Vali Banishes Sugriva

Shloka 1 (kishkindha.10.1)

ततः क्रोध समाविष्टम् सम्रब्धम् तम् उपागतम् । अहम् प्रसादयान् चक्रे भ्रातरम् हित काम्यया ॥ 10.1 ॥

tataḥ krodha samāviṣṭam samrabdham tam upāgatam | aham prasādayān cakre bhrātaram hita kāmyayā

Then, as he returned filled with anger and agitation, I, desiring his own good, sought to appease my brother.

Shloka 2 (kishkindha.10.2)

दिष्ट्या असि कुशली प्राप्तो निहतः च त्वया रिपुः । अनाथस्य हि मे नाथः त्वम् एको अनाथ नन्दनः ॥ 10.2 ॥

diṣṭyā asi kuśalī prāpto nihataḥ ca tvayā ripuḥ | anāthasya hi me nāthaḥ tvam eko anātha nandanaḥ

I said, 'By good fortune you have returned safe, and you have slain the enemy. To one as helpless as I, you alone are protector, O joy of the helpless.'

Shloka 3 (kishkindha.10.3)

इदम् बहु शलाकम् ते पूर्ण चन्द्रम् इव उदितम् । छत्रम् स वाल व्यजनम् प्रतीच्छस्व मया धृतम् ॥ 10.3 ॥

idam bahu śalākam te pūrṇa candram iva uditam | chatram sa vāla vyajanam pratīcchasva mayā dhṛtam

'Accept this many-ribbed royal umbrella, risen like the full moon, together with the fly-whisk, which I now hold ready for you.'

Shloka 4 (kishkindha.10.4)

आर्तस्य अथ बिला द्वारि स्थितः संवत्सरम् नृप । दृष्ट्वा च शोणितम् द्वारि बिलात् च अपि समुत्थितम् ॥ 10.4 ॥

ārtasya atha bilā dvāri sthitaḥ saṃvatsaram nṛpa | dṛṣṭvā ca śoṇitam dvāri bilāt ca api samutthitam

'O king, in my anguish I stood a full year at the mouth of that pit; and when I saw blood welling up and flowing from its entrance—

Shloka 5 (kishkindha.10.5)

शोक संविग्न हृदयो भृशम् व्याकुलित इन्द्रियः । अपिधाय बिल द्वारम् शैल शृङ्गेण तत् तदा ॥ 10.5 ॥

śoka saṃvigna hṛdayo bhṛśam vyākulita indriyaḥ | apidhāya bila dvāram śaila śṛṅgeṇa tat tadā

—my heart shaken with grief and my senses thrown into utter confusion, I then sealed the mouth of that pit with a mountain peak,

Shloka 6 (kishkindha.10.6)

तस्मात् देशात् अपाक्रम्य किष्किन्धाम् प्राविशम् पुनः । विषादात् इह माम् दृष्ट्वा पौरैः मंत्रिभिर् एव च ॥ 10.6 ॥

tasmāt deśāt apākramya kiṣkindhām prāviśam punaḥ | viṣādāt iha mām dṛṣṭvā pauraiḥ maṃtribhir eva ca

—and, departing from that place, returned once more into Kishkindha. Here, seeing me in such despair, the citizens and ministers themselves—

Shloka 7 (kishkindha.10.7)

अभिषिक्तो न कामेन तन्मे क्षन्तुम् त्वम् अर्हसि । त्वम् एव राजा मानार्हः सदा च अहम् यथा पुरा ॥ 10.7 ॥

abhiṣikto na kāmena tanme kṣantum tvam arhasi | tvam eva rājā mānārhaḥ sadā ca aham yathā purā

—crowned me, though not by my own wish; for that you should pardon me. You alone are the rightful king deserving honor, and I shall always remain as I was before.

Shloka 8 (kishkindha.10.8)

राजभावे नियोगः अयम् मम त्वत् विरहात् कृतः । स अमात्य पौर नगरम् स्थितम् निहत कण्टकम् ॥ 10.8 ॥

rājabhāve niyogaḥ ayam mama tvat virahāt kṛtaḥ | sa amātya paura nagaram sthitam nihata kaṇṭakam

'This appointment to kingship was made only because of your absence. The city, together with its ministers and citizens, now stands free of every thorn.'

Shloka 9 (kishkindha.10.9)

न्यास भूतम् इदम् राज्यम् तव निर्यातयामि अहम् । मा च रोषम् कृथाः सौम्य मम शत्रु निषूदन ॥ 10.9 ॥

nyāsa bhūtam idam rājyam tava niryātayāmi aham | mā ca roṣam kṛthāḥ saumya mama śatru niṣūdana

'I now return to you this kingdom, which I held only in trust. Do not be angry with me, gentle one, O destroyer of foes.'

