happiness — nothing at all remains hard to attain.'
Shloka 37 (ayodhya.30.37)
देवगन्धर्वगोलोकान् ब्रह्मलोकम् तथापरान् । प्राप्नुवन्ति महात्मानो मातापितृपरायणाः ॥ ३०.३७ ॥
devagandharvagolokān brahmalokam tathāparān | prāpnuvanti mahātmāno mātāpitṛparāyaṇāḥ || 30.37 ||
'Great souls devoted wholly to mother and father attain the worlds of gods and gandharvas, Goloka, the world of Brahma, and other realms besides.'
Shloka 38 (ayodhya.30.38)
स माम् पिता यथा शास्ति सत्य धर्म पथे स्थितः । तथा वर्तितुम् इच्चामि स हि धर्मः सनातनः ॥ ३०.३८ ॥
sa mām pitā yathā śāsti satya dharma pathe sthitaḥ | tathā vartitum iccāmi sa hi dharmaḥ sanātanaḥ || 30.38 ||
'As my father, standing firm upon the path of truth and Dharma, commands me, so I wish to act; that indeed is the eternal law.'
Shloka 39 (ayodhya.30.39)
मम सन्ना मतिः सीते त्वाम् नेतुम् दण्डकावनम् । वसिष्यामीति सात्वम् मामनुयातुम् सुनिश्चिता ॥ ३०.३९ ॥
mama sannā matiḥ sīte tvām netum daṇḍakāvanam | vasiṣyāmīti sātvam māmanuyātum suniścitā || 30.39 ||
'Sita, my mind had lost heart at the thought of taking you to the Dandaka forest; but you, resolved to dwell there and follow me, stand firmly determined.'
Shloka 40 (ayodhya.30.40)
सा हि दिष्टाऽनवद्याङ्गी वनाय वदिरेक्षणे । अनुगच्चस्व माम् भीरु सह धर्म चरी भव ॥ ३०.४० ॥
sā hi diṣṭā'navadyāṅgī vanāya vadirekṣaṇe | anugaccasva mām bhīru saha dharma carī bhava || 30.40 ||
'So then, flawless-limbed one, doe-eyed one, since it is thus decreed for you to go to the forest — follow me, gentle one, and be my companion in Dharma.'
Shloka 41 (ayodhya.30.41)
सर्वथा सदृशम् सीते मम स्वस्य कुलस्य च । व्यवसायमनुक्रान्ता कान्ते त्वमतिशोभनम् ॥ ३०.४१ ॥
sarvathā sadṛśam sīte mama svasya kulasya ca | vyavasāyamanukrāntā kānte tvamatiśobhanam || 30.41 ||
'Sita, my love, you have taken up a resolve altogether worthy — of me, and of your own lineage — a most excellent one.'
Shloka 42 (ayodhya.30.42)
आरभस्व शुभश्रोणि वनवासक्षमाः क्रियाः । नेदानीम् त्वदृते सीते स्वर्गोऽपि मम रोचते ॥ ३०.४२ ॥
ārabhasva śubhaśroṇi vanavāsakṣamāḥ kriyāḥ | nedānīm tvadṛte sīte svargo'pi mama rocate || 30.42 ||
'Begin then, gracious one, the tasks fitting for forest life; for now, Sita, not even heaven would please me without you.'
Shloka 43 (ayodhya.30.43)
ब्राह्मणेभ्यः च रत्नानि भिक्षुकेभ्यः च भोजनम् । देहि च आशंसमानेभ्यः सम्त्वरस्व च माचिरम् ॥ ३०.४३ ॥
brāhmaṇebhyaḥ ca ratnāni bhikṣukebhyaḥ ca bhojanam | dehi ca āśaṃsamānebhyaḥ samtvarasva ca māciram || 30.43 ||
'Give jewels to the brahmins, and food to the mendicants, and to all who come in hope; make haste, and do not delay.'
Shloka 44 (ayodhya.30.44)
भूषणानि महार्हाणि वरवस्त्राणि यानि च । रमणीयाश्च ये केचित्क्रीडार्थाश्चापुयुपस्कराः ॥ ३०.४४ ॥
bhūṣaṇāni mahārhāṇi varavastrāṇi yāni ca | ramaṇīyāśca ye kecitkrīḍārthāścāpuyupaskarāḥ || 30.44 ||
'Whatever costly ornaments there are, whatever fine garments, and whatever delightful articles are used for amusement —'
Shloka 45 (ayodhya.30.45)
शयनीयानि यानानि मम चान्यानि यानि च । देहि स्वभृत्यवर्गस्य ब्राह्मणानामनन्तरम् ॥ ३०.४५ ॥
śayanīyāni yānāni mama cānyāni yāni ca | dehi svabhṛtyavargasya brāhmaṇānāmanantaram || 30.45 ||
'— my beds, my carriages, and whatever else remains, give to your own attendants, once the brahmins have been given their due.'
Shloka 46 (ayodhya.30.46)
अनुकूलम् तु सा भर्तुर् ज्ञात्वा गमनम् आत्मनः । क्षिप्रम् प्रमुदिता देवी दातुम् एव उपचक्रमे ॥ ३०.४६ ॥
anukūlam tu sā bhartur jñātvā gamanam ātmanaḥ | kṣipram pramuditā devī dātum eva upacakrame || 30.46 ||
Learning that her own going was now welcome to her husband, the radiant lady, filled with joy, quickly set about her giving.
Shloka 47 (ayodhya.30.47)
ततः प्रहृष्टा परिपूर्ण मानसा । यशस्विनी भर्तुर् अवेक्ष्य भाषितम् । धनानि रत्नानि च दातुम् अन्गना । प्रचक्रमे धर्मभृताम् मनस्विनी ॥ ३०.४७ ॥
tataḥ prahṛṣṭā paripūrṇa mānasā | yaśasvinī bhartur avekṣya bhāṣitam | dhanāni ratnāni ca dātum anganā | pracakrame dharmabhṛtām manasvinī || 30.47 ||
Then that illustrious, high-hearted woman, her heart made whole again, delighted at her husband's words, began to give away wealth and jewels to the upholders of Dharma.