Skip to main content

Purvakhanda — Acharakanda · Chapter 171

The Treatment of Fistulous Wounds and Other Ailments

Chapter 170All chaptersChapter 172

Verse 1 (garuda.1.171.1)

श्रीगरुडमहापुराणम् १७१ धन्वन्तरिरुवाच । नाडीव्रणादिरोगाणां चिकित्सां शृणु सुश्रुत । नाडीं शस्त्रेण संपाट्य नाजीनां व्रणवत्क्रिया

śrīgaruḍamahāpurāṇam 171 dhanvantariruvāca nāḍīvraṇādirogāṇāṁ cikitsāṁ śṛṇu suśruta nāḍīṁ śastreṇa saṁpāṭya nājīnāṁ vraṇavatkriyā

Dhanvantari said: Listen, O Sushruta, to the treatment of nadivrana (fistulous sores) and related diseases. Having cut open the fistula with a surgical instrument, treatment should then proceed as for an ordinary wound.

Verse 2 (garuda.1.171.2)

गुग्गुलुत्रिफलाव्योपैः समांशैराज्ययोजितैः । नाडीदुष्टव्रणं शूलं भगन्दरमथो जयेत्

guggulutriphalāvyopaiḥ samāṁśairājyayojitaiḥ nāḍīduṣṭavraṇaṁ śūlaṁ bhagandaramatho jayet

Guggulu, triphala, and the three pungent spices, in equal parts combined with ghee, overcome fistulous ulcers, colic pain, and bhagandara (anal fistula).

Verse 3 (garuda.1.171.3)

निर्गुण्डीरसतस्तैलं नाडीदुष्टव्रणापहम् । हितं पामामयानां तु पानाभ्यञ्जननावनैः

nirguṇḍīrasatastailaṁ nāḍīduṣṭavraṇāpaham hitaṁ pāmāmayānāṁ tu pānābhyañjananāvanaiḥ

Oil prepared with nirgundi juice destroys fistulous ulcers; it is also beneficial in pama (skin eruptions) whether used as a drink, for massage, or as a nasal application.

Verse 4 (garuda.1.171.4)

गग्गुत्रिफलाकृष्णात्रिपञ्चैकांशयोजिता । घुटि (गुडि) काशोथगुल्मार्शोभगन्दरवतां हिता

gaggutriphalākṛṣṇātripañcaikāṁśayojitā ghuṭi (guḍi) kāśothagulmārśobhagandaravatāṁ hitā

Guggulu, triphala, and long pepper, combined in the ratio of three, five, and one part, made into pills, are beneficial for those suffering from swelling, abdominal tumours, piles, and fistula.

Verse 5 (garuda.1.171.5)

ध्वजमध्ये शिरावेधे विशुद्धिरुपदंशके । पाको रक्ष्यः प्रयत्नेन शिश्रक्षयकरो हि सः

dhvajamadhye śirāvedhe viśuddhirupadaṁśake pāko rakṣyaḥ prayatnena śiśrakṣayakaro hi saḥ

In upadamsha (venereal sore), where a vein has been pierced at the middle of the organ, purity must be carefully maintained; the suppuration should be watched with great care, for it can damage the organ.

Verse 6 (garuda.1.171.6)

पटोलनिम्बत्रिफलागुडूचीक्वाथमापिबेत् । सगुग्गुलुं सखदिरमुपदंशो विनश्यति

paṭolanimbatriphalāguḍūcīkvāthamāpibet sagugguluṁ sakhadiramupadaṁśo vinaśyati

One should drink a decoction of patola, neem, triphala, and guduchi, combined with guggulu and khadira; the venereal sore is thereby destroyed.

Verse 7 (garuda.1.171.7)

दहेत्कटाहे त्रिफलां सामसी (षी) मधसंयुताम् । उपदंशे प्रलेपोऽय सद्यो रोपयते व्रणम्

dahetkaṭāhe triphalāṁ sāmasī (ṣī) madhasaṁyutām upadaṁśe pralepo'ya sadyo ropayate vraṇam

Triphala, roasted in a pan and made into a paste with honey, applied to the venereal sore, heals the wound at once.

Verse 8 (garuda.1.171.8)

त्रिफलानिम्बभूनिम्बकरञ्जखदिरादिभिः । कल्कैः क्वाथैर्घृतं पक्वमुपदंशहरं परम्

triphalānimbabhūnimbakarañjakhadirādibhiḥ kalkaiḥ kvāthairghṛtaṁ pakvamupadaṁśaharaṁ param

Ghee cooked with the paste and decoction of triphala, neem, bhunimba, karanja, khadira, and the like is an excellent remedy for the venereal sore.

Verse 9 (garuda.1.171.9)

आदौ भग्नं विदित्वा तु सेचयेच्छीतलांबुना । पक्वेनालेपनं कार्यं बन्धनं च कुशान्वितम्

ādau bhagnaṁ viditvā tu secayecchītalāṁbunā pakvenālepanaṁ kāryaṁ bandhanaṁ ca kuśānvitam

Having first ascertained the fracture, one should irrigate it with cold water; once it has matured, a paste should be applied and it should be bandaged with kusha grass.

