Skip to main content

Skandha 9 · Chapter 24

Krishna, the Supreme Personality of Godhead

Chapter 23All chapters

Verse 1 (bhagavata.9.24.1)

श्रीशुक उवाच तस्यां विदर्भोऽजनयत् पुत्रौ नाम्ना कुशक्रथौ । तृतीयं रोमपादं च विदर्भकुलनन्दनम् ॥ १ ॥

śrī-śuka uvāca tasyāṁ vidarbho ’janayat putrau nāmnā kuśa-krathau tṛtīyaṁ romapādaṁ ca vidarbha-kula-nandanam

Sri Shukadeva said: By her, Vidarbha begot two sons named Kusha and Kratha, and a third, Romapada, the delight of the Vidarbha line.

Verse 2 (bhagavata.9.24.2)

रोमपादसुतो बभ्रुर्बभ्रोः कृतिरजायत । उशिकस्तत्सुतस्तस्माच्चेदिश्चैद्यादयो नृपाः ॥ २ ॥

romapāda-suto babhrur babhroḥ kṛtir ajāyata uśikas tat-sutas tasmāc cediś caidyādayo nṛpāḥ

Romapada's son was Babhru; from Babhru was born Kriti; his son was Ushika; and from him came Chedi, and from Chedi the kings called Chaidyas and others.

Verse 3 (bhagavata.9.24.3)

क्रथस्य कुन्तिः पुत्रोऽभूद्वृष्णिस्तस्याथ निर्वृतिः । ततो दशार्हो नाम्नाभूत् तस्य व्योमः सुतस्ततः ॥ ३ ॥

krathasya kuntiḥ putro ’bhūd vṛṣṇis tasyātha nirvṛtiḥ tato daśārho nāmnābhūt tasya vyomaḥ sutas tataḥ

Kratha's son was Kunti; his son, Vrishni; his son, Nirvriti; from him came one named Dasharha; and his son was Vyoma.

Verse 4 (bhagavata.9.24.4)

जीमूतो विकृतिस्तस्य यस्य भीमरथः सुतः । ततो नवरथः पुत्रो जातो दशरथस्ततः ॥ ४ ॥

jīmūto vikṛtis tasya yasya bhīmarathaḥ sutaḥ tato navarathaḥ putro jāto daśarathas tataḥ

His son was Jimuta; his son, Vikriti; his son was Bhimaratha; his son, Navaratha; and his son, Dasharatha.

Verse 5 (bhagavata.9.24.5)

करम्भिः शकुनेः पुत्रो देवरातस्तदात्मजः । देवक्षत्रस्ततस्तस्य मधुः कुरुवशादनुः ॥ ५ ॥

karambhiḥ śakuneḥ putro devarātas tad-ātmajaḥ devakṣatras tatas tasya madhuḥ kuruvaśād anuḥ

From Dasharatha came Shakuni; his son, Karambhi; his son, Devarata; his son, Devakshatra; his son, Madhu; and his son, Kuruvasha, from whom came Anu.

Verse 6 (bhagavata.9.24.6)

पुरुहोत्रस्त्वनोः पुत्रस्तस्यायुः सात्वतस्ततः । भजमानो भजिर्दिव्यो वृष्णिर्देवावृधोऽन्धकः ॥ ६ ॥

puruhotras tv anoḥ putras tasyāyuḥ sātvatas tataḥ bhajamāno bhajir divyo vṛṣṇir devāvṛdho ’ndhakaḥ

Anu's son was Puruhotra; his son, Ayu; his son, Satvata. O revered King, Satvata's sons were Bhajamana, Bhaji, Divya, Vrishni, Devavridha, Andhaka —

Verse 7 (bhagavata.9.24.7)

सात्वतस्य सुताः सप्त महाभोजश्च मारिष । भजमानस्य निम्लोचिः किङ्कणो धृष्टिरेव च ॥ ७ ॥

sātvatasya sutāḥ sapta mahābhojaś ca māriṣa bhajamānasya nimlociḥ kiṅkaṇo dhṛṣṭir eva ca

— and Mahabhoja, seven sons in all, O revered one. Bhajamana's sons, by one wife, were Nimlochi, Kinkana and Dhrishti —

Verse 8 (bhagavata.9.24.8)

एकस्यामात्मजाः पत्न्यामन्यस्यां च त्रयः सुताः । शताजिच्च सहस्राजिदयुताजिदिति प्रभो ॥ ८ ॥

ekasyām ātmajāḥ patnyām anyasyāṁ ca trayaḥ sutāḥ śatājic ca sahasrājid ayutājid iti prabho

— and by another wife, three more sons — Shatajit, Sahasrajit and Ayutajit, O lord.

