Purvakhanda — Acharakanda · Chapter 117
The Vow of Ananga-Trayodashi
Verse 1 (garuda.1.117.1)
ब्रह्मोवाच । मार्गशीर्षे सिते पक्षे व्यासांनङ्गत्रयोदशी । मल्लिकाजं दन्तकाष्ठं धुतूरैः पूजयेच्छिवम्
brahmovāca mārgaśīrṣe site pakṣe vyāsāṁnaṅgatrayodaśī mallikājaṁ dantakāṣṭhaṁ dhutūraiḥ pūjayecchivam
Brahma said: In the month of Margashirsha, in the bright fortnight, O Vyasa, comes the Ananga-trayodashi. Using jasmine-wood as the tooth-cleaning twig, one should worship Shiva with datura flowers.
Verse 2 (garuda.1.117.2)
अनङ्गायेति नैवेद्यं मधप्राश्याथ पौषके । योगेश्वरं पूजयेच्च बिल्वपत्रैः कदम्बजम् । दन्तकाष्ठं चन्दनादि नैवेद्यं कृसरादिकम्
anaṅgāyeti naivedyaṁ madhaprāśyātha pauṣake yogeśvaraṁ pūjayecca bilvapatraiḥ kadambajam dantakāṣṭhaṁ candanādi naivedyaṁ kṛsarādikam
With the dedication 'to Ananga,' the food-offering is made, having partaken of honey. In Pausha, one should worship Yogeshvara with bilva leaves; using kadamba-wood as the tooth-twig, with sandalwood and the like; the offering is krisara and the like.
Verse 3 (garuda.1.117.3)
माघे नटेश्वरायार्च्य कुन्दैर्मौक्तिकमालया । प्लक्षेण दन्तकाष्ठं च नैवेद्यं पूरिका मुने
māghe naṭeśvarāyārcya kundairmauktikamālayā plakṣeṇa dantakāṣṭhaṁ ca naivedyaṁ pūrikā mune
In Magha, one should worship Nateshvara with kunda-flowers and a pearl garland; using plaksha-wood as the tooth-twig; O sage, the offering is puri-cakes.
Verse 4 (garuda.1.117.4)
वीरेश्वरं फाल्गुने तु पूजयेत्तु मरूबकैः । शर्कराशाकमण्डाश्च चूतजं दन्तधावनम्
vīreśvaraṁ phālgune tu pūjayettu marūbakaiḥ śarkarāśākamaṇḍāśca cūtajaṁ dantadhāvanam
In Phalguna, one should worship Vireshvara with marjoram flowers; sugar, vegetables, and sweets are offered; using mango-wood for tooth-cleaning.
Verse 5 (garuda.1.117.5)
चैत्रे यजेत्सु रूपाय कर्पूरं प्राशयेन्निशि । दन्तधावनाटजं नैवेद्यं शष्कुलीं ददेत्
caitre yajetsu rūpāya karpūraṁ prāśayenniśi dantadhāvanāṭajaṁ naivedyaṁ śaṣkulīṁ dadet
In Chaitra, one should worship Surupa, partaking of camphor at night; using ata-wood for tooth-cleaning; the offering is shashkuli sweets.
Verse 6 (garuda.1.117.6)
पूजा दमनकः शम्भोर्वेशाखेऽशोक्रपुष्पकैः । महारूपाय नैवेद्यं गुडभक्तं पुट्टबरम्
pūjā damanakaḥ śambhorveśākhe'śokrapuṣpakaiḥ mahārūpāya naivedyaṁ guḍabhaktaṁ puṭṭabaram
In Vaishakha, worship Shambhu with damanaka and ashoka flowers; for Maharupa, the offering is jaggery-rice and puttabara.
Verse 7 (garuda.1.117.7)
दन्तकाष्ठं प्राशयेच्च ददेज्जतीफलं तथा । प्रद्युम्नं पूजयेज्ज्येष्ठे चम्पकैर्बिल्वजं दशेत्
dantakāṣṭhaṁ prāśayecca dadejjatīphalaṁ tathā pradyumnaṁ pūjayejjyeṣṭhe campakairbilvajaṁ daśet
One should use the appropriate wood as tooth-twig, and offer nutmeg as well. In Jyeshtha, one should worship Pradyumna with champaka flowers, using bilva-wood for the twig.