Verse 10 (garuda.1.171.10)

माषं मांसं तथा सर्पिः क्षीरं यूषः सतीजलः । बृंहणं चान्नपानं स्यात्प्रदेयं भग्नरोगिणे

māṣaṁ māṁsaṁ tathā sarpiḥ kṣīraṁ yūṣaḥ satījalaḥ bṛṁhaṇaṁ cānnapānaṁ syātpradeyaṁ bhagnarogiṇe

Black gram, meat, ghee, milk, soup, and rice-water — such nourishing food and drink should be given to the fracture patient.

Verse 11 (garuda.1.171.11)

रसोनमधुनासाज्यसिताकल्कं समश्नुता । छिन्नभिन्नच्युतास्थीनां सन्धानमचिराद्भवेत्

rasonamadhunāsājyasitākalkaṁ samaśnutā chinnabhinnacyutāsthīnāṁ sandhānamacirādbhavet

By regularly eating a paste of garlic with honey, ghee, and sugar-candy, cut, broken, and displaced bones knit together quickly.

Verse 12 (garuda.1.171.12)

अश्वत्थत्रिफलाव्योषाः सवरभिः समीकृतैः । तुल्यो गुग्गुलुना योज्यो भग्नसन्धिप्रसाध (कृत्) कः

aśvatthatriphalāvyoṣāḥ savarabhiḥ samīkṛtaiḥ tulyo guggulunā yojyo bhagnasandhiprasādha (kṛt) kaḥ

Ashvattha (peepal), triphala, and the three pungents, combined in equal parts and joined with an equal quantity of guggulu, promotes the healing of broken joints.

Verse 13 (garuda.1.171.13)

सर्वकुष्ठेषु वमनं रेचनं रक्तमोक्षण । वचावासापटोलानां निम्बस्य कलिनीत्वचः

sarvakuṣṭheṣu vamanaṁ recanaṁ raktamokṣaṇa vacāvāsāpaṭolānāṁ nimbasya kalinītvacaḥ

In every kind of kushtha, emesis, purgation, and bloodletting should be practised. Of vacha, vasa, patola, neem, and kalini bark —

Verse 14 (garuda.1.171.14)

कषायो मधुना पीतो वातहृन्मदनान्वितः । विरेचनं प्रयोक्तव्यं त्रिवृत्कर्णफलत्रिकैः

kaṣāyo madhunā pīto vātahṛnmadanānvitaḥ virecanaṁ prayoktavyaṁ trivṛtkarṇaphalatrikaiḥ

— a decoction, taken with honey, destroys vata and is combined with madana fruit; purgation should be given using trivrit, karnaphala, and triphala.

Verse 15 (garuda.1.171.15)

मनः शिलांमरीचैस्तु तैलं कुष्ठविनाशनम् । सर्वकुष्ठे विलेपोऽयं शिवापञ्चगुडौदनम्

manaḥ śilāṁmarīcaistu tailaṁ kuṣṭhavināśanam sarvakuṣṭhe vilepo'yaṁ śivāpañcaguḍaudanam

Oil with manahshila and black pepper destroys kushtha. This paste is applied in all kushthas; likewise haritaki combined with panchagavya, jaggery, and rice may be used.

Verse 16 (garuda.1.171.16)

करञ्जैलगजैः कुष्ठं गोमूत्रेण प्रलेपतः । करवीरोद्वर्तनं च तैलाक्तस्य च कुष्ठहृत्

karañjailagajaiḥ kuṣṭhaṁ gomūtreṇa pralepataḥ karavīrodvartanaṁ ca tailāktasya ca kuṣṭhahṛt

Karanja, ela, and gajapippali, made into a paste with cow's urine, destroy kushtha; an unguent of karavira applied to oiled skin also destroys kushtha.

Verse 17 (garuda.1.171.17)

हरिद्रा मलयं रास्ना गुडूच्येडगजस्तथा । आरग्वधः करञ्जश्च लेपः कुष्ठहरः परः

haridrā malayaṁ rāsnā guḍūcyeḍagajastathā āragvadhaḥ karañjaśca lepaḥ kuṣṭhaharaḥ paraḥ

Turmeric, sandalwood, rasna, guduchi, ela, gajapippali, aragvadha, and karanja — this paste is an excellent destroyer of kushtha.

Verse 18 (garuda.1.171.18)

मनः शिलाविडङ्गानि वागजी सर्षपास्तथा । करञ्जैर्मूत्रपिष्टोऽयं लेपः कुष्टहरोर्ऽकवत्

manaḥ śilāviḍaṅgāni vāgajī sarṣapāstathā karañjairmūtrapiṣṭo'yaṁ lepaḥ kuṣṭaharor'kavat

Manahshila, vidanga, vacha, and mustard, ground with urine together with karanja, form a paste that destroys kushtha as the sun destroys darkness.