Verse 9 (bhagavata.9.24.9)

बभ्रुर्देवावृधसुतस्तयोः श्लोकौ पठन्त्यमू । यथैव शृणुमो दूरात् सम्पश्यामस्तथान्तिकात् ॥ ९ ॥

babhrur devāvṛdha-sutas tayoḥ ślokau paṭhanty amū yathaiva śṛṇumo dūrāt sampaśyāmas tathāntikāt

Devavridha's son was Babhru. Of these two, they still recite these verses: "As we once heard from afar, so now we see it close at hand —"

Verse 10 (bhagavata.9.24.10)

बभ्रुः श्रेष्ठो मनुष्याणां देवैर्देवावृधः समः । पुरुषाः पञ्चषष्टिश्च षट् सहस्राणि चाष्ट च ॥ १० ॥

babhruḥ śreṣṭho manuṣyāṇāṁ devair devāvṛdhaḥ samaḥ puruṣāḥ pañca-ṣaṣṭiś ca ṣaṭ-sahasrāṇi cāṣṭa ca

— "Babhru is the best of men, and Devavridha is equal to the gods themselves. Six thousand sixty-five, and eight more, souls —"

Verse 11 (bhagavata.9.24.11)

येऽमृतत्त्वमनुप्राप्ता बभ्रोर्देवावृधादपि । महाभोजोऽतिधर्मात्मा भोजा आसंस्तदन्वये ॥ ११ ॥

ye ’mṛtatvam anuprāptā babhror devāvṛdhād api mahābhojo ’tidharmātmā bhojā āsaṁs tad-anvaye

— "attained immortality through Babhru and Devavridha." Mahabhoja was exceedingly righteous, and in his line came the kings known as the Bhojas.

Verse 12 (bhagavata.9.24.12)

वृष्णेः सुमित्रः पुत्रोऽभूद् युधाजिच्च परन्तप । शिनिस्तस्यानमित्रश्च निघ्नोऽभूदनमित्रतः ॥ १२ ॥

vṛṣṇeḥ sumitraḥ putro ’bhūd yudhājic ca parantapa śinis tasyānamitraś ca nighno ’bhūd anamitrataḥ

O subduer of enemies, Vrishni's sons were Sumitra and Yudhajit. From Yudhajit came Shini and Anamitra, and from Anamitra, Nighna.

Verse 13 (bhagavata.9.24.13)

सत्राजितः प्रसेनश्च निघ्नस्याथासतुः सुतौ । अनमित्रसुतो योऽन्यः शिनिस्तस्य च सत्यकः ॥ १३ ॥

satrājitaḥ prasenaś ca nighnasyāthāsatuḥ sutau anamitra-suto yo ’nyaḥ śinis tasya ca satyakaḥ

Nighna's two sons were Satrajit and Prasena. Another son of Anamitra was also named Shini, whose son was Satyaka.

Verse 14 (bhagavata.9.24.14)

युयुधानः सात्यकिर्वै जयस्तस्य कुणिस्ततः । युगन्धरोऽनमित्रस्य वृष्णिः पुत्रोऽपरस्ततः ॥ १४ ॥

yuyudhānaḥ sātyakir vai jayas tasya kuṇis tataḥ yugandharo ’namitrasya vṛṣṇiḥ putro ’paras tataḥ

Satyaka's son was Yuyudhana, also called Satyaki; his son, Jaya; his son, Kuni; and his son, Yugandhara. Another son of Anamitra was Vrishni.

Verse 15 (bhagavata.9.24.15)

श्वफल्कश्चित्ररथश्च गान्दिन्यां च श्वफल्कतः । अक्रूरप्रमुखा आसन् पुत्रा द्वादश विश्रुताः ॥ १५ ॥

śvaphalkaś citrarathaś ca gāndinyāṁ ca śvaphalkataḥ akrūra-pramukhā āsan putrā dvādaśa viśrutāḥ

His sons were Shvaphalka and Chitraratha; and by his wife Gandini, Shvaphalka begot twelve celebrated sons, headed by Akrura —

Verse 16 (bhagavata.9.24.16)

आसङ्गः सारमेयश्च मृदुरो मृदुविद् गिरिः । धर्मवृद्धः सुकर्मा च क्षेत्रोपेक्षोऽरिमर्दनः ॥ १६ ॥

āsaṅgaḥ sārameyaś ca mṛduro mṛduvid giriḥ dharmavṛddhaḥ sukarmā ca kṣetropekṣo ’rimardanaḥ

— Asanga, Sarameya, Mridura, Mriduvit, Giri, Dharmavriddha, Sukarma, Kshetropeksha, Arimardana —

Verse 17 (bhagavata.9.24.17)

शत्रुघ्नो गन्धमादश्च प्रतिबाहुश्च द्वादश । तेषां स्वसा सुचाराख्या द्वावक्रूरसुतावपि ॥ १७ ॥

śatrughno gandhamādaś ca pratibāhuś ca dvādaśa teṣāṁ svasā sucārākhyā dvāv akrūra-sutāv api

— Shatrughna, Gandhamada, and Pratibahu, twelve in all; their sister was named Suchara. Akrura himself had two sons.