Shloka 10 (kishkindha.10.10)

याचे त्वाम् शिरसा राजन् मया बद्धो अयम् अंजलिः । बलात् अस्मिन् समागम्य मंत्रिभिः पुर वासिभिः ॥ 10.10 ॥

yāce tvām śirasā rājan mayā baddho ayam aṃjaliḥ | balāt asmin samāgamya maṃtribhiḥ pura vāsibhiḥ

'O king, with bowed head I entreat you, my hands joined in supplication. The ministers and townsfolk, gathering together, forcibly—

Shloka 11 (kishkindha.10.11)

राजभावे नियुक्तो अहम् शून्य देश जिगीषया । स्निग्धम् एवम् ब्रुवाणम् माम् स विनिर्भर्त्स्य वानरः ॥ 10.11 ॥

rājabhāve niyukto aham śūnya deśa jigīṣayā | snigdham evam bruvāṇam mām sa vinirbhartsya vānaraḥ

—appointed me to kingship, only wishing to keep this leaderless realm secure.' Yet even as I spoke so affectionately, that monkey Vali, scorning me harshly—

Shloka 12 (kishkindha.10.12)

धिक् त्वाम् इति च माम् उक्त्वा बहु तत् तत् उवाच ह । प्रकृतीः च समानीय मंत्रिणः चैव सम्मतान् ॥ 10.12 ॥

dhik tvām iti ca mām uktvā bahu tat tat uvāca ha | prakṛtīḥ ca samānīya maṃtriṇaḥ caiva sammatān

—said, 'Shame on you!' and much more besides. Then, summoning the subjects and the honored ministers together—

Shloka 13 (kishkindha.10.13)

माम् आह सुहृदाम् मध्ये वाक्यम् परम गर्हितम् । विदितम् वो मया रात्रौ मायावी स महाअसुरः ॥ 10.13 ॥

mām āha suhṛdām madhye vākyam parama garhitam | viditam vo mayā rātrau māyāvī sa mahāasuraḥ

—he spoke to me, before all our friends, these most contemptuous words: 'You all know how, one night, that great demon Mayavi—

Shloka 14 (kishkindha.10.14)

माम् समाह्वयत क्रुद्धो युद्ध कांक्षी तदा पुरा । तस्य तद् भाषितम् श्रुत्वा निःसृतः अहम् नृपाअलयात् ॥ 10.14 ॥

mām samāhvayata kruddho yuddha kāṃkṣī tadā purā | tasya tad bhāṣitam śrutvā niḥsṛtaḥ aham nṛpāalayāt

—in his fury, eager for battle, challenged me. Hearing his words, I came forth at once from the royal palace,

Shloka 15 (kishkindha.10.15)

अनुयातः च माम् तूर्णम् अयम् भ्राता सुदारुणः । स तु दृष्ट्वा एव माम् रात्रौ स द्वितीयम् महाबलः ॥ 10.15 ॥

anuyātaḥ ca mām tūrṇam ayam bhrātā sudāruṇaḥ | sa tu dṛṣṭvā eva mām rātrau sa dvitīyam mahābalaḥ

—and this exceedingly bold brother of mine followed close behind me at once. When that mighty one saw me there in the night, accompanied by a second—

Shloka 16 (kishkindha.10.16)

प्राद्रवत् भय संत्रस्तो वीक्ष्य आवाम् समुपागतौ । अभिद्रुतः तु वेगेन विवेश स महाबिलम् ॥ 10.16 ॥

prādravat bhaya saṃtrasto vīkṣya āvām samupāgatau | abhidrutaḥ tu vegena viveśa sa mahābilam

—he fled in terror; and seeing the two of us bearing down upon him, he rushed headlong and plunged into a vast pit.

Shloka 17 (kishkindha.10.17)

तम् प्रविष्टम् विदित्वा तु सुघोरम् सुमहद् बिलम् । अयम् उक्तो अथ मे भ्राता मया तु क्रूर दर्शनः ॥ 10.17 ॥

tam praviṣṭam viditvā tu sughoram sumahad bilam | ayam ukto atha me bhrātā mayā tu krūra darśanaḥ

Knowing that he had entered that most terrible and vast pit, I then said to this fierce-looking brother of mine—

Shloka 18 (kishkindha.10.18)

अहत्वा न अस्ति मे शक्तिः प्रति गन्तुम् इतः पुरीम् । बिल द्वारि प्रतीक्ष त्वम् यावत् एनम् निहन्मि अहम् ॥ 10.18 ॥

ahatvā na asti me śaktiḥ prati gantum itaḥ purīm | bila dvāri pratīkṣa tvam yāvat enam nihanmi aham

—'I have not the strength to return to the city from here without killing him. Wait you at the mouth of this pit until I have slain him.'

