Sarama's Reconnaissance

Shloka 1 (yuddha.34.1)

अथ ताम् जात सम्तापाम् तेन वाक्येन मोदिताम् । सरमा ह्लादयाम् आस महीं दग्धामिवाम्भसा । ॥ 34.1 ॥

atha tām jāta samtāpām tena vākyena moditām | saramā hlādayām āsa mahīṃ dagdhāmivāmbhasā | || 34.1 ||

Then Sarama gladdened Sita, who had been born into anguish, with those words, comforting her as rain refreshes parched earth.

Shloka 2 (yuddha.34.2)

ततस् तस्या हितम् सख्याश् चिकीर्षन्ती सखी वचः । उवाच काले कालज्ना स्मित पूर्व अभिभाषिणी । ॥ 34.2 ॥

tatas tasyā hitam sakhyāś cikīrṣantī sakhī vacaḥ | uvāca kāle kālajnā smita pūrva abhibhāṣiṇī | || 34.2 ||

Then, wishing to serve her friend's good, that companion, skilled in knowing the right moment, spoke, smiling as she began:

Shloka 3 (yuddha.34.3)

उत्सहेयम् अहम् गत्वा त्वद् वाक्यम् असित ईक्षणे । निवेद्य कुशलम् रामे प्रतिच्चन्ना निवर्तितुम् । ॥ 34.3 ॥

utsaheyam aham gatvā tvad vākyam asita īkṣaṇe | nivedya kuśalam rāme praticcannā nivartitum | || 34.3 ||

"O dark-eyed one, I am able to go, deliver your message to Rama, and inform him of your welfare, and return again unseen.

Shloka 4 (yuddha.34.4)

न हि मे क्रममाणाया निरालम्बे विहायसि । समर्थो गतिम् अन्वेतुम् पवनो गरुडो अपि वा । ॥ 34.4 ॥

na hi me kramamāṇāyā nirālambe vihāyasi | samartho gatim anvetum pavano garuḍo api vā | || 34.4 ||

For as I move through the unsupported sky, neither the wind-god nor even Garuda is able to keep pace with my flight.

Shloka 5 (yuddha.34.5)

एवम् ब्रुवाणाम् ताम् सीता सरमाम् पुनर् अब्रवीत् । मधुरम् श्लक्ष्णया वाचा पूर्व शोक अभिपन्नया । ॥ 34.5 ॥

evam bruvāṇām tām sītā saramām punar abravīt | madhuram ślakṣṇayā vācā pūrva śoka abhipannayā | || 34.5 ||

To Sarama speaking thus, Sita replied again, in a voice now sweet and gentle, though it had earlier been overtaken by grief.

Shloka 6 (yuddha.34.6)

समर्था गगनम् गन्तुम् अपि वा त्वम् रसा तलम् । अवगच्चाम्य् अकर्तव्यम् कर्तव्यम् ते मद् अन्तरे । ॥ 34.6 ॥

samarthā gaganam gantum api vā tvam rasā talam | avagaccāmy akartavyam kartavyam te mad antare | || 34.6 ||

"You are capable of going even to heaven, or to the depths of the netherworld. Understand today the task that must be done by you for my sake.

Shloka 7 (yuddha.34.7)

मत् प्रियम् यदि कर्तव्यम् यदि बुद्धिः स्थिरा तव । ज्नातुम् इच्चामि तम् गत्वा किम् करोति इति रावणः । ॥ 34.7 ॥

mat priyam yadi kartavyam yadi buddhiḥ sthirā tava | jnātum iccāmi tam gatvā kim karoti iti rāvaṇaḥ | || 34.7 ||

If it is your wish to do me a kindness, and your resolve is firm, I wish you would go and learn what it is that Ravana is doing.