Verse 18 (bhagavata.9.24.18)

देववानुपदेवश्च तथा चित्ररथात्मजाः । पृथुर्विदूरथाद्याश्च बहवो वृष्णिनन्दनाः ॥ १८ ॥

devavān upadevaś ca tathā citrarathātmajāḥ pṛthur vidūrathādyāś ca bahavo vṛṣṇi-nandanāḥ

— Devavan and Upadeva. Chitraratha too had many sons, headed by Prithu and Viduratha, all delighting the Vrishni line.

Verse 19 (bhagavata.9.24.19)

कुकुरो भजमानश्च शुचिः कम्बलबर्हिषः । कुकुरस्य सुतो वह्निर्विलोमा तनयस्ततः ॥ १९ ॥

kukuro bhajamānaś ca śuciḥ kambalabarhiṣaḥ kukurasya suto vahnir vilomā tanayas tataḥ

Andhaka's sons were Kukura, Bhajamana, Shuchi and Kambalabarhisha. Kukura's son was Vahni, whose son was Viloma.

Verse 20 (bhagavata.9.24.20)

कपोतरोमा तस्यानुः सखा यस्य च तुम्बुरुः । अन्धकाद् दुन्दुभिस्तस्मादविद्योतः पुनर्वसुः ॥ २० ॥

kapotaromā tasyānuḥ sakhā yasya ca tumburuḥ andhakād dundubhis tasmād avidyotaḥ punarvasuḥ

His son was Kapotaroma; his son, Anu, whose friend was Tumburu. From Andhaka came Dundubhi; from him, Avidyota; and from him, Punarvasu.

Verse 21 (bhagavata.9.24.21)

तस्याहुकश्चाहुकी च कन्या चैवाहुकात्मजौ । देवकश्चोग्रसेनश्च चत्वारो देवकात्मजाः ॥ २१ ॥

tasyāhukaś cāhukī ca kanyā caivāhukātmajau devakaś cograsenaś ca catvāro devakātmajāḥ

His son was Ahuka, and his daughter, Ahuki. Ahuka's sons were Devaka and Ugrasena; Devaka's four sons were —

Verse 22 (bhagavata.9.24.22)

देववानुपदेवश्च सुदेवो देववर्धनः । तेषां स्वसारः सप्तासन् धृतदेवादयो नृप ॥ २२ ॥

devavān upadevaś ca sudevo devavardhanaḥ teṣāṁ svasāraḥ saptāsan dhṛtadevādayo nṛpa

— Devavan, Upadeva, Sudeva and Devavardhana. O King, their seven sisters were headed by Dhritadeva —

Verse 23 (bhagavata.9.24.23)

शान्तिदेवोपदेवा च श्रीदेवा देवरक्षिता । सहदेवा देवकी च वसुदेव उवाह ताः ॥ २३ ॥

śāntidevopadevā ca śrīdevā devarakṣitā sahadevā devakī ca vasudeva uvāha tāḥ

— Shantideva, Upadeva, Shridevaa, Devarakshita, Sahadeva and Devaki. Vasudeva married all of them.

Verse 24 (bhagavata.9.24.24)

कंसः सुनामा न्यग्रोधः कङ्कः शङ्कुः सुहूस्तथा । राष्ट्रपालोऽथ धृष्टिश्च तुष्टिमानौग्रसेनयः ॥ २४ ॥

kaṁsaḥ sunāmā nyagrodhaḥ kaṅkaḥ śaṅkuḥ suhūs tathā rāṣṭrapālo ’tha dhṛṣṭiś ca tuṣṭimān augrasenayaḥ

Kamsa, Sunama, Nyagrodha, Kanka, Shanku, Suhu, Rashtrapala, Dhrishti and Tushtiman were the sons of Ugrasena.

Verse 25 (bhagavata.9.24.25)

कंसा कंसवती कङ्का शूरभू राष्ट्रपालिका । उग्रसेनदुहितरो वसुदेवानुजस्त्रियः ॥ २५ ॥

kaṁsā kaṁsavatī kaṅkā śūrabhū rāṣṭrapālikā ugrasena-duhitaro vasudevānuja-striyaḥ

Kamsa, Kamsavati, Kanka, Shurabhu and Rashtrapalika were the daughters of Ugrasena; they became the wives of Vasudeva's younger brothers.