Verse 19 (garuda.1.171.19)

विडङ्गैडवचा कुष्ठनिशासिन्धूत्थसर्षपैः । मूत्राम्लपिष्टो लेपोऽयं दद्रूकुष्टविनाशनः

viḍaṅgaiḍavacā kuṣṭhaniśāsindhūtthasarṣapaiḥ mūtrāmlapiṣṭo lepo'yaṁ dadrūkuṣṭavināśanaḥ

Vidanga, ela, vacha, kushtha (costus), turmeric, rock salt, and mustard, ground with urine and sour liquid, form a paste that destroys dadru (ringworm) and kushtha.

Verse 20 (garuda.1.171.20)

प्रपुन्नाटसुबीजानि धात्री सर्जरसः स्नुही । सौवीरपिष्टं दद्रूणामेतदुद्वर्तनं परम्

prapunnāṭasubījāni dhātrī sarjarasaḥ snuhī sauvīrapiṣṭaṁ dadrūṇāmetadudvartanaṁ param

Prapunnata seeds, amalaki, sarjarasa resin, and snuhi, ground with sauvira (sour gruel), form an excellent unguent for dadru.

Verse 21 (garuda.1.171.21)

आरग्वधस्य पत्राणि आरनालेन पेषयेत् । दद्रूकिट्टिम (भ) कुष्ठानि हन्ति सिध्मानमेव च

āragvadhasya patrāṇi āranālena peṣayet dadrūkiṭṭima (bha) kuṣṭhāni hanti sidhmānameva ca

One should grind the leaves of aragvadha with sour rice-water; this destroys dadru, kitibha, kushtha, and sidhma.

Verse 22 (garuda.1.171.22)

उष्णो पीता वागुजी च कुष्ठजित्क्षीरभोजनः । तिलाज्यत्रिफलाक्षौद्रव्योषभल्लातशर्कराः । वृष्याः सप्त समा मेध्याः कष्ठहाः कामचारिणः

uṣṇo pītā vāgujī ca kuṣṭhajitkṣīrabhojanaḥ tilājyatriphalākṣaudravyoṣabhallātaśarkarāḥ vṛṣyāḥ sapta samā medhyāḥ kaṣṭhahāḥ kāmacāriṇaḥ

Vacha, taken warm on a milk diet, destroys kushtha. Sesame, ghee, triphala, honey, the three pungents, bhallataka, and sugar — these seven, taken in equal measure, are aphrodisiac, nourish the intellect, destroy kushtha, and restore free movement.

Verse 23 (garuda.1.171.23)

विडङ्गत्रिफलाकृष्णाचूर्णं लीढं समाक्षिकम् । हन्ति कुष्ठक्रिमिमेहनाडीव्रणभगन्दरान्

viḍaṅgatriphalākṛṣṇācūrṇaṁ līḍhaṁ samākṣikam hanti kuṣṭhakrimimehanāḍīvraṇabhagandarān

Powder of vidanga, triphala, and long pepper, licked with honey, destroys kushtha, worms, urinary disorders, fistulous ulcers, and anal fistula.

Verse 24 (garuda.1.171.24)

यः खादेदभयारिष्टमरिष्टामलकानिशाः । स जयेत्सर्वकुष्ठानिमासादूर्ध्वं न संशयः

yaḥ khādedabhayāriṣṭamariṣṭāmalakāniśāḥ sa jayetsarvakuṣṭhānimāsādūrdhvaṁ na saṁśayaḥ

One who eats haritaki, neem, amalaki, and turmeric overcomes every kushtha within a month — there is no doubt of this.

Verse 25 (garuda.1.171.25)

दह्यमानायुतः कुम्भे मूलगे खदिराङ्कुरः । साक्षधात्रीरसः क्षौद्रो हन्यात्कुष्ठं रसायनम्

dahyamānāyutaḥ kumbhe mūlage khadirāṅkuraḥ sākṣadhātrīrasaḥ kṣaudro hanyātkuṣṭhaṁ rasāyanam

Khadira shoots, processed in a pot with their roots burning within, combined with amalaki juice and honey, destroy kushtha as a rejuvenating remedy.

Verse 26 (garuda.1.171.26)

धात्री खदिरयोः क्काथं पीत्वा वागजिसंयुतम् । शङ्खेन्दुधवलं श्वित्रं हन्ति तूर्णं न संशयः

dhātrī khadirayoḥ kkāthaṁ pītvā vāgajisaṁyutam śaṅkhendudhavalaṁ śvitraṁ hanti tūrṇaṁ na saṁśayaḥ

Drinking a decoction of amalaki and khadira combined with vacha quickly destroys shvitra (vitiligo) as white as a conch shell or the moon — there is no doubt of this.

Verse 27 (garuda.1.171.27)

पीत्वा भल्लातकं तैलं मासाद्व्याधिं जयेन्नरः । सेवितं खादिरं वारि पानाद्यैः कुष्ठजिद्भवेत्

pītvā bhallātakaṁ tailaṁ māsādvyādhiṁ jayennaraḥ sevitaṁ khādiraṁ vāri pānādyaiḥ kuṣṭhajidbhavet

By drinking bhallataka oil, a man overcomes the disease within a month. Khadira-water, taken as a drink and the like, becomes a destroyer of kushtha.