Shloka 19 (kishkindha.10.19)

स्थितोऽयम् इति मत्वा अहम् प्रविष्टः तु दुरासदम् । तम् मे मार्गयतः तत्र गतः संवत्सरः तदा ॥ 10.19 ॥

sthito'yam iti matvā aham praviṣṭaḥ tu durāsadam | tam me mārgayataḥ tatra gataḥ saṃvatsaraḥ tadā

Thinking he would remain waiting there, I entered that forbidding pit; and a whole year passed there as I searched for that enemy.

Shloka 20 (kishkindha.10.20)

स तु दृष्टो मया शत्रुः अनिर्वेदात् भयाअवहः । निहतः च मया सद्यः सः सर्वैः सह बन्धुभिः ॥ 10.20 ॥

sa tu dṛṣṭo mayā śatruḥ anirvedāt bhayāavahaḥ | nihataḥ ca mayā sadyaḥ saḥ sarvaiḥ saha bandhubhiḥ

At last, never giving up, I found that fear-inspiring enemy, and slew him at once, along with all his kinsmen.

Shloka 21 (kishkindha.10.21)

तस्य आस्यात् तु प्रवृत्तेन रुधिरौघेण तद् बिलम् । पूर्णम् आसीत् दुराक्रामम् स्वनतः तस्य भूतले ॥ 10.21 ॥

tasya āsyāt tu pravṛttena rudhiraugheṇa tad bilam | pūrṇam āsīt durākrāmam svanataḥ tasya bhūtale

That pit was filled by the stream of blood pouring from his mouth, and, echoing with his death-cries, it became impossible to make one's way out of it.

Shloka 22 (kishkindha.10.22)

सूदयित्वा तु तम् शत्रुम् विक्रान्तम् तम् अहम् सुखम् । निष्क्रामम् न एव पश्यामि बिलस्य पिहितम् मुखम् ॥ 10.22 ॥

sūdayitvā tu tam śatrum vikrāntam tam aham sukham | niṣkrāmam na eva paśyāmi bilasya pihitam mukham

Though I had slain that mighty enemy with ease, I could find no way out, for the mouth of the pit had been sealed shut.

Shloka 23 (kishkindha.10.23)

विक्रोशमानस्य तु मे सुग्रीव इति पुनः पुनः । यतः प्रतिवचो नास्ति ततः अहम् भृश दुःखितः ॥ 10.23 ॥

vikrośamānasya tu me sugrīva iti punaḥ punaḥ | yataḥ prativaco nāsti tataḥ aham bhṛśa duḥkhitaḥ

I called out again and again, 'Sugriva! Sugriva!' — but when no answer came, I was overcome with deep sorrow.

Shloka 24 (kishkindha.10.24)

पाद प्रहारैः तु मया बहुभिः परिपातितम् । ततः अहम् तेन निष्क्रम्य पथा पुरम् उपागतः ॥ 10.24 ॥

pāda prahāraiḥ tu mayā bahubhiḥ paripātitam | tataḥ aham tena niṣkramya pathā puram upāgataḥ

Then, with many blows of my feet, I brought that boulder crashing down, and, coming out that way, made my way back to the city.

Shloka 25 (kishkindha.10.25)

तत्र अनेन अस्मि सम्रुद्धः राज्यम् मृगयत आत्मनः । सुग्रीवेण नृशंसेन विस्मृत्य भ्रातृ सौहृदम् ॥ 10.25 ॥

tatra anena asmi samruddhaḥ rājyam mṛgayata ātmanaḥ | sugrīveṇa nṛśaṃsena vismṛtya bhrātṛ sauhṛdam

'There this cruel Sugriva, forgetting all brotherly affection in his greed for the kingdom for himself, trapped me shut within that pit.' Thus Vali spoke before the whole assembly.

Shloka 26 (kishkindha.10.26)

एवम् उक्त्वा तु माम् तत्र वस्त्रेण एकेन वानरः । तदा निर्वासयामास वाली विगत साध्वसः ॥ 10.26 ॥

evam uktvā tu mām tatra vastreṇa ekena vānaraḥ | tadā nirvāsayāmāsa vālī vigata sādhvasaḥ

Having said this, that monkey Vali, wholly without shame, then and there banished me, clad in but a single garment.