Verse 26 (bhagavata.9.24.26)

शूरो विदूरथादासीद् भजमानस्तु तत्सुतः । शिनिस्तस्मात् स्वयंभोजो हृदिकस्तत्सुतो मतः ॥ २६ ॥

śūro vidūrathād āsīd bhajamānas tu tat-sutaḥ śinis tasmāt svayam bhojo hṛdikas tat-suto mataḥ

From Viduratha came Shura; his son, Bhajamana; his son, Shini; his son, Svayambhoja; and his son, Hridika.

Verse 27 (bhagavata.9.24.27)

देवमीढः शतधनुः कृतवर्मेति तत्सुताः । देवमीढस्य शूरस्य मारिषा नाम पत्न्यभूत् ॥ २७ ॥

devamīḍhaḥ śatadhanuḥ kṛtavarmeti tat-sutāḥ devamīḍhasya śūrasya māriṣā nāma patny abhūt

His sons were Devamidha, Shatadhanu and Kritavarma. Devamidha's son was Shura, whose wife was named Marisha.

Verse 28 (bhagavata.9.24.28)

तस्यां स जनयामास दश पुत्रानकल्मषान् । वसुदेवं देवभागं देवश्रवसमानकम् ॥ २८ ॥

tasyāṁ sa janayām āsa daśa putrān akalmaṣān vasudevaṁ devabhāgaṁ devaśravasam ānakam

By her he begot ten sons without blemish: Vasudeva, Devabhaga, Devashrava, Anaka —

Verse 29 (bhagavata.9.24.29)

सृञ्जयं श्यामकं कङ्कं शमीकं वत्सकं वृकम् । देवदुन्दुभयो नेदुरानका यस्य जन्मनि ॥ २९ ॥

sṛñjayaṁ śyāmakaṁ kaṅkaṁ śamīkaṁ vatsakaṁ vṛkam deva-dundubhayo nedur ānakā yasya janmani

— Srinjaya, Shyamaka, Kanka, Shamika, Vatsaka and Vrika. At whose (Vasudeva's) birth the divine kettledrums resounded —

Verse 30 (bhagavata.9.24.30)

वसुदेवं हरेः स्थानं वदन्त्यानकदुन्दुभिम् । पृथा च श्रुतदेवा च श्रुतकीर्तिः श्रुतश्रवाः ॥ ३० ॥

vasudevaṁ hareḥ sthānaṁ vadanty ānakadundubhim pṛthā ca śrutadevā ca śrutakīrtiḥ śrutaśravāḥ

— they call Vasudeva, the very abode of Hari, by the name Anakadundubhi. His sisters were Pritha, Shrutadeva, Shrutakirti, Shrutashrava —

Verse 31 (bhagavata.9.24.31)

राजाधिदेवी चैतेषां भगिन्यः पञ्च कन्यकाः । कुन्तेः सख्युः पिता शूरो ह्यपुत्रस्य पृथामदात् ॥ ३१ ॥

rājādhidevī caiteṣāṁ bhaginyaḥ pañca kanyakāḥ kunteḥ sakhyuḥ pitā śūro hy aputrasya pṛthām adāt

— and Rajadhidevi, five sisters in all. Shura gave Pritha to his sonless friend Kunti —

Verse 32 (bhagavata.9.24.32)

साप दुर्वाससो विद्यां देवहूतीं प्रतोषितात् । तस्या वीर्यपरीक्षार्थमाजुहाव रविं शुचिः ॥ ३२ ॥

sāpa durvāsaso vidyāṁ deva-hūtīṁ pratoṣitāt tasyā vīrya-parīkṣārtham ājuhāva raviṁ śuciḥ

— (and she came to be called Kunti). She obtained from the pleased sage Durvasa a mystic power for invoking gods; to test its power, the pure girl called upon the sun-god.

Verse 33 (bhagavata.9.24.33)

तदैवोपागतं देवं वीक्ष्य विस्मितमानसा । प्रत्ययार्थं प्रयुक्ता मे याहि देव क्षमस्व मे ॥ ३३ ॥

tadaivopāgataṁ devaṁ vīkṣya vismita-mānasā pratyayārthaṁ prayuktā me yāhi deva kṣamasva me

Seeing the god appear at once, she was astonished at heart, and said: I invoked you only to test the mantra, O god — please go, and forgive me.

Verse 34 (bhagavata.9.24.34)

अमोघं देवसन्दर्शमादधे त्वयि चात्मजम् । योनिर्यथा न दुष्येत कर्ताहं ते सुमध्यमे ॥ ३४ ॥

amoghaṁ deva-sandarśam ādadhe tvayi cātmajam yonir yathā na duṣyeta kartāhaṁ te sumadhyame

(The sun-god said:) A meeting with a god cannot be fruitless, O fair one; I shall place a son in you, and shall see to it that your maidenhood remains unblemished.