Verse 28 (garuda.1.171.28)

भावितं मलपूक्वाथैः सोमराजीफलं बहु । कर्षं भक्षेदलवणो ह्यक्षफल्गुशृतं पिबेत्

bhāvitaṁ malapūkvāthaiḥ somarājīphalaṁ bahu karṣaṁ bhakṣedalavaṇo hyakṣaphalguśṛtaṁ pibet

One should eat, without salt, one karsha of somaraji (bakuchi) fruit, well processed with purifying decoctions, and drink a decoction boiled with aksha and phalgu fruits.

Verse 29 (garuda.1.171.29)

हन्ति श्वित्रमसाध्यं च लेपे योज्यापराजिता । वासा शुद्धा च त्रिफला पटोलं च करञ्जकम्

hanti śvitramasādhyaṁ ca lepe yojyāparājitā vāsā śuddhā ca triphalā paṭolaṁ ca karañjakam

This destroys even incurable shvitra. Aparajita should also be added to the paste, along with pure vasa, triphala, patola, and karanja —

Verse 30 (garuda.1.171.30)

निम्बाशनं कृष्णवेत्रं क्वाथकल्केन यद्धृतम् । वज्रकं तद्भवेत्कुष्ठं शतवर्षाणि जीवति

nimbāśanaṁ kṛṣṇavetraṁ kvāthakalkena yaddhṛtam vajrakaṁ tadbhavetkuṣṭhaṁ śatavarṣāṇi jīvati

— neem, ashana, and black cane: ghee prepared with their decoction and paste is called vajraka; one who uses it lives a hundred years free of the disease.

Verse 31 (garuda.1.171.31)

स्वरसेन च दूर्वायाः पचेत्तैलं चतुर्गुणम् । कच्छूर्विचर्चिका पामा अभ्यङ्गादेव नश्यति

svarasena ca dūrvāyāḥ pacettailaṁ caturguṇam kacchūrvicarcikā pāmā abhyaṅgādeva naśyati

Oil cooked with fourfold the juice of durva grass destroys itch, vicharchika, and pama through massage alone.

Verse 32 (garuda.1.171.32)

द्रुमत्वगर्ककुष्ठानि लवणानि च मूत्रकम् । गम्भारिकाचित्रकैस्तैस्तैलं कुष्ठव्रणादिनुत्

drumatvagarkakuṣṭhāni lavaṇāni ca mūtrakam gambhārikācitrakaistaistailaṁ kuṣṭhavraṇādinut

Tree-bark, arka, kushtha (costus), salts, and urine, combined with gambharika and chitraka, produce an oil that destroys kushtha, wounds, and the like.

Verse 33 (garuda.1.171.33)

(अथाम्लपित्तचिकित्सा) धात्रीनिम्बफलं तद्वद्गोमूत्रेण च चित्रकम् । वासामृतापर्पटिकानिम्बभूनिम्बमार्करैः (वैः) । त्रिफलाकुलत्थैः क्वाथः सक्षौद्रश्चाम्लपित्तहा

(athāmlapittacikitsā) dhātrīnimbaphalaṁ tadvadgomūtreṇa ca citrakam vāsāmṛtāparpaṭikānimbabhūnimbamārkaraiḥ (vaiḥ) triphalākulatthaiḥ kvāthaḥ sakṣaudraścāmlapittahā

(Now the treatment of amlapitta — acid disorder) Amalaki and neem fruit likewise, and chitraka with cow's urine. A decoction of vasa, guduchi, parpataka, neem, bhunimba, and arka, together with triphala and kulattha, taken with honey, destroys amlapitta.

Verse 34 (garuda.1.171.34)

फलत्रिकं पटोलं च तिक्तक्वाथः सितायुतः । पीतो यष्टीमधुयुतो ज्वरच्छर्द्यम्लपित्तजित्

phalatrikaṁ paṭolaṁ ca tiktakvāthaḥ sitāyutaḥ pīto yaṣṭīmadhuyuto jvaracchardyamlapittajit

A bitter decoction of triphala and patola, combined with sugar and taken with licorice, destroys fever, vomiting, and amlapitta.

Verse 35 (garuda.1.171.35)

वासाघृतं तिक्तघृतं पिप्पलीघृतमेव च । अम्लपित्ते प्रयोक्तव्यं गुडकूष्माण्डकं तथा

vāsāghṛtaṁ tiktaghṛtaṁ pippalīghṛtameva ca amlapitte prayoktavyaṁ guḍakūṣmāṇḍakaṁ tathā

Vasa-ghee, ghee of bitter substances, and pippali-ghee should be used in amlapitta; likewise kushmanda preserved in jaggery.