Shloka 8 (yuddha.34.8)

स हि माया बलः क्रूरो रावणः शत्रु रावणः । माम् मोहयति दुष्ट आत्मा पीत मात्रा इव वारुणी । ॥ 34.8 ॥

sa hi māyā balaḥ krūro rāvaṇaḥ śatru rāvaṇaḥ | mām mohayati duṣṭa ātmā pīta mātrā iva vāruṇī | || 34.8 ||

For that Ravana - possessed of the strength of illusion, cruel, the enemy who makes his foes weep, his mind corrupt - has bewildered me, as wine bewilders one the very moment it is drunk."

Shloka 9 (yuddha.34.9)

तर्जापयति माम् नित्यम् भर्त्सापयति च असक्र्त् । राक्षसीभिः सुघोराभिर् या माम् रक्षन्ति नित्यशः । ॥ 34.9 ॥

tarjāpayati mām nityam bhartsāpayati ca asakrt | rākṣasībhiḥ sughorābhir yā mām rakṣanti nityaśaḥ | || 34.9 ||

"He continually threatens and repeatedly reviles me, through those most dreadful ogresses who forever guard me.

Shloka 10 (yuddha.34.10)

उद्विग्ना शन्किता च अस्मि न च स्वस्थम् मनो मम । तद् भयाच् च अहम् उद्विग्ना;अशोक वनिकाम् गताः । ॥ 34.10 ॥

udvignā śankitā ca asmi na ca svastham mano mama | tad bhayāc ca aham udvignā;aśoka vanikām gatāḥ | || 34.10 ||

I am anxious and fearful, and my mind finds no peace; and it is out of fear of him that I remain, anxious, within this Ashoka grove.

Shloka 11 (yuddha.34.11)

यदि नाम कथा तस्य निश्चितम् वा अपि यद् भवेत् । निवेदयेथाः सर्वम् तत् परो मे स्याद् अनुग्रहः । ॥ 34.11 ॥

yadi nāma kathā tasya niścitam vā api yad bhavet | nivedayethāḥ sarvam tat paro me syād anugrahaḥ | || 34.11 ||

If ever you should learn of what he has said, or whatever he may have resolved, and tell it all to me, that would be a very great kindness to me."

Shloka 12 (yuddha.34.12)

साप्येवम् ब्रुवतीम् सीताम् सरमा वल्गु भाषिणी । उवाच वचनम् तस्याः स्पृशन्ती बाष्प विक्लवम् । ॥ 34.12 ॥

sāpyevam bruvatīm sītām saramā valgu bhāṣiṇī | uvāca vacanam tasyāḥ spṛśantī bāṣpa viklavam | || 34.12 ||

Then Sarama, the sweet-spoken one, wiping her friend's face, wet as it was with tears, replied to Sita, who had spoken thus:

Shloka 13 (yuddha.34.13)

एष ते यद्य् अभिप्रायस् तस्माद् गच्चामि जानकि । गृह्य शत्रोर् अभिप्रायम् उपाव्र्त्ताम् च पश्य माम् । ॥ 34.13 ॥

eṣa te yady abhiprāyas tasmād gaccāmi jānaki | gṛhya śatror abhiprāyam upāvrttām ca paśya mām | || 34.13 ||

"If this indeed is your wish, O Janaki, then I shall go for that very reason. Having grasped the enemy's intent, I shall return to you, O Maithili."

Shloka 14 (yuddha.34.14)

एवम् उक्त्वा ततो गत्वा समीपम् तस्य रक्षसः । शुश्राव कथितम् तस्य रावणस्य समन्त्रिणः । ॥ 34.14 ॥

evam uktvā tato gatvā samīpam tasya rakṣasaḥ | śuśrāva kathitam tasya rāvaṇasya samantriṇaḥ | || 34.14 ||

Having spoken thus, she then went near to that demon, and heard all that was said by Ravana in council with his ministers.