Verse 35 (bhagavata.9.24.35)

इति तस्यां स आधाय गर्भं सूर्यो दिवं गतः । सद्यः कुमारः सञ्जज्ञे द्वितीय इव भास्करः ॥ ३५ ॥

iti tasyāṁ sa ādhāya garbhaṁ sūryo divaṁ gataḥ sadyaḥ kumāraḥ sañjajñe dvitīya iva bhāskaraḥ

So saying, the sun placed the seed in her and returned to the heavens; at once a boy was born, like a second sun.

Verse 36 (bhagavata.9.24.36)

तं सात्यजन्नदीतोये कृच्छ्राल्लोकस्य बिभ्यती । प्रपितामहस्तामुवाह पाण्डुर्वै सत्यविक्रमः ॥ ३६ ॥

taṁ sātyajan nadī-toye kṛcchrāl lokasya bibhyatī prapitāmahas tām uvāha pāṇḍur vai satya-vikramaḥ

Fearing the world's censure, she reluctantly set him afloat upon a river's waters. O King, your great-grandfather, the truly valiant Pandu, later married her.

Verse 37 (bhagavata.9.24.37)

श्रुतदेवां तु कारूषो वृद्धशर्मा समग्रहीत् । यस्यामभूद् दन्तवक्र ऋषिशप्तो दितेः सुतः ॥ ३७ ॥

śrutadevāṁ tu kārūṣo vṛddhaśarmā samagrahīt yasyām abhūd dantavakra ṛṣi-śapto diteḥ sutaḥ

Shrutadeva was married by Vriddhasharma, King of Karusha; from her was born Dantavakra, a son of Diti who had earlier been cursed by the sages.

Verse 38 (bhagavata.9.24.38)

कैकेयो धृष्टकेतुश्च श्रुतकीर्तिमविन्दत । सन्तर्दनादयस्तस्यां पञ्चासन्कैकयाः सुताः ॥ ३८ ॥

kaikeyo dhṛṣṭaketuś ca śrutakīrtim avindata santardanādayas tasyāṁ pañcāsan kaikayāḥ sutāḥ

Dhrishtaketu, King of Kekaya, married Shrutakirti; by her he had five sons, the Kekayas, headed by Santardana.

Verse 39 (bhagavata.9.24.39)

राजाधिदेव्यामावन्त्यौ जयसेनोऽजनिष्ट ह । दमघोषश्चेदिराजः श्रुतश्रवसमग्रहीत् ॥ ३९ ॥

rājādhidevyām āvantyau jayaseno ’janiṣṭa ha damaghoṣaś cedi-rājaḥ śrutaśravasam agrahīt

Through Rajadhidevi, Jayasena begot the two princes of Avanti. Damaghosha, King of Chedi, married Shrutashrava.

Verse 40 (bhagavata.9.24.40)

शिशुपाळः सुतस्तस्याः कथितस्तस्य सम्भवः । देवभागस्य कंसायां चित्रकेतुबृहद्बलौ ॥ ४० ॥

śiśupālaḥ sutas tasyāḥ kathitas tasya sambhavaḥ devabhāgasya kaṁsāyāṁ citraketu-bṛhadbalau

Her son was Shishupala, whose birth has already been told. Devabhaga, by his wife Kamsa, begot Chitraketu and Brihadbala.

Verse 41 (bhagavata.9.24.41)

कंसवत्यां देवश्रवसः सुवीर इषुमांस्तथा । बकः कङ्कात् तु कङ्कायां सत्यजित्पुरुजित् तथा ॥ ४१ ॥

kaṁsavatyāṁ devaśravasaḥ suvīra iṣumāṁs tathā bakaḥ kaṅkāt tu kaṅkāyāṁ satyajit purujit tathā

Devashrava, by Kamsavati, begot Suvira and Ishuman. Kanka, by his wife Kanka, begot Baka, Satyajit and Purujit.

Verse 42 (bhagavata.9.24.42)

सृञ्जयो राष्ट्रपाल्यां च वृषदुर्मर्षणादिकान् । हरिकेशहिरण्याक्षौ शूरभूम्यां च श्यामकः ॥ ४२ ॥

sṛñjayo rāṣṭrapālyāṁ ca vṛṣa-durmarṣaṇādikān harikeśa-hiraṇyākṣau śūrabhūmyāṁ ca śyāmakaḥ

Srinjaya, by Rashtrapalika, begot sons headed by Vrisha and Durmarshana. Shyamaka, by Shurabhumi, begot Harikesha and Hiranyaksha.