Verse 36 (garuda.1.171.36)

पिप्पली मधुसंयुक्ता अम्लपित्तविनाशिनी । श्लेष्माग्निमान्द्यनुत्पथ्यापिप्पलीगुडमोदकः

pippalī madhusaṁyuktā amlapittavināśinī śleṣmāgnimāndyanutpathyāpippalīguḍamodakaḥ

Long pepper combined with honey destroys amlapitta. A sweet ball of long pepper and jaggery removes kapha and weak digestion, and increases appetite.

Verse 37 (garuda.1.171.37)

पिष्ट्वाजाजीं सधन्याकां घृप्रस्थं विपाचयेत् । कफपित्तारुचिहरं मन्दानलवमिं हरेत्

piṣṭvājājīṁ sadhanyākāṁ ghṛprasthaṁ vipācayet kaphapittāruciharaṁ mandānalavamiṁ haret

Having ground cumin with coriander, one should cook it in a prastha of ghee; this removes kapha, pitta, and loss of appetite, and cures weak digestion and vomiting.

Verse 38 (garuda.1.171.38)

(इत्यम्लपित्तचिकित्सा) पिप्पल्यमृतभूनिम्बवासकारिष्टपर्पटैः । खदिरारिष्टकैः क्वाथो विस्फोटार्तिज्वरापहः

(ityamlapittacikitsā) pippalyamṛtabhūnimbavāsakāriṣṭaparpaṭaiḥ khadirāriṣṭakaiḥ kvātho visphoṭārtijvarāpahaḥ

A decoction of pippali, guduchi, bhunimba, vasa, arishta, parpataka, khadira, and arishtaka destroys the pain and fever of visphota (pustular eruptions).

Verse 39 (garuda.1.171.39)

त्रिफलारससंयुक्तं सर्पिस्त्रिवृतयासह । प्रयोक्तव्यं विरेकार्थं वीसर्पज्वरशान्तये

triphalārasasaṁyuktaṁ sarpistrivṛtayāsaha prayoktavyaṁ virekārthaṁ vīsarpajvaraśāntaye

Ghee combined with the juice of triphala, together with trivrit, should be used for purgation, to pacify the fever of visarpa.

Verse 40 (garuda.1.171.40)

खादिरात्रिफलारिष्टपटोलामृतवासकैः । क्वाथोऽष्टकाख्यो जयति रोमान्तिकमसूरिकाम्

khādirātriphalāriṣṭapaṭolāmṛtavāsakaiḥ kvātho'ṣṭakākhyo jayati romāntikamasūrikām

A decoction called 'ashtaka', made of khadira, triphala, arishta, patola, guduchi, and vasa, overcomes romantika and masurika (pox-type eruptions).

Verse 41 (garuda.1.171.41)

कुष्ठवीसर्पविस्फोटकण्ड्वादीनां विघातकः । लशुनानां तु चृर्णस्य घर्षो मशकनाशनः

kuṣṭhavīsarpavisphoṭakaṇḍvādīnāṁ vighātakaḥ laśunānāṁ tu cṛrṇasya gharṣo maśakanāśanaḥ

This destroys kushtha, visarpa, visphota, itching, and the like. Rubbing with garlic powder destroys biting insects.

Verse 42 (garuda.1.171.42)

चर्मकीलं जरुमणिं मशकांस्तिलकालकान् । उत्कृत्य शस्त्रेण दहेत्क्षागग्निभ्यामशेषतः

carmakīlaṁ jarumaṇiṁ maśakāṁstilakālakān utkṛtya śastreṇa dahetkṣāgagnibhyāmaśeṣataḥ

Skin-warts, jarumani, and black, sesame-seed-like spots should be excised with a surgical instrument and completely cauterized with alkali and fire.

Verse 43 (garuda.1.171.43)

पटोलनीलीलेपः स्याज्जाल (ज्वाला) गर्दभरोगनुत् । गुञ्जाफलैः शृतं तलं भृङ्गराजरसेन तु । कण्ठ (ण्डु) दारुणकृत्कुष्ठवातव्याधिविनाशनम्

paṭolanīlīlepaḥ syājjāla (jvālā) gardabharoganut guñjāphalaiḥ śṛtaṁ talaṁ bhṛṅgarājarasena tu kaṇṭha (ṇḍu) dāruṇakṛtkuṣṭhavātavyādhivināśanam

A paste of patola and nili destroys the fiery, burning gardabha disease (a form of visarpa). Oil boiled with gunja fruits, combined with bhringaraja juice, subdues severe itching and destroys kushtha and vata disorders.

Verse 44 (garuda.1.171.44)

अर्कास्थिमज्जात्रिफलानालीछा भृङ्गराजकम् । जीर्णे पक्वे लौहचूर्णं काञ्जिकं कृष्णकेशकृत्

arkāsthimajjātriphalānālīchā bhṛṅgarājakam jīrṇe pakve lauhacūrṇaṁ kāñjikaṁ kṛṣṇakeśakṛt

Arka's seed-marrow, triphala, nalicha, and bhringaraja, when well matured and cooked together with iron powder and fermented rice-water (kanjika), turn the hair black.