Shloka 15 (yuddha.34.15)

सा श्रुत्वा निश्चयम् तस्य निश्चयज्ना दुरात्मनः । पुनर् एव अगमत् क्षिप्रम् अशोक वनिकाम् तदा । ॥ 34.15 ॥

sā śrutvā niścayam tasya niścayajnā durātmanaḥ | punar eva agamat kṣipram aśoka vanikām tadā | || 34.15 ||

She, skilled at learning such resolves, having heard the decision of that wicked one, swiftly returned once more to that lovely Ashoka grove.

Shloka 16 (yuddha.34.16)

सा प्रविष्टा पुनस् तत्र ददर्श जनक आत्मजाम् । प्रतीक्षमाणाम् स्वाम् एव भ्रष्ट पद्माम् इव श्रियम् । ॥ 34.16 ॥

sā praviṣṭā punas tatra dadarśa janaka ātmajām | pratīkṣamāṇām svām eva bhraṣṭa padmām iva śriyam | || 34.16 ||

Entering there once again, she saw the daughter of Janaka, waiting only for her, like Shri, the goddess of fortune, bereft of her lotus.

Shloka 17 (yuddha.34.17)

ताम् तु सीता पुनः प्राप्ताम् सरमाम् वल्गु भाषिणीम् । परिष्वज्य च सुस्निग्धम् ददौ च स्वयम् आसनम् । ॥ 34.17 ॥

tām tu sītā punaḥ prāptām saramām valgu bhāṣiṇīm | pariṣvajya ca susnigdham dadau ca svayam āsanam | || 34.17 ||

Sita, seeing her sweet-voiced friend Sarama returned once more, embraced her tenderly and herself offered her a seat.

Shloka 18 (yuddha.34.18)

इह आसीना सुखम् सर्वम् आख्याहि मम तत्त्वतः । क्रूरस्य निश्चयम् तस्य रावणस्य दुरात्मनः । ॥ 34.18 ॥

iha āsīnā sukham sarvam ākhyāhi mama tattvataḥ | krūrasya niścayam tasya rāvaṇasya durātmanaḥ | || 34.18 ||

"Sit here comfortably and tell me truly everything - the resolve of that cruel and wicked Ravana."

Shloka 19 (yuddha.34.19)

एवम् उक्ता तु सरमा सीतया वेपमानया । कथितम् सर्वम् आचष्त रावणस्य समन्त्रिणः । ॥ 34.19 ॥

evam uktā tu saramā sītayā vepamānayā | kathitam sarvam ācaṣta rāvaṇasya samantriṇaḥ | || 34.19 ||

So questioned, Sarama then related to the trembling Sita all that had been said in the council of Ravana and his ministers.

Shloka 20 (yuddha.34.20)

जनन्या राक्षस इन्द्रो वै त्वन् मोक्ष अर्थम् बृहद् वचः । अविद्धेन च वैदेहि मन्त्रि वृद्धेन बोधितः । ॥ 34.20 ॥

jananyā rākṣasa indro vai tvan mokṣa artham bṛhad vacaḥ | aviddhena ca vaidehi mantri vṛddhena bodhitaḥ | || 34.20 ||

"O Vaidehi, Ravana's own mother, and Aviddha, his aged minister, spoke great words urging him toward your release.

Shloka 21 (yuddha.34.21)

दीयताम् अभिसत्क्र्त्य मनुज इन्द्राय मैथिली । निदर्शनम् ते पर्याप्तम् जन स्थाने यद् अद्भुतम् । ॥ 34.21 ॥

dīyatām abhisatkrtya manuja indrāya maithilī | nidarśanam te paryāptam jana sthāne yad adbhutam | || 34.21 ||

'Let Maithili be honorably restored to the lord of men. The wonder that occurred in Janasthana should be lesson enough for you.

Shloka 22 (yuddha.34.22)

लन्घनम् च समुद्रस्य दर्शनम् च हनूमतः । वधम् च रक्षसाम् युद्धे कः कुर्यान् मानुषो भुवि । ॥ 34.22 ॥

langhanam ca samudrasya darśanam ca hanūmataḥ | vadham ca rakṣasām yuddhe kaḥ kuryān mānuṣo bhuvi | || 34.22 ||

What mortal on this earth could have crossed the ocean, could Hanuman have been sighted here, or could the demons have been slain in battle, as has now occurred?'