Shloka 27 (kishkindha.10.27)

तेन अहम् अपविद्धः च हृत दारः च राघव । तत् भयात् च महीम् सर्वान् क्रान्तवान् स वन अर्णवाम् ॥ 10.27 ॥

tena aham apaviddhaḥ ca hṛta dāraḥ ca rāghava | tat bhayāt ca mahīm sarvān krāntavān sa vana arṇavām

Thus, O Raghava, he cast me out and seized my wife as well; and out of fear of him I have wandered over the whole earth, its forests and its seas.

Shloka 28 (kishkindha.10.28)

ऋश्यमूकम् गिरि वरम् भार्या हरण दुःखितः । प्रविष्टो अस्मि दुराधर्षम् वालिनः कारणान्तरे ॥ 10.28 ॥

ṛśyamūkam giri varam bhāryā haraṇa duḥkhitaḥ | praviṣṭo asmi durādharṣam vālinaḥ kāraṇāntare

Grieving for my abducted wife, I came to this formidable mountain Rishyamuka, which, for another reason, remains unassailable even to Vali.

Shloka 29 (kishkindha.10.29)

एतत् ते सर्वम् आख्यातम् वैर अनुकथनम् महत् । अनागसा मया प्राप्तम् व्यसनम् पश्य राघव ॥ 10.29 ॥

etat te sarvam ākhyātam vaira anukathanam mahat | anāgasā mayā prāptam vyasanam paśya rāghava

This, O Raghava, is the whole great account of our enmity that I have related to you; see now what calamity has befallen me, though I am innocent of any wrong.

Shloka 30 (kishkindha.10.30)

वालिनः च भयात् तस्य सर्वलोक भयापह । कर्तुम् अर्हसि मे वीर प्रसादम् तस्य निग्रहात् ॥ 10.30 ॥

vālinaḥ ca bhayāt tasya sarvaloka bhayāpaha | kartum arhasi me vīra prasādam tasya nigrahāt

O hero who dispels the fear of all the worlds, be gracious enough to free me from fear of that Vali, and to restrain him.

Shloka 31 (kishkindha.10.31)

एवम् उक्तः स तेजस्वी धर्मज्ञो धर्म संहितम् । वचनम् वक्तुम् आरेभे सुग्रीवम् प्रहसन् इव ॥ 10.31 ॥

evam uktaḥ sa tejasvī dharmajño dharma saṃhitam | vacanam vaktum ārebhe sugrīvam prahasan iva

Thus addressed, the radiant Rama, knower of righteousness, began, as if smiling, to speak to Sugriva words in accord with dharma.

Shloka 32 (kishkindha.10.32)

अमोघाः सूर्य संकाशा निशिता मे शरा इमे । तस्मिन् वालिनि दुर्वृत्ते पतिष्यन्ति रुष अन्विताः ॥ 10.32 ॥

amoghāḥ sūrya saṃkāśā niśitā me śarā ime | tasmin vālini durvṛtte patiṣyanti ruṣa anvitāḥ

'These sharp, unfailing arrows of mine, blazing like the sun, shall fall, charged with my wrath, upon that wicked Vali.'

Shloka 33 (kishkindha.10.33)

यावत् तम् न हि पश्येयम् तव भार्य अपहारिणम् । तावत् स जीवेत् पापात्मा वाली चारित्र दूषकः ॥ 10.33 ॥

yāvat tam na hi paśyeyam tava bhārya apahāriṇam | tāvat sa jīvet pāpātmā vālī cāritra dūṣakaḥ

'Only until I set eyes upon him — that abductor of your wife — may that sinful, conduct-defiling Vali go on living.'

Shloka 34 (kishkindha.10.34)

आत्म अनुमानात् पश्यामि मग्नः त्वाम् शोक सागरे । त्वाम् अहम् तारयिष्यामि बाढम् प्राप्स्यसि पुष्कलम् ॥ 10.34 ॥

ātma anumānāt paśyāmi magnaḥ tvām śoka sāgare | tvām aham tārayiṣyāmi bāḍham prāpsyasi puṣkalam

'From my own experience I can see you are sunk in an ocean of grief. I shall surely bring you across it, and you will indeed regain abundance.'

Shloka 35 (kishkindha.10.35)

तस्य तत् वचनम् श्रुत्वा हर्ष पौरुष वर्धनम् । सुग्रीवः परम प्रीतः सु महत् वाक्यम् अब्रवीत् ॥ 10.35 ॥

tasya tat vacanam śrutvā harṣa pauruṣa vardhanam | sugrīvaḥ parama prītaḥ su mahat vākyam abravīt

Hearing those words of his, which increased both joy and courage, Sugriva, greatly delighted, spoke this weighty reply.