Verse 45 (garuda.1.171.45)

क्षीरात्सशर्करसाद्द्विप्रस्थो मधुकात्पले । तैलम्य कुडवं पक्वं तन्नस्यं पलितापहम्

kṣīrātsaśarkarasāddviprastho madhukātpale tailamya kuḍavaṁ pakvaṁ tannasyaṁ palitāpaham

Oil, one kudava in quantity, cooked with two prasthas of milk mixed with sugar and one pala of licorice, used as nasal drops, removes premature greying of the hair.

Verse 46 (garuda.1.171.46)

मुखरोगे तु त्रिफलागण्डूषपरिधारणम् । गृहधूम यवक्षारपाठाव्योपरसाञ्जनम्

mukharoge tu triphalāgaṇḍūṣaparidhāraṇam gṛhadhūma yavakṣārapāṭhāvyoparasāñjanam

In diseases of the mouth, one should hold a decoction of triphala in the mouth as a gargle. Household soot, barley-alkali, patha, the three pungents, and rasanjana —

Verse 47 (garuda.1.171.47)

तेजोदं त्रिफलालोध्रं चित्रकं चेति चूर्णितम् । सक्षौद्रं धारयेद्वक्त्रे ग्रीवादन्तास्यरोगनुत्

tejodaṁ triphalālodhraṁ citrakaṁ ceti cūrṇitam sakṣaudraṁ dhārayedvaktre grīvādantāsyaroganut

— tejovati, triphala, lodhra, and chitraka, powdered and combined with honey, held in the mouth, destroy diseases of the throat, teeth, and mouth.

Verse 48 (garuda.1.171.48)

पटोल निम्बजम्व्वाग्रमालतीनवपल्लवाः । पञ्चपल्लवकः श्रेष्ठः कषयो मुखधावने

paṭola nimbajamvvāgramālatīnavapallavāḥ pañcapallavakaḥ śreṣṭhaḥ kaṣayo mukhadhāvane

Fresh sprouts of patola, neem, jambu, mango, and jasmine — this 'five-leaf' decoction is excellent for rinsing the mouth.

Verse 49 (garuda.1.171.49)

लशुनार्द्रकशिग्रूणां पारुल्या मूलकस्य च । रुदन्त्याश्च रसः श्रेष्ठः कदुष्णः कर्णपूरणे

laśunārdrakaśigrūṇāṁ pārulyā mūlakasya ca rudantyāśca rasaḥ śreṣṭhaḥ kaduṣṇaḥ karṇapūraṇe

The juice of garlic, ginger, shigru, parul, and radish, and of rudanti, slightly warmed, is excellent for filling the ear.

Verse 50 (garuda.1.171.50)

तीव्रशूलोत्तरे कर्णे सशब्दे क्लेदवाहिनि । बस्तमूत्रं क्षिपेत्कोष्णं सैन्धवेनावचूर्णितम्

tīvraśūlottare karṇe saśabde kledavāhini bastamūtraṁ kṣipetkoṣṇaṁ saindhavenāvacūrṇitam

In an ear with severe pain, sound, and discharge, one should pour in slightly warm goat's urine, dusted with rock salt.

Verse 51 (garuda.1.171.51)

जातीपत्ररसे तैलं पक्वं पूतिककर्णजित् । शुण्ठीतैलं सार्षपं च क्रोष्णं स्यात्कर्णशूलनुत्

jātīpatrarase tailaṁ pakvaṁ pūtikakarṇajit śuṇṭhītailaṁ sārṣapaṁ ca kroṣṇaṁ syātkarṇaśūlanut

Oil cooked in the juice of jati leaves destroys putikarna (foul-smelling ear discharge). Dry-ginger oil, or slightly warm mustard oil, destroys earache.

Verse 52 (garuda.1.171.52)

पञ्चमूलिशृतं क्षीरं स्याच्चित्रकहरीतकी । सर्पिर्गुडः षडङ्गश्चयूषः पीनसशान्तये

pañcamūliśṛtaṁ kṣīraṁ syāccitrakaharītakī sarpirguḍaḥ ṣaḍaṅgaścayūṣaḥ pīnasaśāntaye

Milk boiled with panchamula, together with chitraka and haritaki, ghee, and jaggery — this six-ingredient soup pacifies pinasa (chronic catarrh).

Verse 53 (garuda.1.171.53)

अक्षिकुक्षिभवा रोगाः प्रतिश्यायव्रणज्वराः । पञ्चैते पञ्चरात्रेण प्रशमं यान्ति लङ्घनात्

akṣikukṣibhavā rogāḥ pratiśyāyavraṇajvarāḥ pañcaite pañcarātreṇa praśamaṁ yānti laṅghanāt

Diseases arising in the eye and abdomen, along with catarrh, wounds, and fever — these five subside within five nights through fasting.