Verse 43 (bhagavata.9.24.43)

मिश्रकेश्यामप्सरसि वृकादीन् वत्सकस्तथा । तक्षपुष्करशालादीन् दुर्वाक्ष्यां वृक आदधे ॥ ४३ ॥

miśrakeśyām apsarasi vṛkādīn vatsakas tathā takṣa-puṣkara-śālādīn durvākṣyāṁ vṛka ādadhe

Vatsaka, by his wife, the Apsara Mishrakeshi, begot sons headed by Vrika; and Vrika, by his wife Durvakshi, begot Taksha, Pushkara, Shala and others.

Verse 44 (bhagavata.9.24.44)

सुमित्रार्जुनपालादीन् समीकात्तु सुदामनी । आनकः कर्णिकायां वै ऋतधामाजयावपि ॥ ४४ ॥

sumitrārjunapālādīn samīkāt tu sudāmanī ānakaḥ karṇikāyāṁ vai ṛtadhāmā-jayāv api

From Samika, through his wife Sudamani, came Sumitra, Arjunapala and others. Anaka, by his wife Karnika, begot Ritadhama and Jaya.

Verse 45 (bhagavata.9.24.45)

पौरवी रोहिणी भद्रा मदिरा रोचना इला । देवकीप्रमुखाश्चासन् पत्न्य आनकदुन्दुभेः ॥ ४५ ॥

pauravī rohiṇī bhadrā madirā rocanā ilā devakī-pramukhāś cāsan patnya ānakadundubheḥ

Pauravi, Rohini, Bhadra, Madira, Rochana, Ila and, foremost among them, Devaki — these were the wives of Anakadundubhi.

Verse 46 (bhagavata.9.24.46)

बलं गदं सारणं च दुर्मदं विपुलं ध्रुवम् । वसुदेवस्तु रोहिण्यां कृतादीनुदपादयत् ॥ ४६ ॥

balaṁ gadaṁ sāraṇaṁ ca durmadaṁ vipulaṁ dhruvam vasudevas tu rohiṇyāṁ kṛtādīn udapādayat

By Rohini, Vasudeva begot Bala, Gada, Sarana, Durmada, Vipula, Dhruva, Krita and others.

Verse 47 (bhagavata.9.24.47)

सुभद्रो भद्रबाहुश्च दुर्मदो भद्र एव च । पौरव्यास्तनया ह्येते भूताद्या द्वादशाभवन् ॥ ४७ ॥

subhadro bhadrabāhuś ca durmado bhadra eva ca pauravyās tanayā hy ete bhūtādyā dvādaśābhavan

From Pauravi came twelve sons, headed by Bhuta, including Subhadra, Bhadrabahu, Durmada and Bhadra.

Verse 48 (bhagavata.9.24.48)

नन्दोपनन्दकृतकशूराद्या मदिरात्मजाः । कौशल्या केशिनं त्वेकमसूत कुलनन्दनम् ॥ ४८ ॥

nandopananda-kṛtaka- śūrādyā madirātmajāḥ kauśalyā keśinaṁ tv ekam asūta kula-nandanam

Madira's sons were Nanda, Upananda, Kritaka, Shura and others. Kaushalya bore a single son, Keshi, joy of the family.

Verse 49 (bhagavata.9.24.49)

रोचनायामतो जाता हस्तहेमाङ्गदादयः । इलायामुरुवल्कादीन् यदुमुख्यानजीजनत् ॥ ४९ ॥

rocanāyām ato jātā hasta-hemāṅgadādayaḥ ilāyām uruvalkādīn yadu-mukhyān ajījanat

From Rochana were born Hasta, Hemangada and others; and by Ila he begot Uruvalka and other chiefs of the Yadu line.

Verse 50 (bhagavata.9.24.50)

विपृष्ठो धृतदेवायामेक आनकदुन्दुभेः । शान्तिदेवात्मजा राजन् प्रशमप्रसितादयः ॥ ५० ॥

vipṛṣṭho dhṛtadevāyām eka ānakadundubheḥ śāntidevātmajā rājan praśama-prasitādayaḥ

By Dhritadeva, Anakadundubhi begot a single son, Vipristha. O King, Shantideva's sons were Prashama, Prasita and others.

Verse 51 (bhagavata.9.24.51)

राजन्यकल्पवर्षाद्या उपदेवासुता दश । वसुहंससुवंशाद्याः श्रीदेवायास्तु षट् सुताः ॥ ५१ ॥

rājanya-kalpa-varṣādyā upadevā-sutā daśa vasu-haṁsa-suvaṁśādyāḥ śrīdevāyās tu ṣaṭ sutāḥ

Upadeva's ten sons were headed by Rajanya, Kalpa and Varsha; Shridevaa's six sons were headed by Vasu, Hamsa and Suvamsha.