Verse 8 (garuda.1.117.8)
लवगारा तथा षढि उमामदति शासनः? । अगुरुं दन्तकाष्ठं च तमपामार्गकैर्यजेत्
lavagārā tathā ṣaḍhi umāmadati śāsanaḥ? aguruṁ dantakāṣṭhaṁ ca tamapāmārgakairyajet
In Ashadha, worship the Lord of Uma with clove-flowers — (the latter half of this verse is unclear in the source) — using agaru-wood as the tooth-twig, and worship with apamarga flowers.
Verse 9 (garuda.1.117.9)
श्रावणे करवीरं च शम्भवे शूलपाणये । गन्धाशनो घृताद्यैश्च करवीरजशोधनम्
śrāvaṇe karavīraṁ ca śambhave śūlapāṇaye gandhāśano ghṛtādyaiśca karavīrajaśodhanam
In Shravana, offer oleander to Shambhu, the trident-bearer; offer scented substances with ghee and the like, and purify with oleander-wood.
Verse 10 (garuda.1.117.10)
सद्योजातं भाद्रपदे बकुलैः पूपकैर्यजेत् । गन्धर्वाशो मदनकमाश्विने च सुराधिपम्
sadyojātaṁ bhādrapade bakulaiḥ pūpakairyajet gandharvāśo madanakamāśvine ca surādhipam
In Bhadrapada, worship Sadyojata with bakula flowers and cakes, offer a fragrant food-offering; in Ashvina, worship Madanaka, the lord of the gods.
Verse 11 (garuda.1.117.11)
चम्पकैः स्वर्णवा (धार्) यादो जिन्मोदकसंप्रदः । खादिरं दन्तकाष्ठं च कार्तिके रुद्रमर्चयेत्
campakaiḥ svarṇavā (dhār) yādo jinmodakasaṁpradaḥ khādiraṁ dantakāṣṭhaṁ ca kārtike rudramarcayet
With champaka flowers and gold ornaments, offering modaka sweets, using khadira-wood as the tooth-twig, one should worship Rudra in Kartika.
Verse 12 (garuda.1.117.12)
बदर्या दन्तकाष्ठं च मदनो दशमाशनः । क्षीरशाकप्रदः पद्मैरब्दन्ते शिवमर्चयेत्
badaryā dantakāṣṭhaṁ ca madano daśamāśanaḥ kṣīraśākapradaḥ padmairabdante śivamarcayet
Using badari-wood as the tooth-twig, worship Madana in the tenth month, offering milk and vegetables; at the year's end, worship Shiva with lotuses.
Verse 13 (garuda.1.117.13)
रतिमुक्तमनङ्गं च स्वर्णमण्डलसंस्थितम् । गन्धाद्यैर्दशसाहस्रं तिलव्रीह्यादि होमयेत्
ratimuktamanaṅgaṁ ca svarṇamaṇḍalasaṁsthitam gandhādyairdaśasāhasraṁ tilavrīhyādi homayet
An image of Ananga, united with Rati, placed within a golden disc, should be worshipped with scent and the like, and ten thousand oblations of sesame, rice, and the like should be offered.
Verse 14 (garuda.1.117.14)
जागरं गीतवदित्रं प्रभितऽभ्यार्च्य वेदयेत् । द्विजाय शय्यां पात्रं च छत्रं वस्त्रमुपानहौ
jāgaraṁ gītavaditraṁ prabhita'bhyārcya vedayet dvijāya śayyāṁ pātraṁ ca chatraṁ vastramupānahau
A night-vigil with song and instrumental music, having duly worshipped at dawn, one should declare the vow complete. A bed, a vessel, an umbrella, clothing, and sandals should be given to a brahmin.
Verse 15 (garuda.1.117.15)
गां द्विजं भोजयेद्भक्त्या कृतकृत्यो भवेन्नरः । एतदुद्यापनं सर्वं व्रतेषु ध्येपमीदृशम् । फलञ्च श्रीसुतारोग्यसौभाग्यस्वर्गतं भवेत्
gāṁ dvijaṁ bhojayedbhaktyā kṛtakṛtyo bhavennaraḥ etadudyāpanaṁ sarvaṁ vrateṣu dhyepamīdṛśam phalañca śrīsutārogyasaubhāgyasvargataṁ bhavet
One should give a cow, and feed a brahmin with devotion — thus the man becomes fulfilled. This same concluding rite is to be observed in all such vows; its fruit is prosperity, offspring, health, good fortune, and the attainment of heaven.