Verse 54 (garuda.1.171.54)

धात्रीरसानाञ्च दृशः कोपं हरति पूरणात् । सक्षौद्रः सैन्धवो वापि शिग्रुदार्विरसाञ्जनम्

dhātrīrasānāñca dṛśaḥ kopaṁ harati pūraṇāt sakṣaudraḥ saindhavo vāpi śigrudārvirasāñjanam

Filling the eyes with amalaki juice removes their disturbance. Rock salt with honey, or shigru and daruharidra as a rasanjana —

Verse 55 (garuda.1.171.55)

हरिद्रादारुसिन्धूत्थपथ्याजनवगौरिकैः । पिष्टैर्दत्तो बहिर्लपो नेत्रव्याधिनिवारकः

haridrādārusindhūtthapathyājanavagaurikaiḥ piṣṭairdatto bahirlapo netravyādhinivārakaḥ

— turmeric, daruharidra, rock salt, haritaki, anjana, and gaurika, ground and applied outwardly as a paste, prevents eye disease.

Verse 56 (garuda.1.171.56)

मृतभ्रष्टाभयालेपात्त्रिफला क्षीरसंयुता । शुण्ठीनिम्बदलैः पिष्टैः सुखोष्णैः स्वल्पसैन्धवैः । धार्यश्चक्षुषि संक्षेपाच्छोथकण्डूरुजापहः

mṛtabhraṣṭābhayālepāttriphalā kṣīrasaṁyutā śuṇṭhīnimbadalaiḥ piṣṭaiḥ sukhoṣṇaiḥ svalpasaindhavaiḥ dhāryaścakṣuṣi saṁkṣepācchothakaṇḍūrujāpahaḥ

A paste of roasted, processed haritaki with triphala and milk, or of dry ginger and neem leaves ground together, comfortably warm, with a little rock salt — applied briefly to the eye, removes swelling, itching, and pain.

Verse 57 (garuda.1.171.57)

अभयाक्षामृतं चैकद्विचतुर्भागिकं युतम् । मध्वाज्यलीढं क्वाथो वा सर्वनेत्ररुगर्दनम्

abhayākṣāmṛtaṁ caikadvicaturbhāgikaṁ yutam madhvājyalīḍhaṁ kvātho vā sarvanetrarugardanam

Haritaki, aksha, and guduchi, taken in the proportion of one, two, and four parts, licked with honey and ghee, or taken as a decoction, destroy every eye disease.

Verse 58 (garuda.1.171.58)

चन्दनत्रिफलापूगपलाशतरुमूलकैः । जलपिष्टैरियं विर्तिरशेषतिमिरापहा

candanatriphalāpūgapalāśatarumūlakaiḥ jalapiṣṭairiyaṁ virtiraśeṣatimirāpahā

A collyrium-stick made of sandalwood, triphala, areca nut, palasha, and tree roots, ground with water, destroys darkness (cataract) entirely.

Verse 59 (garuda.1.171.59)

दध्नातिघृष्टं मरिचं रात्र्यान्ध्यापहमञ्जनम् । त्रिफलाक्वाथकल्काभ्यां सपयस्कं शृतं घृतम्

dadhnātighṛṣṭaṁ maricaṁ rātryāndhyāpahamañjanam triphalākvāthakalkābhyāṁ sapayaskaṁ śṛtaṁ ghṛtam

Black pepper thoroughly rubbed with curd is a collyrium that removes night-blindness. Ghee cooked with the decoction and paste of triphala together with milk —

Verse 60 (garuda.1.171.60)

तिमिराण्यचिराद्धन्यात्पीतमेतन्निशामुखे । पिप्पलीत्रिफला द्राक्षालोहचूर्णं ससैन्धवम्

timirāṇyacirāddhanyātpītametanniśāmukhe pippalītriphalā drākṣālohacūrṇaṁ sasaindhavam

— drunk at the onset of night, quickly destroys cataracts. Long pepper, triphala, grapes, and iron powder with rock salt —

Verse 61 (garuda.1.171.61)

भृङ्गराजरसैर्घृष्टं घुटिकाञ्जनमिष्यते । आन्ध्यं सतिमिरं काचं हन्त्यन्यान्नेत्ररोगकान्

bhṛṅgarājarasairghṛṣṭaṁ ghuṭikāñjanamiṣyate āndhyaṁ satimiraṁ kācaṁ hantyanyānnetrarogakān

— ground with the juice of bhringaraja, is prescribed as a pill-collyrium. It destroys blindness, cataract, glaucoma, and other eye diseases.

Verse 62 (garuda.1.171.62)

त्रिकटु त्रिफला नक्त सैन्धवं च मनः शिला । रुचकं शङ्खनाभिश्च जातीपुष्पाणि निम्बकम्

trikaṭu triphalā nakta saindhavaṁ ca manaḥ śilā rucakaṁ śaṅkhanābhiśca jātīpuṣpāṇi nimbakam

The three pungents, triphala, naktamala, rock salt, manahshila, ruchaka, shankhanabhi, jasmine flowers, and neem —

Verse 63 (garuda.1.171.63)

रसाञ्जनं भृङ्गराजं घृतं मधु पयस्तथा । एतत्पिष्ट्वा च वटिका सर्वनेत्ररुगर्दिनी

rasāñjanaṁ bhṛṅgarājaṁ ghṛtaṁ madhu payastathā etatpiṣṭvā ca vaṭikā sarvanetrarugardinī

— rasanjana, bhringaraja, ghee, honey, and milk: grinding all these together into pills produces a collyrium that destroys every eye disease.