Verse 52 (bhagavata.9.24.52)

देवरक्षितया लब्धा नव चात्र गदादयः । वसुदेवः सुतानष्टावादधे सहदेवया ॥ ५२ ॥

devarakṣitayā labdhā nava cātra gadādayaḥ vasudevaḥ sutān aṣṭāv ādadhe sahadevayā

By Devarakshita he had nine sons, headed by Gada; and by Sahadeva, Vasudeva begot eight sons —

Verse 53 (bhagavata.9.24.53)

प्रवरश्रुतमुख्यांश्च साक्षाद् धर्मो वसूनिव । वसुदेवस्तु देवक्यामष्ट पुत्रानजीजनत् ॥ ५३ ॥

pravara-śruta-mukhyāṁś ca sākṣād dharmo vasūn iva vasudevas tu devakyām aṣṭa putrān ajījanat

— headed by Pravara and Shruta — Vasudeva, who was dharma itself, begetting them as the Vasus beget their own. And by Devaki, Vasudeva begot eight sons —

Verse 54 (bhagavata.9.24.54)

कीर्तिमन्तं सुषेणं च भद्रसेनमुदारधीः । ऋजुं सम्मर्दनं भद्रं सङ्कर्षणमहीश्वरम् ॥ ५४ ॥

kīrtimantaṁ suṣeṇaṁ ca bhadrasenam udāra-dhīḥ ṛjuṁ sammardanaṁ bhadraṁ saṅkarṣaṇam ahīśvaram

— Kirtiman, Sushena, Bhadrasena of noble mind, Riju, Sammardana, Bhadra, and Sankarshana, the lord of serpents —

Verse 55 (bhagavata.9.24.55)

अष्टमस्तु तयोरासीत् स्वयमेव हरिः किल । सुभद्रा च महाभागा तव राजन् पितामही ॥ ५५ ॥

aṣṭamas tu tayor āsīt svayam eva hariḥ kila subhadrā ca mahābhāgā tava rājan pitāmahī

— and the eighth of them was Hari Himself. And the greatly fortunate Subhadra, O King, was your own grandmother.

Verse 56 (bhagavata.9.24.56)

यदा यदा हि धर्मस्य क्षयो वृद्धिश्च पाप्मनः । तदा तु भगवानीश आत्मानं सृजते हरिः ॥ ५६ ॥

yadā yadā hi dharmasya kṣayo vṛddhiś ca pāpmanaḥ tadā tu bhagavān īśa ātmānaṁ sṛjate hariḥ

Whenever dharma declines, and sin rises, then Bhagavan Hari, the Supreme Lord, manifests Himself.

Verse 57 (bhagavata.9.24.57)

न ह्यस्य जन्मनो हेतुः कर्मणो वा महीपते । आत्ममायां विनेशस्य परस्य द्रष्टुरात्मनः ॥ ५७ ॥

na hy asya janmano hetuḥ karmaṇo vā mahīpate ātma-māyāṁ vineśasya parasya draṣṭur ātmanaḥ

O King, for the Supreme Lord, the witness-self beyond all, there is no cause behind His birth or His acts — save His own Maya.

Verse 58 (bhagavata.9.24.58)

यन्मायाचेष्टितं पुंसः स्थित्युत्पत्त्यप्ययाय हि । अनुग्रहस्तन्निवृत्तेरात्मलाभाय चेष्यते ॥ ५८ ॥

yan māyā-ceṣṭitaṁ puṁsaḥ sthity-utpatty-apyayāya hi anugrahas tan-nivṛtter ātma-lābhāya ceṣyate

That which His Maya enacts, for the creation, maintenance and dissolution of beings, is itself His grace, meant to end that very cycle and to bring the soul to itself.

Verse 59 (bhagavata.9.24.59)

अक्षौहिणीनां पतिभिरसुरैर्नृपलाञ्छनैः । भुव आक्रम्यमाणाया अभाराय कृतोद्यमः ॥ ५९ ॥

akṣauhiṇīnāṁ patibhir asurair nṛpa-lāñchanaiḥ bhuva ākramyamāṇāyā abhārāya kṛtodyamaḥ

When the earth was overrun by demons wearing the guise of kings, lords of vast armies, He set Himself to lighten her burden.

Verse 60 (bhagavata.9.24.60)

कर्माण्यपरिमेयाणि मनसापि सुरेश्वरैः । सहसङ्कर्षणश्चक्रे भगवान् मधुसूदनः ॥ ६० ॥

karmāṇy aparimeyāṇi manasāpi sureśvaraiḥ saha-saṅkarṣaṇaś cakre bhagavān madhusūdanaḥ

Together with Sankarshana, Bhagavan Madhusudana performed deeds beyond measure — deeds that even the lords of the gods could not compass with the mind.