Shloka 23 (yuddha.34.23)

एवम् स मन्त्रि वृद्धैश्च मात्रा च बहु भाषितः । न त्वाम् उत्सहते मोक्तुम् अर्तह्म् अर्थ परो यथा । ॥ 34.23 ॥

evam sa mantri vṛddhaiśca mātrā ca bahu bhāṣitaḥ | na tvām utsahate moktum artahm artha paro yathā | || 34.23 ||

"Though thus admonished at length by his aged ministers and by his mother, he does not resolve to release you, no more than a miser lets go of his wealth.

Shloka 24 (yuddha.34.24)

न उत्सहत्य् अम्र्तो मोक्तुम् युद्धे त्वाम् इति मैथिलि । सामात्यस्य नृशंसस्य निश्चयो ह्य् एष वर्तते । ॥ 34.24 ॥

na utsahaty amrto moktum yuddhe tvām iti maithili | sāmātyasya nṛśaṃsasya niścayo hy eṣa vartate | || 34.24 ||

'I will not release her without dying in battle,' O Maithili - such is the fixed resolve of that cruel one, together with his ministers.

Shloka 25 (yuddha.34.25)

तद् एषा सुस्थिरा बुद्धिर्मृत्यु लोभाद् उपस्थिता । भयान् न शक्तस् त्वाम् मोक्तुम् अनिरस्तस् तु सम्युगे । ॥ 34.25 ॥

tad eṣā susthirā buddhirmṛtyu lobhād upasthitā | bhayān na śaktas tvām moktum anirastas tu samyuge | || 34.25 ||

This obstinate resolve of his has arisen out of a lust for death; it is not out of mere fear that he is unable to release you unless first overcome in war.

Shloka 26 (yuddha.34.26)

राक्षसानाम् च सर्वेषाम् आत्मनश् च वधेन हि । निहत्य रावणम् सम्ख्ये सर्वथा निशितैः शरैः । ॥ 34.26 ॥

rākṣasānām ca sarveṣām ātmanaś ca vadhena hi | nihatya rāvaṇam samkhye sarvathā niśitaiḥ śaraiḥ | || 34.26 ||

Only by the destruction of all the demons and of himself, having slain Ravana in battle utterly with his sharp arrows, O dark-eyed one -

Shloka 27 (yuddha.34.27)

प्रतिनेष्यति रामस् त्वाम् अयोध्याम् असित ईक्षणे । एतस्मिन्न् अन्तरे शब्दो भेरी शन्ख समाकुलः । ॥ 34.27 ॥

pratineṣyati rāmas tvām ayodhyām asita īkṣaṇe | etasminn antare śabdo bherī śankha samākulaḥ | || 34.27 ||

- will Rama surely bring you back to Ayodhya." At that very moment, a sound was heard - the tumult of war-drums and conch-shells, of all the armies, making the very earth tremble.

Shloka 28 (yuddha.34.28)

श्रुतो वै सर्व सैन्यानाम् कम्पयन् धरणी तलम् । श्रुत्वा तु तम् वानर सैन्य शब्दम् । लन्का गता राक्षस राज भ्र्त्याः । नष्ट ओजसो दैन्य परीत चेष्टाः । श्रेयो न पश्यन्ति न्र्पस्य दोषैः । ॥ 34.28 ॥

śruto vai sarva sainyānām kampayan dharaṇī talam | śrutvā tu tam vānara sainya śabdam | lankā gatā rākṣasa rāja bhrtyāḥ | naṣṭa ojaso dainya parīta ceṣṭāḥ | śreyo na paśyanti nrpasya doṣaiḥ | || 34.28 ||

Hearing that roar of the monkey army, the servants of the demon-king stationed in Lanka - their vigor destroyed, their movements overcome by despondency - could see no good fortune, owing to the fault of their king.