Verse 64 (garuda.1.171.64)

दग्धमेरण्डकं मूलं लेपात्काकिकपेषितम् । शिरोऽर्तिं नाशयत्याशु पुष्पं वा मुचुकुन्दक (ज) म्

dagdhameraṇḍakaṁ mūlaṁ lepātkākikapeṣitam śiro'rtiṁ nāśayatyāśu puṣpaṁ vā mucukundaka (ja) m

The roasted root of eranda, ground and applied as a paste, or the flower of muchukunda, quickly destroys headache.

Verse 65 (garuda.1.171.65)

शतमूल्यैरण्डमूलचक्राव्याघ्रीपलैः शृतम् । तैलं नस्यमरुश्लेष्मतिमिरोर्ध्वर्(द्ध) गदापहम्

śatamūlyairaṇḍamūlacakrāvyāghrīpalaiḥ śṛtam tailaṁ nasyamaruśleṣmatimirordhvar(ddha) gadāpaham

Oil boiled with shatavari, eranda root, chakra, and vyaghri (kantakari), used as nasal drops, destroys dry vata, kapha, cataract, and diseases of the upper body.

Verse 66 (garuda.1.171.66)

नाचनं (लनणं) सगुडं विश्वं पिप्पली वा ससैन्धवा । भुजस्तम्भादिरोगेषु सर्वेषूर्ध्वगदेषु च

nācanaṁ (lanaṇaṁ) saguḍaṁ viśvaṁ pippalī vā sasaindhavā bhujastambhādirogeṣu sarveṣūrdhvagadeṣu ca

Salt combined with jaggery, or dry ginger or long pepper with rock salt, should be taken — this is beneficial in arm-stiffness and all other diseases of the upper body.

Verse 67 (garuda.1.171.67)

सूर्यावर्ते विधातव्यं नस्यकर्मादिभेषजम् । दशमूलीकषायं तु सर्पिः सैन्धवसंयुतम् । नस्यमङ्गविभेदघ्नं सूर्यावर्तशिरोऽर्तिनुत्

sūryāvarte vidhātavyaṁ nasyakarmādibheṣajam daśamūlīkaṣāyaṁ tu sarpiḥ saindhavasaṁyutam nasyamaṅgavibhedaghnaṁ sūryāvartaśiro'rtinut

In suryavarta (a migraine-type headache), nasal treatment and other medicines should be administered. A decoction of dashamula, combined with ghee and rock salt, used as nasal drops, destroys bodily disruption and the headache of suryavarta.

Verse 68 (garuda.1.171.68)

दध्ना सौवर्चलाजाजीमधूकं नीलमुत्पलम् । पिबेत्क्षौद्रयुतं नारी वातासृग्दरपीडिता

dadhnā sauvarcalājājīmadhūkaṁ nīlamutpalam pibetkṣaudrayutaṁ nārī vātāsṛgdarapīḍitā

A woman afflicted with vata-rakta disorder or pradara (abnormal discharge) should drink curd combined with sauvarchala salt, cumin, mahua flower, and blue lotus, together with honey.

Verse 69 (garuda.1.171.69)

वासकस्वरसं पैत्ते गुडूच्या रसमेव वा । जलेनामलकीबीजं कल्कं वाससितामधु

vāsakasvarasaṁ paitte guḍūcyā rasameva vā jalenāmalakībījaṁ kalkaṁ vāsasitāmadhu

In the pitta type of pradara, the fresh juice of vasa, or the juice of guduchi; or amalaki-seed paste with water; or vasa, sugar, and honey should be taken.

Verse 70 (garuda.1.171.70)

आमलक्या मधुरसं मूलं कार्पासमेव वा । पाण्डुप्रदरशान्त्यर्थं पिबेत्तण्डुलवारिणा

āmalakyā madhurasaṁ mūlaṁ kārpāsameva vā pāṇḍupradaraśāntyarthaṁ pibettaṇḍulavāriṇā

For the pacification of pandu and pradara, one should drink amalaki's sweet juice, or the root of the cotton plant, with rice-water.

Verse 71 (garuda.1.171.71)

तण्डुलीयकमूलं तु सक्षौद्रे सरसाञ्जनम् । तण्डुलोदकसंपीतं सर्वांश्चासृक्दराञ्जयेत् । कुशमूलं तण्डुलाद्भिः पीतं चासृक्दरं जयेत्

taṇḍulīyakamūlaṁ tu sakṣaudre sarasāñjanam taṇḍulodakasaṁpītaṁ sarvāṁścāsṛkdarāñjayet kuśamūlaṁ taṇḍulādbhiḥ pītaṁ cāsṛkdaraṁ jayet

The root of tanduliyaka, combined with honey and rasanjana, taken with rice-water, overcomes every kind of asrigdara (bleeding disorder). Kusha-grass root taken with rice-water likewise overcomes asrigdara.

Chapter 170All chaptersChapter 172