Verse 61 (bhagavata.9.24.61)

कलौ जनिष्यमाणानां दुःखशोकतमोनुदम् । अनुग्रहाय भक्तानां सुपुण्यं व्यतनोद् यशः ॥ ६१ ॥

kalau janiṣyamāṇānāṁ duḥkha-śoka-tamo-nudam anugrahāya bhaktānāṁ supuṇyaṁ vyatanod yaśaḥ

For the grace of the devotees yet to be born in the Kali age, He spread abroad His most sacred fame, which dispels the sorrow, grief and darkness of the world.

Verse 62 (bhagavata.9.24.62)

यस्मिन् सत्कर्णपीयुषे यशस्तीर्थवरे सकृत् । श्रोत्राञ्जलिरुपस्पृश्य धुनुते कर्मवासनाम् ॥ ६२ ॥

yasmin sat-karṇa-pīyuṣe yaśas-tīrtha-vare sakṛt śrotrāñjalir upaspṛśya dhunute karma-vāsanām

Whoever but once cups his ears, like folded hands, and drinks of that best of holy waters — His fame, nectar to the pure ear — shakes off the deep imprint of all past deeds.

Verse 63 (bhagavata.9.24.63)

भोजवृष्ण्यन्धकमधुशूरसेनदशार्हकैः । श्लाघनीयेहितः शश्वत् कुरुसृञ्जयपाण्डुभिः ॥ ६३ ॥

bhoja-vṛṣṇy-andhaka-madhu- śūrasena-daśārhakaiḥ ślāghanīyehitaḥ śaśvat kuru-sṛñjaya-pāṇḍubhiḥ

Praised continually by the Bhojas, Vrishnis, Andhakas, Madhus, Shurasenas and Dasharhas, as well as by the Kurus, Srinjayas and Pandavas —

Verse 64 (bhagavata.9.24.64)

स्निग्धस्मितेक्षितोदारैर्वाक्यैर्विक्रमलीलया । नृलोकं रमयामास मूर्त्या सर्वाङ्गरम्यया ॥ ६४ ॥

snigdha-smitekṣitodārair vākyair vikrama-līlayā nṛlokaṁ ramayām āsa mūrtyā sarvāṅga-ramyayā

— through His tender smile and glance, His generous words, and the sport of His prowess, He delighted the world of men with a form beautiful in every limb.

Verse 65 (bhagavata.9.24.65)

यस्याननं मकरकुण्डलचारुकर्ण-भ्राजत्कपोलसुभगं सविलासहासम् । नित्योत्सवं न ततृपुर्दृशिभिः पिबन्त्योनार्यो नराश्च मुदिताः कुपिता निमेश्च ॥ ६५ ॥

yasyānanaṁ makara-kuṇḍala-cāru-karṇa- bhrājat-kapola-subhagaṁ savilāsa-hāsam nityotsavaṁ na tatṛpur dṛśibhiḥ pibantyo nāryo narāś ca muditāḥ kupitā nimeś ca

His face, graced by shark-shaped earrings upon lovely ears, its cheeks aglow, its smile playful — an unending festival — those men and women who drank it in with their eyes were never sated, and grew angry only at the blinking of their own eyelids.

Verse 66 (bhagavata.9.24.66)

जातो गतः पितृगृहाद् व्रजमेधितार्थोहत्वा रिपून् सुतशतानि कृतोरुदारः । उत्पाद्य तेषु पुरुषः क्रतुभिः समीजेआत्मानमात्मनिगमं प्रथयञ्जनेषु ॥ ६६ ॥

jāto gataḥ pitṛ-gṛhād vrajam edhitārtho hatvā ripūn suta-śatāni kṛtorudāraḥ utpādya teṣu puruṣaḥ kratubhiḥ samīje ātmānam ātma-nigamaṁ prathayañ janeṣu

Born, He left His father's house for Vraja, where His purpose flourished; slaying His foes, that most generous Person begot hundreds of sons, and, worshiping through sacrifices offered to His own self, proclaimed among men the very scripture that reveals Him.

Verse 67 (bhagavata.9.24.67)

पृथ्व्याः स वै गुरुभरं क्षपयन् कुरूणा-मन्तःसमुत्थकलिना युधि भूपचम्वः । दृष्टया विधूय विजये जयमुद्विघोष्यप्रोच्योद्धवाय च परं समगात् स्वधाम ॥ ६७ ॥

pṛthvyāḥ sa vai guru-bharaṁ kṣapayan kurūṇām antaḥ-samuttha-kalinā yudhi bhūpa-camvaḥ dṛṣṭyā vidhūya vijaye jayam udvighoṣya procyoddhavāya ca paraṁ samagāt sva-dhāma

Lightening the earth's heavy burden through the strife that arose within the Kurus themselves, He, by a single glance, swept away the armies of kings on the battlefield, proclaimed victory for Arjuna, and, having at last instructed Uddhava, departed for His own supreme abode.

Chapter 23All chapters